Tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an (khảo sát báo công an nhân dân, báo an ninh thủ đô, báo công an nghệ an từ tháng 32013 đến tháng 32014)

Mặc dù về quan niệm, báo in của lực lượng công an không chỉ là tờ báo chính thống, tuyên truyền cho đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, mà nó còn mang đặc trưng riêng của lực lư

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐỒNG THANH HOÀN

TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN HỆ THỐNG

BÁO IN CỦA LỰC LƯỢNG CÔNG AN

Khảo sát Báo Công an nhân dân, Báo An ninh Thủ đô, Báo Công an Nghệ An

từ tháng 3/2013 đến tháng 3/2014)

LUẬN VĂN THẠC SỸ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI – 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐỒNG THANH HOÀN

TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN HỆ THỐNG

BÁO IN CỦA LỰC LƯỢNG CÔNG AN

(Khảo sát Báo Công an nhân dân, Báo An ninh Thủ đô,

Báo Công an Nghệ An từ tháng 3/2013 đến tháng 3/2014)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SỸ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: TS NGUYỄN THỊ TRƯỜNG GIANG

HÀ NỘI – 2014

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN HỆ THỐNG BÁO IN 9

1.1 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2 Đặc điểm của mạng xã hội và thông tin trên mạng xã hội 12

1.3 Vai trò của mạng xã hội đối với báo in 24

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN HỆ THỐNG BÁO IN CỦA LỰC LƯỢNG CÔNG AN 34

2.1 Sơ lược về hệ thống báo in của lực lượng công an 34

2.2 Khảo sát tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an 39

2.3 Một số vấn đề đặt ra với báo in lực lượng công an trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ 65

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT HUY TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN HỆ THỐNG BÁO IN CỦA LỰC LƯỢNG CÔNG AN 75

3.1 Một số giải pháp phát huy tác động tích cực 75

3.2 Một số giải pháp hạn chế tác động tiêu cực 78

KẾT LUẬN 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

PHỤ LỤC

Hình 2.1: Biểu đồ về việc sử dụng thông tin trên mạng xã hội 49

vào tác phẩm báo chí 49

Hình 2.2: Biểu đồ Mức độ kiểm chứng thông tin 57

trên mạng xã hội của phóng viên 57

Hình 2.3: Biểu đồ về mức độ quan tâm đến các thông tin trên mạng xã hội của phóng viên, biên tập viên 59

Hình 2.4: Biểu đồ mạng xã hội cạnh tranh bạn đọc với báo in 64

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, mạng xã hội cũng phát triển nhanh chóng Với khả năng liên kết các thành viên xã hội không giới hạn, mạng xã hội không chỉ là nơi để nhóm cộng đồng có nhu cầu kết nối với nhau trò chuyện, tâm sự những vấn đề riêng tư, mà ở đó còn có những thông tin mang tính xã hội rất có giá trị Chỉ cần một động tác click chuột, vài phút, thậm chí vài giây sau, thông tin người chia sẻ đã đầy ắp trên các trang mạng

và được các thành viên đón nhận nhiệt tình đón nhận, bình luận, đánh giá Cùng với khả năng liên kết, tốc độ lan truyền nhanh chóng của thông tin trên mạng xã hội đã trở thành nguồn thông tin hữu ích đối với báo chí- một loại hình truyền thông luôn cần tính thời sự và nguồn tin rộng lớn

Cộng đồng mạng gồm nhiều thành viên, hoạt động trên nhiều lĩnh vực khác nhau của cuộc sống Và mỗi thành viên ấy lại có những kiến thức vô cùng phong phú về lĩnh vực chuyên môn của họ Trong khi đó, nhà báo và cơ quan báo chí, dù có nhanh nhạy đến bao nhiêu cũng khó có thể bao quát được mọi thông tin của đời sống xã hội Vì lẽ đó, báo chí và mạng xã hội có mối quan hệ mật thiết với nhau Báo chí sử dụng mạng xã hội như một nguồn khai thác thông tin, nguồn đề tài mới mẻ cho mình Những nhà báo hiện đại cũng chính là những thành viên tích cực của các mạng xã hội Họ có thể là nguồn tin nhưng cũng có thể là những người khai thác thông tin

Từ việc làm quen với blog, một trong những trang mạng xã hội đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam và bắt đầu với việc cung cấp những thông tin bằng ngôn ngữ viết đơn thuần, những cư dân mạng Việt Nam đã nhanh chóng có nhiều

“ngôi nhà chung” trên mạng như: Facebook, Twitter, các diễn đàn: lamchame, webtretho… với việc đăng tải các thông tin bằng lời nói, bằng hình ảnh sinh động, lôi cuốn, có sức tác động lớn đối với xã hội

Tuy nhiên, cũng giống như bất kỳ một nguồn tin nào khác, thông tin từ mạng xã hội có thể có những thiếu sót, sai lệch

Thomas Friedman, tác giả cuốn sách nổi tiếng “Thế giới phẳng” trong cuộc đối thoại với các chính trị gia, các sinh viên tại Việt Nam ngày 6/5/2014 cho biết: “Tôi từng thề không bao giờ vào Facebook Cách đây vài năm tôi có

3 lời thề: Không bao giờ vào Facebook, không bao giờ vào Twitter và không bao giờ hút thuốc” Nhưng ông đã phá bỏ 2 lời thề đầu tiên vì yêu cầu công việc của một nhà báo New York Times (tờ báo thu hút phản hồi rất mạnh) Nói vậy không có nghĩa hiện ông là con nghiện Facebook “Nhiều khi tôi phải thoát thư điện tử, tắt Facebook và ngăn mình không đọc 400 lời bình luận của độc giả trên New York Times rồi mới có thể làm việc được” - Friedman chia

sẻ - “Những thứ đó quá ồn ào” Mạng xã hội có sức hấp dẫn đặc biệt với người dân, và báo chí không nằm ngoài sự tác động này

Nhưng thực tế đã chứng minh, khi sử dụng thông tin trên mạng xã hội thiếu kiểm chứng cẩn trọng có thể dẫn đến những sai lầm đáng tiếc, có thể ảnh hưởng đến uy tín, sự nghiệp của người làm báo cũng như cơ quan báo chí Bởi vậy, kiểm chứng thông tin cho xác thực là một yêu cầu bắt buộc đối với nhà báo, cơ quan báo chí khi lấy tin từ mạng xã hội để tránh những sai xót, nhất là khi khai thác thông tin từ mạng xã hội ngày càng trở nên phổ biến

và xảy ra nhiều sai sót

Là phóng viên công tác tại tờ báo in của lực lượng công an, và thường xuyên theo dõi thông tin trên các tờ báo công an khác, tác giả nhận thấy mạng

xã hội đang tác động ngày càng mạnh mẽ vào nội dung của tờ báo in cũng như cách thức tác nghiệp của phóng viên các tờ báo này Mặc dù về quan niệm, báo in của lực lượng công an không chỉ là tờ báo chính thống, tuyên truyền cho đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, mà nó còn mang đặc trưng riêng của lực lượng vũ trang, luôn phải cảnh trọng trong thông tin

và tác nghiệp, vì nếu để xảy ra sai xót, có thể dẫn tới hệ lụy về mất an toàn xã hội hoặc an ninh quốc gia Nói cách khác, báo in của lực lượng công an vừa mang tính Đảng, vừa mang tính đặc thù nên khá bảo thủ trong tôn chỉ mục đích hoạt động Nhưng thực tế, tác động của mạng xã hội tới hoạt động của

báo in lực lượng công an là không tránh khỏi Hầu hết các cơ quan báo chí đã thừa nhận sự ảnh hưởng này và tìm cách ứng xử phù hợp với mạng xã hội Tác động này bao gồm cả mặt tích cực và tiêu cực

Vì những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Tác động của mạng xã

hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an” cho luận văn của mình,

khảo sát Báo Công an nhân dân, An ninh Thủ đô và Công an Nghệ An từ tháng 3/2013 đến tháng 3/2014, nhằm góp phần làm rõ tác động của mạng xã hội đến báo in nói chung và báo in của lực lượng công an nói riêng Từ đó, có giải pháp hạn chế tác động tiêu cực và phát huy tác động tích cực của mạng

xã hội đến báo in của lực lượng công an Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện và khoa học về nội dung này

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong những năm gần đây đã có không ít các công trình nghiên cứu phản ánh các góc cạnh khác nhau về mạng xã hội, mối quan hệ giữa báo chí

và mạng xã hội… Có thể kể đến các công trình nghiên cứu sau đây:

- “Báo chí và mạng xã hội” của Đỗ Chí Nghĩa và Đinh Thị Thu Hằng

(Nhà xuất bản Lý luận chính trị, 2014) [34] đã đề cập đến khá đầy đủ và toàn diện mối quan hệ hai chiều, là tác động của báo chí đến mạng xã hội và ngược lại, tác động của mạng xã hội đến báo chí Đặc biệt, ở khía cạnh tác động của mạng xã hội đến báo chí, tác giả Đỗ Chí Nghĩa đề cập đến 5 khía cạnh tác động, bao gồm: mạng xã hội cung cấp thông tin, đề tài một cách rộng rãi, hiệu quả, sát thực cho báo chí; mạng xã hội giúp thông tin báo chí được quảng bá rộng rãi; mạng xã hội là kênh tương tác giữa báo chí với độc giả; mạng xã hội

là một kênh phản biện đối với báo chí; mạng xã hội tác động đến cách thức tác nghiệp của nhà báo, làm thay đổi quy trình làm báo truyền thống

Công trình này nghiên cứu một cách khá đầy đủ về các mặt tác động của mạng xã hội đến báo chí, là nguồn tài liệu tham khảo quý Tuy nhiên, tác giả mới đưa ra cái nhìn khái quát về tác động đến báo chí nói chung, mà chưa

áp vào một đối tượng cụ thể

- "Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại" (Nhà

xuất bản Thông tin và Truyền thông, 2014), [30] của Nguyễn Thành Lợi giới thiệu những nét khái quát nhất về những vấn đề mới mẻ đang được nghiên cứu rộng rãi trên thế giới nhiều năm - nhiều thập kỷ qua như truyền thông xã hội, các lý thuyết truyền thông, hội tụ truyền thông, tòa soạn hội tụ, đồng thời trình bày đặc điểm và những kỹ năng cần thiết đối với “nhà báo đa năng” trong môi trường hội tụ truyền thông

Với kết cấu 5 chương, tác giả đã giới thiệu những kỹ năng cơ bản trong viết báo đa phương tiện, thông qua cách viết ngắn gọn, dễ hiểu, với những ví dụ minh họa sinh động của các hãng truyền thông nổi tiếng trên thế giới, tác giả đã làm rõ cách thức xây dựng kế hoạch truyền thông cho một chủ đề cụ thể, phương thức sử dụng đa phương tiện, thông tin đồ họa cho báo chí hiện đại

- “Tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử ở nước ta hiện

nay”, Luận văn Thạc sĩ Báo chí học của Nguyễn Thị Cẩm Nhung (Học viện

Báo chí và Tuyên truyền, 2011) [36] Tác giả đã tìm hiểu nhận thức chung về mạng xã hội, ảnh hưởng của mạng xã hội đến báo mạng điện tử trên các mặt: Tác động đến cách thức thu thập thông tin của báo mạng điện tử; tác động đến nội dung thông tin của báo mạng điện tử; tác động tạo sức ép đối với báo mạng điện tử, tác động đến xu hướng tương tác của báo mạng điện tử với mạng xã hội nhưng tác giả chưa làm rõ được tác động này ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả hoạt động của tờ báo mạng, đến tâm lý công chúng cũng như gây khó khăn cho cơ quan quản lý Luận văn thạc sĩ cũng đã làm rõ được điểm tương đồng giữa mạng xã hội với báo mạng điện tử Tác giả Nguyễn Thị Cẩm Nhung mới chỉ dừng lại ở việc phân tích những tác động của mạng xã hội đến báo mạng điện tử nói chung, một số khía cạnh có sự trùng lặp

- “Tác động của mạng xã hội đến việc xử lý thông tin của báo mạng

điện tử Việt Nam”, Luận văn Thạc sỹ Báo chí học của Dương Nam Hoàng

(Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2013) [25] đã làm khá rõ nhưng tác động tích cực và tiêu cực của mạng xã hội đến việc xử lý thông tin của báo mạng

điện tử Việt Nam hiện nay, thể hiện trên các khía cạnh như: là nguồn đề tài cho báo mạng điện tử, giúp báo mạng điện tử tương tác tốt hơn với bạn đọc, tác động đến… Đặc biệt, những giải pháp tác giả Dương Nam Hoàng đưa ra khá cụ thể và mang tính khả thi cao

- “Sử dụng và kiểm chứng thông tin trên mạng xã hội trong tác phẩm

báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay”, Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn

Minh Hải (Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2013) [22] Thành công của khóa luận này là nêu tương đối chi tiết về các đặc trưng, đặc điểm của mạng

xã hội, điểm tương đồng của mạng xã hội và báo mạng điện tử cũng như thực trạng sử dụng, kiểm chứng thông tin của báo mạng điện tử khi khai thác thông tin từ mạng xã hội hiện nay Tác giả đã khảo sát, nghiên cứu rất công phu các tác động tiêu cực của thông tin từ mạng xã hội Tuy nhiên, các giải pháp đưa

ra của luận văn còn chung chung, cứng nhắc

- “Nghiên cứu xu thế phát triển báo chí Việt Nam đến năm 2015 và

2020”, Đề tài khoa học cấp Bộ của Cục Báo chí- Bộ Thông tin và Truyền

thông (Hà Nội, 2008) [4] đề cập đến trách nhiệm cá nhân của những thông tin được đăng trên mạng xã hội với danh nghĩa cá nhân và đề ra các giải pháp

-“Tác động của truyền thông xã hội đối với báo chí” của Nguyễn Thị

Trường Giang (Tạp chí Tuyên Giáo online tháng 6/2014) đưa ra những đặc điểm của mạng xã hội và ý nghĩa vai trò của mạng xã hội đối với hoạt động báo chí một cách rõ ràng, khoa học và đầy đủ

- “Nghiên cứu, trao đổi: Sự vận động và phát triển của báo chí hiện đại

trong môi trường hội tụ truyền thông” của Nguyễn Thành Lợi (Tạp chí Người

làm báo số tháng 10/2013) đề cập đến xu hướng hội tụ truyền thông trong môi trường truyền thông mới và những thách thức đặt ra với người làm báo, cơ quan báo chí

Ngoài ra, còn có nhiều bài tham luận trong các kỷ yếu hội thảo, các khóa luận, luận văn, bài viết trên các báo, tạp chí… khác cũng đề cập đến mối quan hệ giữa mạng xã hội và báo chí, mặc dù chỉ là một khía cạnh nhỏ Tuy

nhiên, từ trước tới nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu, đề cập đầy đủ và toàn diện đến tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an Tình hình nghiên cứu này đặt ra cho tác giả những thuận lợi như: tìm hiểu thực trạng tác động và đề xuất những giải pháp mới theo quan điểm cá nhân, nhưng cũng đặt ra thách thức là nguồn tài liệu lý luận liên quan đến vấn đề này chưa nhiều, chưa hệ thống, có thể dẫn đến nhận thức chưa đủ sức thuyết phục

Như vậy, xét ở cả trong và ngoài nước cho đến nay, mặc dù đã có không ít những bài viết, công trình nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khác nhau

về báo chí và mạng xã hội nhưng chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào về tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an

Vì vậy đề tài “Tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo in của lực

lượng công an” có nội dung nghiên cứu rõ ràng và độc lập, không trùng với

bất kì công trình nghiên cứu khoa học nào đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo in và khảo sát thực trạng của sự tác động này đến hệ thống báo in của lực lượng công an, tác giả đề xuất một số giải pháp phát huy tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của mạng xã hội đến hệ thống báo

in của lực lượng công an

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, tác giả luận văn phải thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

- Khái quát hệ thống những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài: mạng

xã hội, tác động của mạng xã hội tới hệ thống báo in

- Khảo sát và phân tích thực trạng tác động của mạng xã hội đến hoạt động của hệ thống báo in lực lượng công an

- Đề xuất một số giải pháp phát huy tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của mạng xã hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là sự tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo

in trên Báo Công an nhân dân, An ninh Thủ đô, Công an Nghệ An

Lý do tác giả luận văn chọn tờ báo trên là vì đây là những tờ báo hàng đầu, tiên phong trong việc hội nhập, chịu sự tác động trực tiếp của mạng xã hội và mang những đặc thù riêng

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu trên, tác giả luận văn đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu chính sau đây:

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp: để xử lý các dữ liệu thu thập trong quá trình khảo sát để tìm hiểu thực tế khái quát tác động của mạng xã hội đến

hệ thống báo in của lực lượng công an

- Phương pháp xã hội học:

+ Phương pháp phỏng vấn sâu một số lãnh đạo, nhà báo… về tác động

của mạng xã hội tới hệ thống báo in của lực lượng công an để thấy được thực trạng và phương hướng hoạt động của cơ quan khảo sát trước tác động của mạng xã hội

+ Phương pháp phỏng vấn anket: Phỏng vấn 150 nhà báo thuộc 3 tờ báo khảo sát về tác động của nó đến hoạt động của nhà báo, sản phẩm báo chí nhằm đưa ra số liệu khái quát một cách định lượng về tác động của mạng xã hội đến hoạt động phóng viên, biên tập viên… để thấy được thực trạng và xu hướng tác động

6 Đóng góp mới của luận văn

Sau khi hoàn thiện, luận văn có đóng góp mới về:

- Đánh giá, phân tích một cách hệ thống, khoa học về tác động của mạng xã hội tới hệ thống báo in của lực lượng công an

- Kiến nghị biện pháp hạn chế tác động tiêu cực của mạng xã hội tới hệ thống báo in của lực lượng công an

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

7.1 Ý nghĩa lý luận:

- Luận văn hệ thống hóa các khái niệm liên quan đến truyền thông, mạng xã hội và báo chí

- Luận văn kiến nghị các biện pháp hạn chế tác động tiêu cực của mạng

xã hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chính của luận văn được kết cấu thành 3 chương

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI

ĐẾN HỆ THỐNG BÁO IN 1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Tác động

Trong xã hội loài người, mỗi cá nhân không thể tồn tại được nếu như không có những tác động đến cá nhân khác hay cộng đồng của mình Sự tác động này diễn ra cũng rât đa dạng và trên nhiều lĩnh vực, bằng những cách thức khác nhau

Theo từ điển Tiếng Việt, tác động được hiểu là “làm cho một đối tượng

nào đó có những biến đổi nhất định” [52, tr.851] Vậy tác động là một khái

niệm rộng, bao trùm nhiều lĩnh vực, chỉ cần một sự kích thích nào đó gây ra

sự biến đổi (nội dung, hình thức…) đều có thể coi là tác động, trong đó tác động đến con người là hình thức phức tạp nhất

Nghiên cứu thống nhất khái niệm tác động như sau: "Tác động là sự

khác biệt có thể thông báo được, có thể xác định được mà một chương trình hay một dự án mang lại cho con người"

Tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an

là làm cho hệ thống báo in của lực lượng công an có những thay đổi, biến

chuyển Tác động ở đây được hiểu ở cả 2 khía cạnh: tích cực và tiêu cực

1.1.2 Mạng xã hội

Từ năm 1976, Nữ hoàng Anh Alizabeth đã biết sử dụng mạng xã hội để gửi đi những bức thư điện tử đầu tiên, từ đó đánh dấu sự đột phá trong lĩnh vực truyền thông Tuy nhiên, đến đầu năm 1990, trên thế giới mới có nhà cung cấp dịch vụ Internet chính thức Sự phát triển của Internet tạo ra một

“thế giới phẳng” với xa lộ thông tin kết nối toàn cầu Trên nền tảng đó, các mạng xã hội cũng ra đời khiến các phương tiện truyền thông nhỏ bé như chiếc điện thoại di động trở thành vật bất ly thân của con người trong xã hội hiện

đại Mạng xã hội đã trở thành một khái niệm quen thuộc đối với hàng triệu người Tuy nhiên, vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm mạng xã hội

Theo một nghiên cứu gần đây, năm 2012, trên toàn cầu có khoảng 10,5

tỷ phút mỗi ngày vào mạng xã hội Facebook Và chỉ tính riêng ở Việt Nam, đến tháng 8/2013, nước ta có 19,6 triệu người dùng Facebook, chiếm 21,42% dân số và chiếm tới 71,4% người sử dụng Internet Việt Nam cũng là nước thứ 16 trên thế giới về tỷ lệ tăng trưởng người sử dụng Facebook hiện nay

Thành công của mạng xã hội được lý giải bởi nhiều nguyên nhân như: kết nối, chia sẻ đơn giản và dễ dàng do giao diện, chức năng và thói quen của người dùng Hơn hết, khi tham gia mạng xã hội, cá nhân được thể hiện “cái tôi” của mình Đây là môi trường quá lý tưởng để thể hiện bản thân và gây sự chú ý Bên cạnh đó, mạng xã hội còn là nơi giải trí cho mọi người

Trong bài viết “Mạng xã hội - Cộng đồng không khoảng cách” đăng trên tạp chí Marketing số tháng 2-2009, tác giả Hà Linh đưa ra khái niệm:

“Mạng xã hội là một xã hội ảo, một cộng đồng trực tuyến - nơi các thành viên

giao lưu và chia sẻ thông tin với nhau thông qua các công cụ trực tuyến do mạng cung cấp như: email, blog, chat, tin nhắn, diễn đàn…” [28]

Tuy nhiên, bên cạnh khái niệm này, có ý kiến cho rằng không nên hiểu mạng xã hội chỉ ở khía cạnh thông tin điện tử mà có thể hình dung mạng xã hội như là khái niệm chỉ mối quan hệ liên đới giữa con người với nhau về một vấn đề nào đó trong xã hội

Trong khi đó, theo Nghị định 97/2008/NĐ-CP của Chính phủ về quản

lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet thì

mạng xã hội được hiểu như sau: “Dịch vụ mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ

cung cấp cho cộng đồng rộng rãi người sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu giữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường Internet bao gồm dịch

vụ tạo blog, diễn đàn, trò chuyện trực tuyến và các hình thức tương tác khác”

[37, tr.41] Trong luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm mạng xã hội theo Nghị định 97/2008/NĐ-CP của Chính phủ

Mạng xã hội có những tính năng như chat, e-mail, phim ảnh, voice chat, chia sẻ file, Blog, diễn đàn và xã luận Các dịch vụ này có nhiều phương cách để các thành viên tìm kiếm bạn bè, đối tác: dựa theo group (ví dụ như tên trường hoặc tên thành phố), dựa trên thông tin cá nhân (như địa chỉ e-mail hoặc screen name), hoặc dựa trên sở thích cá nhân (như thể thao, phim ảnh, sách báo, hoặc ca nhạc), lĩnh vực quan tâm: kinh doanh, mua bán

Một vài ví dụ về mạng xã hội

Hiện nay thế giới có hàng trăm mạng xã hội khác nhau, với MySpace

và Facebook nổi tiếng nhất trong thị trường Bắc Mỹ và Tây Âu; Orkut và Hi5 tại Nam Mỹ; Friendster tại Châu Á và các đảo quốc Thái Bình Dương Mạng

xã hội khác gặt hái được thành công đáng kể theo vùng miền như Bebo tại Anh Quốc, CyWorld tại Hàn Quốc, Mixi tại Nhật Bản và tại Việt Nam xuất hiện rất nhiều các mạng xã hội như: Zing Me, YuMe, Tamtay và hiện thu hút hàng triệu người trên khắp thế giới tham gia

Ở Việt Nam, các mạng xã hội thu hút đông đảo thành viên tham gia là: Facebook, Zingme, Youtube, và trước đây là Blog

1.1.3 Hệ thống

Tác giả Đỗ Thanh Thúy trong bài viết “Khái niệm hệ thống” cho rằng:

“Hệ thống là một tập hợp nhiều phần tử ( đơn vị, bộ phận ) và các phần tử đó

phải có liên kết , tương tác lẫn nhau Do đó, điều kiện để có hệ thống là cần

có ít nhất hai phần tử trở lên và điều kiện đủ là các phần tử này phải có quan

hệ tương tác lẫn nhau…” [48]

Theo Nguyễn Thiện Giáp, cách hiểu chung, "hệ thống" là một thể

thống nhất bao gồm các các yếu tố có quan hệ và liên hệ lẫn nhau [19,

tr.52-55] Mỗi đối tượng trọn vẹn làm một hệ thống, chẳng hạn: một cái cây, một con vật, một gia đình Nói đến hệ thống, cần phải nói đến hai điều kiện: Tập hợp các yếu tố; Những mối quan hệ và liên hệ lẫn nhau giữa các yếu tố đó Cần phân biệt hệ thống với những tập hợp ngẫu nhiên các yếu tố không có quan hệ tất yếu nào đối với nhau Một đống củi cũng gồm rễ cây, thân cây, cành cây, lá cây không tạo thành cái cây (hệ thống) mà chỉ là đống củi Vài

ba người ghép lại ở với nhau cũng không thành gia đình, bởi vì họ thiếu những quan hệ thuộc về gia đình

Nhưng dù khái niệm hệ thống được xác định theo nhiều cách khác nhau, thì cách hiểu chung nhất là hệ thống là một tập hợp những yếu tố liên

hệ với nhau, tạo thành sự thống nhất ổn định và tính chỉnh thể, có những thuộc tính và những quy luật tích hợp Hệ thống chính là một thể thống nhất

Đó là bản chất riêng của nó, là cái cốt lõi mà người ta hay gọi là nguyên lý tính hệ thống Song, tính hệ thống không quy giản về tính thông nhất, chỉnh thể, chỉnh hợp Tính hệ thống còn là tính thống nhất đa dạng Mặt khác, hệ thống có bản tính đa chức năng

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Hệ thống là tập hợp nhiều yếu tố, đơn vị cùng

loại hoặc cùng chức năng, có quan hệ hoặc liên hệ với nhau chặt chẽ, làm thành một thể thống nhất” [52, tr.398] Trong luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm

hệ thống theo Từ điển tiếng Việt bởi cách lý giải dễ hiểu và hợp lý

1.2 Đặc điểm của mạng xã hội và thông tin trên mạng xã hội

1.2.1 Đặc điểm của mạng xã hội

1.2.1.1 Mạng xã hội có khả năng quy tụ thành viên

Mặc dù chỉ là không gian ảo, nhưng sự kết nối, quy tụ thành viên của mạng xã hội lại là thật và dường như không có một tổ chức, một cách thức

nào có thể tập hợp được đông đảo thành viên hơn mạng xã hội Theo thống kê mới đây trên website internetworldstats.com, đến tháng 6/2012, số người sử dụng mạng Internet đã lên tới gần 2,5 tỷ người, chiếm 1/3 dân số thế giới Đầu năm 2013, Facebook thông báo tổng số người sử dụng gần đây nhất của

họ đã tăng đến 1,11 tỷ người, Twitter có hơn 500 triệu tài khoản

Ở Việt Nam, tỷ lệ người sử dụng mạng xã hội cũng tăng lên nhanh chóng Hãng nghiên cứu và phân tích thị trường comScore vừa báo cáo tình hình sử dụng Internet tại khu vực Đông Nam Á, tính đến hết tháng 7/2013 Báo cáo của comScore tập trung vào xu hướng thịnh hành trong việc sử dụng web, video trực tuyến, tìm kiếm trực tuyến, thương mại điện tử… và chủ yếu tập trung vào 6 quốc gia trong khu vực, bao gồm Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan Với 16,1 triệu người dùng Internet mỗi tháng, Việt Nam hiện đang là quốc gia có lượng người dùng Internet đông nhất tại khu vực Đông Nam Á, bỏ xa quốc gia đứng thứ 2 là Indonesia với 13,9 triệu người dùng và thứ 3 là Malaysia với 12 triệu người dùng Việt Nam cũng là quốc gia có lượng tăng trưởng người dùng Internet nhanh thứ 2 tại khu vực So với cùng kỳ năm ngoái, lượng người dùng Internet tại Việt Nam đã tăng thêm đến 14%

Facebook tiếp tục là mạng xã hội phổ biến nhất tại khu vực Đông Nam

Á, với 3 quốc gia tại đây nằm trong số 15 quốc gia có lượng truy cập Facebook nhiều nhất thế giới, bao gồm Philippines, Thái Lan và Malaysia Tại Việt Nam, Facebook cũng là mạng xã hội phổ biến nhất thế giới, xếp sau

đó là Zing Me Trang theo SocialBakers / Mashable số tháng 5/2012 cho biết, Facebook hiện có 1 tỷ thành viên trên toàn cầu Cứ 13 người có mặt trên trái đất thì có 1 người trên Facebook Nếu Facebook là một quốc gia thì nó sẽ là quốc gia lớn thứ 3 trên thế giới, lớn hơn Mỹ, Brazil, Nga và Nhật Bản Ngành phát thanh mất 38 năm để đạt được con số 50 triệu người nghe, truyền hình mất 13 năm, Internet mất 4 năm… Còn Facebook chỉ mất ít hơn 9 tháng để đạt được con số 100 triệu người dùng Các ứng dụng trên iPhone dành cho

Facebook được tải về (tổng cộng) đạt 1 tỷ trong vòng 9 tháng Mỗi ngày có 700.000 người mới tham gia vào Facebook

Còn về lĩnh vực giải trí, Youtube là trang web giải trí được truy cập nhiều nhất tại châu Á nói chung và tại Việt Nam nói riêng Việt Nam cũng là quốc gia có lượng xem video trực tuyến lớn nhất tại khu vực Tính riêng tháng 3/2013 đã có đến 1,6 tỷ lượt xem video trực tuyến tại Việt Nam, 64% trong số đó xem thông qua Youtube Con số này bỏ xa quốc gia đứng thứ 2 là Malaysia với 931 triệu lượt xem video trực tuyến Thống kê này chưa kể đến việc một cá nhân có thể làm thành viên của nhiều mạng xã hội cùng một lúc

Điều gì đã khiến mạng xã hội có lượng người tham gia khổng lồ như vậy? Do việc tham gia để trở thành thành viên của của mạng xã hội rất đơn giản Trên không gian đó, người dùng có thể thoải mái chia sẻ cảm xúc, khẳng định suy nghĩ, cái tôi của bản thân mà không bị bất cứ ràng buộc nào, khác với thực tế, cá nhân muốn khẳng định cái tôi của bản thân không phải lúc nào cũng thực hiện được Bên cạnh đó, mạng xã hội cũng có nhiều tiện ích, nhiều trò chơi giải trí lôi cuốn người dùng Sự chia sẻ và được tiếp cận hàng triệu thông tin mới cũng làm sức hấp dẫn của mạng xã hội đối với người dùng Nói cách khác, không ít người dùng mạng xã hội cho rằng, họ tham gia mạng xã hội vì họ “làm được thứ mình muốn và tìm được thứ mình cần” trên môi trường này

1.2.1.2 Mạng xã hội không bị giới hạn bởi khoảng cách

Internet đã phổ biến đến hầu hết các quốc gia trên thế giới mà không bị giới hạn bởi ranh giới quốc gia, dân tộc hay phong tục, tôn giáo Bất kể nơi đâu, có đường truyền Internet, người dân đều có thể tiếp cận thông tin từ khắp các “hang cùng ngõ hẻm” trên toàn thế giới và tham gia mạng xã hội mà mình mong muốn Một cá nhân sinh sống và làm việc tại châu Phi hoàn toàn có thể tham gia mạng xã hội Youtube hay Facebook cùng hàng triệu cá nhân khác ở châu Âu hay châu Á, miễn là hiểu được ngôn ngữ để biết được thông tin truyền tải trên mạng xã hội là gì

Một người ở Việt Nam trao đổi thông tin với người ở Mỹ thông qua

mạng xã hội Facebook

Trên đây là ví dụ về một trường hợp người dùng Facebook ở Việt Nam trao đổi thông tin về việc cậu con trai tên là Tin, là người Việt Nam đi du học tại Mỹ, với cha mẹ nuôi của cậu bé ở bên Mỹ về việc cậu bé đã trở về thăm nhà ở Việt Nam an toàn Bên cạnh dòng chữ bằng tiếng Anh mang tính chất thông báo, nick name Hong Nguyen còn chia sẻ ảnh chụp Tin và em gái ngay tại sân bay Nội Bài để người nhận tên Tiffany Wetzel Naquin và Marlon Naquin ở đất nước Mỹ xa xôi yên tâm, được tận mắt nhìn thấy con trai nuôi của họ về đến Việt Nam an toàn, mạnh khỏe và vui vẻ khi gặp lại người thân Tương tự như vậy, bất kỳ cá nhân nào dù ở nơi đâu muốn trao đổi thông tin với nhau bằng ngôn ngữ chữ viết hay hình ảnh đều có thể thực hiện được qua mạng xã hội mà không bị ngăn cấm, miễn là hiểu được thông điệp của nhau

Theo Facebook press room, Facebook hiện hữu ở 70 ngôn ngữ trên toàn cầu và 70% người dùng Facebook sống bên ngoài nước Mỹ, chứng tỏ mạng xã hội không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý hay nền văn hóa

Tại một số quốc gia như Trung Quốc, mạng xã hội Twitter bị cấm và người dùng không có cách nào truy cập vào tiểu blog bằng mạng Internet trong nước Cơ quan kiểm duyệt tại đây đã dựng lên một hệ thống chặt chẽ mang tên Great Firewall (GFW) hoạt động nhiều năm nay, lấy cảm hứng từ công trình Vạn lý

trường thành nổi tiếng từng bảo vệ bờ cõi Trung Quốc CNN dẫn lời các chuyên

gia phân tích cho rằng Bắc Kinh cảm thấy bất an sau khi chứng kiến vai trò của truyền thông xã hội trong hai cuộc "Cách mạng xanh" tại Iran (2009) và "Mùa xuân Ảrập" (diễn ra ở các nước Bắc Phi năm 2011) Do đó, họ quyết định chặn Twitter Bên cạnh đó, năm 2009, Trung Quốc chặn đường truy cập vào Facebook

và đến nay chưa có dấu hiệu nào cho thấy nhà cầm quyền sẽ mở lại kết nối từ mạng trong nước đến với nền tảng truyền thông xã hội của Mỹ Trung Quốc chặn kết nối đến hàng nghìn website khác nhau, gồm cả mạng xã hội lẫn những địa chỉ chứa nội dung đồi trụy Những trang chỉ trích đảng cầm quyền hay bàn về những chủ đề nhạy cảm như quyền con người đều bị cấm Tuy nhiên, việc cấm đoán này không phải do bản thân mạng xã hội không thể “vươn tới”, mà do ý chí của nhà quản lý Nếu có sự chấp thuận của nhà quản lý thì các mạng xã hội hoàn toàn có thể có mặt ở quốc gia này để người dân trao đổi thông tin không khoảng cách

1.2.1.3 Mạng xã hội cho phép chia sẻ thông tin dưới mọi hình thức

Đặc điểm này thể hiện sự linh hoạt của mạng xã hội Người dùng có thể chia sẻ thông tin bằng chữ viết, đăng tải dòng trạng thái (status) tùy theo cảm nhận cá nhân Hoặc có thể vừa đăng ảnh, vừa có chữ viết chú thích, cung cấp thêm thông tin cho sinh động, như trường hợp của người dùng Facebook nick name Hong Nguyen trên đây Cũng có thể, thông tin của một người dùng nào đó trong danh sách bạn bè chỉ chia sẻ về mức độ hoàn thành một trò chơi trên mạng

Không những thế, người dùng còn có thể chia sẻ đường link, dẫn người khác đến những trang có thông tin nóng hổi, thu hút Hoặc có thể chia sẻ cả các đoạn clip, video về cá nhân hay về các sự kiện đã diễn ra Trên mạng xã hội Twitter, Facebook, Zingme… người dùng chia sẻ thông tin phổ biến nhất

là bằng chữ viết kết hợp với hình ảnh Nhưng trên trang Youtube, người dùng lại thường chia sẻ thông tin bằng các clip, video…

Sự linh hoạt trong cách thức chia sẻ thông tin của mạng xã hội tạo nên sức hấp dẫn của mạng xã hội đối với người dùng Sau mỗi thông tin được đẩy lên, chỉ vài giây sau, thông tin này đã có hàng chục người vào like và đánh giá (comment), tạo nên một diễn đàn đa chiều Việc trao đổi thông tin “nhộn nhịp” này dường như lại khuyến khích người dùng mạng xã hội chia sẻ nhiều hơn Và vì thế, người dùng mạng xã hội thường xuyên mang các bức ảnh cũ

đã ố màu, ảnh đen trắng từ thưở còn thơ hay hình chụp những bữa liên hoan,

tụ tập bạn bè, họp lớp lên mạng xã hội

1.2.1.4 Mạng xã hội miễn phí

Hiện nay, chưa có mạng xã hội nào tính phí đối với người truy cập

và tham gia Chỉ cần máy tính hoặc điện thoại, thiết bị di động nào có kết nối internet và không bị nhà quản lý chặn đều có thể truy cập miễn phí vào các mạng xã hội Người đăng ký tham gia cũng không cần mất phí khi tự động khai báo đầy đủ thông tin theo yêu cầu của mạng xã hội là trở thành thành viên, bắt đầu chia sẻ thông tin Giống như bất kỳ tờ báo điện tử hay website nào khác, người dùng mạng xã hội chỉ cần trả tiền kết nối internet theo dung lượng sử dụng hoặc gói cước đăng ký là có thể thoải mái sử dụng mạng xã hội

Chỉ cần có một địa chỉ email và thực hiện vài thao tác đơn giản, một tài khoản mạng xã hội của bạn đã được mở ra Tuy nhiên, mạng xã hội yêu cầu bạn phải cung cấp một số thông tin cá nhân của mình để phục vụ cho việc lưu trữ và tổng hợp kho dữ liệu người dùng

Mọi người đều có thể chia sẻ thông tin và sử dụng các ứng dụng cơ bản trên mạng xã hội mà không phải trả bất cứ một khoản phí nào Tuy nhiên, trên mạng xã hội cũng xuất hiện nhiều ứng dụng phải trả phí, do các đối tác của mạng

xã hội đưa ra Bạn cũng phải trả phí nếu muốn quảng cáo trên mạng xã hội

Đăng ký thành viên mạng xã hội Facebook hoàn toàn miễn phí

Hiện nay, nhiều ý kiến đề xuất nên thu phí người dùng Facebook vì mạng xã hội đang tiêu tốn nhiều thời gian của người dùng Kéo theo đó là việc giảm hiệu quả công việc, ảnh hưởng đến kinh tế Những người đưa ra ý tưởng này lập luận, mạng xã hội không chỉ là nơi để mọi người giao lưu và giải trí mà trên thực tế nó tiêu tốn rất nhiều thời gian Ví dụ, tại Mỹ cứ 10 phút người lao động lại bị sao nhãng bởi Facebook, mất 23 phút để trở lại công việc Kinh tế Mỹ thiệt hại 650 tỉ USD/năm do năng suất lao động giảm Tại Ấn Độ nhân viên văn phòng mất 1 tiếng/ngày để vào Facebook, năng suất công việc giảm trên 12% năm.Còn ở Việt Nam thì sao? Chưa có tổ chức nào thống kê điều đó Tuy nhiên Facebook đang lọt vào tầm ngắm khi người ta truy tìm những căn nguyên khiến cho năng suất lao động của chúng ta hiện nay đang ở mức đáy của khu vực Tuy nhiên, lập tức đề xuất này vấp phải sự phản ứng dữ dội từ cộng đồng mạng và từ đó đến nay, các mạng xã hội vẫn miễn phí đối với người sử dụng

1.2.2 Đặc điểm thông tin trên mạng xã hội

1.2.2.1 Thông tin trên mạng xã hội nhanh chóng, kịp thời

Đặc điểm đầu tiên và nổi bật của thông tin trên mạng xã hội là sự nhanh chóng, kịp thời Với lượng người dùng khổng lồ, những thông tin đã được lan truyền trên mạng xã hội với tốc độ chóng mặt trước khi được

đăng tải trên báo chí Hàng triệu người trên toàn thế giới đang là thành viên của các mạng xã hội Chứng kiến hàng loạt sự kiện xảy ra mỗi ngày, mỗi thành viên ấy lại chia sẻ thông tin bằng hình ảnh, chữ viết lên trang cá nhân, khiến mạng xã hội có lượng thông tin khổng lồ, luôn nóng hổi, đầy tính thời sự Trong khi đó, nhà báo lại chỉ có thể có mặt ở một địa điểm, thông tin trước khi đăng tải lên báo cần kiểm chứng, kiểm duyệt, xuất bản định kỳ nên không thể nhanh nhạy, kịp thời như thông tin trên mạng xã hội Điều này có thể thấy rõ qua một số sự kiện nổi bật Trên thế giới, tờ AP nổi tiếng là đưa tin nhanh chóng, kịp thời song vẫn thua xa về tốc độ so với mạng xã hội twitter khi đưa tin về cái chết của ngôi sao Whitney Houston

và thảm họa động đất, sóng thần ở Nhật Bản

Tương tự như vậy, ở Việt Nam, nhiều thông tin thời sự xuất hiện trên mạng xã hội từ rất sớm, bỏ xa thông tin báo chí, kể cả báo mạng điện tử vốn có lợi thế là phi định kỳ, nhanh nhạy, thời sự Ví dụ vụ cháy lớn căn nhà 5 tầng tại đường Âu Cơ (quận Tây Hồ- Hà Nội) vào ngày 11/3/2013 Ngay khi vụ cháy vừa xảy ra, nhiều người dùng Facebook đã nhanh chóng chia sẻ những hình ảnh về vụ cháy lên trang cá nhân của mình trước khi báo chí kịp đưa tin Một số báo điện tử, trang tin điện tử cũng lấy ngay nguồn tin, hình ảnh minh họa về sự kiện từ mạng xã hội để cung cấp thông tin ban đầu cho độc giả

Ảnh hiện trường vụ cháy tại Âu Cơ được chia sẻ trên Facebook

1.2.2.2 Mạng xã hội có lượng thông tin khổng lồ, đa dạng về mọi lĩnh vực

Với lượng người dùng khổng lồ như đã nêu ở trên, mạng xã hội đã trở thành nguồn tin khổng lồ, phổ biến và tiện ích Mạng xã hội đang trở thành một phần tất yếu trong cuộc sống của hàng triệu cá nhân “Cư dân mạng” ăn, ngủ với mạng xã hội, sử dụng mạng xã hội phục vụ cho công việc, cuộc sống, học tập, giải trí Họ chia sẻ thông tin bằng văn bản, âm thanh, hình ảnh, video Tất cả mọi người, mọi lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp… đều dễ dàng có cho mình một tài khoản mạng xã hội

Vì mạng xã hội có thành viên thuộc nhiều lứa tuổi, nhiều thành phần, nghề nghiệp tham gia, cách nhìn nhận đánh giá về cuộc sống, về các sự kiện diễn

ra mỗi ngày khác nhau nên lượng thông tin vô cùng đồ sộ, phong phú Từ hoạt động thường nhật của bất kỳ cá nhân nào đến hoạt động của những người nổi tiếng Những ý kiến trái chiều, những bình luận, tranh cãi hay tán thưởng về một vấn đề tạo nên một diện mạo hấp dẫn trong cộng đồng thế giới ảo Mạng xã hội đang ngày càng khẳng định vai trò trong đời sống xã hội, cho thấy tính ưu việt trong việc thông tin liên lạc với khả năng tương tác cao giữa nhiều người Sự nhanh nhạy của mạng xã hội trong việc chia sẻ thông tin giữa hàng nghìn, hàng triệu người đã trở thành một nguồn tin hữu ích để các nhà báo khai thác

Trong hội thảo về sự tác động giữa thông tin của báo chí truyền thống và thông tin trên các mạng xã hội tại Huế ngày 28/10/ 2011, ông Lưu Vũ Hải, Cục trưởng Cục Quản lý phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử (Bộ Thông tin

và Truyền thông) xác nhận thông tin trên các mạng xã hội này là một nguồn đầu vào cực kỳ phong phú cho báo chí, tham gia quảng bá cho các thông tin báo chí lan tỏa, tiếp cận bạn đọc Trong nhiều vụ việc cụ thể, mạng xã hội còn tác động, tương tác với báo chí, làm thay đổi quy trình làm báo truyền thống, giúp báo chí có sự điều chỉnh cần thiết trong quá trình tiếp nhận ý kiến

1.2.2.3 Thông tin trên mạng xã hội có phạm vi lan tỏa

Hiện nay, hầu hết các tờ báo trực tuyến đều chủ động sử dụng một số công cụ trên các mạng xă hội để có thể truyền tải nội dung đến nhiều đối tượng hơn nữa Bên cạnh đó, các tờ báo mạng cũng xây dựng các trang giới thiệu (fanpage) trên mạng xã hội để đăng tải thông tin lên đó nhằm thu hút độc giả

Theo một thống kê mới đây, có tới 75% số tin tức được lan truyền trực tuyến là nhờ việc chia sẻ trên các trang xã hội như: Facebook, Twitter… Mạng xã hội với sự kết nối nhanh, rộng khắp là một nơi vô cùng lý tưởng cho việc lan toả các thông tin Những tin tức gây bất bình, bức xúc, hoặc một thông tin hay, ý nghĩa đều được cộng đồng mạng chia sẻ rất nhiệt tình Số lượng người biết đến tin tức nhờ đó cũng được nâng lên rất nhiều Nhờ tiện ích này mà rất nhiều tờ báo mạng điện tử sử dụng mạng xã hội nhằm mang tin tức của mình đến gần hơn với công chúng

Trên thế giới, một số hãng thông tấn, báo lớn như CNN, The Sun, BBC… đã tận dụng triệt để các ưu thế của mạng xã hội Tại Việt Nam, rất nhiều tờ báo cũng sử dụng mạng xã hội để quảng bá tin tức cũng như hình ảnh của mình như: Tuổi Trẻ, VnExpress, VOV Online, kênh truyền hình thiếu nhi BiBi… bằng việc lập các Fanpage của mình Các độc giả khi like (thích) Fanpage sẽ nhận được các cập nhật về các tin tức trên báo, cũng như một vài thông tin bên lề thú vị

Fanpage của kênh BiBi

Fanpage của báo điện tử VOV Online

1.2.2.4 Độ tin cậy của thông tin trên mạng xã hội chưa được đảm bảo

Với những đặc tính vốn có của mình, mạng xã hội cho phép các thành viên thoải mái chia sẻ các thông tin, quan điểm cá nhân của mình về một vấn

đề nào đó Những vấn đề nóng, bức xúc đều có thể trở thành chủ đề bàn tán trên các mạng xã hội Đặc biệt, với sự tự do chia sẻ, nhiều thông tin bịa đặt, không chính xác xuất hiện, không ít người bị đánh lừa Có thể lấy một ví dụ, gần đây, trên mạng xã hội có chia sẻ rất nhiều về việc thiếu nữ bị rạch đùi bằng dao lam có nhiễm HIV Dư luận hết sức hoang mang Nhưng trên thực tế, tất cả đều là bịa đặt, kẻ tung tin đồn đó phải chịu sự trừng phạt của pháp luật

Mẩu tin đồn được lan truyền vô cùng nhanh chóng trên mạng xã hội

Tháng 12/2013 và tháng 1/2014, trên các diễn đàn và mạng xã hội rộ thông tin dép của Trung Quốc chứa thuốc gây hại đến sức khỏe người sử

dụng Trên FB ngay sau đó là hàng loạt các cảnh báo của người sử dụng, kèm theo hình ảnh cắt đôi dép đã qua sử dụng Có đôi dép có viên thuốc bên trong

và chảy nước vàng, có đôi dép không có thuốc Kèm theo đó, rất nhiều thông tin trên mạng xã hội cho rằng đi đôi dép này sẽ bị tê nhân, mất cảm giác, hại sức khỏe Đây là thông tin chưa được kiểm chứng Thậm chí, chưa cần các nhà khoa học lên tiếng cũng có thể biết thông tin đã nói quá sự thật, bởi loại dép này mới xuất hiện, chưa thể gây tác dụng phụ nhanh như thế

Đây không phải là lần đầu tiên thông tin về sản phẩm, hàng hóa của Trung Quốc kém chất lượng, độc hại, ảnh hưởng tới sức khỏe người sử dụng được lan truyền trên mạng xã hội Cảnh báo đối với người tiêu dùng là điều rất tốt, tuy nhiên khi thông tin chưa được khẳng định là chính xác thì gây hoang mang cho người dân Bên cạnh đó còn gây thiệt hại về kinh tế, người tiêu dùng cắt bỏ sản phẩm, rất lãng phí

Chỉ sau đó một thời gian, khi báo chí vào cuộc, nhiều chuyên gia lĩnh vực này lên tiếng thì thông tin về dép chứa viên thuốc lạ đã bị lãng quên Loại dép này vẫn được bán trên thị trường và không ít người tiêu dùng vẫn sử dụng

Thông tin về dép chứa thuốc lạ tràn lan trên mạng xã hội Facebook tháng 1-2014

Ở thời điểm hiện tại, thông tin trên mạng xã hội đang “nóng ran” bởi dịch sởi Hàng trăm trẻ đã tử vong do biến chứng sởi Người người lên án ngành y tế, đòi Bộ trưởng Bộ Y tế từ chức, dành cho người lãnh đạo này

những lời cay nghiệt Tâm lý a dua và “hội chứng lu loa” trên mạng xã hội đang làm thông tin về dịch sởi và cách phòng tránh sởi bị hỗn loạn, hoang mang Tuy nhiên, thông tin này thiếu khách quan, bởi vì dịch bệnh bùng phát

có nguyên nhân từ trước, không phải do lỗi của Bộ trưởng Bộ Y tế ở thời điểm này Thậm chí, ở thời Bộ trưởng Bộ Y tế trước, dịch Sark cũng rất đáng

sợ, gây ra tỷ lệ tử vong cao hơn dịch sởi, nhưng khi đó mạng xã hội chưa phát triển như bây giờ nên thông tin không đa chiều, không thái quá như hiện tại

Tâm lý a dua đòi Bộ trưởng Bộ Y tế từ chức trên mạng xã hội Facebook tháng 4-2014

Từ một số ví dụ trên, có thể thấy, không phải thông tin nào trên mạng

xã hội cũng hoàn toàn chính xác Nhiều khi, đó chỉ là những tin đồn không có nguồn gốc, thậm chí là rất vô lý Nhiều kẻ gian đã lợi dụng sự thông thoáng trong việc kiểm duyệt thông tin trên mạng xã hội để tung tin đồn nhảm, gây tổn hại đến cá nhân, tổ chức, thậm chí còn gây chia rẽ nội bộ, đưa ra những thông tin phản động, chống phá Nhà nước Đây có thể coi là một trong những điểm yếu nhất của thông tin trên mạng xã hội

1.3 Vai trò của mạng xã hội đối với báo in

1.3.1 Cung cấp ý tưởng, đề tài cho báo in

Mạng xã hội đang là nơi cung cấp thông tin, đề tài một cách rộng rãi

giúp các nhà báo chuyên nghiệp cũng như không chuyên nghiệp nhận diện,

phát hiện được những vấn đề đang nổi lên, đang diễn ra, sau khi đã thẩm định

độ chính xác của nó rồi sử dụng cho những bài báo của mình phục vụ công chúng

Theo một cuộc điều tra nhu cầu đào tạo của các nhà báo trong giai đoạn 2013-2018 mới được Trung tâm Bồi dưỡng Nghiệp vụ Báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) đã tiến hành, 215 người đã tham gia trả lời phiếu câu hỏi, trong đó

có 134 phóng viên, biên tập viên, 72 nhà quản lý báo chí và 9 đối tượng khác gồm phát thanh viên, kỹ thuật viên, giảng viên báo chí đang làm việc tại các

cơ quan báo in, phát thanh-truyền hình và báo điện tử Khi được hỏi kỹ năng báo chí nào là quan trọng đối với nhà báo và cần phải được học bồi dưỡng, kỹ năng sử dụng công cụ mạng xã hội trong làm báo cũng gây được sự quan tâm của 84 nhà báo

Thời gian qua, rất nhiều sự việc tung lên mạng xã hội, “cư dân mạng” bàn tán xôn xao về những vấn đề này, các cơ quan báo chí kịp thời xác minh

và có nhiều bài viết phê phán những hành động tiêu cực, động viên khích lệ, biểu dương những hành vi tích cực góp phần làm thay đổi hành vi ứng xử giữa con người với con người, con người với tự nhiên, con người với xã hội

Từ mạng xã hội, với những thao tác, kỹ năng nghiệp vụ, các nhà báo nhận diện được những tin tức nào, vấn đề nào tạo ra được sự gắn bó với người đọc có thời gian tồn tại lâu hơn để tiếp tục cung cấp các tin tức khác liên quan cho độc giả Hiện nay, công chúng ngày càng thừa nhận sự nhanh nhạy của mạng xã hội và coi nó là người bạn đồng hành của báo chí trong cuộc đua cập nhật thông tin Và cũng có nhiều ý kiến cho rằng, trong chừng mực nào đó, mạng xã hội đã “dẫn dắt” xu hướng thông tin đối với báo chí Mỗi thành viên trên mạng xã hội đều có thể được xem là một “nguồn tin” khi tiết lộ ra một thông tin nào đó mà báo chí chưa đủ khả năng để nắm được Tất nhiên, “kho” thông tin này, chứa đựng cả những “tin rác”, “tin vịt” và cả những “tin vàng” Bằng nhạy cảm nghề nghiệp, khả năng thâu tóm và xử lý thông tin, mỗi nhà báo có thể tìm thấy trong hàng triệu tin tức, chia sẻ trên mạng xã hội không ít những chủ đề nào đó cho bài báo của mình Nếu nhà báo sử dụng truyền thông

xã hội như một nguồn tin nghiêm túc (có kiểm chứng trước khi khai thác) thì đây thực sự là môi trường lý tưởng cung cấp thông tin, gợi ý đề tài và nguồn dữ liệu

để người làm báo có thể nhận diện, thu thập, tiếp cận và phát hiện thêm nhiều thông tin, đề tài mới và nóng, biết thêm các góc nhìn khác nhau của công chúng

để phục vụ việc sáng tạo tác phẩm Họ sẽ đóng vai trò không chỉ là “người gác cổng” mà còn trở thành người khai thác và sử dụng thông tin hiệu quả Thực tế, nhiều người hoạt động báo chí thường xuyên sử dụng truyền thông xã hội để phục vụ công việc, cập nhật tin tức, trau dồi kiến thức, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ…

Ở khía cạnh khác, các thành viên của mạng xã hội tạo ra những cuộc thảo luận, bình luận xung quanh nội dung của bài báo, có người còn cung cấp thêm những thông tin liên quan Điều này lại có tác dụng phản hồi trở lại với mỗi người cầm bút, và cơ quan báo chí Quan niệm về “bài báo mở” có lẽ cũng bắt nguồn từ sự tương tác này

1.3.2 Góp phần quảng bá thông tin báo chí

Truyền thông xã hội đang là cánh tay nối dài của báo chí, nếu họ biết tận dụng Rất nhiều công chúng có thói quen là sau khi tiếp nhận thông tin từ báo chí, nếu thấy thông tin hay, hấp dẫn sẽ nhanh chóng chia sẻ những thông tin đó trên truyền thông xã hội Với lượng người dùng khổng lồ, truyền thông

xã hội hiện là kênh hiệu quả để lan truyền, phổ biến thông tin báo chí, quảng

bá hình ảnh tòa soạn đến công chúng Một số diễn đàn lớn ở Việt Nam đều dành mục riêng để thành viên cập nhật và bàn luận về những thông tin nóng hổi, bài viết đáng chú ý, có nội dung tranh luận cao từ báo chí Ở webtretho.com có mục "Đọc báo giùm bạn", vozforums.com có "Tin tức iNet", tinhte.vn có "Tin tức - Sự kiện"… Ngoài ra, người dùng Internet có thể chia sẻ đường link hay toàn bộ nội dung của các bài báo trên status, comment của mình, biến chúng thành chủ đề bàn luận

Với khả năng liên kết mạnh mẽ, mạng xã hội góp phần quảng bá thông tin từ báo chí, nâng cao hiệu quả tuyên truyền trên báo chí Một bài báo có

những thông tin được công chúng quan tâm, khi cập nhật, lan truyền trên mạng xã hội sẽ tạo ra sức lan tỏa rộng lớn hơn rất nhiều lần so với việc nó được phát hành trên các sạp báo

Rất nhiều các cơ quan báo chí đang thực hiện những chiến lược nhằm khai thác truyền thông xã hội để thu hút, gia tăng lượng người truy cập Họ chủ động sử dụng các công cụ trên truyền thông xã hội để truyền tải nội dung thông tin, truyền tải những giá trị của văn hoá báo chí đến nhiều đối tượng hơn nữa Các tờ báo mạng điện tử hiện nay dường như đều thấy cần thiết phải trang bị những ứng dụng để tự động cho phép cập nhật những bài báo của mình lên các mạng xã hội Trên Facebook, Twitter, Zing me số lượng các liên kết được chia sẻ liên tục thay đổi theo xu hướng lớn lên hàng ngày Đồng nghĩa với đó là số lượt người truy cập vào các tài khoản của các tờ báo cũng tăng lên Thông qua mạng xã hội, những ý kiến bình luận thẳng thắn của những người ẩn danh dưới nick name sẽ cho bạn đọc sự so sánh về cách tiếp cận, triển khai thông tin của nhà báo để họ lựa chọn tờ báo uy tín cho riêng mình

Ngày nay, mạng xã hội còn được coi là kênh điểm tin 24 giờ của người

sử dụng Người ta lên mạng xã hội để tìm kiếm, chia sẻ thông tin và cũng muốn tìm hiểu xem chủ đề nào đang được bàn tán và thu hút nhiều người quan tâm nhất Vì vậy, độc giả ngày nay dần có thói quen lên mạng xã hội để xem những gì xảy ra trước khi vào các trang báo chính thống Thông qua mạng xã hội, thông tin từ báo chí được quảng bá rộng rãi theo cấp số nhân Tất nhiên, thông qua sự quảng bá của mạng xã hội, nếu những thông tin có chất lượng, lập luận khoa học, sắc bén được người đọc thừa nhận…thì thương hiệu của tờ báo, uy tín của nhà báo được nâng lên Nếu mạng xã hội tiếp nhận, truyền bá và thảo luận về một bài báo nào đó thì đây sẽ là kênh có hiệu ứng lan truyền nhanh, mạnh nhất, tới được số lượng độc giả gấp nhiều lần so với việc nó chỉ được đăng tải trên trang báo chính thức của nó Bởi lẽ, thông tin đối với cư dân mạng là cấp số nhân, khi nó được gửi cho nhau, đọc lẫn

nhau, cùng thảo luận sẽ tạo ra làn sóng tin tức Thường bạn bè dễ tin nhau, vì thế hiệu quả của thông tin từ bài báo càng cao

Thực tế hiện nay cho thấy, mạng xã hội là môi trường cung cấp, truyền

bá và tương tác thông tin Phóng viên báo chí là cư dân mạng xã hội sẽ có điều kiện nắm bắt, cập nhật thông tin; tòa soạn tương tác để nắm bắt dư luận Xin nêu một dẫn chứng, trang Facebook của tờ báo Aftenposten - tờ báo lớn nhất của Na Uy hiện nay, hiện có 67.000 người theo dõi Aftenposten đã dùng Facebook không chỉ là nơi lan truyền thông tin mà còn trao đổi với độc giả để nắm bắt được sự quan tâm của họ về những vấn đề gì Điều này rất có ích cho các nhà báo, cho tòa soạn, nhất là đối với loạt bài phóng sự nhiều kỳ

Như vậy, với sự có mặt của mạng xã hội góp phần làm cho nhà báo, tờ báo gần gũi hơn với độc giả, đối thoại trực tiếp với người đọc Đây là nét mới

so với cung cách làm báo truyền thống Trước đây, tờ báo và nhà báo chủ động cung cấp thông tin cho độc giả, ít nắm được sự mong muốn được chia

sẻ, được đối thoại của người đọc Ngày nay, mọi người đều có thể tạo ra và lan truyền tin tức họ muốn được chia sẻ, được cùng nhiều người bàn thảo, thậm chí muốn tạo nên dư luận xã hội Như vậy, việc cung cấp thông tin và cả bình luận về thông tin không còn là độc quyền của nhà báo Và lẽ đương nhiên nó đã tác động làm cho nghề báo truyền thống phải thay đổi và thay đổi

cả sự chờ đợi của độc giả với nhà báo; nhà báo thấy rõ lợi ích trong việc đối thoại với người đọc qua mạng xã hội Và, những người làm báo có thể sử dụng tư liệu từ các mạng xã hội

1.3.3 Tạo sức ép cho báo in

Với những lợi thế về thời gian và không giới hạn về không gian, mạng

xã hội rõ ràng đang tạo sức ép rất lớn cho hệ thống báo chí Báo mạng điện tử được biết đến với ưu điểm vượt trội về tính thời sự, phi định kỳ nhưng cuộc chạy đua cập nhật thông tin, không ít lần các tờ báo mạng của Việt Nam đều thua mạng xã hội Điều đó cho thấy sức ép đối với báo in, một loại hình báo chí xuất bản định kỳ, đòi hỏi sự kiểm tra, phân tích thông tin rõ ràng càng lớn

Trong đó, sức ép đầu tiên chính là có lựa chọn thông tin trên mạng xã hội làm đề tài, hoặc làm dẫn chứng cho bài viết của mình không? Việc lựa chọn này đòi hỏi phóng viên không chỉ nắm bắt tốt vấn đề thời sự, tâm lý công chúng mà còn phải vững về nghiệp vụ vì thông tin trên tờ báo in rất khó

để sửa chữa Thế nên không phải bất cứ cái gì mạng xã hội đưa hay bạn đọc quan tâm thì phóng viên báo in đều đưa lên mặt báo Nhưng ngược lại, nếu không đủ nhạy cảm và kinh nghiệm để đánh giá tính chất của thông tin, bạn đọc chờ đợi được đọc thông tin trên báo in nhưng không thấy, họ sẽ thất vọng

và có thể không tiếp tục là công chúng của tờ báo đó nữa Nhận thức của bạn đọc khác của nhà báo, nên đánh giá của họ với việc phóng viên có đưa tin đang nóng trên mạng xã hội không là điều không đơn giản

Thực tế cho thấy, mạng xã hội tạo ra quy trình tác nghiệp mới cho người làm báo Trong đó, chính mạng xã hội – tự bản thân nó đã gián tiếp thúc đẩy một quy trình tác nghiệp mới cho những người làm báo Những nhà báo hiện đại ngày nay, có thể lướt web hàng ngày, truy cập các trang mạng xã hội để nắm bắt thông tin, tâm trạng và những vấn đề mà cư dân mạng đang quan tâm Họ có thể trao đổi trực tiếp với các thành viên mạng và hình thành trong đầu những ý tưởng cho nhiều bài báo mới của mình Các tin tức mà báo chí đề cập càng trở nên nhanh hơn, cụ thể hơn, sát thực hơn và đáp ứng nhu cầu công chúng tốt hơn so với thời kỳ làm báo trước đây Nhiều tòa soạn, trước những vấn đề “nóng” có thể tập hợp đội ngũ nòng cốt để triển khai ý tưởng Hơn bao giờ hết, công chúng được quan tâm và ở một góc độ nào đó,

có khả năng “định hướng” thông tin của tờ báo, tham gia vào quá trình ra đời một bài báo

Các nhà báo cũng không thể dửng dưng với những thông tin nóng hổi trên mạng Chính họ chứ không phải ai khác sẽ phải đóng vai trò nắm bắt dư luận xã hội và định hướng thông tin tạo ra sự ổn định trên cộng đồng mạng và trong xã hội Thời gian qua, nhiều thông tin trên báo chí được sử dụng từ mạng xã hội liên quan đến đời tư của nghệ sỹ, chuyện sử dụng hàng hiệu đắt

tiền, tình yêu tay ba, tay tư hay chuyện nghệ sỹ “mạt sát”, hạ bệ nhau, rồi nghệ sỹ dùng mạng xã hội để PR cho chính bản thân… Việc lên tiếng phê phán, từ đó định hướng lối sống lành mạnh cho lớp trẻ hoặc lợi dụng thông tin này để tạo ra những bài viết có tính “lá cải”, thuần túy câu “view”, cổ vũ cho lối sống vị kỷ, tôn sùng vật chất trong một bộ phận giới trẻ chính là phụ thuộc vào đạo đức, trách nhiệm nghề nghiệp, tính chuyên nghiệp của người làm báo

Nhiều nhà báo có kinh nghiệm cho biết, mặc dù là thông tin chính thống, tuyên truyền nhưng nếu làm quá cứng nhắc thì báo in vẫn thua kém cạnh tranh về thông tin với mạng xã hội Thậm chí là quay lưng với độc giả, nhất là đối với những thông tin giật gân, câu khách, mà thông thường, những thông tin này cả trên mạng xã hội và báo in đều “nóng”, được công chúng đón đợi Không thể dựa vào lợi thế là thông tin có nguồn, có kiểm chứng, độ tin cậy cao mà phóng viên phủ nhận hoàn toàn thông tin trên mạng xã hội, cũng không thể ủng hộ bởi thông tin này trong rất nhiều trường hợp không chính xác

Có thể nói, việc thể hiện thông tin khai thác từ mạng xã hội trên báo in theo cách nhìn khác để cuốn hút độc giả, phóng viên cần có kỹ năng sử dụng ngôn từ cao Nhất là trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, mạng xã hội có biển thông tin sinh động thì bài viết trên mặt báo cũng cần có sự “tung tẩy”, bông đùa nhẹ nhàng nhưng sâu sắc Ngược lại, hầu hết các vấn đề xã hội khai thác

từ mạng xã hội trên báo lại cần giọng điệu nghiêm túc, đúng mực

Trên thực tế, điều này hoàn toàn vào việc phóng viên hiểu, nhận thức vấn đề đúng, sâu đến đâu Bên cạnh đó, không thể thiếu sự nhạy cảm, khéo léo để truyền tải thông tin một cách chính thức Một khi công chúng đã quay lưng lại với tờ báo thì rất khó để thuyết phục họ phá bỏ định kiến

Bên cạnh đó, mạng xã hội khiến báo in trở nên lạc hậu vì báo in không thể chạy đua tốc độ cung cấp thông tin, tính cập nhật với mạng xã hội được

Dù báo in có ngụy biện rằng lợi thế của báo in là thông tin chính thống, có uy tín, độc giả có thể tin thì ấn tượng với bạn đọc với những thông tin đầu tiên vẫn vô cùng rõ nét, khó xóa mờ Mặc dù những bạn đọc thông thái vẫn chờ

đợi thông tin chính thống từ báo in nhưng sẽ có rất nhiều câu hỏi “vì sao” độc giả đặt ra khi thông tin báo in được đưa lên Và suy nghĩ của không ít độc giả, thông tin trên mạng xã hội sẽ có giá trị hơn Thực tế này đòi hỏi phóng viên đưa thông tin sau mạng xã hội phải khai thác những khía cạnh mới, linh hoạt

và đáng tin cậy, hấp dẫn hơn

Các cơ quan truyền thông lớn trên thế giới như CNN, BBC, Washington Post, New York Times, Daily Telegraph… đều có những bước đi quyết liệt, chủ động để quảng bá nội dung của mình trên các mạng xã hội Họ yêu cầu các phóng viên của mình phải hội nhập và lắng nghe để có sự hiểu biết hơn về công chúng - những người đang có liên quan trực tiếp đến thương hiệu của họ Ở Việt Nam, điều này cũng đang được quan tâm đặc biệt Các tờ báo như VietNamNet, VnExpress, Tuổi trẻ Online, Dân trí… đã tích hợp thêm các công cụ (nút) hỗ trợ độc giả thực hiện các hoạt động like, chia sẻ bài báo mình vừa đọc lên truyền thông xã hội dễ dàng, tối giản các thao tác Bên cạnh đó, các tờ báo còn xây dựng trang giới thiệu trên truyền thông xã hội nhằm thu hút, đáp ứng nhu cầu thông tin nhanh, cập nhật của cộng đồng mạng xã hội

Một sức ép khác của mạng xã hội đối với báo in là ảnh hưởng về kinh tế, doanh thu Một khi công chúng quan tâm đến thông tin trên mạng xã hội thì công chúng cho báo in giảm đi Điều này không chỉ làm giảm doanh thu từ số lượng báo phát hành, mà còn gián tiếp làm giảm nguồn thu từ quảng cáo của tờ báo

1.3.4 Cạnh tranh bạn đọc với báo in

Nhiều vấn đề, sự kiện được xã hội quan tâm, được bàn luận sôi nổi trên các trang mạng xã hội chính là dư luận xã hội mà báo chí quan tâm và muốn nắm bắt Triển khai những đề tài, ý tưởng, giải đáp được những bức xúc, nhu cầu thông tin này một cách nhanh chóng, chính là hiệu quả mà báo chí có thể mang lại Sự nhanh nhạy của cơ quan báo chí và người làm báo sẽ trả lời được những thắc mắc và cung cấp trúng, đúng nhu cầu thông tin của công chúng

Thông thường, các thành viên sau khi tham gia trên mạng xã hội trong một sự kiện, một vấn đề “nóng” nào đó thường muốn tìm kiếm thông tin từ

báo chí, nơi mà họ cho là “chính thống” để giải đáp thêm, thông tin thêm về những sự kiện mới chỉ ở dạng lan truyền trên mạng như “lời đồn” Tờ báo nào nhanh nhạy đáp ứng được sự tìm kiếm này sẽ có khả năng “hút” độc giả một cách mạnh mẽ và rộng lớn

Cạnh tranh bạn đọc với báo in không chỉ có mạng xã hội, mà trước đó, phát thanh, truyền hình và báo mạng điện tử cũng khiến lượng công chúng theo dõi mỗi loại hình báo chí bị chia sẻ Tuy nhiên, cạnh tranh công chúng của mạng xã hội đối với báo in lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn Trong thế giới

ảo không biên giới, thông tin lan truyền thiếu kiểm soát, kích thích sự tò mò trong dư luận, công chúng không có lập trường tin tưởng và làm theo thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội sẽ vô cùng nguy hiểm Họ có thể

bị kích động từ xâm phạm đời tư của đời khác đến phá vỡ ổn định chính trị, chống phá Đảng, Nhà nước Vai trò của các cơ quan báo chí trong việc duy trì lượng công chúng và định hướng cho công chúng vô cùng quan trọng, nhất là trong “thế giới ngày càng phẳng hơn” hiện nay

Ở phạm vi rộng hơn, Tiến sĩ Đỗ Chí Nghĩa đánh giá, mạng xã hội và báo chí đang cạnh tranh nhau ở các mặt sau: thông tin thời sự; tính công khai, nhiều chiều; tính tương tác nhằm thu hút sự chú ý và tham gia của công

chúng “Trong mối tương quan cạnh tranh, cả báo chí và mạng xã hội đều cố

gắng phục vụ tốt hơn nhu cầu của công chúng” [34, tr 63-67].

Một số báo mạng điện tử ở Việt Nam lập fanpage (trang dành cho người hâm mộ) trên Facebook để tiện giao lưu với độc giả như: VnExpress có 2 trang: VnE Thể Thao, Vnexpress.net, VnEconomy có VnEconomy, VietNamNet có Official Fanpage, 2sao.vietnamnet.vn, Bongdaplus có BaoBongDa, Thể thao & Văn hóa có Báo Thể thao & Văn hóa…

Trên các hội, nhóm của những người làm báo, nhà báo vừa chia sẻ, trao đổi, thảo luận dưới góc độ đồng nghiệp vừa phản hồi dưới góc độ là độc giả của nhau Nhiều nhà báo nổi tiếng có mạng lưới "bạn bè", "người theo dõi" (subscribers, followers) khá rộng, điều này giúp họ và tòa soạn tiếp nhận ý kiến, bình luận của độc giả nhanh, nhiều, đa dạng và công khai hơn Ví dụ

có bài đăng trên fanpage của bình luận viên Anh Ngọc (báo Thể thao và Văn hóa) nhận được 184 bình luận và 866 lượt like

Rõ ràng, nhờ truyền thông xã hội mà báo chí đã gần gũi hơn với công chúng, có nhiều cơ hội hiểu và tham khảo ý kiến từ công chúng Thêm nữa, qua đây nhà báo có thể phát triển mạng lưới cộng tác viên, góp phần đa dạng phát ngôn trên báo chí Đương nhiên, có sự tham gia của nhà báo thì chất lượng công chúng và thông tin trên truyền thông xã hội cũng tăng lên

Tiểu kết chương 1

Ở chương 1 của luận văn, tác giả đã tìm hiểu và làm rõ các khái niệm liên quan đến đề tài như: khái niệm tác động, mạng xã hội hệ thống, hệ thống báo in Tác giả đã tìm đọc ở nhiều nguồn tài liệu và đưa ra khái niệm theo quan điểm cá nhân là phù hợp nhất với đề tài và thực tế

Bên cạnh đó, tác giả cũng trình bày khá chi tiết các đặc điểm của mạng

xã hội, từ đó có cơ sở để đánh giá về vai trò của mạng xã hội đối với báo chí hiện nay Cơ sở lý luận này sẽ được làm căn cứ để tác giả tìm hiểu, phân tích được thực trạng tác động của mạng xã hội đến hệ thống báo in của lực lượng công an trên thực tế

Tuy nhiên, những ý kiến trên đây mang tính cá nhân, có thể còn những thiếu sót và cần tiếp tục đào sâu nghiên cứu ở một đề tài khoa học lớn hơn khi

có điều kiện

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN HỆ THỐNG

BÁO IN CỦA LỰC LƯỢNG CÔNG AN

2.1 Sơ lược về hệ thống báo in của lực lượng công an

2.1.1 Hệ thống báo in của lực lượng công an

Điều 6, chương 1, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Báo chí năm 2009 quy

định, báo in là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, tranh ảnh, thực hiện bằng

phương tiện in phát hành đến người đọc ( bao gồm: báo, tạp chí, bản tin thời

sự, bản tin thông tấn) [31, tr.3]

Từ đó, hệ thống báo in của lực lượng công an là tập hợp các ấn phẩm

báo in của lực lượng công an có yếu tố liên hệ với nhau, cùng có cơ quan chủ quản thuộc ngành công an Hệ thống báo in của lực lượng công an có nhiệm

vụ tuyên truyền cho đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, các quy định, quy chế riêng của ngành công an, phản ánh các lĩnh vực của đời sống xã hội, góp phần xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa dân chủ, công bằng, văn minh và tiến bộ Hệ thống các tờ báo in này đều được phát hành định kỳ và nhất quán về mục tiêu, lý tưởng, nhiệm vụ tuyên truyền

Hệ thống báo in của lực lượng công an rất đồ sộ, từ Trung ương đến địa phương Ở Trung ương, đứng đầu là Báo Công an nhân dân- Cơ quan ngôn luận của Bộ công an Bên cạnh đó, cùng cơ quan chủ quản, còn có các ấn phẩm khác của Báo Công an nhân dân như: An ninh Thế giới, Tạp chí Công

an nhân dân, Cảnh sát toàn cầu, Văn nghệ công an…

Ở địa phương, công an một số tỉnh, thành phố đã phát hành ấn phẩm báo chí in cho riêng mình Đáng chú ý là: An ninh Thủ đô- cơ quan ngôn luận của Công an thành phố Hà Nội; Công an Hải Phòng- Cơ quan ngôn luận của Công an tỉnh Hải Phòng; Công an Nghệ An- cơ quan ngôn luận của Công an tỉnh Nghệ An; Công an Đà Nẵng- cơ quan ngôn luận của Công an thành phố

Đà Nẵng; Công anh thành phố Hồ Chí Minh- cơ quan ngôn luận của Công an

thành phố Hồ Chí Minh Ngoài ra, công an các các địa phương: Hòa Bình, Thanh Hóa… cũng đã có báo in của mình

Trong hệ thống báo in của lực lượng công an còn có các ấn phẩm in của các trường Đại học, Học viện thuộc lực lượng công an Tuy nhiên, trong khuôn khổ của luận văn này, tác giả chỉ nghiên cứu hệ thống báo in của lực lượng công an thông qua việc tìm hiểu đặc điểm, thuộc tính, quy luật chung của

3 tờ báo in gồm: Báo Công an nhân dân (cơ quan ngôn luận của Bộ Công an), Báo An ninh Thủ đô (cơ quan ngôn luận của Công an thành phố Hà Nội) và Báo

Công an Nghệ An (cơ quan ngôn luận của Công an tỉnh Nghệ An)

2.2.2 Vài nét về tờ báo khảo sát

2.2.2.1 Báo Công an nhân dân

Báo Công an nhân dân là cơ quan ngôn luận của Bộ Công an Ngoài những tin thông thường như phóng sự xã hội, tin tức quốc tế, Báo Công an nhân dân cũng hướng đến các tin tức trong cuộc sống hàng ngày, thậm chí là những thông tin giật gân

Báo Công an nhân dân là cơ quan cấp Cục thuộc Tổng cục Xây dựng lực lượng Công an nhân dân (Bộ Công an) Tiền thân của Báo Công an nhân dân là báo Công an mới Số đầu tiên của Báo Công an mới ra ngày 1/11/1946 dày 20 trang, khổ lớn 21*30cm , bìa in màu Báo lần lượt có tên: Công an Mới, Bạn Dân, Nội san Rèn luyện, Tạp san công an nhân dân Từ năm 1965 đến nay là Báo Công an nhân dân

Năm 1988, Báo Công an nhân dân đã chuyển từ bao cấp (cấp phát trong nội bộ) sang cơ chế đơn vị sự nghiệp cố thu, phát hành công khai rộng rãi Năm

2004, Báo An ninh Thế giới và Văn nghệ Công sáp nhập vào Báo Công an nhân dân, trở thành cơ quan ngôn luận duy nhất (cùng với tạp chí Công an nhân dân - cơ quan lý luận của Bộ Công an) Tổng biên tập hiện tại là Đại tá Phạm Văn Miên

Hiện nay, Báo Công an nhân dân có các ấn phẩm sau:

- Báo Công an nhân dân ra hàng ngày, 7 kỳ/tuần

- Chuyên đề An ninh thế giới phát hành thứ Tư và thử Bảy hàng tuần Chuyên đề An ninh Thế giới Giữa tháng, Cuối tháng phát hành tuần I vào tuần thứ 3 của tháng

- Chuyên đề Văn nghệ Công an phát hành 2 số/tháng

- Báo Công an nhân dân Online:

Sau khi kiện toàn, Báo Công an nhân dân đã mạnh dạn đổi mới, cải tiến

cơ chế quản lý và phương pháp tố chức làm báo với tiêu chí “Nhân văn- Tin cậy- Kịp thời” Tờ báo đã có nhiều tiến bộ cả vẻ nội dung và hình thức, được bạn đọc đón nhận, thể hiện ở số lượng báo phát hành ngày càng tăng Nội dung các ấn phẩm đều bám sát tôn chỉ, mục đích và đúng định hướng tuyên truyền, phản ánh kịp thời những hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và lãnh đạo Bộ Công an trong hoạt động đối nội, đối ngoại, bảo đảm an ninh trật

tự Trong đó phản ánh đậm nét việc thực hiện các Nghị quyết của Trung ương, các kì họp công an, phong trào thi đua thực hiện 6 diều Bác Hồ dạy và các hoạt dộng của lực lượng Công an nhân dân nhân dịp ki niệm 60 năm ngày thành lập; Duy trì các chuyên trang Thời sự- chính tri, Thời sự, kinh tế- xã hội, an ninh kinh tế, an ninh trật tự, bạn đọc với Công an nhân dân; Công an nhân dân với bạn đọc giảm các bài viết ít nội dung thông tin, chú trọng các bài viết có nội dung thông tin “đắt” và “nóng”; đổi mới cách viết về vụ án, phản ánh được những khó khăn gian khổ và những chiến công tiêu biểu trong các lĩnh vực công tác, nêu được nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa tội phạm Nêu cao hiệu quả tính chiến đấu của tờ báo, cập nhật được nhiều thông tin quan trọng, đề cập nhiều vân đề bức xúc mà bạn đọc quan tâm

Trong bối cảnh hiện nay, Báo Công an nhân dân vẫn tích cực đổi mới

để bám sát hơn vào các nhiệm vụ tuyên truyền về đời sống, các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, cũng như thực hiện các nhiệm vụ xã hội khác Đây là tờ báo đầu ngành trong của lực lượng công

an nhân dân Việt Nam và vẫn tiếp tục là tờ báo có thế mạnh hàng đầu về mảng thông tin nội chính

2.2.2.2 Báo An ninh Thủ đô