Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật việt nam

LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ báo chí học với đề tài "Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

PHẠM THU HẰNG

TỔ CHỨC NGUỒN TIN TỪ CHUYÊN GIA

CỦA CƠ QUAN BÁO CHÍ LIÊN HIỆP CÁC

HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT VIỆT NAM

(Khảo sát Báo Khoa học và Đời sống, kienthuc.net.vn, giadinhmoi.vn

năm 2019)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI - 2020

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

PHẠM THU HẰNG

TỔ CHỨC NGUỒN TIN TỪ CHUYÊN GIA CỦA CƠ QUAN BÁO CHÍ LIÊN HIỆP CÁC

HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT VIỆT NAM

(Khảo sát Báo Khoa học và Đời sống, kienthuc.net.vn, giadinhmoi.vn

năm 2019)

Chuyên ngành : Báo chí

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Lê Thị Nhã

HÀ NỘI - 2020

Luận văn đã đƣợc chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ báo chí học với đề tài

"Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam" là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tác giả Các tài liệu, tư liệu được sử dụng trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, các kết quả nghiên cứu là quá trình lao động trung thực của tác giả

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Học viên

Phạm Thu Hằng

Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy giáo, cô giáo; những người

đã đem lại cho tôi những kiến thức vô cùng có ích trong những năm học vừa qua

và quá trình công tác sau này

Cũng gửi lời cám ơn chân thành tới Học Viện báo chí và tuyên

truyềnđã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình học tập, thực hiện

đề tài nghiên cứu của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Tác giả

Phạm Thu Hằng

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 Giadinhmoi.vn Tạp chí điện tử Gia đình mới

2 Kienthuc.net.vn Báo điện tử Kiến thức

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Khảo sát trình độ của chuyên gia năm 2019 38 Biểu đồ 2.2: Các lĩnh vực sử dụng nguồn tin từ chuyên gia 39 Biểu đồ 2.3: Tỷ lệ sử dụng nguồn tin từ đội ngũ chuyên gia tại các báo khảo

sát năm 2019 40 Biểu đồ 2.4: Thống kê các hình thức sử dụng nguồn tin từ chuyên gia 2019 42 Biểu đồ 2.5: Tỷ lệ sử dụng nguồn tin từ chuyên gia sức khỏe 51 Biểu đồ 2.6: Thực trạng chế độ đãi ngộ của cơ quan báo chí đối với chuyên gia 57

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC NGUỒN TIN TỪ CHUYÊN GIA CỦA CƠ QUAN BÁO CHÍ 12

1.1 Khái niệm nguồn tin và nguồn tin từ chuyên gia 12

1.2 Khái niệm tổ chức và tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí 16

1.3 Khái niệm chuyên gia và vai trò của chuyên gia 17

1.4 Yêu cầu của tổ chức nguồn tin từ chuyên gia trên báo chí 29

Chương 2: KHẢO SÁT THỰC TRẠNG TỔ CHỨC NGUỒN TIN TỪ CHUYÊN GIA CỦA CƠ QUAN BÁO CHÍ LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC&KỸ THUẬT VIỆT NAM 34

2.1 Giới thiệu tổng quan một số báo chí của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam 34

2.2 Khảo sát thực trạng tổ chức nguồn tin từ chuyên gia trên Báo Khoa học và Đời sống; Kienthuc.net.vn; Giadinhmoi.vn 37

2.3 Đánh giá ưu điểm và hạn chế từ việc tổ chức nguồn tin từ chuyên gia 63

Chương 3: VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC NGUỒN TIN TỪ CHUYÊN GIA CỦA CƠ QUAN BÁO CHÍ KHẢO SÁT 70

3.1 Vấn đề đặt ra 70

3.2 Một số giải pháp trong tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí 79

KẾT LUẬN 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

PHỤ LỤC 105

TÓM TẮT LUẬN VĂN 117

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (gọi tắt là Liên hiệp Hội Việt Nam)được thành lập theo Quyết định số 121/HĐBT ngày 29/7/1983 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Khi mới thành lập, Liên hiệp Hội Việt Nam có 15 hội thành viên Đến nay, trải qua hơn 30 năm xây dựng và phát triển, Liên hiệp Hội Việt Nam

đã trở thành một tổ chức chính trị - xã hội lớn với 79 hội ngành toàn quốc và

63 liên hiệp hội tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương Bên cạnh đó, Liên hiệp Hội Việt Nam còn có hơn 500 đơn vị nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đào tạo được thành lập theo Nghị định 81; 101 cơ quan báo, tạp chí với hơn 400 ấn phẩm bao gồm báo giấy, báo điện tử, tạp chí, bản tin, đặc san, trang tin điện tử và ấn phẩm khác

Trong cơ cấu các loại hình báo chí của Liên hiệp Các Hội khoa học và

Kỹ thuật Việt Nam, loại hình tạp chí chiếm tỷ lệ cao nhất, sau đó đến loại hình báo in Bản tin và loại hình khác chiếm tỷ lệ thấp nhất Điều này phản ánh đúng cơ cấu loại hình báo chí đặc thù của Liên hiệp hội Việt Nam, đó là

sự phát triển mạnh của các tạp chí theo các khoa học chuyên ngành, các lĩnh vực nghề nghiệp của các Hội thành viên, các tổ chức khoa học và công nghệ, trong khi các loại hình về báo chính thống thì không nhiều

Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của Liên hiệp các Hội Khoa học và

Kỹ thuật Việt Nam, cùng với thực tiễn hoạt động, phát triển của hệ thống báo chí trực thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam, trong thời gian qua, báo chí Liên Hiệp hội Việt Nam đã làm tốt chức năng vừa là cơ quan ngôn luận của một tổ chức chính trị- xã hội, vừa là diễn đàn của giới trí thức khoa học và công nghệ Báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam về cơ bản đã hoạt động đúng pháp luật, đúng

định hướng, tuyên truyền kịp thời việc triển khai thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và Liên Hiệp hội Việt Nam Báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam cũng đã kịp thời biểu dương những điển hình tiên tiến, thi đua yêu nước, chống tham nhũng, đặc biệt làm tốt công tác tuyên truyền phổ biến kiến thức và hoạt động tư vấn phản biện giám định xã hội

Báo chí của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam rất phong phú và đa dạng, muôn màu muôn vẻ, phản ánh hầu hết các lĩnh vực văn hóa, xã hội, khoa học, đời sống Mỗi tờ báo đều có các chuyên gia về kinh tế, khoa học, sức khỏe… Tần suất xuất hiện của chuyên gia trên báo chí ngày càng nhiều và họ đã tạo được dấu ấn đáng kể đối với công chúng Chuyên gia có thể xuất hiện với tư cách là người cung cấp thông tin, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm của mình; có thể phân tích, lý giải những vấn đề còn đang có nhiều cách hiểu khác nhau; bày tỏ quan điểm cá nhân về một sự kiện, vấn đề đang diễn ra; đưa ra những dự báo về xu hướng phát triển Nội dung chuyển tải từ các chuyên gia rất phong phú, thành phần các chuyên gia cũng rất đa dạng Chuyên gia có thể là người nghiên cứu, am hiểu sâu về một hoặc một số lĩnh vực kinh tế, chính trị hay những người có kinh nghiệm hoặc những nhà quản lý, khoa học, giáo sư, tiến sĩ đầu ngành về lĩnh vực mà họ có thâm niên công tác, nghiên cứu, học tập…

Đối với độc giả nói chung, nắm được thông tin nhanh nhậy là yếu tố cần thiết nhưng chưa đủ, họ muốn những vấn đề đời sống xã hội nhưng phải hiểu đúng, hiểu theo nghĩa khoa học và áp dụng chúng cũng cần khoa học Chính vì vậy, bên cạnh yêu cầu cập nhật nhanh chóng, đặc thù của thông tin trên mỗi ấn phẩm báo chí của cơ quan chủ quản Liên hiệp Các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cần có sự nhìn nhận, phân tích sâu, nguồn cung cấp thông tin đáng tin cậy và đưa ra được dự báo xu hướng, nhìn nhận khoa học, chính xác để áp

dụng vào mọi hoạt động lĩnh vực Từ những yêu cầu đó, nhiều tờ báo đã lựa chọn sử dụng nguồn tin từ chuyên gia trên các bài báo của mình

Từ thực tế của đời sống báo chí, và một số ấn phẩm báo chí của Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, việc tìm hiểu, nghiên cứu về tổ chức đội ngũ chuyên gia trên một số tờ báo là vấn đề được quan tâm hiện nay Trong đó, có một số vấn đề cấp thiết đang được đặt ra đòi hỏi cần có sự tìm hiểu, phân tích, lý giải như: Tổ chức đội ngũ chuyên gia trên một số báo của Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam như thế nào để ứng dụng cao trong đời sống, xã hội? Vai trò của chuyên gia đối với báo chí được thể hiện như thế nào? Nguồn tin được cung cấp bởi chuyên gia có ảnh hưởng ra sao đối với tin, bài trên báo chí? Có vấn đề gì đặt ra đối với việc sử dụng nguồn tin của chuyên gia trên báo chí hiện nay và làm cách nào để phát huy hơn nữa vai trò của họ? Làm thế nào để lựa chọn được chuyên gia phù hợp với từng nội dung?

Việc đi sâu nghiên cứu những vấn đề này sẽ góp phần trực tiếp giúp báo chí nói chung và các ấn phẩm báo chí của cơ quan Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam không ngừng đổi mới, cải tiến để đáp ứng tốt hơn nhu cầu công chúng Điều này càng có ý nghĩa tích cực trong bối cảnh yêu cầu của độc giả ngày càng cao, cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt Đặc biệt, trong tình hình đa số các cơ quan báo chí, phóng viên đều sử dụng nguồn tin từ chuyên gia chưa có kế hoạch cụ thể nên còn nhiều bất cập

Là người đang công tác trong cơ quan báo chí, được phân công theo dõi một số lĩnh vực khoa học, sức khỏe, tôi mong muốn khảo sát, tìm hiểu thực tế

để giải đáp một phần những vấn đề đang được đặt ra như đã trình bày ở trên Chính vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài cho luận văn thạc sĩ của mình là “Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí Liên hiệp các Hội Khoa học và

Kỹ thuật Việt Nam” Hy vọng đề tài này sẽ đóng góp một phần với những

điều mới mẻ trong tổ chức nguồn tin, tổ chức đội ngũ chuyên gia trên báo chí

có tính hệ thống, kế hoạch, bài bản để nâng cao hơn nữa vai trò của chuyên

gia, đặc biệt là giá trị của bài viết khi chuyển tải đến độc giả

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề chuyên gia, vai trò của chuyên gia trong hoạt động báo chí được nhiều nhà báo và tác giả quan tâm Cuốn Nhà báo hiện đại là bản giáo trình nổi tiếng News Reporting and Writing do nhóm The Missouri Group thuộc khoa Báo chí, Đại học Missouri biên soạn Cuốn giáo trình ra mắt qua 8 lần chỉnh biên để cập nhật cho phù hợp xu thế phát triển của báo chí thế giới

Nhà báo hiện đại qua lần hiệu chỉnh mới nhất là cẩm nang dạy nghề cho những nhà báo của thế kỷ 21 – thế kỷ bùng nổ thông tin khi máy tính, mạng Internet, các phương tiện truyền thông trực tuyến đã trở thành công cụ không thể thiếu của phóng viên thế hệ mới

Các chương sách đưa ra những ví dụ cụ thể cách tác nghiệp với sự hỗ trợ của máy tính, những cơ sở dữ liệu trên mạng Internet Cách làm tin và viết tin cho báo trực tuyến cũng được hướng dẫn, cũng như cách tân phương pháp làm báo in, truyền hình Những kỹ thuật cốt lõi của nghề báo như cách chuẩn

bị và xúc tiến một cuộc phỏng vấn, xử lý và thông tin những số liệu, cách giải quyết thông cáo báo chí…, đều được trình bày chi tiết dựa trên kinh nghiệm thực tế

Phỏng Vấn Báo Chí, tác giả Benjamin Ngô đề cập đến kỹ năng phỏng vấn là điều quan trọng nhất, khó nhất của người làm báo Ước tính một phóng viên tập sự cần 8 tuần để quen việc; 1 năm để nắm cấu trúc bài báo; và nhiều năm sau đó để trở thành một người phỏng vấn giỏi Phỏng Vấn Báo Chí chắt lọc những bí quyết, lời khuyên, và những tình huống thực tế của những nhà báo giỏi phỏng vấn Những lý thuyết chung nhất dẫn bạn đến với kỹ năng

Phỏng vấn, làm sao để đặt được câu hỏi “đắt”, tập trung nghe hết ý trả lời, xử

lý băng ghi âm, đến những việc xử lý sự cố… Thành thạo kỹ năng phỏng vấn, bạn sẽ có cơ duyên trò chuyện cùng những người thú vị

Cuốn sách “Viết tin, bài đăng báo” của tác giả Ngọc Trân nhắm đến một mục tiêu duy nhất: Giúp cho bạn viết một cách chính xác hơn, súc tích hơn và hấp dẫn hơn nữa Không có bất kì ai ai có thể phủ nhận được rằng viết tốt chính là xương sống của báo chí Giống như với nhà văn, nhà báo là người chuyên hành nghề về viết lách, rất chuyên nghiệp ở trong cách dùng từ, các câu đến những hình ảnh; trong kể chuyện, dàn dựng cảnh và cách xây dựng các đoạn hội thoại Đương nhiên, họ có thể học hỏi rất nhiều điều từ các nhà văn hết sức tài năng và ngược lại

Có thể nói văn chương là một nghệ thuật thể hiện, báo chí là một nghệ thuật giao tiếp Tuy nhiên, viết báo thì phải thật nhanh, phải luôn luôn có tin, trong khi viết văn thì có thể chậm rãi và có thể hoàn toàn sẽ không cần đến tin Nhưng làm thế nào mà các phóng viên có thể tìm được tin để viết?

Trong cuốn “Báo chí truyền thông và kinh tế, văn hóa, xã hội” của TS

Lê Thanh Bình, tác giả đã chia sẻ những kinh nghiệm truyền thông về những lĩnh vực của đời sống, kinh tế, xã hội, văn hóa ở một số nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc… Từ đó nhìn nhận, đẩy mạnh phát triển của truyền thông đối với các vùng nông thôn tại Việt Nam.Cuốn “Vai trò của báo chí trong phát triển doanh nghiệp” do TS Phạm Thắng và TS Hoàng Hải (chủ biên) đã trình bày những nội dung đa dạng về đổi mới doanh nghiệp Nhà nước, khẳng định vai trò quan trọng, những tác động của báo chí đối với sự phát triển doanh nghiệp Hội Nhà báo Việt Nam và một số cơ quan, đơn vị đã

tổ chức nhiều hội thảo, diễn đàn về vấn đề nâng cao năng lực, kỹ năng của nhà báo viết về kinh tế, vai trò của nhà báo đối với doanh nghiệp

Báo chí lương tâm của nhà báo Đỗ Đình Tấn (nguyên Phó tổng thư ký

tòa soạn báo Tuổi Trẻ) NXB Tuổi trẻ năm 2013 đề cập những vấn đề thời sự của người làm báo Cuốn sách đưa ra những phân tích, lý giải, cách giải quyết xoay quanh cuộc tranh luận về đạo đức truyền thông Tác phẩm góp phần khắc họa sự giằng xé, gian nan về trách nhiệm của nhà báo trong đời sống thông tin hiện nay Cuốn sách dành cho những ai quan tâm vấn đề đạo đức của các phương tiện truyền thông và ảnh hưởng của chúng đối với xã hội, nhất là với người thường vào mạng xã hội

Cuốn sách Biên tập báo chí của TS Nguyễn Quang Hòa, Học viện Báo chí & Tuyên truyền phục vụ những phóng viên, những biên tập viên ở các cơ quan báo chí và những nhà xuất bản trong tương lai Nội dung cuốn sách trả lời cho các bạn đọc tất cả các câu hỏi như sau: Những ai đang biên tập báo chí ; Vị trí và đặc điểm của các công tác biên tập là gì ; Những lỗi phổ biến nhất ở trên báo và các lỗi hi hữu nhất, xảy ra ở trong các hoàn cảnh vô c ng đặc biệt

Trong cuốn Lý thuyết Tổ chức (2013) của Trần Hữu Tri tác giả đã đưa

ra vấn đề khái quát và cụ thể của việc tổ chức là một tập hợp xã hội được phối hợp có ý thức trong một giới hạn tương đối về các chức năng cơ bản liên quan

để thực hiện nhiệm vụ chung của tập hợp xã hội đó, nhằm đạt được mục tiêu xác định

Cuốn Lãnh đạo và quản lý hoạt động báo chí ở Việt Nam Hiện nay, TS Hoàng Quốc Bảo chủ biên năm 2010, đã nêu các vấn đề hoạt động báo chí trong thời đại ngày này, đồng thời tác giả cũng đưa ra nhiều khái niệm thiết thực cho nhà báo

Một số công trình nghiên cứu ở cấp độ luận văn thạc sĩ đã đề cập các vấn đề liên quan đến chuyên gia trên báo chí như sau:

Luận văn thạc sĩ ngành Báo chí học của Lưu Quang Đức- Học viện Báo chí & Tuyên truyền năm 2017 với đề tài “Vấn đề tổ chức, khai thác nguồn tin

cộng tác viên, thông tin viên của Báo Quân khu 9 hiện nay” Luận văn khảo sát, phân tích và đánh giá bước đầu thực trạng (ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân) kỹ năng tác nghiệp của cộng tác viên, thực tập viên Báo Quân khu 9

Từ đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tổ chức, khai thác nguồn tin của cộng tác viên, thực tập viên hiện nay

Luận văn thạc sĩ của Phạm Phương Thanh, Học viện Báo chí & Tuyên truyền năm 2018 với đề tài “Tổ chức thông tin y tế trên kênh truyền hình nhân dân và kênh HanoiITV1” đã trình bày những vấn đề lý luận về tổ chức thông tin y tế truyền hình Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng thông tin y

tế trên kênh truyền hình này

Đề tài “Tổ chức đội ngũ cộng tác viên báo chí ngành xây dựng (khảo sát tại Báo Xây dựng, Tạp chí Kiến trúc Việt Nam, Tạp chí Quy hoạch xây dựng năm 2016-2017) Đây là luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Linh – Học viện Báo chí & Tuyên truyền đã nêu cơ sở lý luận về tổ chức đội ngũ cộng tác viên báo chí; thực trạng tổ chức đội ngũ cộng tác viên báo chí ngành xây dựng; một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức đội ngũ cộng tác viên báo chí ngành xây dựng

Luận văn “Vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế Việt Nam” của tác giả Đỗ Mạnh Hưng – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn năm 2008 đã nghiên cứu khá sâu về vai trò của chuyên gia kinh tế trong một số báo kinh tế

Thực tế, tổ chức nguồn tin từ chuyên gia tại các cơ quan báo chí hiện nay chưa có kế hoạch cụ thể, khiến đội ngũ chuyên gia chưa phát huy được hết tác dụng Hy vọng, với đề tài “Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của báo chí Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam” sẽ có cái nhìn nhận mới để việc tổ chức nguồn tin từ chuyên gia trên báo chí có hệ thống, kế hoạch cụ thể Mặt khác, điểm mới trong đề tài nghiên cứu tại luận văn thạc sĩ

này không bị lặp lại với công trình nghiên cứu khác, từ đó, có cơ hội để mang đến những đóng góp mới cả về lý luận và thực tiễn cho sự phát triển của báo chí trong cơ quan chủ quản Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt

Nam nói riêng và báo chí Việt Nam nói chung

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận, nghiên cứu, luận văn khảo sát, đánh giá thực trạng

tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của một số tờ báo thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam Từ đó đưa ra các giải pháp tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí nói chung và các báo khảo sát nói riêng hiệu quả hơn

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

- Khái quát hệ thống lý luận làm cơ sở cho vấn đề nghiên cứu

- Khảo sát và đánh giá thực trạng tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của

các Báo Khoa học và Đời sống (báo giấy), kienthuc.net.vn (báo điện tử) và

giadinhmoi.vn (tạp chí điện tử)

- Đề xuất giải pháp tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tổ chức nguồn tin từ chuyên gia

của cơ quan báo chí Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Do đặc thù Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam có nhiều

cơ quan báo chí, nhiều ấn phẩm, thông tin trên báo chí gồm nhiều lĩnh vực khác nhau với phạm vi rất rộng, luận văn tập trung nghiên cứu lĩnh vực khoa

học công nghệ, sức khỏe, giáo dục, kinh tế trên Báo khoa học và Đời sống

(báo giấy), kienthuc.net.vn (báo điện tử) và giadinhmoi.vn (tạp chí điện tử) để

so sánh việc tổ chức đội ngũ chuyên gia, sử dụng chuyên gia của các tờ báo này Đây là các lĩnh vực cốt lõi của tờ báo, tạp chí trên, đồng thời cũng ảnh hưởng sâu rộng đến phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, đặc biệt tới nhu cầu chăm sóc sức khỏe, giáo dục của người dân Lĩnh vực này cũng thu hút được sự quan tâm của đông đảo công chúng và được báo chí dành nhiều diện tích, thời lượng đưa thông tin Do vậy, luận văn tập trung nghiên cứu về khoa học và sức khỏe, giáo dục và chuyên mục kinh tế của các báo khảo sát để có điều kiện tìm hiểu sâu, không quá phân tán, đồng thời, đây cũng là những lĩnh vực có tính chất đại diện, khái quát cao

Lý do chọn luận văn nghiên cứu trên 3 tờ báo của Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam trên là vì đây là những tờ báo, tạp chí điển

hình về việc sử dụng nguồn tin từ chuyên gia Báo Khoa học và Đời sống là

tờ báo giấy lâu đời nhất của Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, với 60 tuổi Tập trung chủ yếu khai thác lĩnh vực khoa học công nghệ,

sức khỏe, kinh tế, giáo dục Tờ báo điện tử Kienthuc.net.vn được độc giả yêu

thích nhất bởi các chuyên mục khoa học, công nghệ Đây cũng là chuyên mục

chính của tờ báo Tạp chí điện tử giadinhmoi.vn mới thành lập nhưng mục

tiêu xây dựng một gia đình mới, dựa vào nền tảng, nề nếp của gia đình xưa tại Việt Nam, với kiến thức, thông tin chủ đạo về chăm sóc sức khỏe, giáo dục tâm sinh lý cho con trẻ Đây là 3 tờ báo, tạp chí được đánh giá lượng bạn đọc khá cao của cơ quan chủ quản Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và cũng là đại diện cho các tờ báo, tạp chí của cơ quan này có sự tham gia nhiều của các chuyên gia

Trong phạm vi khuôn khổ của luận văn thạc sĩ, và hệ thống Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam chỉ có loại hình báo in và báo điện

tử, nên luận văn khó có điều kiện khảo sát tất cả các loại hình báo chí mà chỉ

tập trung vào 2 thể loại báo chí trên

- Khảo sát trên báo giấy Khoa học và Đời sống thời gian 1 năm (2019)

tập trung chủ yếu các tin, bài về lĩnh vực khoa học công nghệ và sức khỏe, giáo dục, kinh tế

- Khảo sát trên báo điện tử kienthuc.net.vn thời gian 1 năm (2019) tập

trung chủ yếu các tin, bài về lĩnh vực khoa học công nghệ, sức khỏe

- Khảo sát trên tạp chí điện tử giadinhmoi.vn thời gian 1 năm từ ngày

(2019) tập trung chủ yếu các tin, bài về lĩnh vực sức khỏe, giáo dục

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin; quan điểm, tư tưởng, chủ trương, đường lối của Đảng, nhà nước, cũng như hệ thống lý luận về báo chí – truyền thông

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở các phương pháp chủ yếu sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tiếp cận các giáo trình, tài liệu để đúc kết ra những vấn đề cơ bản về lý luận cũng như thực tiễn báo chí – truyền thông

- Phương pháp thống kê khảo sát các tin, bài sử dụng nguồn tin từ chuyên

gia trên báo Khoa học và Đời sống, kienthuc.net.vn và giadinhmoi.vn(năm 2019)

Đánh giá tần suất, chất lượng tin, bài sử dụng nguồn tin chuyên gia trên các báo nói trên

- Phương pháp phỏng vấn sâu: phỏng vấn phóng viên, biên tập viên, chuyên gia, người phụ trách tại cơ quan báo chí trên để tìm hiểu vấn đề tổ chức đội ngũ chuyên gia của phóng viên, cơ quan báo chí trên

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên về vấn đề tổ chức đội ngũ chuyên

gia trên Báo Khoa học và Đời sống, kienthuc.net.vn, giadinhmoi.vn

- Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận liên quan đến vấn đề chuyên gia, tổ chức chuyên gia, công chúng báo chí…

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Ý nghĩa lý luận:

Luận văn cung cấp kết quả khảo sát, đánh giá vai trò của chuyên gia, phương pháp tổ chức nguồn tin từ chuyên gia trên báo chí nói chung và các tờ báo được nghiên cứu nói riêng Khẳng định mối quan hệ khăng khít giữa các chuyên gia đối với các nhà báo và cơ quan báo chí

- Ý nghĩa thực tiễn:

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ giúp các Báo Khoa học và Đời

sống, Kienthuc.net.vn, giadinhmoi.vn nhìn lại những ưu, nhược điểm trong

việc tổ chức, sử dụng đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực này

Từ nghiên cứu đó, các cơ quan báo chí có cách nhìn mới, sử dụng hiệu quả nguồn tin từ chuyên gia Đặc biệt tổ chức nguồn tin từ chuyên gia có kế hoạch để góp phần tăng tính hấp dẫn, trong mỗi tin, bài của các tờ báo, đáp ứng tính chính xác, khoa học của mỗi thông tin đưa tới công chúng

7 Kết cấu của luận văn

Trong luận văn, ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính, luận văn bao gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí

Chương 2: Khảo sát thực trạng tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam

Chương 3: Vấn đề đặt ra và giải pháp tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo khảo sát

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC NGUỒN TIN TỪ CHUYÊN GIA CỦA

CƠ QUAN BÁO CHÍ

1.1 Khái niệm nguồn tin và nguồn tin từ chuyên gia

1.1.1 Khái niệm về nguồn tin

“Nếu không được trực tiếp chứng kiến sự kiện, nhưng lại phải thông tin

về sự kiện, nhà báo cần phải tìm nguồn cung cấp tin tức từ những nhân chứng, những chuyên gia, những nhà quản lý, những người có quan hệ với sự kiện, hoặc cơ quan phát ngôn chính thức, cũng như các hãng thông tấn, các tổ chức báo chí truyền thông, đồng nghiệp… Nguồn tin có thể được khai thác thẳng từ các tài liệu viết tay, băng ghi hình, ghi âm có tính thời sự, cũng có thể từ các tài liệu lưu trữ, nghiên cứu trong quá trình học tập, lao động, sản xuất…Khái niệm nguồn bao hàm chủ thể cung cấp tin tức (nhân chứng người hữu trách), tài liệu (thời sự hoặc lưu trữ) và thông tin của cơ quan thông tấn, báo chí.Trong số các nguồn tin chính thống, quan trọng nhất là các hãng thông tấn báo chí, đài phát thanh, truyền hình Nếu khai thác từ đó, nguồn tin được coi

là nguồn tin nhỏ, nguồn tin đã công bố”.[20, Tr 116,117 ]

Trong thời đại công nghệ số, mạng xã hội lên ngôi và có hàng trăm đầu báo, tạp chí, sự cạnh tranh khốc liệt về thông tin, nguồn tin đối với những người làm báo hết sức gai góc Đặc thù nghề báo, nguồn tin và người cung cấp thông tin chiếm hơn nửa giá trị của tác phẩm báo chí Làm thế nào để có được nguồn tin mới, độc đáo, có được người tin tưởng cung cấp, chia sẻ thông tin sốt dẻo, nhạy cảm là yếu tố sống còn đối với các cơ quan báo chí và nhà báo

Nguồn tin theo cách hiểu thông thường trên thế giới là nơi xuất phát, cung cấp thông tin Người ta thường nói rằng nguồn tin tốt thì tự khắc bài viết của phóng viên sẽ tốt Các nguồn tin sẽ giúp cho nhà báo củng cố khả năng

thu thập tin tức và giúp họ công bố được nhiều thông tin hơn

Mối quan hệ nhà báo với nguồn tin là mối quan hệ khăng khít, mật thiết không thể thiếu Nhiều nhà báo lão thành khi hỏi đến cái khó nhất trong sáng tác tác phẩm báo chí là gì đều trả lời đó là nguồn tin Có được đề tài hay, hấp dẫn

mà không có nguồn tin chính xác thì cũng không thể đưa vấn đề lên mặt báo

Nguồn tin ngày nay của báo chí không chỉ dừng ở thông tin từ trên xuống, mà còn thông tin từ đời sống thường ngày vọng lên, dội vào tai mắt nhà báo, thôi thúc họ hành động vì cộng đồng Nguồn tin có thể từ công chúng, cộng tác viên (CTV) có thể từ người cung cấp là các nhà lãnh đạo, chuyên gia, cố vấn…

Nguồn cung cấp thông tin và bảo vệ nguồn cấp thông tin vẫn là vấn đề rất quan trọng đối với báo chí Nhà báo không thể tự mình tạo ra thông tin và báo chí tồn tại được là nhờ vào nhiều nguồn tin của mình như thế để thấy vai trò của nguồn cung cấp thông tin và vì thế trong mọi trường hợp cần trao trách nhiệm bảo vệ nguồn tin cho các nhà báo nhất là những thông tin liên quan đến tham nhũng, đến những tệ nạn khác trong xã hội

Để đảm bảo việc đưa thông tin ra công luận một cách khách quan, trung thực, tôn trọng sự thật là một việc không dễ dàng đối với các nhà báo.Bởi thực tế, công việc vất vả nhọc nhằn nhất của nhà báo chính là việc tìm kiếm và xử lý thông tin Để xác định sự thật của nguồn tin, nhà báo phải tham gia vào quá trình tự điều tra, tự học tập để nâng tầm hiểu biết về lĩnh vực mình theo dõi nhằm gỡ bỏ các tín hiệu nhiễu trong thông tin Bởi không phải nguồn cấp thông tin nào cũng chính xác, nhất là những thông tin mang tính tố cáo có khi sai sự thật hoặc bị trộn lẫn thông tin đúng, sai nhằm phục vụ cho một mục đích cá nhân nào đó

Có thể nói rằng nguồn tin là sức mạnh: Thật vậy, nguồn tin đã được sử dụng, đang được sử dụng và sẽ được xác định để sử dụng làm nền tảng cho

mọi hoạt động đảm bảo sự thành công của bất kỳ tổ chức hoạt động nào

Thực tế, trong một tổ chức hoạt động, nếu thành viên nào kiểm soát được nguồn thì thành viên đó có nhiều quyền lực Sự bất ổn và sai lệch trong các hoạt động của một tổ chức có thể tăng hoặc giảm do những người kiểm soát được thông tin chi phối Họ có thể tác động đến những thành viên khác

và các sự kiện trong tổ chức hoạt động bằng cách cung cấp các thông tin với các mức độ chính xác và thời điểm khác nhau Điều này là nguy hiểm, bởi vì cung cấp thông tin không chính xác và không đầy đủ có thể gây tác hại đến đồng sự tiếp nhận thông tin đó và cả tổ chức hoạt động Nguồn tin là năng lượng: Muốn thu được nguồn tin thì phải tiêu tốn năng lượng Ngược lại, nguồn tin được sử dụng nhằm đạt được năng lượng Trong hoạt động tác nghiệp, nguồn cần được sử dụng bởi các nhân viên; trong hoạt động quản lý, điều hành, thông tin cần được sử dụng bởi những người lãnh đạo, quản lý ở mọi cấp

Nguồn tin là một trong những “tài sản” có giá trị đối với mỗi nhà báo Trong hoạt động nghề nghiệp, nhà báo thường xuyên phải trao đổi liên hệ với các nguồn tin của mình để tìm kiếm thông tin Chính vì vậy, việc duy trì những mối quan hệ tốt với “nguồn tin tốt” là một yếu tố quan trọng để nhà báo phát triển nghề nghiệp của mình Khi nguồn tin tôn trọng và tin tưởng vào nhà báo thì họ sẽ là những người đầu tiên chủ động mang thông tin quý giá đến cho nhà báo Nhưng để đạt được điều này, nhà báo cần phải biết cách đạt được sự tin cậy cũng như duy trì mối liên hệ tốt với nguồn tin

Muốn có nguồn tin độc đáo, chính xác, người làm báo cần phải nắm được một số kỹ năng cần thiết và cái “duyên” Nhiều nhà báo biết gợi chuyện, nói chuyện phiếm thông qua các tình huống đời thường, giản dị, hài hước sẽ

là cách gợi mở để nguồn tin chia sẻ

Khi bạn xác định được nguồn tin tiềm năng, hãy tỏ ra thân thiện và trao

đổi, thăm hỏi họ thường xuyên chứ không phải lúc cần phỏng vấn mới liên hệ với họ Đây cũng là dịp tốt để nhà báo sử dụng kỹ năng “nói chuyện phiếm” với nguồn tin và hỏi họ về sự tiến triển của các chủ đề đã trao đổi từ trước Nên duy trì sự thăm hỏi thường xuyên với danh sách các “nguồn tin” của bạn bằng việc gọi điện thoại, gửi email và thậm chí là gặp mặt trực tiếp Mục đích chính là để nguồn tin không “quên” bạn và quên những điều họ biết mà bạn quan tâm đến

Sau khi kết thúc phỏng vấn, các nhà báo nên tham khảo ý kiến nguồn tin của mình, đề nghị giới thiệu đến những người khác để phỏng vấn về cùng chủ đề Thông thường, các nguồn tin sẽ giới thiệu thêm các nguồn tin khác Khi mở rộng nguồn tin về một vấn đề thì khả năng đưa thông tin khách quan

sẽ được đảm bảo (trong trường hợp nguồn tin có thể thiên lệch ý kiến về một vấn đề/chủ đề khi cung cấp thông tin)

Mặt khác, hiện nay để có được nguồn tin, nhiều nhà báo đã sử dụng mạng xã hội đã trở thành kênh giao tiếp quan trọng Rất nhiều nhà báo sử dụng Facebook, Twitter để tìm kiếm và tương tác với nguồn tin của mình một cách không chính thức nhằm tìm kiếm những vấn đề mà họ quan tâm, chia sẻ Tuy nhiên, những nguồn tin này cần phải thận trọng và được kiểm soát lại, nếu không hậu quả sẽ khôn lường

Tóm lại theo tác giả, nguồn tin là điểm xuất phát của thông tin, có thể

là con người, tài liệu, văn bản cung cấp mà nhà báo có được để chuyển tải trên mỗi bài viết Nguồn tin có độ chính xác, độ tin cậy cao, độc đáo, hấp dẫn

sẽ giúp nhà báo qua đó khai thác thông tin để phản ánh kịp thời trên các phương tiện thông tin đại chúng, giúp bài báo có giá trị hơn

1.1.2 Khái niệm nguồn tin từ chuyên gia

Các nguồn tin của nhà báo rất đa dạng: Tin từ hãng thông tấn, báo chí, thông cáo, các phương tiện truyền thông đại chúng, ti vi, hay phát thanh, và

ngày nay, tất cả mọi thứ trên mạng Internet: blog, mạng xã hội, các trang thông tin Ta có thể bổ sung vào danh sách này những nguồn tin riêng của nhà báo, các cuộc điện thoại từ thính giả, nhân chứng, thông tin từ các nhà báo khác, tư liệu của tòa soạn, thông tin mà ta nghe được từ đâu đó Nhưng trong tất cả nguồn thông tin ấy, ta cần phải biết chọn lọc và trên hết, phải biết kiểm chứng Đặc biệt những thông tin sâu, mang tính khoa học cần có sự thông tin

từ các chuyên gia Chính vì vậy, nguồn tin từ chuyên gia luôn cho bạn đọc sự

an tâm, tin tưởng với độ chính xác cao

Tóm lại, nguồn tin từ chuyên gia là những trích dẫn, phỏng vấn, ý kiến, văn bản… mà qua quá trình chuyên gia học tập, nghiên cứu, lao động, sản xuất… đúc kết hoặc dẫn chứng từ các công trình khoa học, tài liệu để cung cấp cho phóng viên một cách chính xác, có độ tin tưởng, giúp bài báo sâu sắc, nâng cao uy tín hơn

1.2 Khái niệm tổ chức và tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí

1.2.1 Khái niệm tổ chức

Trong cuốn Lý thuyết Tổ chức (2013) của Trần Hữu Tri tác giả đã nêu khái niệm: “Tổ chức là một tập hợp xã hội được phối hợp có ý thức trong một giới hạn tương đối về các chức năng cơ bản liên quan để thực hiện nhiệm vụ chung của tập hợp xã hội đó, nhằm đạt được mục tiêu xác định” [40, Tr 45]

Cuốn Lãnh đạo và quản lý hoạt động báo chí ở Việt Nam Hiện nay, TS Hoàng Quốc Bảo chủ biên năm 2010, “Thuật ngữ tổ chức mang hai ý nghĩa: Thứ nhất, tổ chức chỉ trạng thái cấu trúc của một đối tượng; thứ hai, tổ chức chỉ hoạt động chủ quan của con người nhằm đạt mục tiêu nào đó”.[3, Tr 91]

Tóm lại, tổ chức là sự sắp xếp, kết hợp, kết nối, tập hợp, tập hợp, tuyển dụng, bố trí, sử dụng các cá nhân, tập thể nhằm hoạt động một công việc có lợi ích cho nhóm người hoặc cho xã hội dựa theo tinh thần tự nguyện

1.2.2 Khái niệm tổ chức nguồn tin từ chuyên gia

Theo tác giả, tổ chức nguồn tin của chuyên gia là việc sử dụng, kết nối những chuyên gia, những người có kiến thức sâu rộng về một hoặc một số lĩnh vực nhằm lấy nguồn tin, tài liệu, kiến thức, nhận định của họ để sử dụng vào các bài viết, đề tài báo chí nhằm có tiếng nói, thông tin khách quan, chính xác nhất khi đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng

Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia báo chí sẽ giúp tòa soạn báo quy tụ được những người có trình độ, năng lực, đam mê báo chí, biết đáp ứng nhu cầu công tác tuyên truyền và mong muốn của độc giả thì cơ quan báo chí sẽ ngày càng có đông đảo độc giả đón nhận Nhà báo Hữu Thọ từng khẳng định trong Hội nghị Cộng tác viên của Tạp chí Tuyên giáo khu vực phía Nam năm 2011: Công tác cộng tác viên có vai trò đặc biệt quan trọng với bất kỳ tòa soạn báo nào Cần tập hợp trí tuệ của đội ngũ cộng tác viên để phản ánh thực tiễn, nêu những vấn đề ở địa phương đang đặt ra

1.3 Khái niệm chuyên gia và vai trò của chuyên gia

1.3.1 Khái niệm về chuyên gia

Hoạt động báo chí rất đặc thù và có tính tập thể Một người viết báo sẽ khó có thể thực hiện được bài viết của mình hay, hấp dẫn nếu không có đội ngũ chuyên gia, cộng tác viên rộng, am hiểu vấn đề Đặc biệt những vấn đề cần chuyên môn sâu, nhà báo không thể nắm vững kiến thức bằng chuyên gia Chuyên gia có thể xuất hiện với tư cách là người cung cấp thông tin, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm của mình; có thể phân tích, lý giải những vấn đề còn đang có nhiều cách hiểu khác nhau; bày tỏ quan điểm cá nhân để giúp bài báo có thông tin phong phú, đa dạng, đa chiều ý kiến

Chuyên gia, tư vấn cho cơ quan báo chí, cho các nhà báo về các lĩnh vực chuyên môn, chuyên ngành của đời sống xã hội mà cơ quan báo chí, nhà báo không phải khi nào cũng am hiểu tường tận Sự cộng tác giữa cơ quan

báo chí, giữa các nhà báo với đội ngũ này giúp cho cơ quan báo chí, giúp cho các nhà báo định hướng đúng hoạt động của mình, nắm bắt và bám sát những vấn đề cơ bản của thực tiễn hơn, hoạt động mang tính chuyên môn và am hiểu thực tiễn với tư cách là người trong cuộc”.[38, Tr 123]

Chuyên gia có thể cung cấp thông tin cho cơ quan báo chí, là lực lượng tuyên truyền ảnh hưởng của báo, vận động quần chúng nhân dân đọc và làm theo báo, tham gia, góp ý “… Chuyên gia cố vấn là những cán bộ quản lý, cán bộ chuyên môn, cán bộ nghiên cứu… có uy tín ở các ngành, các lĩnh vực của đời sống xã hội Họ có khả năng tham gia tư vấn, giúp cơ quan báo chí trong việc xác định mục tiêu, nhiệm vụ, trong việc xây dựng kế hoạch tuyên truyền và tham gia biên tập những tác phẩm báo chí mang tính chuyên ngành thuộc lĩnh vực của họ.” [19, Tr 123]

“Chuyên gia đầu ngành là nhóm khách mời đáp ứng tốt nhất mục đích

tư vấn, giải đáp các thắc mắc, câu hỏi và cung cấp thêm thông tin hữu ích cho đông đảo công chúng Họ thường là những chuyên gia đầu ngành, những người hiểu biết chuyên sâu về uy tín về lĩnh vực, vấn đề nào đó Trình độ và

vị thế của chuyên gia gắn với bằng cấp, chức danh, học hàm, học vị và những danh hiệu đạt được trong lĩnh vực đó Vai trò của họ trong diễn đàn trực tuyến trực tiếp là phân tích, lý giải về các vấn đề chuyên môn trong lĩnh vực mà mình nghiên cứu”[28, Tr 119]

Tài liệu “Điều gì làm nên một chuyên gia” của Trung tâm Đào tạo phát triển xã hội (Trường Đại học Tôn Đức Thắng) cho rằng, các chuyên gia có thể tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua việc cho ý kiến, tham vấn) vào một công việc hay một lĩnh vực cụ thể Một trong những đặc điểm quan trọng

để nhận dạng chuyên gia so với các chuyên viên, đồng nghiệp thông thường là: Kỹ năng, nghề nghiệp vượt trội đồng nghiệp; trong công việc luôn cho kết quả chính xác; tinh thông nghiệp vụ, am tường về công việc đang làm; được

tổ chức có thẩm quyền thừa nhận hoặc công nhận bằng văn bản; có khả năng

tư vấn thông thạo trên mọi lĩnh vực

Chuyên gia là một khái niệm chỉ người làm chuyên sâu về một số lĩnh vực nhưng phải có tầm hiểu biết rộng rãi các mặt, có mối liên hệ các mặt kể

cả trong nước và thế giới, tính lịch sử và tính thời đại Hiểu rồi, có nhận thức toàn diện rồi, có tính chất chuyên sâu một vấn đề nhưng còn có khả năng phán đoán, phân tích, khả năng đề xuất giải pháp mà qua thực tế công tác rút

ra Từ đó đưa ra kiến nghị cả về đường lối chính sách, cả giải pháp để giải quyết vấn đề chung đặc biệt là lĩnh vực chuyên sâu mình phụ trách Chuyên gia không chỉ là người giỏi về lĩnh vực chuyên môn mà còn có khả năng đóng góp, phân tích, giải quyết vấn đề đặt trong mối quan hệ chung

Mỗi chuyên gia am hiểu một lĩnh vực nhất định, không có ai hiểu biết chuyên sâu về mọi mặt Để phát huy được vai trò của mình thì mỗi chuyên gia phải có một lĩnh vực sâu, nếu cái gì cũng biết thì chẳng biết cái gì cả Chuyên gia hàm ý không chỉ là người am hiểu chuyên môn mà còn dám nói, dám chịu trách nhiệm về lời nói của mình cũng như về đa phần ý kiến của chuyên gia khác ngược với phát biểu chính thống

Chuyên gia uy tín đã được khẳng định là người có tiếng nói trước công luận, dám nói và chịu trách nhiệm trước những phát ngôn của mình Việc chia

sẻ ý kiến, bày tỏ quan điểm trước báo chí, công luận thể hiện trách nhiệm của chuyên gia với cộng đồng Khi đã phát ngôn, chuyên gia phải chịu trách nhiệm về lời nói của mình, tính chính xác của những thông tin, nhận định, đánh giá mà mình đưa ra Chuyên gia là những người có uy tín trong chuyên môn, trong hoạt động thực tiễn

Thông qua báo chí, cơ quan truyền thông, uy tín của chuyên gia càng được khẳng định hơn nữa thông qua những ý kiến của chuyên gia trên báo chí.Nếu đó là những ý kiến chuẩn xác, khách quan, giải quyết được những

vấn đề thực tiễn đang đặt ra, uy tín của chuyên gia ngày càng được nâng cao, được xã hội và người dân ủng hộ Ngược lại, nếu ý kiến nêu lên vì dụng ý cá nhân, phục vụ cho một nhóm lợi ích nào đó, cố tình làm sai lệch bản chất hoặc hướng dư luận theo thông tin một chiều, tự bản thân chuyên gia sẽ đánh mất uy tín mà mình đã gây dựng

Từ các khái niệm trên, có thể hiểu tổ chức nguồn tin từ chuyên gia là công việc quan trọng của mỗi cơ quan báo chí nhằm lựa chọn ra các thông tin,

ý kiến mang tính khoa học, khách quan để vấn đề, sự kiện chuyển tải tới công chúng được đa chiều, sâu sắc và có uy tín Trong thực tiễn báo chí, đội ngũ chuyên gia có thể là người cố vấn cho cơ quan báo chí Chuyên gia cố vấn cho các ban chuyên môn của cơ quan báo chí Chuyên gia cung cấp thông tin, chuyên gia viết bài cho cơ quan báo chí

Như vậy, có thể hiểu, chuyên gia là người được đào tạo chuyên môn sâu,

họ có kiến thức về lý luận hoặc thực tiễn trước một vấn đề mà họ nghiên cứu

1.3.2 Vai trò của chuyên gia trên báo chí

Môi trường truyền thông số ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các

cơ quan báo chí Môi trường truyền thông số đã và đang tạo những cơ hội vàng cho truyền thông – giao tiếp xã hội Truyền thông xã hội và mạng xã hội phát triển chưa từng có, phương tiện truyền thông mới, truyền thông cá nhân

và truyền thông nhóm lên ngôi, đang hình thành các khái niệm mới như công chúng chủ động, truyền thông đa chiều Nhờ tính năng động, hiện đại của công nghệ, mạng xã hội có thể lan truyền thông tin một cách nhanh chóng Chỉ cần một chiếc điện thoại có internet là cả thế giới hiện ra trước mắt Thông tin được lan truyền nhanh nên nội dung thông tin không phải lúc nào cũng là sự thật, khách quan, thông tin bị sai lệch, thậm chí dẫn đến hậu quả nghiêm trọng Tình hình này buộc báo chí phải nhanh chóng thay đổi theo hướng kết nối xã hội để lấy lại vị thế chủ đạo và chiếm lĩnh công chúng khách

hàng, nhằm thực hiện hiệu quả hơn nhiệm vụ tuyên truyền chính trị của Đảng

và Nhà nước giao phó, cũng như sự phát triển của sự nghiệp báo chí truyền thông Mặt khác, ngoài yếu tố nhanh, nhậy, nóng hổi của thông tin thì công chúng còn muốn tìm đến sự chính xác, thông tin sâu, đa dạng… từ đó xuất hiện yếu tố chuyên gia báo chí Vậy vai trò của chuyên gia là gì, nó ảnh hưởng như thế nào đến các ấn phẩm báo chí hiện nay?

Vai trò d ng để nói về vị trí chức năng, nhiệm vụ mục đích của sự vật,

sự việc, hiện tượng trong một hoàn cảnh, bối cảnh và mối quan hệ nào đó Ví dụ: Vai trò của Đảng đối với sự phát triển đất nước, vai trò của tác phẩm văn học nào đó đối với sự nghiệp sáng tác văn học của tác giả Vai trò của từ đối với câu Vai trò cũng là từ được d ng để thể hiện tác dụng, chức năng của ai hoặc cái gì trong hoạt động, sự phát triển chung của một tập thể, một tổ chức Như vậy, có thể thấy, vai trò được dùng khi muốn nói đến tác động, sức ảnh hưởng, đóng góp của ai, cái gì đối với sự vận động, phát triển của sự vật, sự việc, hiện tượng, với tập thể, tổ chức, cá nhân

Hiện nay, vai trò của chuyên gia thể hiện rõ nét trong từng bài viết, từng tòa soạn Đặc biệt, trước đại dịch Covid-19, nhiều bài viết về sức khỏe cần sự đóng góp của chuyên gia Nếu như những bài viết tư vấn cách phòng, trị bệnh, cách chọn cồn rửa tay, nước sát khuẩn, cách đi máy bay an toàn, cách nhận biết bệnh… mà thiếu sự cung cấp, phát ngôn hay còn gọi là nguồn tin của chuyên gia thì bài viết sẽ không đáng tin, không được lựa chọn nhiều, người đọc khó áp dụng

Vai trò của chuyên gia báo chí được thể hiện ở nhiều khía cạnh Đối với đời sống kinh tế-xã hội nói chung, trước hết, chuyên gia có đóng góp nổi bật ở khía cạnh chuyên môn Thông qua nghiên cứu của mình, chuyên gia bổ sung thêm kiến thức về lĩnh vực mà mình chuyên sâu Nghiên cứu của chuyên gia là kết tinh công sức, trí tuệ, tâm huyết của người làm khoa học Tri thức,

kiến thức được chuyên gia chắt lọc, bổ sung, phát triển có ý nghĩa nhiều mặt đối với đời sống kinh tế - xã hội, không chỉ làm giàu thêm nguồn tri thức của dân tộc, của nhân loại mà còn có tác động hỗ trợ, thúc đẩy sự phát triển của các lĩnh vực kinh tế Chuyên gia là người thường xuyên theo dõi, nắm bắt thực tiễn, gắn kiến thức, kinh nghiệm của mình vào các vấn đề đang nảy sinh trong đời sống để từ đó đưa ra những nhận định, đánh giá, khuyến nghị

Chuyên gia thường phát hiện khuynh hướng, quan sát thực tiễn, phân tích gắn vào chính sách, luật lệ, vào hoàn cảnh chung trong nước và thế giới Những đóng góp của chuyên gia thường ở khía cạnh chính sách, phân tích những đúng sai của chính sách, tổng kết bài học thực hiện, rút ra kinh nghiệm

và phán đoán tình hình sắp tới Trong đó, có một phần đóng góp vào xây dựng chính sách, giải pháp Đồng thời, cũng giúp cho các ngành chuyên môn,

cơ quan lãnh đạo kể cả Đảng, Chính phủ, Quốc hội có thêm thông tin, tình hình thực tiễn

Chuyên gia đúng nghĩa phải là người nêu được toàn cảnh thực trạng, lý giải được nguyên nhân, phát hiện vấn đề và đồng thời đề xuất giải pháp, như vậy mới thành tổng thể Chuyên gia là người có cái nhìn tương đối toàn diện, nêu được cả mặt tích cực và hạn chế trong mỗi hiện tượng, vấn đề Chuyên gia sẽ tổng hợp, khái quát những yếu tố thành công, chưa thành công, những vấn đề còn đang cản trở để phát hiện, giúp cho cơ quan chức năng liên quan giải quyết Giúp khơi thông những ách tắc trong sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu, những vấn đề tồn tại, vướng mắc trong các nội dung quy định của pháp luật, chính sách Chuyên gia là những người nghiên cứu sâu, họ đứng bên ngoài nên nhìn sáng hơn, đầy đủ hơn, tham gia chuẩn xác, khách quan hơn

Đối với các tờ báo chuyên ngành, tạp chí khoa học để thẩm định tính khoa học, nghiệp vụ cao của các bài báo, nhiều tạp chí đã thành lập đội ngũ chuyên gia là hội đồng biên tập, thành viên là các chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực, nhà quản lý, nhà khoa học, giáo sư, bác sĩ tên tuổi… Hội đồng

này tham gia tư vấn đề tài, chủ đề cho tòa soạn, tham gia xây dựng nội dung, viết bài, đóng góp ý kiến trong bài viết… đáp ứng nhu cầu thông tin chuyên sâu của độc giả và tôn chỉ, mục đích kế hoạch của tòa soạn Đặc biệt, với những bài viết khoa học, có tính chất chuyên ngành, nghiên cứu sâu, chuyên gia là người am hiểu, có kiến thức khoa học uyên thâm, sâu sắc để đóng góp ý kiến, cung cấp thông tin, thậm chí là người trực tiếp viết các bài đó

Vai trò của chuyên gia trước một vấn đề phải phân tích mặt được, chưa được, mặt tốt, không tốt và hệ lụy của nó như thế nào Thực tế hiện nay trước một cơ chế, chính sách, một hiện tượng, vấn đề trong xã hội đang xảy ra thì chuyên gia phải phân tích tác dụng, những mặt thu được và chưa thu được

Nói về vai trò của chuyên gia đối với hoạt động báo chí nói chung và

đối với Báo Khoa học và Đời sống nói riêng, ông Đặng Vương Hạnh, Tổng Biên tập Báo Khoa học và Đời sống nhận định:

“ Đội ngũ chuyên gia luôn quan trọng đối với mỗi cơ quan báo chí Số lượng và chất lượng của chuyên gia góc độ nào thể hiện uy tín, quy mô, sức thu hút và lan tỏa của cơ quan báo chí đó Chuyên gia có vai trò cung cấp thông tin sâu, chuyên ngành mà phóng viên không nắm được đầy đủ Những thông tin mà họ cung cấp sẽ có sức nặng đối với bài báo, vấn đề đó.Các bài viết, ý kiến của họ sẽ nâng uy tín, vị thế và độ tín nhiệm của độc giả tới cơ quan báo chí

Còn ông Trọng An, Phó Tổng Biên tập Tạp chí giadinhmoi.vn cho hay:

Không tòa soạn nào có đủ lực lượng phóng viên và phóng viên là người không thể hiểu rõ, sâu sắc chuyên môn bằng đội ngũ chuyên gia Đội ngũ chuyên gia là lực lượng quan trọng đóng góp vào sự tồn tại và phát triển của mỗi cơ quan báo chí Tôi luôn trân trọng những đóng góp của họ và luôn hướng phóng viên, biên tập viên mở rộng đội ngũ chuyên gia uy tín

Tóm lại, hiện nay có rất nhiều thông tin cung cấp cho độc giả Từ báo chí, mạng xã hội đều cố gắng chuyển tải thông tin nhanh nhất tới bạn đọc

Tuy nhiên, nhiều nguồn tin chưa chính xác, hay chưa chính thống khiến bạn đọc hoang mang, thiếu tin tưởng Lúc này, vai trò của đội ngũ chuyên gia là rất quan trọng, sẽ giúp bạn đọc tin tưởng, có nguồn tin chính xác nhất

1.3.3 Phân loại chuyên gia

Với các tòa soạn báo, có một đội ngũ phóng viên giỏi mà không có đội ngũ chuyên gia, cộng tác viên giỏi, nhiệt tình thì các thông tin chưa thể chuyển tải đúng, nhanh, hiệu quả đến với công chúng được Vì vậy, tòa soạn báo lớn mạnh, nếu có một đội ngũ chuyên gia lớn mạnh sẽ là một lợi thế Tuy nhiên, mỗi một chuyên gia nắm một lĩnh vực và có trình độ chuyên môn khác nhau Chính vì vậy, nhiều cơ quan báo chí phân loại các nhóm chuyên gia để

tổ chức, xây dựng, củng cố… Một số ý kiến cho rằng có thể phân thành hai loại là chuyên gia lý thuyết và chuyên gia thực tế

Chuyên gia lý thuyết: Là các chuyên gia nghiên cứu chuyên sâu về các học thuyết đầu tư, kinh tế chuyên ngành, họ chủ yếu đưa ra các nguyên tắc hoặc tư vấn chỉ dẫn dựa trên nghiên cứu khảo sát của mình hoặc các tài liệu thu thập được

Chuyên gia thực tế là những người làm công việc cụ thể, có thời gian

cọ sát, lao động, sản xuất, nghiên cứu khoa học nhiều năm, được đồng nghiệp,

cơ quan đánh giá cao về năng lực

Việc phân loại này nhằm mục đích đúng, trúng chuyên môn của chuyên gia, phù hợp với mục đích của mỗi tòa soạn, nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí Tùy vào tôn chỉ, mục đích, hoạt động của mỗi tờ báo mà có sự phân loại chuyên gia khác nhau Tuy nhiên, nhìn chung thực tế hoạt động báo chí

và thực tế của các cơ quan báo chí khảo sát thì có một số chuyên gia như sau:

- Chuyên gia chính trị - xã hội

Chuyên gia chính trị thường là người công tác tại các cơ quan Đảng, Chính phủ, có kiến thức sâu rộng về lý luận, thực tiễn về tình hình trong nước

và quốc tế Những ý kiến, phát ngôn của họ thể hiện quan điểm, đường lối

chủ trương của Đảng và Nhà nước nhằm mục đích định hướng dư luận, phân tích cho quần chúng, nhân dân hiểu và thực hiện đúng hiến pháp và pháp luật

- Chuyên gia kinh tế

Chuyên gia kinh tế là người được đào tạo chuyên sâu, có kinh nghiệm,

kỹ năng, năng lực về một hoặc một số lĩnh vực kinh tế như tài chính, ngân hàng, bất động sản, xây dựng… Chuyên gia kinh tế là người có cái nhìn tương đối toàn diện, nêu được cả mặt tích cực và hạn chế trong mỗi hiện tượng, vấn

đề Chuyên gia sẽ tổng hợp, khái quát những yếu tố thành công, chưa thành công, những vấn đề còn đang cản trở để phát hiện, giúp cho cơ quan nhà nước, cơ quan chức năng có thêm cơ sở để giải quyết vấn đề; giúp khơi thông những ách tắc trong sản xuất, kinh doanh, những vấn đề tồn tại, vướng mắc trong các nội dung quy định của pháp luật, chính sách

- Chuyên gia khoa học công nghệ

Chuyên gia khoa học công nghệ là các nhà khoa học Theo nghĩa rộng,

là người tham gia vào những hoạt động mang tính hệ thống nhằm thu được tri thức trong một lĩnh vực nào đó Theo nghĩa hẹp hơn, một nhà khoa học là người áp dụng các phương pháp khoa học trong nghề nghiệp của họ Người này có thể là chuyên gia trong một lĩnh vực khoa học, đặc biệt trong khoa học

tự nhiên, toán học và xã hội Những chuyên gia khoa học công nghệ thường phân tích sâu các lĩnh vực về khoa học, công nghệ thông tin, công nghệ khoa học Họ thường có học hàm, học vị khá cao, đang làm trong các cơ quan, tổ chức trong và ngoài nước như Viện nghiên cứu, trường đại học

- Chuyên gia về lĩnh vực sức khỏe

Bao gồm các giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ, lương y, những người làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe có chuyên môn, nghiệp vụ, được đồng nghiệp và xã hội đánh giá cao Đội ngũ chuyên gia này thường công tác tại các Bệnh viện, Bộ Y tế, Sở Y tế, các trường đại học về y, dược… Kiến thức

của đội ngũ chuyên gia này có thể đóng góp vào nguồn thông tin chuyên sâu, chính xác cho các cơ quan báo chí

- Chuyên gia giáo dục

Chuyên gia giáo dục là những nhà quản lý giáo dục công tác tại Bộ GD&ĐT, Sở, Phòng GD & ĐT; Các giảng viên, thầy cô giáo có kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực giảng dạy hoặc quản lý giáo dục được xã hội hoặc đồng nghiệp tin tưởng Những ý kiến, nguồn tin từ đội ngũ chuyên gia này sẽ giúp học sinh, phụ huynh có cái nhìn toàn cảnh về giáo dục nước nhà, về những chính sách, thông tư mới nhất trong kỳ tuyển sinh, năm học…

Ngoài đội ngũ chuyên gia được phân theo lĩnh vực chuyên môn như trên, thì tùy từng lĩnh vực hoạt động và mỗi cơ quan báo chí sử dụng vào mục đích riêng của mình có thể phân loại thêm chuyên gia phong thủy, chuyên gia nông nghiệp…

1.3.4 Vai trò của tổ chức nguồn tin từ chuyên gia của cơ quan báo chí

- Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia giúp tăng uy tín cho tòa soạn báo

Một tờ báo thu hút được độc giả hay không, ngoài vấn đề thông tin nhanh nhậy, thì ngày nay cần có độ chính xác uy tín Khi sử dụng hệ thống chuyên gia uy tín, nguồn tin cung cấp sâu sẽ giúp tờ báo đó thu hút độc giả Người đọc thường áp dụng những bài báo có tư vấn cụ thể, địa chỉ, tên tuổi chuyên gia rõ ràng, có tính khoa học, chứ không áp dụng các tư vấn chỉ dẫn không rõ nguồn gốc, chung chung của một phóng viên hoặc tổng hợp từ nguồn tin nào đó chưa được kiểm chứng

Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia trên báo chí sẽ giúp tòa soạn báo quy

tụ được những người có trình độ, năng lực, đam mê báo chí, biết đáp ứng công tác tuyên truyền và mong muốn của độc giả thì cơ quan báo chí sẽ có đông đảo độc giả quan tâm Với các tòa soạn báo, có một đội ngũ chuyên gia lớn mạnh sẽ là một lợi thế, là cơ hội tiếp nhận thông tin, bài vở đa dạng,

phong phú Việc tổ chức nguồn tin từ chuyên gia hoạt động tốt sẽ là tiền đề quan trọng để nâng cao chất lượng nội dung tin bài, làm phong phú các thể loại bài viết, đa dạng về hình thức thể hiện Khi lên kế hoạch tổ chức nguồn tin từ chuyên gia, cơ quan báo chí sẽ xác định được những hoạt động cần thiết

để đạt được mục tiêu toà soạn đề ra, từ đó tòa soạn sẽ có kế hoạch rõ ràng trong công tác thực hiện tổ chức

Đặc biệt, hiện nay các phóng viên và ở mỗi tòa soạn, việc tổ chức nguồn tin từ chuyên gia chưa có kế hoạch cụ thể, bài bản nên có sự chồng chéo, không đảm bảo chất lượng chuyên gia, không chăm sóc tốt chuyên gia, không có quá trình tương tác giữa các bên nên thông tin nông Vì vậy, việc tổ chức nguồn tin từ chuyên gia có vai trò lớn đối với các tòa soạn, phóng viên

Trong những năm qua, khi số lượng các cơ quan báo chí, đặc biệt là báo mạng điện tử, website thông tin tăng nhanh, các biểu hiện hành vi tiêu cực trong hoạt động báo chí ngày càng phức tạp và rất đáng lo ngại Đó là: Việc thông tin sai sự thật, thổi phồng hoặc bóp méo sự thật tô hồng hoặc bôi đen vì những mục đích không trong sáng, viết giật gân, câu khách nhằm tăng lượng views Tình trạng cơ quan báo chí bị thương mại hóa, lạm dụng quyền hạn để trục lợi cá nhân, khiến đạo đức nghề nghiệp của một số phóng viên thuộc các cơ quan báo chí giảm sút, khiến công chúng có cái nhìn không thiện cảm đối với báo chí, đôi khi mất niềm tin vào các thông tin Đặc biệt, mạng

xã hội nổ rộ, nhiều nhà báo “bàn giấy” đôi khi chưa xác định rõ sự thật đã theo trào lưu đăng tải thông tin nhằm chuyển tải nhanh nhất tới công chúng thông tin mà chưa có kiểm nghiệm chính xác Trước những vấn đề mà dư luận quan tâm nhiều, nhưng chưa biết đúng sai, thực hư như thế nào cần lên tiếng từ chuyên gia để có thông tin chính xác VD: Thông tin truyền bia để cứu người ngộ độc rượu; Thông tin xử lý sốt xuất huyết; thông tin dùng thẻ diệt virus corona…

- Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia giúp bài báo có tính chuyên

môn sâu

Phóng viên là người theo dõi lĩnh vực, thực hiện đề tài, nhưng đa phần không được đào tạo chuyên môn kiến thức về các lĩnh vực mà mình phản ánh, nên đôi khi không thể nắm hết được kiến thức, đặc biệt là những kiến thức chuyên môn sâu như khoa học, sức khỏe, Chính vì điều đó, những bài viết này cần có nguồn tin của chuyên gia để nội dung được chuẩn xác, giúp bạn đọc có cái nhìn sâu hơn, khoa học hơn Mặt khác, chuyên gia là người có kiến thức sâu về một vấn đề nghiên cứu như chính trị, kinh tế, sức khỏe, giáo dục… Chính các kiến thức sâu về lý luận và thực tiễn đó sẽ giúp bài báo được lập luận chặt chẽ, giải thích có tính khoa học, để quần chúng hiểu rõ bản chất của vấn đề

- Bài báo có cái nhìn khách quan, đa chiều

Một bài báo nếu chỉ được đề cập nội dung, thông tin từ phóng viên mà không có ý kiến của các nguồn tin khác sẽ khiến bài báo phản ánh một chiều, thông tin khó được quần chúng tin tưởng, nhưng nếu bài báo có sử dụng nguồn tin của nhiều nguồn, trong đó có nguồn tin từ chuyên gia sẽ giúp thông tin trên báo đa dạng, phong phú, khách quan hơn

Trước kia, Báo Khoa học và Đời sống có chuyên mục “bàn tròn”, mỗi

một số sẽ bàn luận một vấn đề được nhiều người quan tâm như: Có nên ăn chay trường? Dùng dầu ăn hay mỡ động vật? Tại đây, thông qua ý kiến được phỏng vấn của các độc giả, đặc biệt là những chuyên gia về vấn đề này sẽ giúp bài báo có cái nhìn đa chiều, khách quan Những bài viết có nguồn tin từ chuyên gia giúp độc giả không bị bó buộc thông tin từ phóng viên, mà sẽ đa chiều, rộng, sâu hơn, nhiều ý kiến thỏa mãn nhu cầu của bạn đọc

- Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia giúp tòa soạn bổ sung đội ngũ

làm báo có kiến thức, chuyên môn vững vàng

Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia báo chí sẽ giúp tòa soạn báo có thêm

đội ngũ làm báo với trình độ, năng lực, đam mê báo chí, biết đáp ứng nhu cầu công tác tuyên truyền và mong muốn của độc giả Đặc biệt trước tình trạng dịch Covid-19 hiện nay đang diễn biến phức tạp, người dân hoang mang từ nhiều nguồn tin, trong đó thật-giả lẫn lộn Nhiều người không biết đâu là trang tin, là cơ quan báo chí nên có phần hoang mang Lúc này, hơn bao giờ hết cần nguồn tin từ chuyên gia Tòa soạn báo, phóng viên phải kết nối các chuyên gia uy tín là các giáo sư, bác sĩ, người trực tiếp điều trị, tham gia phòng chống dịch để có nguồn tin chính thống, chính xác để người dân biết cách phòng, tránh và chống dịch một cách đúng, chính xác, hiệu quả nhất Qua những nguồn tin chính thống, có kiến thức và từ những người có thẩm

quyền, chức trách sẽ giúp độc giả yên tâm, tin cậy vào tòa soạn báo hơn

1.4 Yêu cầu của tổ chức nguồn tin từ chuyên gia trên báo chí

1.4.1 Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia phải đa dạng, mọi lĩnh vực

Báo chí của Liên hiệp các Hội kỹ thuật Việt Nam nói chung và Báo

Khoa học và Đời sống, Báo kienthuc.net.vn, tạp chí giadinhmoi.vn là những

báo, tạp chí có nhiều chuyên mục từ kinh tế, văn hóa, giải trí, thể thao cho đến sức khỏe, giáo dục Tuy nhiên, các báo này hoạt động theo đúng tôn chỉ mục đích là tư vấn, phản biện nên các vấn đề kinh tế, giáo dục, khoa học và công nghệ, thường được chú trọng Chính vì vậy, các báo khảo sát luôn có đội ngũ chuyên gia đa dạng, phong phú ở nhiều lĩnh vực, trong đó những lĩnh vực này sâu rộng nhất Chuyên gia đến từ nhiều nơi và nhiều ngành nghề, từ những người đang công tác tại cơ quan huyện, tỉnh cho đến Trung ương

1.4.2 Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia đảm bảo về chất lượng

Báo chí là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và quần chúng nhân dân, chính

vì vậy, những thông tin trên mặt báo cần phải chính xác sẽ giúp quần chúng nắm chắc được kiến thức pháp luật để thực hiện Đặc biệt, các báo khảo sát có nhiệm vụ tư vấn, phản biện xã hội nên những nguồn tin của chuyên gia đòi

hỏi chính xác để tư vấn, hướng dẫn cho độc giả thực hiện Do vậy, báo chí cần có đội ngũ chuyên gia không chỉ đông đảo mà còn phải có chất lượng Chất lượng thể hiện ở kiến thức chuyên môn, học hàm, học vị, các công trình nghiên cứu, các ứng dụng sản xuất, kỹ thuật mà chuyên gia đó có được trong quá trình học tập, lao động, sản xuất, nghiên cứu Những phản biện, trích dẫn

từ nguồn tin của các chuyên gia này sẽ giúp báo tăng thêm uy tín, đồng thời người dân thêm kiến thức, chuyên môn để áp dụng vào các mặt của đời sống

1.4.3 Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia phải đảm bảo được sự phù hợp và quy định hoạt động của tòa soạn

Việc tổ chức, xây dựng một đội ngũ chuyên gia nhất thiết phải hướng đến mục tiêu, mục đích cụ thể, rõ ràng của tòa soạn báo Trong đội ngũ chuyên gia, với những nhiệm vụ cho từng nhóm, họ sẽ phải đảm bảo được những tiêu chí tòa soạn đề ra như chất lượng bài viết, cách thức thể hiện, thời gian, tiến độ công việc Đặc biệt, mỗi cơ quan báo chí đều có tôn chỉ mục đích riêng, nguồn tin từ chuyên gia phải sát sao với các tôn chỉ, mục đích đó

Ví dụ như Báo Khoa học và Đời sống, nhiệm vụ là phản biện khoa học, tư

vấn, chỉ dẫn, nên các chuyên gia phải là các nhà khoa học, nhà nghiên cứu Nguồn tin của chuyên gia nhằm mục đích tư vấn, chỉ dẫn các kiến thức khoa học, sức khỏe, đời sống để người dân biết, dân làm

Thực tế tại các tòa soạn cho thấy, khi khai thác, trích dẫn hoặc đặt bài viết từ chuyên gia, nếu thông tin thiếu chính xác, sai sự thật thì người phóng viên, biên tập viên, lãnh đạo phòng ban, tòa soạn…phải có trách nhiệm trước độc giả bằng một số hình thức như đính chính, phạt tiền nhuận bút của phóng viên, cảnh cáo, khiển trách… Vì phóng viên là người trực tiếp tiếp cận đề tài, kiểm tra thông tin, hưởng tiền biên tập Tuy nhiên, một vấn đề mà chưa tòa soạn nào đề cập tới đó là có quy định về thông tin đối với chuyên gia, đó là chịu trách nhiệm trước phát ngôn của mình trên báo chí, cũng vì chưa có những cuộc gặp gỡ, tập huấn kỹ năng báo chí, nên việc này cũng ít nhiều đã

xảy ra Để quá trình khai thác, sử dụng chuyên gia chính xác, hiệu quả thì phóng viên phải có băng ghi âm, văn bản, tài liệu nguồn trích dẫn, email xác nhận của chuyên gia gửi bài… Khi tòa soạn cần minh chứng phải đưa ra những tài liệu đó được, tránh tình trạng phóng viên “ngồi một chỗ”, bịa thông tin, khiến bài báo thiếu sự chính xác, thông tin nhàm chán

Trong hệ thống báo chí nói chung vấn đề này đôi khi chưa thực hiện đầy đủ Nhiều tờ báo vẫn còn trích dẫn nguồn tin từ chuyên gia nhưng chỉ mới đưa tên, học hàm học vị của chuyên gia đứng sau mỗi bài, chẳng hạn ghi dưới bài viết là “ PGS.TS Nguyễn Văn A” Như vậy, khiến độc giả không tin cậy vào bài báo, bởi trong xã hội sẽ có nhiều ông A Điều này cũng xảy ra tại Báo Khoa học và Đời sống trước năm 2017 Phóng viên chỉ cần ký tên chuyên gia

A, B hoặc trích ý kiến là xong, nên dẫn đến tình trạng nhiều phóng viên chỉ cần trích ý kiến của mình, hoặc copy ý kiến trên các báo khác rồi ghi tên chuyên gia A, B nói Sự việc được tòa soạn phát hiện khi một phóng viên được độc giả xin thông tin của chuyên gia trên bài báo đó để khám chữa bệnh thì phóng viên không cung cấp được Sau đó, Tòa soạn đã quy định bài trích dẫn của chuyên gia, bài viết đặt hàng của chuyên gia cần có thông tin cụ thế bao gồm: Tên tuổi, học hàm, học vị, nơi công tác Với cách thức này thì độ chính xác của chuyên gia cao, phóng viên không thể “bịa” một cái tên nào được, bởi nó liên quan đến nơi công tác của chuyên gia

Khi chuyên gia có tên, tuổi, địa chỉ rõ ràng, đọc mỗi bài viết độc giả cảm thấy thông tin, bài báo tăng thêm giá trị, độ chính xác cao Một số bài báo có tính chất tranh luận thì tòa soạn nên có ảnh chân dung hoặc ảnh làm việc và ý kiến của chuyên gia đi c ng, tạo uy tín cho tờ báo Trước kia, Báo

Khoa học và Đời sống có mục “bàn tròn”, bài viết này đòi hỏi phóng viên

phải kết nối 2-3 chuyên gia cùng bàn luận một vấn đề, nhưng có những quan

điểm, lập luận khác nhau Nhưng hiện nay, Báo Khoa học và Đời sống chỉ giữ

được chuyên mục alo bác sĩ là có hình ảnh của chuyên gia, còn báo điện tử

kienthuc.net.vn và tạp chí giadinhmoi.vn đều hạn chế việc đưa ảnh của chuyên

gia Có thể có những chuyên gia không thích việc đưa ảnh lên mặt báo, hoặc ngại ngùng, tốn thời gian tác nghiệp của phóng viên khi khai thác thông tin

Do vậy, tòa soạn phải có định hướng cụ thể trong vấn đề sử dụng hình ảnh, nguồn tin của chuyên gia để phóng viên, biên tập viên áp dụng bài bản, có trọng lượng

Đặc biệt, trong xu hướng phát triển của báo chí hiện nay, đòi hỏi người làm báo cần khẳng định yếu tố đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động báo chí, phát huy quyền làm báo của mọi công dân, không phân biệt giữa người làm báo có thẻ nhà báo hay người làm báo không có thể nhà báo Theo đó, cộng tác viên hay chuyên gia, những người tham gia vào hoạt động báo chí cũng phải tuân thủ “10 quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt nam” Bên cạnh đó, đội ngũ chuyên gia phải tuân thủ quy định của pháp luật khi tác nghiệp và được pháp luật bảo về quyền tác giả, tác phẩm

Tổ chức nguồn tin từ chuyên gia phải đảm bảo việc sắp xếp, tổ chức đội ngũ ph hợp, thống nhất, không mâu thuẫn với nhau trong thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích, nhiệm vụ mà chuyên gia thỏa thuận với tòa soạn, với phóng viên hoặc ban biên tập Các tác phẩm báo chí đòi hỏi đảm bảo tuân thủ sự chỉ đạo, lãnh đạo, định hướng thông tin, tuyên truyền của Đảng, Nhà nước, phục

vụ cho sự nghiệp cách mạng hiện nay

Báo chí vốn là ngành hoạt động chính trị - tư tưởng trong toàn bộ hệ thống xã hội Xã hội đó được quản lý bằng nhà nước pháp quyền, mọi ngành, mọi người đều phải sống và hoạt động theo pháp luật Tính thống nhất ở đây đòi hỏi tổ chức đội ngũ chuyên gia cũng hoạt động theo pháp luật, trong khuôn khổ của pháp luật Chuyên gia phải là người có đủ chuyên môn trình

độ, còn phải là người có đủ phẩm chất chính trị, lập trường tư tưởng vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng