Truyền thông xã hội và thủ đoạn của thế lực thù địch sử dụng truyền thông xã hội để chống phá việt nam

Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm đầu của Thế kỷ XXI, sự phát triển vượt bậc của cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực truyền thông, đặc biệt là sự

QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LÊ SỸ DŨNG

TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI VÀ THỦ ĐOẠN CỦA THẾ LỰC THÙ ĐỊCH SỬ DỤNG TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI ĐỂ CHỐNG PHÁ VIỆT NAM

Chuyên ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS NGUYỄN VĂN DỮNG

HÀ NỘI - 2013

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI VÀ

THỰC TRẠNG TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 8

1.2 Quá trình hình thành và phát triển của truyền thông xã hội trên

Chương 2: ÂM MƯU, THỦ ĐOẠN CỦA THẾ LỰC THÙ ĐỊCH LỢI

DỤNG, SỬ DỤNG TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI ĐỂ CHỐNG PHÁ VIỆT NAM VÀ GIẢI PHÁP ĐỐI PHÓ, NGĂN CHẶN 53 2.1 Âm mưu, thủ đoạn của thế lực thù địch sử dụng, lợi dụng truyền

2.2 Một số giải pháp mang tính định hướng nhằm ngăn chặn, đối phó

với các âm mưu, thủ đoạn chống phá của địch 79

DBHB : Diễn biến hòa bình ĐHKHXH&NV : Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM : Thành phố Hồ Chí Minh

TTXH : Truyền thông xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm đầu của Thế kỷ XXI, sự phát triển vượt bậc của cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực truyền thông, đặc biệt là sự xuất hiện ngày một tăng của các công cụ, phương tiện truyền thông xã hội (TTXH) Lợi dụng những ưu điểm của TTXH là khả năng kết nối cộng đồng, giao thoa văn hóa - xã hội trên phạm

vi toàn cầu, Mỹ và các nước phương Tây đã và đang đẩy mạnh lợi dụng, sử

dụng TTXH làm công cụ để thực hiện âm mưu, ý đồ mở rộng “dân chủ, nhân quyền” theo tiêu chí của Mỹ trên toàn thế giới, trong đó có khu vực

Đông Nam Á và Việt Nam

Với sự hậu thuẫn và hỗ trợ của Mỹ và phương Tây, lực lượng “dân chủ” ở khu vực và Việt Nam đang ra sức lợi dụng TTXH để tập hợp lực

lượng chống phá, gây biểu tình, bạo loạn và rối loạn chính trị nhằm gây sự chú ý, kêu gọi sự can thiệp của các nước Điều này tác động mạnh mẽ đến tình hình an ninh, ổn định, ảnh hưởng đến công cuộc đổi mới, phát triển của Việt Nam trên mọi lĩnh vực

Trên thực tế, các thế lực thù địch đã và đang lợi dụng các phương tiện truyền thông đại chúng (báo chí, xuất bản,…) để tiến hành các thủ đoạn thực hiện “diễn biến hòa bình” (DBHB) chống phá Việt Nam, nhưng chưa đạt được nhiều thành công Trong xu thế diễn biến nhanh chóng, phức tạp của tình hình, chúng đang có những điều chỉnh mạnh mẽ trong thực hiện chiến

lược DBHB đối với Việt Nam Đặc biệt, sau sự thành công của “công nghệ cách mạng màu trực tuyến” ở Bắc Phi - Trung Đông, Mỹ và các thế lực thù

địch đang cổ vũ và đẩy mạnh việc phát triển, sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội (social media) làm công cụ quan trọng và hiệu quả để thúc đẩy chiến lược DBHB đối với Việt Nam

Trong tình hình hiện nay, việc sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội làm công cụ quan trọng để thực hiện chiến lược DBHB đang là thủ đoạn

mới, nguy hiểm của các thế lực thù địch Vì vậy, đề tài của chúng tôi nghiên cứu về thủ đoạn của địch sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội để chống phá Việt Nam và giải pháp ngăn chặn, đối phó góp phần bổ sung cho lý luận khoa học chung về các âm mưu, thủ đoạn thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch đối với Việt Nam

Về ý nghĩa thực tiễn, kết quả nghiên cứu đề tài sẽ làm cơ sở để thống nhất nhận thức, vận dụng vào thực tiễn nghiên cứu, ngăn chặn, đối phó với các thủ đoạn của thế lực thù địch sử dụng phương tiện truyền thông xã hội chống phá Việt Nam Các giải pháp đề xuất mang tính định hướng có thể được sử dụng làm cơ sở lý luận để triển khai các hoạt động, giải pháp kỹ thuật cụ thể nhằm ngăn chặn và làm thất bại các âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch sử dụng phương tiện truyền thông xã hội

Ngoài ra, kết quả khảo sát thực trạng truyền thông xã hội ở Việt Nam

do đề tài thực hiện góp phần cung cấp bức tranh toàn cảnh về truyền thông xã hội ở Việt Nam Đồng thời, thông qua phân tích các xu hướng biến đổi của truyền thông, xu hướng phát triển của khoa học công nghệ liên quan, đề tài cũng đưa ra các dự báo về xu hướng phát triển của lĩnh vực truyền thông xã hội ở Việt Nam, trên cơ sở đó kiến nghị các giải pháp phát triển, quản lý một

cách khoa học, phù hợp với điều kiện cụ thể của nước ta

Thông qua tiếp cận những phân tích từ chuyên gia, trao đổi với đồng nghiệp, trực tiếp quan sát và tham gia sử dụng truyền thông xã hội, chúng tôi

nhận thấy, đề tài “Truyền thông xã hội và thủ đoạn của thế lực thù địch sử dụng truyền thông xã hội để chống phá Việt Nam” là vấn đề cần đầu tư

nghiên cứu để có được nhận thức đúng đắn nhất về hiện tượng này, đồng thời đánh giá chính xác thực trạng truyền thông xã hội ở Việt Nam, phát hiện những âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch sử dụng truyền thông xã hội

để chống phá Việt Nam Trên cơ sở đó, tiến hành đề xuất và luận chứng cho các giải pháp đối phó nhằm ngăn chặn và làm thất bại các âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Truyền thông xã hội là một loại hình truyền thông chủ yếu dựa trên nền Internet, mới xuất hiện và đang phát triển mạnh trong những năm gần đây Loại hình truyền thông mới này đang thu hút được sự tham gia đông đảo người sử dụng và sự quan tâm nghiên cứu của giới chuyên môn Là hiện tượng xã hội mới xuất hiện, nên trên thế giới hiện nay đang tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau và chưa có một định nghĩa chuẩn tắc về khái niệm “truyền thông xã hội” (social media) Ở Việt Nam, khái niệm “truyền thông xã hội” được dịch từ nguyên gốc tiếng Anh là “social media” Tuy nhiên, ngay cả việc dịch cụm từ “social media” vẫn còn nhiều tranh cãi

Ở Việt Nam, truyền thông xã hội cũng đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều tổ chức và cá nhân Tháng 8/2010, Viện Nghiên cứu và

Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo “Mạng xã hội với lối sống của giới trẻ Thành phố Hồ Chí Minh” thu hút được nhiều tham luận có

giá trị của các chuyên gia về lĩnh vực truyền thông Trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao truyền thông châu Á 2011 (Asia Media Summit 2011) do Đài Tiếng nói Việt Nam đăng cai tổ chức tại Hà Nội vào tháng 5/2011, các chuyên gia, học giả và những người đứng đầu các hãng truyền thông lớn ở châu Á đã cùng thảo luận về tác động của truyền thông xã hội đối với báo chí truyền hình hiện đại Hội thảo đã thu hút được một số tham luận có giá trị về mặt lý luận khoa học về truyền thông xã hội và những tác động của nó đến lĩnh vực báo chí truyền hình hiện đại

Nhiều công ty, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực truyền thông cũng đã tổ

chức một số hội thảo về truyền thông xã hội như: hội thảo về truyền thông xã hội do công ty CFVG phối hợp với VinaLink, DigitalMarketing tổ chức vào tháng 6/2011 tại Hà Nội; hội thảo thường niên về truyền thông xã hội do APBCO tổ chức; hội thảo truyền thông xã hội 2009/2010 do các công ty VCCorp, Vega, Báo Mới, Times Universal phối hợp tổ chức; hội thảo truyền thông xã hội tháng 8/2010 do trường Đại học Ngoại thương Hà Nội tổ chức

Các hội thảo này chủ yếu tập trung vào tìm giải pháp ứng dụng phương tiện truyền thông xã hội trong hoạt động tiếp thị, quảng bá kinh doanh, ít mang tính lý luận khoa học

Đến nay, ở Việt Nam vẫn chưa có một công trình nghiên cứu mang tính

lý luận đầy đủ và khoa học về loại hình truyền thông xã hội Vì vậy, việc nghiên cứu “truyền thông xã hội” trong đề tài của chúng tôi là một đóng góp nhỏ trong nỗ lực chung nhằm xây dựng lý luận khoa học và đầy đủ về loại hình truyền thông mới này

Về chiến lược DBHB của các thế lực thù địch đối với Việt Nam, hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau Các công trình nghiên cứu này đã khái quát và hệ thống hóa nhiều lý luận khoa học về chủ trương, âm mưu, thủ đoạn chống phá Việt Nam của các thế lực thù địch Tuy nhiên, các âm mưu, thủ đoạn thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch luôn được điều chỉnh để thích nghi với tình hình mới Việc sử dụng TTXH làm công cụ chống phá đang là một thủ đoạn mới trong thực hiện chiến lược DBHB của các thế lực thù địch Tuy nhiên, vấn đề này chưa được đề cập trong các công trình nghiên cứu trước đây, vì vậy việc nghiên cứu đề tài này góp phần chỉ ra những thủ đoạn chống phá mới của địch, bổ sung cho nỗ lực nghiên cứu lý luận chung về chiến lược DBHB của các thế lực thù địch

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa và phân tích các quan niệm về truyền thông xã hội Trên

cơ sở đó, khái quát các đặc điểm của truyền thông xã hội và đề xuất định nghĩa

về truyền thông xã hội để xác định nội hàm và ngoại diên của khái niệm Chỉ ra những lợi ích và những mặt tiêu cực của truyền thông xã hội, tập trung xác định những yếu tố mà các thế lực thù địch có thể lợi dụng để chống phá Việt Nam

- Trên cơ sở lý thuyết cơ bản về truyền thông xã hội, chúng tôi sẽ tiến hành khảo sát, thu thập, xử lý thông tin tại các website mạng xã hội và một số phương tiện truyền thông xã hội khác nhằm xác định chính xác những thủ

đoạn mà các thế lực thù địch đang sử dụng để chống phá Việt Nam Chỉ ra những dấu hiệu giúp nhận biết các thủ đoạn chống phá của địch; đồng thời cung cấp thông tin về các hoạt động chống phá mà chúng đã, đang và sẽ thực hiện với từng thủ đoạn

- Căn cứ vào các thủ đoạn chống phá của thế lực thù địch được phát hiện, chúng tôi tiến hành đề xuất và luận chứng cho các giải pháp ngăn chặn, đối phó nhằm chống và làm thất bại các âm mưu, thủ đoạn chống phá đó

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu của đề tài là các thế lực thù địch đang thực hiện chiến lược DBHB chống phá Việt Nam bằng nhiều thủ đoạn trên nhiều lĩnh vực Trước diễn biến nhanh chóng và phức tạp của tình hình, chúng đang có những điều chỉnh về thủ đoạn chống phá Trong đó, truyền thông xã hội được chúng xác định là công cụ quan trọng, hiệu quả để thực hiện DBHB trên mặt trận chính trị, tư tưởng; đồng thời là phương tiện để chúng vận động, tập hợp lực lượng chống đối gây bất ổn, bạo loạn

Trên cơ sở khảo sát, nghiên cứu khách thể của đề tài đã nêu ở trên,

chúng tôi xác định đối tượng nghiên cứu của đề tài là: các thủ đoạn của thế lực thù địch sử dụng truyền thông xã hội để chống phá Việt Nam và giải pháp ngăn chặn, đối phó với các thủ đoạn này

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Trên cơ sở xác định khách thể và đối tượng nghiên cứu, để đạt mục tiêu

và hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu đề ra, chúng tôi xác định phạm vi nghiên cứu đề tài được giới hạn ở các thủ đoạn của thế lực thù địch sử dụng truyền thông xã hội để chống phá Việt Nam trong tình hình hiện nay Không gian nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi các website mạng xã hội ảo có ảnh hưởng ở Việt Nam và một số phương tiện truyền thông xã hội khác như diễn đàn mạng, công cụ chat và một số ứng dụng kết nối trên nền điện thoại di động

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được thực hiện trên cơ sở nhận thức luận của triết học duy vật biện chứng, lý luận chủ nghĩa Mác - Lê-nin, lý luận về truyền thông, quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về báo chí truyền thông và công tác tư tưởng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng hai phương pháp nghiên cứu chủ đạo là: qui nạp và diễn dịch Trong một số trường hợp cần thiết, chúng tôi kết hợp hai phương pháp chủ đạo nêu trên với các phương pháp phân tích, tổng hợp, xin ý kiến chuyên gia

Phương pháp cụ thể sử dụng trong thu thập, xử lý thông tin gồm: khảo sát, thống kê, phân loại Chúng tôi cũng kết hợp sử dụng phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp phỏng vấn sâu các đối tượng liên quan để thu thập tư liệu thực tiễn, đồng thời có cơ sở để phân tích nội dung, cách thức, hoạt động tham gia sử dụng mạng xã hội ảo và các phương tiện truyền thông xã hội khác

6 Đóng góp mới của luận văn

Truyền thông xã hội là thành quả khoa học kỹ thuật tiên tiến của thời đại Cũng như nhiều thành tựu khoa học kỹ thuật khác, việc sử dụng truyền thông xã hội của con người sẽ làm cho nó có tính tích cực hay tiêu cực nhiều hơn Đây là lĩnh vực còn khá mới mẻ và chưa có nhiều công trình nghiên cứu

ở Việt Nam, đặc biệt nghiên cứu về các thủ đoạn của các thế lực thù địch sử dụng truyền thông xã hội để chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ XHCN ở nước ta Do đó, chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Truyền thông xã hội và thủ đoạn của thế lực thù địch sử dụng truyền thông xã hội chống phá Việt Nam” hoàn toàn đảm bảo tính mới và tính thiết thực

Trên cơ sở tiếp cận có kế thừa các quan điểm đã có về truyền thông xã hội, chúng tôi đưa ra định nghĩa mới về truyền thông xã hội, góp phần làm rõ bản chất của truyền thông xã hội, giúp xác định chính xác hệ thống các phương tiện truyền thông xã hội hiện nay và dự báo xu hướng phát triển trong tương lai

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu thành công có thể vận dụng nhằm giúp phát hiện và xác định chính xác các thủ đoạn của thế lực thù địch sử dụng truyền thông xã hội chống phá Việt Nam Các giải pháp đề xuất nhằm đối phó với thủ đoạn chống phá của thế lực thù địch có thể áp dụng vào thực tiễn nhằm góp phần ngăn chặn và phá vỡ chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch chống Việt Nam

8 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của đề tài được kết cấu thành 2 chương như sau:

- Chương 1: Những vấn đề chung về truyền thông xã hội và thực trạng

truyền thông xã hội ở Việt Nam;

- Chương 2: Âm mưu, thủ đoạn của thế lực thù địch sử dụng truyền

thông xã hội chống phá Việt Nam và giải pháp đối phó, ngăn chặn

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRUYỀN THÔNG

XÃ HỘI VÀ THỰC TRẠNG TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

1.1 Khái niệm truyền thông xã hội

1.1.1 Quan niệm trên thế giới

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, đặc biệt sự ra đời của Internet, đã tác động mạnh mẽ và làm thay đổi lĩnh vực truyền thông Trong những năm gần đây, ngày càng xuất hiện nhiều công cụ truyền thông mới dựa trên nền Internet, dẫn đến sự ra đời của nhiều khái niệm mới Trong đó, khái niệm “truyền thông xã hội” (TTXH), dịch từ nguyên gốc tiếng Anh “social media”, hiện đang được nhiều tổ chức, học giả và những người làm truyền thông chuyên nghiệp trên thế giới quan tâm

Theo giáo sư Andreas Kaplan và Michael Haenlein, thuộc đại học ESCP Europe, TTXH là một nhóm các ứng dụng trên nền Internet, được phát triển dựa trên nền tảng kỹ thuật và tư tưởng của web thế hệ 2.0, cho phép sản xuất và trao đổi nội dung do người sử dụng tạo ra TTXH dựa vào công nghệ web và công nghệ di động nhằm tạo ra những nền tảng có khả năng tương tác cao, thông qua đó cá nhân và cộng đồng chia sẻ, cùng sáng tạo, thảo luận và hiệu chỉnh những nội dung do người dùng tạo ra Các phương tiện TTXH đã tạo ra những thay đổi căn bản và to lớn trong hoạt động truyền thông giữa các

tổ chức, cộng đồng và cá nhân [51, tr.61]

Trên cơ sở các lý thuyết về truyền thông và xã hội học, Andreas Kaplan và Michael Haenlein phân TTXH thành 6 loại: các dự án cùng cộng tác (Wikipedia), blog và tiểu blog (WordPress, Twitter), cộng đồng chia sẻ nội dung (YouTuBe), mạng xã hội (Facebook), game trực tuyến (World of Warcraft) và thế giới ảo (Second Life) Các công nghệ sử dụng trên các

phương tiện TTXH gồm: nhật ký điện tử, chia sẻ hình ảnh, video, âm nhạc, thư điện tử, tin nhắn, đàm thoại voiceIP,…

Theo chuyên gia Antony Mayfield, thuộc hãng iCrossing (Anh) chuyên

về lĩnh vực marketing số, TTXH được hiểu là một nhóm các phương tiện truyền thông trực tuyến mới có chung đặc điểm như [52, tr.5]:

- Sự tham gia: khuyến khích sự đóng góp và phản hồi từ mọi người, điều này làm mờ đi ranh giới giữa chủ thể truyền thông với đối tượng truyền thông;

- Tính mở: cung cấp các dịch vụ mở cho phép tham gia và phản hồi trong quá trình truyền thông, điều này khuyến khích người tham gia bình luận, đánh giá, và chi sẻ thông tin;

- Tính hội thoại: cung cấp khả năng hội thoại hai chiều, trái ngược với truyền thông truyền thống thường truyền tải thông điệp một chiều đến đối tượng truyền thông;

- Tính cộng đồng: cho phép nhanh chóng hình thành các cộng đồng và thực hiện hoạt động truyền thông một cách hiệu quả về các vấn đề cùng quan tâm;

- Tính kết nối: phát triển trên cơ sở kết nối nhờ các liên kết đến các phương tiện, tài nguyên và người dùng khác

Antony Mayfield cũng phân nhóm TTXH thành 6 loại cơ bản, nhưng cho rằng các phương tiện TTXH sẽ còn phát triển và thay đổi nhiều Thứ nhất

là mạng xã hội (social network) Đây là các website cho phép người dùng tự xây dựng trang cá nhân để kết nối với bạn bè nhằm chia sẻ nội dung và thông tin liên lạc Các website mạng xã hội lớn nhất hiện nay là Facebook, MySpace

và Bebo Thứ hai là nhật ký điện tử (blog), với các chủ đề được xắp xếp theo trình tự thời gian từ gần nhất đến xa nhất Thứ ba là các website cơ sở dữ liệu công cộng (wiki), cho phép người dùng thêm và hiệu chỉnh nội dung Từ điển bách khoa trực tuyến Wikipedia là ví dụ điển hình với hàng triệu bài viết theo nhiều ngôn ngữ khác nhau Thứ tư là dịch vụ cung cấp các file âm thanh, video thông qua hình thức đăng ký hoặc thuê bao (podcast) Điển hình là dịch

vụ Apple iTunes Thứ năm là diễn đàn (forum) Loại phương tiện này là nơi thảo luận trực tuyến về các chủ đề hoặc mối quan tâm cụ thể, ra đời trước khi xuất hiện thuật ngữ TTXH (social media) nhưng hiện vẫn là công cụ được đông đảo cộng đồng mạng ưa chuộng Thứ sáu là các cộng đồng chia sẻ nội dung (content community) Đây là các website cho phép người dùng tải lên để lưu trữ và chia sẻ nội dung số theo từng thể loại cụ thể Nổi bật nhất hiện này

là Flickr (chia sẻ ảnh), del.icio.us (chia sẻ các link) và YouTube (chia sẻ video) Ngoài ra, Antony Mayfield cho rằng, tiểu nhật ký điện tử (microblog)

là sự kết hợp giữa mạng xã hội (social network) với nhật ký điện tử (blog), cho phép người sử dụng chia sẻ trực tuyến các nội dung có dung lượng nhỏ thông qua mạng di động là chủ yếu Twitter là ví dụ điển hình cho loại hình này, thường được gọi là mạng xã hội hoặc tiểu blog

Theo các học giả thuộc Hội đồng Giáo viên New Zealand, TTXH bao gồm các công nghệ dựa trên nền tảng web và di động nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động truyền thông tương tác giữa các tổ chức, cộng đồng và cá nhân Các loại hình TTXH gồm: cộng tác (collaboration), kết nối (networking), chia

sẻ video (video-sharing), chia sẻ ảnh (image-sharing), nhật ký điện tử (blogging) và tiểu nhật ký điện tử (microblogging) [52]

Theo các học giả New Zealand, TTXH có ba nhóm đặc điểm căn bản liên qua đến người dùng, nền tảng và nội dung Thứ nhất, người dùng TTXH

có thể tạo mới, chia sẻ, hiệu chỉnh và sử dụng lại các nội dung số trong các cuộc hội thoại hoặc các tài nguyên cùng cộng tác; có thể tạo các mối liên kết, nhóm và cộng đồng; có thể liên hệ ngang hàng; có thể tiến hành tương tác xã hội với những người dùng khác; có quyền tạo và duy trì hồ sơ cá nhân và định danh trên các phương tiện TTXH Thứ hai, các phương tiện TTXH mang tính công cộng rộng rãi nhưng chỉ tồn tại trong một vài nền tảng nhất định; có thể truy cập 24/7 từ nhiều nơi và nhiều thiết bị Thứ ba, nội dung do người dùng điều tiết, phục thuộc vào điều kiện sử dụng, dễ phát hiện và tương đối ổn định

Truyền thông xã hội là một hiện tượng xã hội điển hình thu hút sự quan tâm của nhiều người, thậm chí đang gây nên sự lúng túng cho xã hội Phần lớn ý kiến ủng hộ và cổ súy cho sự phát triển của TTXH vì những mặt tích cực không thể phủ nhận mà loại hình truyền thông này mang đến cho con người TTXH cung cấp các dịch vụ hữu ích thể hiện khá rõ như: chat, e-mail, chia sẻ tài nguyên, tin tức, xã luận, giải trí, dùy trì và kết nối với bạn bè, người thân, đối tác,… TTXH đổi mới hoàn toàn cách con người sử dụng mạng Internet để liên kết với nhau và trở thành một phần tất yếu của mỗi ngày cho hàng tỷ người dùng trên khắp thế giới

TTXH khác với truyền thông đại chúng (TTĐC) truyền thống trên nhiều khía cạnh như chất lượng, khả năng tiếp cận, khả năng sử dụng, tính liên tục, tính tức thời và sự ổn định của thông tin Những ưu điểm vượt trội của TTXH đang thu hút đông đảo người sử dụng, khiến hầu hết các hãng truyền thông và người làm truyền thông chuyên nghiệp phải thay đổi cách làm truyền thống nhằm tận dụng lợi thế của các phương tiện TTXH Theo kết quả nghiên cứu về TTXH năm 2012 do hãng nghiên cứu thị trường Nielsen (Mỹ) tiến hành, người dùng Internet tiếp tục dành nhiều thời gian truy cập các website TTXH hơn là những website khác Năm 2012, tổng lượng thời gian truy cập các website TTXH tăng gần 40% so với năm 2011 [44, tr.6]

Ở châu Âu, nhiều nhận định cho rằng, giới trẻ ngày nay không chỉ coi mạng xã hội là nơi chia sẻ cảm xúc mà còn là nơi để họ chăm chút hình ảnh bản thân Theo kết quả khảo sát đối với hơn 1.000 sinh viên của tạp chí dành cho thanh thiếu niên Mỹ “Ypulse”, hầu hết các bạn đều cho rằng, mạng xã hội khiến họ chú ý đến vẻ ngoài của mình hơn và họ tin rằng hầu hết các bạn đồng lứa cũng như vậy

Một cuộc khảo sát khác được thực hiện bởi Jean Twenge, Viện Nghiên cứu Tâm lý Đại học San Diego (Mỹ), cho thấy, 57% sinh viên cho rằng bạn mình thường truy cập vào các trang kết nối mạng xã hội như MySpace,

Facebook và Twitter để tự lăng xê bản thân, gây sự chú ý với mọi người và

để chăm sóc hình ảnh của mình tại thế giới ảo Khoảng 90% thừa nhận họ

sử dụng thường xuyên MySpace và Facebook Nicole Ellison, trợ lý giáo

sư tại Đại học Michigan, người đang nghiên cứu mạng xã hội cho rằng, ai cũng muốn có một gương mặt đẹp khi giao tiếp bên ngoài, dù là trực tuyến hay trực tiếp

Tuy nhiên, cũng không ít ý kiến phản đối mạng xã hội trực tuyến vì cho rằng Mạng xã hội trực tuyến đang gây nên những hệ lụy tiêu cực khó kiểm soát đối với bản thân người sử dụng cũng như với toàn xã hội

Trong cuốn sách mới nhất “Alone Together” (tạm dịch “Cùng nhau đơn độc”), giáo sư Sherrey Turkle thuộc Học viện Công nghệ MIT (Mỹ) cho rằng, bằng cách gây ra ảo tưởng rằng những mạng xã hội đang giúp con người giao tiếp và kết nối với nhau dễ dàng hơn, trên thực tế chúng ta đang ngày bị cách

ly với thế giới tương tác thực giữa người với người, dưới hình thức một không gian “thực tế ảo” mà bản chất chẳng qua chỉ là một sự mô phỏng dị dạng của thế giới thật Theo bà, cách mà người ta đang “giao tiếp” với nhau “một cách điên cuồng” thông qua việc sử dụng Twitter, Facebook và tin nhắn tức thời có thể được xem như một dạng “bệnh điên” thời hiện đại Bà viết: “Chúng ta đã phát minh ra những công nghệ mang tính đột phá và có ích, nhưng cũng chính chúng ta đã để chúng trói buộc mình”

Cuốn sách của Turkle không phải là tác phẩm đầu tiên gióng lên hồi chuông về thực trạng này Một phong trào phản ứng trong giới học thuật Mỹ đang kêu gọi tẩy chay đối với một vài giá trị và cách thức giao tiếp trong thế giới hiện đại Giáo sư William Kist, thuộc đại học Kent State, bang Ohio, Mỹ, cho biết: “Quá nhiều cách giao tiếp khác nhau đang được sử dụng trong việc giao tiếp đã gây ra sự sợ hãi cho nhiều người”

Một cuốn sách thuộc hàng best-seller gần đây tại Mỹ có nhan đề “The Shallows” (tạm dịch “Những kẻ nông cạn”) của tác giả Nicholas Carr cho

rằng, việc sử dụng Internet đã làm thay đổi cách thức chúng ta động não, qua

đó làm giảm khả năng nhận biết và xử lý những khối lượng lớn thông tin

Cũng nằm trong trào lưu nghi ngờ giá trị của thế giới ảo, tác giả Evgeny Morozov (Mỹ) trong cuốn “The Net Delusion” (tạm dịch “Ảo tưởng trên mạng”) chỉ trích mạng xã hội đang khiến con người trở nên chây lười và sống trong sự ảo tưởng rằng hành vi click chuột cũng tương đương với việc tham gia một hoạt động nhân đạo cần đến sự đóng góp tiền bạc và thời gian

Thomas L Friedman, tác giả quyển sách “Thế Giới Phẳng” (2006) đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt của các phương tiện truyền thông như một trong những yếu tố căn bản nhất góp phần làm cho thế giới trở nên “phẳng” thông qua các loại tín hiệu kỹ thuật số, các chương trình Internet, điện thoại di động với nhiều chức năng mới, và nhiều hình thức lưu trữ, chuyển tải thông tin khác Cuộc sống con người đang bị phụ thuộc vào chúng ngày càng nhiều hơn, và nhiều lĩnh vực của đời sống như phẩm giá con người và các giá trị của cuộc sống đang có nguy cơ bị “biến chất” trầm trọng

1.1.2 Quan niệm ở Việt Nam

Ở Việt Nam, TTXH mới thực sự thâm nhập và phát triển mạnh từ đầu năm 2006 Sản phẩm VietSpace đạt giải nhì cuộc thi Trí tuệ Việt Nam 2006

đã trở thành mạng xã hội đầu tiên ở Việt Nam Những năm gần đây, cộng đồng mạng Việt Nam chứng kiến sự xuất hiện đồng loạt của nhiều mạng xã hội ảo thuần Việt như: Yobanbe, Cyworld, Clipvn, ZingMe, Yume… Cũng trong thời gian này, giới trẻ Việt Nam biết đến và gia nhập nhiều hơn vào các mạng xã hội nổi tiếng trên thế giới như Facebook, Twitter, Windows Live Space, YouTube…

Cũng giống như trên thế giới, TTXH ở Việt Nam được phần lớn cư dân mạng, giới kinh doanh và nhiều học giả chào đón và ủng hộ nhiệt tình Tuy nhiên, cũng không ít ý kiến bày tỏ sự nghi ngờ, dè chừng và phản đối sự phát triển “ngoài tầm kiểm soát” của các phương tiện TTXH, đặc biệt là mạng xã

hội Tháng 8/2010, Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đã

tổ chức hội thảo chủ đề “Mạng xã hội với lối sống giới trẻ Thành phố Hố Chí Minh” nhằm đưa ra sự nhìn nhận và đánh giá một cách khoa học, từ nhiều góc độ, về những ảnh hưởng và tác động của mạng xã hội đối với giới trẻ hiện nay

Th.S Nguyễn Hải Nguyên (ĐH KHXH-NV TPHCM) cho rằng, sự phát triển của mạng xã hội là điều tất yếu, vì trước tiên là tính mới của dịch vụ So với tuổi đời của các loại hình dịch vụ trực tuyến khác, mạng xã hội còn khá

“trẻ” Xu hướng thích khám phá cái mới chính là động lực để người sử dụng internet, nhất là giới trẻ nồng nhiệt đón nhận các mạng xã hội Tiếp đến, ưu điểm của mạng xã hội so với các phương tiện truyền thông trước đây là độ tương tác, tính trò chuyện và kết nối cao hơn hẳn Nguyên nhân thứ ba là mạng xã hội đáp ứng được nhu cầu đa dạng của con người một cách dễ dàng và nhanh chóng Con người, sau những nhu cầu thiết yếu để tồn tại, thì các nhu cầu về tinh thần như kết nối với cộng đồng, thể hiện khả năng, liên lạc và cập nhật thông tin trở nên cực kỳ quan trọng trong thời đại ngày nay Th.S Nguyễn Hải Nguyên cho rằng, với tất cả những lợi thế nói trên cùng với khả năng lan truyền không biên giới dựa trên những mối quan hệ có sẵn, không có gì ngạc nhiên khi các mạng xã hội phát triển một cách chóng mặt về số lượng người dùng

PGS-TS Nguyễn Minh Hòa (ĐH KHXH-NV TPHCM) cho biết: “Lúc ban đầu người ta cho rằng mạng xã hội không bền vững và ít giá trị vì nó là

ảo, nhưng càng ngày người ta thấy đó là nhận định sai lầm Điều này được thể hiện khá cụ thể khi trên các mạng xã hội đã hình thành nên các nhóm khá vững chắc, nhất là các nhóm quy mô nhỏ quy tụ những người cùng sở thích, cùng chí hướng, mặc dầu họ không gặp nhau trực tiếp theo kiểu truyền thống mặt đối mặt nhưng điều đó không làm cho hoạt động của mạng kém hiệu quả Nhiều nhóm có cả trưởng nhóm, có các điều phối viên và có quy chế hoạt động rất bài bản”

Bà Nguyễn Thị Lê Uyên (Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM) cho rằng, với các tính năng trên mạng xã hội như duy trì mối quan hệ xã hội sẵn

có và phát triển thêm những mối quan hệ xã hội mới; dễ dàng kết bạn với người lạ bất cứ nơi đâu và dễ dàng quản lý nhóm bạn bè…, mạng xã hội đã

“đánh trúng” nhu cầu của nhiều người, nhất là giới trẻ, nên mạng xã hội không ngừng phát triển

Theo bà Phạm Thị Thu Trang, chuyên gia cao cấp về truyền thông số

của công ty Innity, truyền thông xã hội là truyền thông truyền thống được

tích hợp thêm các ứng dụng ưu việt của Internet Truyền thông cộng đồng cũng truyền đạt thông tin như các phương tiện truyền thông cũ, nhưng nó không cố làm một cái "loa" để truyền tải thông điệp mà cho mọi người trở thành cái loa tự phát lan truyền thông tin và cùng tương tác với bạn bè trong cộng đồng của mình

Theo ông Trương Trí Vĩnh, Giám đốc Công ty cổ phần Truyền thông Việt Nam, truyền thông công chúng là kênh truyền thông mà công chúng trực tiếp tham gia và quyết định khâu sản xuất (blog, forum), phân phối (linkhay.com, Digg, viet-studies), hay cả hai quá trình này (YouTube) Điểm nổi bật của truyền thông công chúng là quá trình tiêu dùng diễn ra ngay trong quá trình sản xuất Nói cách khác, việc sản xuất phần nào đó xuất phát mạnh

mẽ từ nhu cầu tự thân

Theo ông Trần Hữu Luật, Giám đốc khu vực Admax Network Việt

Nam, truyền thông xã hội là nơi để các thành viên có thể giao tiếp với nhau

một cách công khai Đó có thể là blog, các trang mạng xã hội, các bảng tin nhắn và diễn đàn (forum) Tivi, radio và báo in truyền thống không phải là xã hội, vì khán giả của những kênh truyền thông này không có cách nào để tương tác trực tiếp với tác giả của những thông tin được đưa ra

Theo ông Nguyễn Giang Nam, quản lý cao cấp của công ty truyền thông Pixel Media, truyền thông xã hội là môi trường trên Internet có sức lan

tỏa và tương tác mạnh mẽ, nơi mọi người đều có thể tạo, đọc và chia sẻ những nội dung mà họ quan tâm và dễ dàng tiếp cận hơn bao giờ hết Chúng còn hỗ trợ việc trao đổi thông tin và kiến thức, biến những người sử dụng nội dung trở thành những nhà sản xuất nội dung, từ việc tiếp nhận thông tin thụ động (một chiều) sang chiều hướng tích cực hơn (hai chiều, mang tính tương tác)

Theo ông Dương Minh Việt, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần

Truyền thông Việt Nam, truyền thông xã hội (social media) giống truyền

thông đại chúng (mass media) ở điểm chúng cùng là công cụ truyền thông Sự khác nhau lớn nhất giữa chúng thể hiện ở mô hình, mục đích, chất liệu truyền thông và đích phân phối (công chúng) Nói đến truyền thông đại chúng truyền thống là nói đến các kênh truyền thông chuyên nghiệp, hoạt động vì mục đích thương mại, chính trị, tôn giáo Cụ thể hơn, truyền thông đại chúng có thể giới hạn trong phạm vi các phương tiện truyền thống như báo chí, truyền hình, phát thanh, báo mạng Còn truyền thông xã hội đến thời điểm này là một thành phần của mạng xã hội (social network), ra đời cùng với sự phát triển

của mạng xã hội trên Internet, là sự lan truyền thông tin của các thành viên

trong mạng xã hội để thỏa mãn nhu cầu tự thân của người dùng Nói một cách đơn giản, thì có thể coi truyền thông xã hội là sự truyền miệng trên môi trường Internet

Điểm khác biệt dễ thấy nhất là về cơ bản, truyền thông đại chúng là quá trình truyền thông một chiều, một nguồn phát tin - nhiều nguồn tiếp

nhận Còn truyền thông xã hội là mô hình truyền thông đa chiều, đa nguồn

- đa tiếp nhận

Chất liệu lõi của phương tiện truyền thông (media) là các nội dung (content) như ảnh, bài viết, lời bình, clip, bản tin báo chí, chương trình truyền hình, phát thanh, Truyền thông đại chúng kinh doanh trên chất liệu lõi của mình (như bán báo, thuê bao để xem chương trình truyền hình cáp, quảng cáo, ) Với truyền thông xã hội, chất liệu lõi thường là ý kiến, sự bày tỏ thái độ,

cảm xúc, quan điểm cá nhân, các thông tin mang tính cá nhân, hoặc chia sẻ những thông tin chung có ý nghĩa đối với bản thân người sử dụng

Dưới góc độ phân phối, truyền thông xã hội định vị theo cá nhân và các mối quan hệ của các nhân Trong đó, việc phân phối nội dung thông qua

"màng lọc" của cá nhân là con người thật và đích phân phối trực tiếp chính là danh sách bạn bè, mạng lưới của cá nhân đó Điều này ngược lại với truyền thông đại chúng, vốn có tính cá nhân rất thấp, sản phẩm truyền thông được định vị theo phân khúc người dùng và phân phối trên hệ thống của truyền thông đại chúng

Về mối quan hệ giữa truyền thông xã hội và truyền thông đại chúng

trong tương lai, ông Dương Minh Việt cho rằng, sự tham gia của truyền thông

xã hội vào bức tranh truyền thông chung sẽ "phẳng hóa" môi trường truyền

thông và giới thiệu kênh mới cho công chúng, đồng thời khiến truyền thông đại chúng phải thích ứng và trở nên dân chủ hơn, thân thiện hơn Công chúng sẽ thụ hưởng một môi trường giàu tài nguyên hơn Có khả năng dẫn đến một sự phân chia lại thị trường tin tức một cách tương đối trong quá trình truyền thông Truyền thông xã hội sẽ tham gia mạnh mẽ ở vai trò phát hiện sự kiện, khu vực nội dung chuyên sâu và khâu phân phối Truyền thông đại chúng vẫn chiếm thế mạnh ở đưa tin tức sự kiện hàng ngày, báo chí điều tra, tập hợp và mở rộng vấn đề, sản xuất các nội dung, chương trình có chất lượng cao, quy mô lớn Bên cạnh đó, truyền thông đại chúng cũng sẽ hòa nhập vào môi trường truyền thông xã hội để tận dụng giá trị phân phối của môi trường này

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng chỉ ra rằng, tình trạng giới trẻ phụ thuộc quá nhiều vào các phương tiện TTXH Thay vì đến với nhau ngoài đời thực để thăm hỏi, nói chuyện với nhau thì giới trẻ chỉ suốt ngày dán mắt vào màn hình máy tính để nói chuyện, trao đổi, “vui chơi” trên mạng xã hội… Dần dần họ sẽ mất các kỹ năng sống, kỹ năng xử lý tính huống

Một mặt trái của các phương tiện TTXH mà các nhà quản lý hết sức quan tâm là những tác động tiêu cực đến tư tưởng, suy nghĩ và hành vi của người sử dụng do các cá nhân, tổ chức lợi dụng các phương tiện TTXH để tiến hành các âm mưu, mưu đồ nhằm trục lợi

PGS.TS Nguyễn Minh Hòa (Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP.HCM) cho rằng, ở Việt Nam chưa có nhiều nghiên cứu nhiều về loại hình truyền thông này, nhưng đây là một hiện tượng có thật và sẽ phát triển rất mạnh mẽ trong những năm tới như ở Hàn Quốc và Nhật Bản Ông cũng đặt câu hỏi là có nên quản lý các mạng xã hội ảo không? Nếu quản lý thì sẽ thực hiện như thế nào? Làm thế nào để phát huy được mặt mạnh của loại tổ chức

ảo này để phục vụ xã hội?

1.1.3 Quan điểm của tác giả

Như chúng ta đã đề cập, TTXH là các phương tiện truyền thông mới dựa trên nền tảng Internet và di động Vì vậy, để nghiên cứu làm rõ nội hàm

và ngoại diên của khái niệm “truyền thông xã hội”, trước tiên chúng ta cần thống nhất một số khái niệm liên quan như: truyền thông, kênh truyền thông, phương thức truyền thông, Internet, web và website

Truyền thông là một hiện tượng xã hội phức tạp, vì vậy ở Việt Nam cũng như trên thế giới có nhiều định nghĩa về khái niệm truyền thông Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), truyền thông

là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm…, chia sẻ kỹ năng

và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/nhóm/cộng đồng xã hội Xét về mức độ và phạm vị ảnh hưởng, truyền thông có thể được phân chia thành 4 loại: truyền thông nội cá nhân, truyền thông liên cá nhân, truyền thông nhóm và truyền thông đại chúng [15, tr.14]

Kênh truyền thông là các phương tiện, con đường, cách thức chuyển tải thông điệp từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận Căn cứ vào tính chất, đặc điểm cụ thể, người ta chia truyền thông thành các loại hình khác nhau như: truyền thông cá nhân, truyền thông nhóm, truyền thông đại chúng, truyền thông trực tiếp, truyền thông đa phương tiện, truyền thông xã hội… Phương thức truyền thông là cách thức và phương pháp thực hiện quá trình truyền thông

Theo Từ điển bách khoa toàn thư mở Wikipedia, Internet là một liên mạng máy tính toàn cầu được hình thành từ các mạng nhỏ hơn, liên kết hàng triệu máy tính trên thế giới thông qua cơ sở hạ tầng viễn thông Trong mạng này, các máy tính và thiết bị mạng giao tiếp với nhau bằng một ngôn ngữ thống nhất, đó là bộ giao thức TCP/IP (Transmision Control Protocol - Internet Protocol) Theo từ điển Oxford (Anh), Internet là một mạng máy tính toàn cầu bao gồm nhiều mạng liên kết với nhau sử dụng các giao thức truyền thông chuẩn hóa, cung cấp các thông tin và phương tiện truyền thông đa dạng

Để hiểu bản chất Internet, chúng ta cần khái lược lịch sử hình thành và phát triển của nó Internet được hình thành từ năm 1969, từ một dự án nghiên cứu của Bộ Quốc phòng Mỹ Lúc đó Internet chỉ liên kết 4 địa điểm: Viện Nghiên cứu Standford, Trường Đại học tổng hợp California ở LosAngeles,

UC - Santa Barbara và Trường Đại học Tổng hợp Utah Mạng này được biết đến dưới cái tên ARPANET ARPANET càng phát triển khi có nhiều máy nối vào - rất nhiều trong số này là từ các cơ quan của Bộ Quốc phòng Mỹ hoặc những trường đại học nghiên cứu với các đầu nối vào Bộ Quốc phòng Đây là những giao điểm trên mạng

Trong thập kỷ 1980, máy tính cá nhân được sử dụng rộng rãi trong các công ty và trường đại học trên thế giới Mạng Ethernet kết nối các máy tính cá nhân (PC) trở thành phổ biến Các nhà sản xuất phần mềm thương mại cũng đưa ra những chương trình cho phép các máy PC và máy UNIX giao tiếp

cùng một ngôn ngữ trên mạng Vào giữa thập kỷ 1980, giao thức TCP/IP được dùng trong một số kết nối khu vực - khu vực (liên khu vực) và cũng được sử dụng cho các mạng cục bộ và mạng liên khu vực

Thuật ngữ "Internet" xuất hiện lần đầu vào khoảng 1974 trong khi mạng vẫn được gọi là ARPANET Vào thời điểm này, ARPANET (hay Internet) còn ở qui mô rất nhỏ Mốc lịch sử quan trọng của Internet được chọn vào giữa thập kỷ 1980, khi Quỹ khoa học quốc gia Mỹ NSF (National Science Foundation) thành lập mạng liên kết các trung tâm máy tính lớn với nhau gọi

là NSFNET Mạng này chính là mạng Internet Điểm quan trọng của NSFNET là cho phép mọi người cùng sử dụng Trước NSFNET, chỉ các nhà khoa học, chuyên gia máy tính và nhân viên các cơ quan Chính phủ được kết nối Internet Nhiều doanh nghiệp đã chuyển từ ARPANET sang NSFNET Chính vì vậy, sau gần 20 năm ARPANET trở nên không còn hiệu quả và đã ngừng hoạt động vào khoảng năm 1990

Ngày nay, mạng Internet phát triển mạnh mẽ hơn các phương tiện truyền thông truyền thống khác như phát thanh và truyền hình, do sự cải tiến

và phát triển không ngừng Các công nghệ đang áp dụng trên Internet giúp cho Internet trở thành mạng liên kết vô số kho thông tin toàn cầu, có dịch vụ phong phú về nội dung, hình thức Tuy nhiên, với người dùng thông thường, Internet “trong suốt” như một mạng duy nhất và đóng vai trò là một kho thông tin không lồ và kênh truyền thông hiệu quả

Web là từ viết tắt của “world wide web” hay “www”, là một dịch vụ của Internet, cho phép bạn truy nhập tới nguồn thông tin đồ sộ của Internet Nguồn thông tin này được tổ chức dưới dạng các trang web có sự liên kết chặt chẽ với nhau Mỗi trang web là một tài liệu siêu văn bản Tài liệu này có thể chứa văn bản, âm thanh, hình ảnh… được mã hoá đặc biệt, sử dụng ngôn ngữ đánh dấu siêu văn bản - HTML (HyperText Markup Languages) Ngôn ngữ này cho phép tác giả của một tài liệu nhúng các liên kết siêu văn bản (còn

được gọi là các siêu liên kết - hyperlink) vào trong tài liệu Các liên kết siêu văn bản là nền móng của world wide web Khi đọc một trang web, có thể nhấp chuột vào một từ hay một hình ảnh được mã hoá như một liên kết siêu văn bản và sẽ lập tức chuyển tới một vị trí khác nằm bên trong tài liệu đó hoặc tới một trang web khác Trang thứ hai có thể nằm trên cùng máy tính với trang đầu, hoặc có thể nằm bất kì nơi nào trên Internet

Một tập hợp các trang web có liên quan được gọi là website Mỗi website được lưu trữ trên trên một máy phục vụ web hay còn gọi là máy chủ web (web server) Mỗi web server vốn là các máy chủ Internet có thể lưu trữ hàng ngàn website (tùy thuộc vào cấu hình máy), được đặt tại một địa chỉ nào

đó trên Internet Người dùng Internet sử dụng trình duyệt web (browser - là một chương trình máy tính cài trên máy trạm PC) truy cập vào website để xem các trang web Vì nền tảng của web là các siêu liên kết, nên từ một trang web trên Internet người sử dụng có thể “đi tới” các trang web có liên kết với trang hiện tại Cứ như vậy, các siêu liên kết dẫn dắt người sử dụng “chu du” trong thế giới Internet tưởng chừng như không giới hạn

Trên cơ sở nghiên cứu các quan điểm của các học giả, chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông, bản thân nhận thấy, tuy mỗi người có một cách diễn giải khác nhau, nhưng trong đó có khá nhiều điểm tương đồng về khái niệm

truyền thông xã hội (social media) Đó là phương thức truyền thông mới, diễn

ra trên nền tảng Internet, di động; người dùng tự sản xuất nội dung; các thành viên tương tác trực tiếp hoặc gián tiếp hai chiều và/hoặc đa chiều một cách chủ động; có tính xã hội hóa, nghĩa là môi trường tương tác mang tính công cộng (hoặc xã hội) mở rộng

Từ nhận định trên kết hợp với nghiên cứu các khái niệm liên quan, chúng tôi mạnh dạn phát biểu định nghĩa khái niệm “truyền thông xã hội” như sau:

Truyền thông xã hội là hệ thống các phương tiện truyền thông được phát triển chủ yếu trên nền Internet và nền tảng di động, có khả năng tích hợp

các chức năng, dịch vụ để thực hiện tất cả các loại hình truyền thông gồm: truyền thông nội cá nhân, truyền thông liên cá nhân, truyền thông nhóm và tryền thông đại chúng Xét về mặt kỹ thuật, các phương tiện truyền thông xã hội là những ứng dụng phần mềm máy tính có các chức năng cho phép người

sử dụng thực hiện hoạt động truyền thông tương tác một cách thuận lợi, hiệu quả với chí phí thấp hoặc miễn phí

Với định nghĩa này, khái niệm “truyền thông xã hội” được dùng để chỉ một phương thức truyền thông mới trên nền tảng Internet và di động Phương thức truyền thông này có khả năng tích hợp tất cả các loại hình truyền thông gồm: truyền thông nội cá nhân, truyền thông liên cá nhân, truyền thông nhóm

và tryền thông đại chúng Ví dụ, khi một cá nhân tham gia mạng xã hội Facebook viết những ý tưởng, những chiêm nghiệm của mình lên “tường nhà mình” (wall) để tự suy ngẫm mà không gửi cho bạn bè, thì đây là truyền thông nội cá nhân Nhưng khi ý tưởng đó được chia sẻ cho một hoặc vài người bạn thân, thì sẽ là truyền thông liên cá nhân Tương tự, khi cá nhân đó thông báo một sự kiện quan trọng do mình nghe được cho tất cả các quan hệ của mình trên mạng xã hội, thì đây lại là truyền thông nhóm Trong khi đó, trường hợp các cơ quan chính phủ Mỹ, trong đó có Bộ Ngoại giao và Nhà Trắng, lập tài khoản trên Facebook để thông tin cho cộng động mạng là hoạt động truyền thông đại chúng

Đặc trưng cơ bản TTXH là tính tương tác đa chiều và người dùng tự sản xuất nội dung Các thành viên tương tác trực tiếp hoặc gián tiếp nhiều chiều một cách chủ động Việc kết nối này dựa trên nền tảng là những mối quan hệ của cá nhân đối với cộng đồng, xuất phát từ những sở thích, giới tính, công việc, vấn đề cùng quan tâm,… Hầu hết các phương tiện TTXH đều yêu cầu đăng ký thành viên khi tham gia sử dụng Do đó, thông tin trên các phương tiện TTXH, đặc biệt mạng xã hội, có khả năng lan truyền nhanh chóng và đúng đối tượng cần

Về bản chất, các phương tiện TTXH là những ứng dụng phần mềm máy tính phục vụ người dùng thông thường Vì vậy, phương tiện nào có nhiều chức năng phù hợp với nhu cầu sử dụng và thân thiện với người dùng, thì phương tiện đó sẽ thu hút được đông đảo người sử dụng Ngoài ra, so với các phương tiện truyền thông truyền thống, thì việc sử dụng các phương tiện TTXH có chi phí rất thấp hoặc hoàn toàn miễn phí, nên càng thu hút được nhiều người sử dụng

Căn cứ vào chức năng chủ đạo, chúng tôi phân chia các phương tiện truyền thông xã hội hiện nay thành 8 loại cơ bản sau: mạng xã hội trực tuyến (social network), nhật ký điện tử (blog), diễn đàn trực tuyến (forum), website

cơ sở dữ liệu công cộng (wiki), website chia sẻ nội dung (content community), trò chuyện, nhắn tin (chat), thư điện tử (email) và trò chơi trực tuyến (game online) Tuy nhiên, sự phân chia này chỉ mang tính tương đối Một diễn đàn trực tuyến (forum) sau khi tích hợp hoặc phát triển thêm các tính năng kết nối bạn bè có thể trở thành mạng xã hội trực tuyến (social network)

01 Mạng xã hội trực tuyến (social network) Facebook, Google+, Zing

02 Nhật ký điện tử (blog) Wordpress, Blogspot

03 Diễn đàn trực tuyến (forum) Webtretho, vn-zoom

04 Website cơ sở dữ liệu công cộng (wiki) Wikipedia

05 Website chia sẻ nội dung (content community) YouTube, Flick

06 Ứng dụng trò chuyện, nhắn tin (chat) Yahoo Messenger, WeChat

08 Trò chơi trực tuyến (game online) World of Craft, Second Life

Trong các loại phương tiện TTXH nêu trên, mạng xã hội trực tuyến (social network) hiện đang là phương tiện chủ đạo thu hút phần lớn người dùng TTXH Một số mạng xã hội lớn như Facebook, Google+ ngày càng tích

hợp thêm nhiều tính năng của các loại phương tiện khác như nhắn tin (chat), viết nhật ký (blog), thư điện tử (email), chia sẻ tài nguyên (content-sharing), trò chơi trực tuyến (game) Vì vậy, chỉ cần tham gia mạng xã hội, người dùng TTXH có đầy đủ các công cụ được tích hợp sẵn mà không cần phải

sử dụng các loại phương tiện truyền thông xã hội khác Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi tập trung khảo sát và phân tích đặc điểm hoạt động của loại phương tiện mạng xã hội trực tuyến (social network) và nhật ký điện tử (blog) là chủ yếu

Để hiểu “mạng xã hội trực tuyến”, trước hết cần làm rõ khái niệm mạng lưới xã hội Một cách chung nhất, có thể định nghĩa “mạng lưới xã hội” là một tập hợp các mối quan hệ giữa các thực thể xã hội gọi chung là các actor Các thực thể xã hội này không nhất thiết chỉ là các cá nhân mà còn là các nhóm xã hội, các tổ chức, các thiết chế, các công ty, xí nghiệp và

cả các quốc gia

Theo từ điển Oxford (Anh), khái niệm “mạng xã hội” (social network)

có hai nghĩa Nghĩa thứ nhất là mạng lưới các tương tác xã hội và các quan hệ

cá nhân Nghĩa thứ hai là các website và ứng dụng phần mềm chuyên dụng cho phép người dùng giao tiếp với nhau thông qua việc gửi thông tin, bình

luận, thông điệp, hình ảnh, v.v Như vậy, khái niệm “mạng xã hội” trong

phạm vi đề tài này là các website chuyên dụng cho phép người dùng thực hiện quá trình truyền thông tương tác trên nền Internet

Theo từ điển bách khoa trực tuyến Wikipedia: “Dịch vụ mạng xã hội là dịch vụ trực tuyến, một nền tảng hoặc trang web tập trung vào xây dựng và phản ánh các mối quan hệ xã hội giữa người với người, ví dụ: chia sẻ lợi ích hay hoạt động Một dịch vụ mạng xã hội chủ yếu bao gồm việc đại diện mỗi người sử dụng (thường là một hồ sơ), liên kết xã hội của người này và một loạt các dịch vụ bổ sung Phần lớn các dịch vụ mạng xã hội đều dựa trên nền tảng web và cung cấp phương tiện cho người sử dụng tương tác thông qua

môi trường mạng, ví dụ như e-mail và gửi tin nhắn Các dịch vụ cộng đồng trực tuyến đôi khi cũng được xem như dịch vụ mạng xã hội, hay hiểu theo nghĩa rộng hơn, dịch vụ mạng xã hội thường lấy cá nhân làm trung tâm trong khi dịch vụ cộng đồng trực tuyến lấy nhóm làm trung tâm Các trang mạng xã hội cho phép người dùng chia sẻ ý tưởng, hoạt động, sự kiện, mối quan tâm trong phạm vi mạng liên kết cá nhân của họ”

Hay một cách vắn tắt hơn, theo OCLC (The World’s Libraries

Connected), các trang mạng xã hội được định nghĩa là: “các trang web xây dựng để tạo môi trường tương tác thuận tiện giữa những người sử dụng, những người cùng chia sẻ lợi ích, thái độ và hành động, như Facebook, Mixi

và MySpace”

Theo Nghị định 97/2008/NĐ-CP ngày 28/8/2008 của Chính phủ: “Dịch

vụ mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãi người

sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường Internet, bao gồm dịch vụ tạo blog, diễn đàn (forum), trò chuyện trực tuyến (chat) và các hình thức tương tự khác”

Trên cơ sở nghiên cứu quan điểm của các học giả, chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông kết hợp trải nghiệm cá nhân khi trực tiếp tham gia và sử dụng một số mạng xã hội trực tuyến, chúng tôi mạnh dạn đưa ra định nghĩa về mạng xã hội trực tuyến như sau:

Mạng xã hội trực tuyến là chương trình phần mềm ứng dụng (website) được phát triển trên nền web và triển khai trên môi trường Internet thu hút được nhiều người sử dụng, có khả năng tích hợp và cung cấp các công cụ truyền thông có tính tương tác, bình đẳng cao giữa chủ thể và đối tượng truyền thông dựa trên sự tham gia, kết nối và mối liên hệ Chức năng chủ đạo của mạng xã hội là đáp ứng nhu cầu kết nối, duy trì và phát triển các quan hệ xã hội với nhiều mục đích khác nhau không phân biệt không gian và thời gian

Theo khái niệm trên, về bản chất, “mạng xã hội trực tuyến” là một website cung cấp các dịch vụ (service) đáp ứng nhu cầu kết nối, duy trì và phát triển các quan hệ xã hội, với điều kiện website này phải thu hút được nhiều thành viên tham gia Một website cung cấp các dịch vụ kết nối bạn bè nhưng không có thành viên tham gia thì không thể gọi là mạng xã hội trực tuyến, vì không đáp ứng yêu cầu của một mạng lưới xã hội

Nhu cầu tham gia mạng xã hội trực tuyến rất đa đạng và phong phú như: kết nối cộng đồng (duy trì liên lạc với bạn bè, làm quen, thiết lập đối tác, kết bạn mới); thể hiện khả năng; cập nhật thông tin; chia sẻ tri thức, kinh nghiệm; giải tỏa tâm lý; tiến hành kinh doanh; giải trí; hoặc thực hiện một ý

đồ, mưu đồ cụ thể nào đó

Đối với đa số người sử dụng, nhu cầu kết nối cộng đồng là nhu cầu cơ bản, chủ yếu nhất khi quyết định tham gia mạng xã hội trực tuyến Những người tham gia mạng xã hội trực tuyến để thỏa mãn nhu cầu chính đáng này thường sử dụng các dịch vụ của mạng xã hội trực tuyến để duy trì liên lạc với bạn bè và người thân, làm quen và kết bạn mới

Một số người tham gia mạng xã hội với mong muốn được thể hiện khả năng của bản thân như quảng bá hình ảnh, sở trường, năng khiếu, vật chất…

để thu hút sự chú ý của nhiều người

Một trong những nhu cầu chính của phần lớn người dùng khi tham gia mạng xã hội trực tuyến là để cập nhật thông tin Mạng xã hội trực tuyến với nguồn thông tin đa dạng, phong phú, cập nhật liên tục có thể dễ dàng thỏa mãn nhu cầu thông tin của giới trẻ về nhiều lĩnh vực, vấn đề quan tâm từ chính trị xã hội đến các vấn đề mang tính đời tư cá nhân

Nhu cầu chia sẻ kinh nghiệm, tri thức của người sử dụng khi tham gia mạng xã hội trực tuyến được thể hiện rõ nhất trên các diễn đàn mạng chuyên ngành, chẳng hạn như các diễn đàn của lập trình viên, diễn đàn của các bà mẹ

trẻ về nuôi dạy con cái, hoặc các nhóm (group) trên các mạng xã hôi ảo lớn như Facebook, Twitter…

Ngày nay, do áp lực của cuộc sống hiện đại, nhiều bạn trẻ tìm đến mạng xã hội ảo như một cứu cánh để giải tỏa các bức xúc tâm lý Với một “lý lịch ảo” (avartar) trên mạng xã hội, các bạn trẻ có thể không ngại ngần bày tỏ quan điểm hoặc nói ra những điều, những vấn đề mà ở cuộc sống thực họ không dám nói Đó có thể là những bức xúc trong công việc hàng ngày ở công sở, những điều “chướng tai, gai mắt” trong cuộc sống đời thường hoặc thậm chí các vấn đề chính trị - xã hội đang nổi cộm

Với khả năng tương tác, kết nối vượt trội so với các loại hình truyền thông truyền thống khác, mạng xã hội đang ngày càng trở thành công cụ hiệu quả để quảng bá hình ảnh công ty, xúc tiến các hoạt động kinh doanh Vì vậy, tham gia mạng xã hội trực tuyến để hỗ trợ công việc là một tiêu chí không thể thiếu đối với các bạn trẻ năng động ngày nay

Để đáp ứng nhu cầu đa dạng của người sử dụng, các mạng xã hội trực tuyến đang bổ sung thêm nhiều dịch vụ, tính năng để thu hút người dùng Nhu cầu giải trí khi tham gia mạng xã hội trực tuyến là một xu hướng tất yếu, đặc biệt đúng với giới trẻ Chính vì vậy, nhiều mạng xã hội ảo lớn trên thế giới hiện nay đã tích hợp thêm các trò chơi (game) trực tuyến, cung cấp các nội dung đa phương tiện như phim, ảnh, nhạc

Mạng xã hội trực tuyến đang ngày càng chứng tỏ là kênh truyền thông quan trọng có thể vận động, huy động và tập hợp được sức mạnh to lớn của quần chúng Nhận thức được sức ảnh hưởng và sức mạnh của mạng xã hội trực tuyến, một số cá nhân, tổ chức và quốc gia đang tìm cách lợi dụng các mạng xã hội trực tuyến để thực hiện các ý đồ, mưu đồ chính trị nhằm phục vụ lợi ích cá nhân của họ Ở cấp độ cá nhân, nhiều đối tượng tham gia mạng xã hội ảo để thực hiện các hành vi lừa đảo trục lợi cá nhân Trong khi đó, một số

tổ chức và quốc gia lợi dụng truyền thông xã hội nói chung và mạng xã hội

trực tuyến nói riêng để tuyên truyền, hướng lái dư luận, vận động và huy động dân chúng tiến hành các hoạt động chống chính phủ, gây bất ổn xã hội nhằm trục lợi

Mạng xã hội trực tuyến là thành quả khoa học kỹ thuật tiên tiến của thời đại Cũng như nhiều thành tựu khoa học kỹ thuật khác, việc sử dụng mạng xã hội của con người sẽ làm cho nó có tính tích cực hay tiêu cực nhiều hơn Người ta có thể phản đối hay ủng hộ sự phát triển của truyền thông xã hội, nhưng không thể phủ nhận một thực tế là loại hình truyền thông hiện đại này đang làm thay đổi lối sống, tư duy, hành vi và văn hóa của một bộ phận lớn giới trẻ ngày nay

Đa phần các quan điểm bày tỏ ủng hộ sự phát triển của loại hình truyền thông này, vì cho rằng sự phát triển của truyền thông xã hội là tất yếu, khách quan, đáp ứng đúng nhu cầu xã hội Tuy nhiên, một số ý kiến cũng bày tỏ sự

dè dặt, e ngại về việc buông lỏng quản lý đối với truyền thông xã hội nói chung và mạng xã hội trực tuyến nói riêng, vì cho rằng những tác động tiêu

blog và các mạng xã hội

Do chưa có sự thống nhất về khái niệm truyền thông xã hội, nên cũng

có nhiều ý kiến khác nhau về mốc ra đời của truyền thông xã hội Nhiều người cho rằng, truyền thông xã hội không phải mới xuất hiện cùng với sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của các website mạng xã hội ảo trong hơn 10 năm trở lại đây Họ cho rằng, truyền thông xã hội tồn tại ở dạng sơ khai từ cuối những năm 1970 với sự xuất hiện của dịch vụ Bullettin Board Systems (BBS) cho phép trao đổi dữ liệu giữa người dùng với nhau thông qua đường điện thoại Tuy nhiên, trên thực tế, khái niệm “truyền thông xã hội” (social media) chỉ phổ biến cùng với sự ra đời và bùng nổ của các website mạng xã hội ảo và các dịch vụ thông tin liên lạc hiện đại như chat, điện thoại di động bắt đầu từ giữa năm 1990 Vì vậy, như đã đề cập ở trên, chúng tôi tập trung nghiên cứu truyền thông xã hội gắn liền với phương tiện mạng xã hội trực tuyến

Mạng xã hội trực tuyến xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1995 với sự

ra đời của trang Classmate với mục đích kết nối bạn học Tiếp theo là sự xuất hiện của SixDegrees vào năm 1997 với mục đích giao lưu kết bạn dựa theo sở thích Năm 1997, phần mềm chat AIM (AOL Instant Messenger) đầu tiên trên thế giới ra mắt và trở nên rất thông dụng Năm 2002, Friendster trở thành một trào lưu mới tại Mỹ với hàng triệu thành viên ghi danh Năm 2004, MySpace ra đời với các tính năng vượt trội như phim, ảnh và nhanh chóng thu hút hàng chục ngàn thành viên mới mỗi ngày Trong vòng một năm, MySpace trở thành mạng xã hội đầu tiên có nhiều lượt người xem hơn cả Google và sau đó được tập đoàn News Corporation mua lại với giá 580 triệu USD Năm 2006, sự ra đời của Facebook đánh dấu bước ngoạt mới cho truyền thông xã hội với khả năng cung cấp các giao diện lập trình ứng dụng (API) cho phép người dùng tự phát triển các ứng dụng trên nền tảng Facebook Platform Gần đầy nhất tháng 7/2011, Google đã chính thức trình làng mạng xã hội Google+ với nhiều cải tiến rút kinh nghiệm từ những nhược điểm của Facebook

Đến nay đã có hàng trăm mạng xã hội trực tuyến khác nhau xuất hiện

và thu hút một lượng người tham gia khổng lồ Các mạng xã hội trực tuyến có

số lượng thành viên lớn trên thế giới hiện nay là Facebook (hơn 1 tỷ), Window Live Space (120 triệu), Twitter (300 triệu), MySpace (60 triệu), YouTube Ngoài ra, còn có các mạng xã hội được ưa chuộng ở các nước và khu vực như Bebo, Hi5, Hyves ở Hà Lan; StudiVZ ở Đức; iWiW ở Hung-ga-ri; Tuenti ở Tây Ban Nha; Nasza-Klasa ở Ba Lan; Decayenne, Tagged, XING, Badoo và Skyrock ở các quốc gia châu Âu khác; Orkut và Hi5 ở Nam Mỹ, Ấn

Độ và Trung Mỹ; Friendster, Mixi, Multiply, Orkut, Wretch và Cyworld ở châu Á - Thái Bình Dương; Renren, Weibo ở Trung Quốc; ZingMe, TamTay,

Go ở Việt Nam

Truyền thông xã hội đang ngày càng tác động to lớn đến mọi mặt đời sống xã hội Tại nhiều quốc gia, khu vực, truyền thông xã hội đang chứng tỏ

là công cụ góp phần làm thay đổi trật tự xã hội

Ngày 17/01/2001, trong phiên luận tội Tổng thống Philippine Joseph Estrada, những chính trị gia trung thành của Quốc hội Philippine bỏ phiếu để hủy bỏ bằng chứng trọng yếu chống lại ông Trong vòng chưa đầy hai giờ sau khi quyết định được công bố, hàng ngàn người Phi giận dữ vì tổng thống tham nhũng có thể thoát tội đổ dồn về Đại lộ Epifanio de los Santos, một giao

lộ chính ở Manila Cuộc biểu tình được tổ chức một phần là nhờ các tin nhắn được truyền đi Đám đông lớn rộng nhanh chóng và trên một triệu người kéo đến trong vài ngày tiếp theo, bóp nghẹt giao thông trung tâm Manila Khả năng của công chúng có thể điều phối một phản ứng ồ ạt và tức thì (với gần bảy triệu tin nhắn được gởi đi trong tuần đó) đã đánh động các nhà lập pháp đến nỗi họ đảo ngược quyết định và cho phép trưng ra bằng chứng Số phận của ông Estrada được định đoạt Đến ngày 20/01, ông ta bị truất phế Sự kiện này đánh dấu lần đầu tiên truyền thông xã hội góp phần truất phế một lãnh đạo quốc gia

Tại Tây Ban Nha vào năm 2004, những cuộc biểu tình được tổ chức bởi tin nhắn dẫn đến việc trục xuất Thủ tướng Tây Ban Nha José María Aznar vì đã sai lầm đổ lỗi những vụ đánh bom Marid cho lực lượng ly khai xứ Basque

Năm 2009, Đảng Cộng sản đánh mất quyền lực ở Moldova khi những cuộc biểu tình được tổ chức một phần bởi tin nhắn, Facebook và Twitter bùng

nổ sau một cuộc bầu cử với nhiều dấu hiệu gian lận

Trên khắp thế giới, Nhà thờ Công giáo phải đối diện với những vụ kiện

về chứa chấp những kẻ lạm dụng trẻ em Vụ việc khởi đầu khi tờ Boston Globe năm 2002 khui ra việc lạm dụng tình dục trong nhà thờ được đăng tải online trong vòng vài giờ

Tháng 3/2006, Tổng thống Belarus Aleksandr Lukashenko đã phải sử dụng các biện pháp kiểm soát truyền thông xã hội để dẹp các cuộc xuống đường (được tổ chức một phần bởi email) chống lại những gian lận trong bầu cử

Suốt cuộc nổi dậy của Phong trào Xanh ở Iran vào tháng 6/2009, những nhà hoạt động dùng tất cả mọi phương tiện kỹ thuật điều phối để phản đối việc đếm phiếu sai cho Mir Hossein Mousavi

Cựu Thủ tướng bị phế truất của Thái Lan Thặc-xỉn sống lưu vong ở nước ngoài thường xuyên sử dụng mạng xã hội Twitter để gửi thông điệp và chỉ đạo đến người ủng hộ

Đặc biệt với người Mỹ, truyền thông xã hội là công cụ không thể thiếu đối với dân thường cũng như chính khách trong hầu hết các hoạt động của đời sống xã hội Trong chiến dịch vận động tranh cử tổng thống năm 2008, cả đảng Dân chủ và Cộng hòa đều ra sức tận dụng các mạng xã hội để quảng bá hình ảnh, thu hút người ủng hộ và quyên góp tiền cho chiến dịch tranh cử Đảng Dân chủ chú trọng sử dụng Facebook, Twitter, YouTube, trong khi đảng Cộng hòa chủ trương sử dụng MySpace Trong chiến dịch này, phe Dân chủ đã quyên góp được 600 triệu USD từ hơn 3 triệu người ủng hộ thông qua

các mạng xã hội Ứng cử viên Obama đã không ngại ngần đặt niềm tin vào chàng trai trẻ 25 tuổi Chris Hughes, người đồng sáng lập Facebook, điều hành chiến dịch vận động tranh cử trên các mạng xã hội Sau chiến dịch tranh cử thành công, Chris Hughes đã được bình chọn là nhân vật marketer của năm Theo đánh giá của các nhà quan sát, thành công của ông Obama một phần là nhờ các mạng xã hội Nhận thức được sức mạnh của truyền thông xã hội, tháng 5/2011, Bộ Ngoại giao Mỹ đã công bố chiến lược về không gian mạng, trong đó đưa vấn đề “tự do Internet” là một mục tiêu chính sách hàng đầu trong gia tăng ảnh hưởng và phát triển sức mạnh mềm của Mỹ Vào khoảng tháng 6/2009, Tổng thống Mỹ Obama đã thành người dẫn đầu danh sách 30

"ngôi sao" trên Facebook, với gần 6 triệu fan Tính tới thời điểm hiện tại thì con số đó đã tăng lên hơn 8,6 triệu fan Không chỉ có Facebook của Obama

mà Facebook của Nhà trắng, Quốc hội Mỹ, Bộ Ngoại giao Mỹ đều có số lượng người theo dõi (fan) lên đến hàng trăm nghìn hoặc hàng triệu người Để chuẩn bị cho cuộc vận động tái tranh cử tổng thống Mỹ vào năm 2012, Tổng thống Obama ngày 20/4/2011 đã có chuyến thăm lần đầu tiên đến trụ sở Facebook tại thung lũng Silicon

Thời gian qua, một loạt các quốc gia trên thế giới không khỏi “rúng động” trước phong trào “Chiếm phố Wall” do người Mỹ khởi xướng Bắt đầu

từ hồi giữa tháng 9/2012 với một nhóm thanh niên tại hạ Mahattan, New York, “Chiếm phố Wall” đã lan ra nhiều nước trên thế giới Đáng chú ý nhất

là vào ngày 15/10 (“Ngày chiếm đóng toàn cầu”), khi người dân tại 82 nước trên thế giới đồng loạt xuống đường biểu tình với mục đích: phản đối các ngân hàng, các chính trị gia "phá hoại nền kinh tế" đã đẩy hàng triệu người vào cảnh khốn khó vì "lòng tham và cách quản lý yếu kém của họ" Các cuộc biểu tình có lúc lên đến hàng chục nghìn người thậm chí còn biến thành bạo động tại Italia Một trong những tác nhân chính khiến virus “Chiếm phố Wall” lan truyền nhanh một cách chóng mặt đó chính là truyền thông xã hội

Ngay từ khi phòng trào “Chiếm phố Wall” xuất hiện tại Mỹ, các cuộc tranh luận trực tuyến về phong trào này đã nóng dần trên các diễn đàn xã hội trong lòng nước Mỹ và bùng nổ trên toàn thế giới khi “ngày chiếm đóng toàn cầu” diễn ra Thông qua điện thoại di động và các phương tiện truyền thông

xã hội, những người biểu tình đã chia sẻ những hình ảnh đang diễn ra tại thành phố họ trong “ngày chiếm đóng toàn cầu” Họ đăng tải những hình ảnh, video lên trang chia sẻ video cộng đồng YouTube, sau đó chia sẻ các đường link đó thông qua các mạng xã hội như Twitter, Facebook hay các trang web chia sẻ hình ảnh như Bambuser và Yfrog

Tại Tây Ban Nha, những người biểu tình đăng tải những hình ảnh trực tiếp từ Madrid trên trang chia sẻ video Ustream Trong khi đó, những người phát động biểu tình tại thành phố New York cũng sử dụng kênh “Cách mạng toàn cầu” (Global Revolution) trên Livestream truyền những hình ảnh trực tiếp về các cuộc biểu tình tại New York Những người biểu tình cũng chuyển hướng đến Meetup.com và Foursquare - các trang web cung cấp dịch vụ định

vị - để tìm kiếm nhau và tổ chức các cuộc biểu tình

Trước đó, thế giới cũng đã chứng kiến “khả năng tàn phá” của truyền thông xã hội trong cuộc bạo loạn vô chính phủ ở Anh hay biểu tình lật đổ cựu Tổng thống Ai Cập Hosni Mubarak Điểm chung của tất cả các cuộc biểu tình nói trên là những nhân vật khởi xướng liên lạc, kêu gọi mọi người tham gia biểu tình thông qua các mạng xã hội và điện thoại di động Tại Anh, ngoài việc sử dụng mạng xã hội như Facebook và Twitter, những kẻ nổi loạn đã sử dụng mạng tin nhắn bảo mật của BlackBerry để tổ chức, lôi kéo nhau cùng tham gia cướp bóc Còn tại Hy Lạp, những người khởi xướng liên lạc với nhau qua hệ thống chat của Google để lên kế hoạch biểu tình và lôi kéo người tham gia

Theo một khảo sát của AP, sau hai tháng, Mỹ đã phải chi ít nhất 13 triệu USD để đối phó với phong trào “Chiếm phố Wall” do lực lượng cảnh sát

phải làm việc tăng ca và cả ngày nghỉ để duy trì an ninh trật tự tại các cuộc biểu tình Trong khi đó, cuộc bạo loạn vô chính phủ ở Anh đã gây thiệt hại vật chất ước tính hơn 100 triệu bảng (khoảng 170 triệu USD), chưa kể thiệt hại do gián đoạn kinh doanh

Báo "Bưu điện Hoa nam Buổi sáng" (Hồng Công, Trung Quốc) cuối tháng 12.2012 đã cho rằng, làn sóng bạo lực chống Mỹ đang lan rộng tại nhiều nước trong thế giới Arập chính là hậu quả và là mặt trái của truyền thông xã hội trong thời đại kỹ thuật số Các quốc gia đang choáng váng bởi khả năng của truyền thông xã hội trong việc làm thay đổi nhanh chóng các sự kiện trên thế giới Với truyền thông xã hội, nhấn nút các hành động nguy hiểm giờ đây đã nằm trong tầm tay của bất kỳ ai có đủ 199 USD để mua chiếc iPhone đời mới nhất

Vai trò của Facebook, Twitter trong làn sóng “cách mạng hoa nhài” ở Bắc Phi - Trung Đông là một điển hình về sức mạnh của truyền thông xã hội, đồng thời cũng là ví dụ sống động về việc sử dụng truyền thông xã hội của phương Tây nhằm can thiệp vào một quốc gia có chủ quyền

Truyền thông xã hội cũng đang có tác động to lớn đến báo chí, truyền thông đại chúng Ngày nay, các phương tiện truyền thông truyền thống đang tìm cách sử dụng truyền thông xã hội để đạt được số người theo dõi với số lượng lớn Hầu hết các hãng tin lớn trên thế giới đều có liên kết với một hoặc nhiều mạng xã hội để phân phối tin tức, thu hút người đọc và thu nạp phản hồi từ công chúng Thực tế này đã buộc các nhà nghiên cứu, các chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông trên thế giới phải cùng nhau xem xét để đánh giá chính xác vấn

đề Hội nghị về truyền thông xã hội của Đại học Oxford (Anh) là một ví dụ

1.3 Hoạt động lợi dụng, sử dụng truyền thông xã hội nhằm thực hiện các mục tiêu chính trị

Thực hiện Dự án “Dân chủ Trung Đông”, từ năm 2004 - 2010, Mỹ đã

tài trợ khoảng 2,3 tỷ USD cho các tổ chức dân sự tại Tuy-ni-di, Ai Cập,

Ba-ranh, An-giê-ri, Li-băng và Y-ê-men… để triển khai các mạng xã hội trực tuyến, phổ cập Internet tại các trường học và tổ chức các khóa học nhằm huấn

luyện về đấu tranh bất bạo động và “kỹ năng mềm” cho giới trẻ các nước

Bên cạnh việc hỗ trợ cho sự ra đời các mạng xã hội trực tuyến như Facebook, Twitter, đầu tháng 4.2011, tại Trung Đông, Mỹ đã mở một khóa tập huấn sử dụng mạng xã hội trực tuyến cho các phần tử chống chính phủ ở Tuy-ni-di, Ai Cập, Xi-ri và Li-băng Những khóa tập huấn trên đã giúp hàng nghìn nhân vật chống đối sử dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội hiệu quả hơn

Mỹ - phương Tây cho rằng, truyền thông xã hội là “vũ khí mới” cho

các cuộc chiến Từ đó, tìm mọi cách sử dụng Internet và các phương tiện truyền thông để đạt được lợi thế trên chiến trường Theo các chuyên gia, sự can thiệp của nước ngoài giờ đây không chỉ là xâm lược quân sự, các chiến dịch ném bom hay một số hoạt động của lực lượng đặc biệt, đó còn là cuộc chiến truyền thông đem lại hiệu quả cao, thực hiện một cách tinh vi, rất khó phát hiện

Mạng xã hội Twitter chính là phương tiện chủ đạo để lôi kéo người dân xuống đường biểu tình tại Tuy-ni-di, Ai Cập,… Các phương tiện truyền thông

xã hội đã lan truyền thông tin về kế hoạch lật đổ chính phủ đến người dân một cách nhanh chóng Trong những ngày đầu của các cuộc nổi dậy tại các nước Trung Đông, Bắc Phi, các mạng xã hội như Facebook, Twitter và Blackberry

Messenger đã được “mở rộng” và huy động hết “công suất” Vào những

“thời khắc cao điểm”, các mạng xã hội liên tục mở ra các tính năng, dịch vụ

mới (không thể bị ngăn chặn từ tường lửa của các cơ quan chức năng của

nước sở tại) để “phục vụ” cho người dân nổi dậy

Tiếp theo làn sóng nổi dậy từ Tuy-ni-di, cộng đồng sử dụng mạng xã

hội tại Ai Cập đã lan truyền “Một ngày nổi dậy” đòi Tổng thống Mu-ba-rắc

từ chức Thông điệp này được phát tán rất nhanh qua các mạng xã hội và điện

thoại di động, thu hút hàng chục ngàn người tham gia tại Thủ đô Cai-rô và các thành phố lớn của nước này Trong khi đó, hệ thống báo chí truyền thông của

Mỹ và phương Tây cung cấp cho người xem khắp thế giới những diễn biến mới nhất của sự kiện, kèm theo những bình luận mang tính kích động

Cuộc khủng hoảng chính trị tại Tuy-ni-di và Ai Cập đã lan sang Li-bi Ngày 15.02.11, tại Li-bi, Mỹ và phương Tây đã sử dụng mạng xã hội Twitter làm phương tiện chủ đạo để kích động người dân xuống đường biểu tình chống Chính quyền Li-bi, với yêu cầu có một bản hiến pháp mới Chỉ sau một thời gian ngắn thông qua việc sử dụng mạng xã hội phương Tây và Mỹ đã tạo

ra hình ảnh xấu về Chính quyền Ca-đa-phi trước dân chúng Li-bi Chính

quyền Ca-đa-phi đã trở thành hình ảnh “đàn áp dã man dân thường đi biểu tình” và Tổng thống Ca-đa-phi là “Hit-le của thế kỷ XXI”

Phẫn uất trước thông tin về hành động đàn áp của chính quyền, từ ngày

17 - 18.02.11, các lực lượng đối lập ở Li-bi đã tổ chức “Ngày Giận dữ”, bằng

việc thông qua các trang mạng xã hội Facebook và Twitter…, để kêu gọi biểu tình nổ ra đồng thời ở nhiều nơi và trở thành bạo loạn, trong đó quy mô lớn

nhất diễn ra tại thành phố Ben-ga-di

Lợi dụng thông tin từ mạng xã hội ở Li-bi, hệ thống báo chí truyền thông của phương Tây và Mỹ đã cung cấp cho người xem trên khắp thế giới những diễn biến mới nhất của sự kiện, kèm theo những bình luận mang tính kích động

Đồng thời, với việc tung lên mạng xã hội những thông tin xấu về Chính quyền Li-bi, phương Tây và Mỹ tiến hành thúc ép LHQ ra Nghị quyết 1973

về thiết lập vùng cấm bay tại Li-bi, bất chấp việc Chính quyền Li-bi tuyên bố

chấp hành Nghị quyết, từ ngày 19.03.11 đến ngày 23.08.11 NATO - Mỹ “lấy

cớ Bảo vệ dân thường Li-bi” đã mở chiến dịch mang mật danh “Bình minh đi-xê”, liên tiếp tiến hành các cuộc không kích vào nhiều mục tiêu cả quân sự,

Ô-dân sự tại Li-bi

Khi mở chiến dịch không kích, phương Tây và Mỹ đã sử dụng mạng xã hội Twitter để cung cấp thông tin cho các tên lửa tiến công các vị trí của quân đội Li-bi Nhờ sự phát triển của mạng xã hội, trong chiến dịch này phương Tây và Mỹ đã không cần sử dụng nhiều lực lượng tác chiến đặc biệt xâm nhập sớm vào Li-bi để xác định, chỉ mục tiêu cho không quân đánh phá mà thay vào đó, phương Tây và Mỹ đã thu nhận các thông tin về sự di chuyển và bố trí quân của Ca-đa-phi từ những bản tin được đăng tải trên mạng xã hội do lực lượng bạo loạn thực hiện Lực lượng bạo loạn đã sử dụng điện thoại di động quay hình ảnh, sơ đồ đường sá, tọa độ các trận địa phòng không, sân bay, sở chỉ huy gửi lên mạng xã hội Những tin tức này là căn cứ để các máy bay trinh sát quan sát một khu vực đã định và tiến hành không kích vào mục tiêu phát hiện được

Ngoài ra, quá trình không kích phương Tây và Mỹ còn sử dụng mạng

xã hội thực hiện tác chiến mạng rộng rãi, vô hiệu hóa các phương tiện truyền thông của Chính phủ Li-bi, vừa để chỉ huy, kiểm soát cuộc không kích vừa thực hiện chiến tranh tâm lý trên quy mô lớn nhằm làm mê hoặc, đánh lừa, tác động đến tư tưởng, tình cảm, ý chí và trạng thái tinh thần; thực hiện hoạt động răn đe, gây áp lực tâm lý; tạo dựng các vấn đề trong dư luận, tạo sự ngờ vực đối với các tổ chức, cá nhân của Chính quyền Ca-đa-phi; sử dụng cả điện thoại để nhắn tin vào một số chỉ huy cao cấp của quân đội chính phủ để thuyết phục và “chiêu hồi” Vừa để đánh lừa dư luận, bóp méo thông tin về tình hình Li-bi Do đó, hầu hết các nước trên thế giới có được thông tin đều xuất phát từ giới truyền thông của phương Tây và Mỹ

Các tin tức phát đi và thu về từ mạng xã hội giữa lực lượng bạo loạn với các đơn vị quân đội công nghệ cao của phương Tây và Mỹ thông qua các phương tiện liên lạc đơn giản nhưng hiệu quả Quân đội phương Tây và Mỹ không cần sử dụng các thiết bị thông tin liên lạc quân sự đắt tiền mà chỉ là các