Nâng cao chất lượng tờ tin ảnh hà giang cực bắc của báo hà giang (khảo sát hà giang cực bắc từ tháng 6 năm 2008 đến tháng 6 năm 2013)

Được ra đời từ năm 1995, tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc với hình thức thông tin chủ yếu bằng ảnh và những thông tin bằng chữ viết ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với nhận thức và thói quen của đ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN TRUNG THU

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TỜ TIN ẢNH

“HÀ GIANG CỰC BẮC” CỦA BÁO HÀ GIANG

(Khảo sát Hà Giang cực Bắc từ tháng 6 năm 2008 đến tháng 6 năm 2013)

LUẬN VĂN THẠC SỸ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI – 2013

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN TRUNG THU

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TỜ TIN ẢNH

“HÀ GIANG CỰC BẮC” CỦA BÁO HÀ GIANG

(Khảo sát Hà Giang cực Bắc từ tháng 6 năm 2008 đến tháng 6 năm 2013)

Chuyên ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SỸ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS HÀ HUY PHƯỢNG

HÀ NỘI – 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của TS Hà Huy Phượng, Phó trưởng Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong các công trình nghiên cứu khác

Hà Nội, 15 tháng 11 năm 2013

Tác giả

NGUYỄN TRUNG THU

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỜ TIN ẢNH – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 10

1.1 Khái niệm và các thuật ngữ liên quan 9

1.2 Đặc điểm, tính chất và vai trò của tờ tin ảnh 16

1.3 Những tiêu chí đánh giá chất lượng tờ tin ảnh 26

1.4 Phương thức tổ chức xuất bản tờ tin ảnh 31

Chương 2: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC TỜ TIN ẢNH “HÀ GIANG CỰC BẮC”, BÁO HÀ GIANG HIỆN NAY 39

2.1 Vài nét về tờ tin ảnh “Hà Giang cực bắc” 36

2.2 Đánh giá chất lượng nội dung 40

2.3 Đánh giá chất lượng hình thức 48

2.4 Những nguyên nhân tác động 72

Chương 3: NHỮNG GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TỜ TIN ẢNH “HÀ GIANG CỰC BẮC”, BÁO HÀ GIANG HIỆN NAY 79

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với việc xuất bản tờ tin ảnh “Hà Giang cực bắc” 79

3.2 Giải pháp chung 86

3.3 Các giải pháp cụ thể 89

3.4 Một số khuyến nghị 93

KẾT LUẬN 101

TÀI LIỆU THAM KHẢO 104

PHỤ LỤC 109 TÓM TẮT LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hà Giang là tỉnh miền núi vùng cao cực Bắc của tổ quốc, có diện tích 7.884,37km2; phía Bắc giáp tỉnh Vân Nam và Quảng Tây (Trung Quốc), có chiều dài đường biên giới là 274 km; phía Nam giáp tỉnh Tuyên Quang; phía Ðông giáp tỉnh Cao Bằng; phía Tây giáp tỉnh Yên Bái và Lào Cai, cách thủ đô

Hà Nội 320km Ðịa hình tỉnh Hà Giang khá phức tạp, có nhiều dãy núi cao,

độ dốc lớn, chiếm 48,36% diện tích tự nhiên toàn tỉnh

Theo số liệu điều tra đến năm 2009, tỉnh Hà Giang có 724.353 người, gồm 22 dân tộc, đông nhất là dân tộc Mông, chiếm 30,52% dân số; dân tộc Tày chiếm 25,35%; dân tộc Dao chiếm 15,35%; dân tộc Kinh chiếm 12,10%; dân tộc Nùng chiếm 9,93%; dân tộc Giáy là 2,17%; dân tộc La Chí 1,68%; dân tộc Hoa là 1,05%; các dân tộc khác chiếm 1,85%

Hiện nay, tỉnh Hà Giang được phân chia thành 11 huyện, thành phố, với tổng số 195 xã, phường, thị trấn; trong đó có 4 huyện vùng cao phía bắc

và 2 huyện vùng cao phía tây được hưởng sự đầu tư theo Nghị quyết 30a của Chính phủ Ngoài 13 xã, phường, thị trấn của các huyện Vị Xuyên, Bắc Quang và thành phố Hà Giang là thuộc khu vực I miền núi, còn lại các xã, thị trấn trong tỉnh đều thuộc khu vực II và khu vực III miền núi, vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn Tổng số xã nằm trong diện đặc biệt khó khăn và xã biên giới của tỉnh được phê duyệt theo quyết định 164 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ vào chương trình đầu tư phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc và miền núi giai đoạn 2 (chương trình 135 giai đoạn 2) 2006 – 2010 của tỉnh là 112 xã

Với những chính sách hỗ trợ đầu tư của trung ương và nỗ lực, quyết tâm của tỉnh trong việc đưa Hà Giang dần thoát khỏi tỉnh đặc biệt khó khăn, những năm gần đây, kinh tế, văn hóa – xã hội của Hà Giang nói chung, của

các huyện vùng cao, vùng có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh nói riêng đã có sự phát triển đáng kể Cuộc sống của đồng bào các dân tộc thiểu

số vùng núi cao, vùng sâu đã được cải thiện rõ nét cả về mặt vật chất và tinh thần Tuy nhiên, là một tỉnh miền núi, vùng cao biên giới, có nhiều dân tộc thiểu số nên Hà Giang vẫn còn là một tỉnh hết sức khó khăn và xóa đói, giảm nghèo nơi đây vẫn là mục tiêu lâu dài và gian khó vì những khó khăn khắc nghiệt của tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng, vì dân trí của đồng bào vùng cao, đồng bào dân tộc thiểu số còn thấp…

Tỉnh Hà Giang đã sớm xác định được vai trò quan trọng của báo chí – truyền thông trong việc thúc đẩy nâng cao dân trí, nâng cao nhận thức, làm thay đổi những những suy nghĩ, những tập quán lạc hậu… của người dân nói chung, của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng núi cao, biên giới nói riêng Chính vì vậy, ngay từ những ngày đầu tái lập tỉnh (1991), các cơ quan báo chí của tỉnh như Báo Hà Giang, Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh, hệ thống truyền thanh các huyện được quan tâm đầu tư, nhanh chóng đi vào hoạt động Đến nay, các cơ quan báo chí của Hà Giang đã có sự phát triển khá mạnh mẽ, ngoài các cơ quan báo chí địa phương còn có văn phòng thường trú của Báo Nhân dân, phân xã của Thông tấn xã Việt Nam Chính các cơ quan báo chí này đang đóng góp rất tích cực trong việc chuyển tải những chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân các dân tộc trong toàn tỉnh Bằng nhiều cách thức tuyên truyền, các cơ quan báo chí đã góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội của tỉnh

Riêng đối với tòa soạn Báo Hà Giang trong nhiều năm qua đã không ngừng phát triển cả về cơ sở vật chất, trang thiết bị; số lượng, chất lượng đội ngũ phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên; số lượng ấn phẩm, chất lượng

về nội dung và hình thức của ấn phẩm Hiện nay, ngoài ấn phẩm báo Hà Giang phát hành 4 kỳ trên tuần, với số lượng trên 6000 bản/kỳ, được phát

hành đến tất cả các thôn bản trong toàn tỉnh; tòa soạn Báo Hà Giang còn có báo Hà Giang điện tử (đi vào hoạt động từ đầu năm 2007) và Tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc, xuất bản một kỳ trên tháng với số lượng phát hành 3000 bản, chủ yếu phục vụ đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, vùng núi cao, biên giới của tỉnh

Được ra đời từ năm 1995, tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc với hình thức thông tin chủ yếu bằng ảnh và những thông tin bằng chữ viết ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với nhận thức và thói quen của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng núi cao, biên giới, đã thực sự là một giải pháp truyền thông có hiệu quả đối với việc chuyển tải chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với người dân các dân tộc thiểu số; góp phần tích cực trong việc nâng cao dân trí, phổ biến kinh nghiệm, kiến thức trong lao động sản xuất, xây dựng đời sống văn hóa… Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan nên tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc cũng còn nhiều tiêu chí chưa đạt được như mong muốn, làm ảnh hưởng đến chất lượng nội dung, hình thức; vì vậy cũng còn nhiều hạn chế trong việc chuyển tải thông tin, chưa đáp ứng tốt nhu cầu thông tin của đồng bào các dân tộc thiểu số cũng như yêu cầu đối với báo chí trong tình hình mới hiện nay

Với những lý do trên, là người hoạt động trong ngành thông tin và

truyền thông, tôi chọn đề tài làm luận văn tốt nghiệp cho mình là “Nâng cao chất lượng tờ tin ảnh “Hà Giang cực Bắc” của Báo Hà Giang” mong muốn

sẽ đóng góp được những giá trị nhất định về mặt lý luận cũng như thực tiễn đối với sự nghiệp phát triển báo chí của tỉnh Hà Giang hiện nay và trong những năm tới

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Liên quan đến đề tài này, năm 2001, Đỗ Thị Bích Thúy sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã thực hiện luận văn tốt nghiệp Cử nhân với đề

tài: “Phụ trương Hà Giang Cực Bắc tham gia nâng cao dân trí đối với đồng bào các dân tộc thiểu số ở Hà Giang” (Khảo sát phụ trương Hà Giang Cực Bắc 1995 - 2000) Tuy nhiên, luận văn mới chỉ dừng lại ở việc giới thiệu, minh họa cách thức tuyên truyền của Hà Giang Cực Bắc (về đề tài, về ngôn ngữ), thông qua đó góp phần nâng cao dân trí mà chưa đi sâu nghiên cứu, chỉ

ra những mặt hạn chế trong quá trình tổ chức thực hiện để đưa ra giải pháp khắc phục Hơn nữa, đề tài khảo sát các số báo trong giai đoạn 1995 – 2000 nên không bao quát được những yêu cầu mới đối với Hà Giang Cực Bắc trong giai đoạn hiện nay Xung quanh vấn đề mà đề tài đề cập cũng đã có một số công trình nghiên cứu liên quan như: Luận văn Thạc sỹ truyền thông đại chúng, chuyên ngành báo chí của An Thị Thanh Thu, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội (2009): “Nâng cao chất lượng chương trình truyền hình tiếng dân tộc của các Đài tỉnh miền núi đông bắc”; Luận văn Thạc sỹ truyền thông đại chúng chuyên ngành báo chí học của Ngô Thị Thu Hà, Học viện Báo chí và Tuyên truyền 2006: “Báo Đảng trong việc nâng cao dân trí tại Tuyên Quang và Hà Giang”; Luận văn Thạc sỹ truyền thông đại chúng chuyên ngành báo chí học của Phạm Ngọc Bách, Học viện Báo chí và Tuyên truyền 2005: “Chương trình dân tộc và miền núi trên sóng VTV1 Đài truyền hình Việt Nam”; Luận văn Thạc sỹ truyền thông đại chúng chuyên ngành báo chí học của Vũ Huyền Nga, Học viện Báo chí và Tuyên truyền 2004: “ Phóng sự ảnh và ảnh phóng sự trên báo in”; Luận văn thạc sỹ Truyền thông đại chúng chuyên ngành báo chí của Cao Thị Thanh Hà, Học viện Báo chí và Tuyên truyền 2009: “ Chương trình dân tộc và miền núi trên sóng Đài truyền hình Việt Nam”; Luận án Tiến sĩ Báo chí của Hà Huy Phượng, Học viện Báo chí và Tuyên truyền 2009: “Biên tập và trình bày ảnh trên báo in ở Việt Nam hiện nay”; Đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh: “Giải pháp truyền thông cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền núi, vùng cao biên giới và

dân tộc thiểu số tỉnh Hà Giang” do Tiến sĩ Nguyễn Đức Hạnh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Báo chí và Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền làm Chủ nhiệm đề tài (thực hiện từ tháng 4/2012 đến 9/2013)… Hầu hết các luận văn trên đều khảo sát, nghiên cứu, thông qua hệ thống lý luận và thực tiễn để đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả tuyên truyền của báo chí ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi; hoặc đề cập đến phương pháp, các tiêu chí, nguyên tắc tổ chức nội dung và trình bày báo (báo in) phù hợp; hoặc nghiên cứu khảo sát các tác phẩm ảnh báo chí được đăng tải trên các báo

để phân tích những mặt mạnh, mặt yếu, đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng ảnh trên các báo hiện nay Những luận văn và đề tài khoa học trên giúp cho tác giả có thêm cơ sở lý luận và thực tiễn phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Nhằm cải tiến cụ thể về nội dung và hình thức tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; chuyển tải các tri thức, kinh nghiệm trong phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội đến với đồng bào các dân tộc vùng núi, vùng biên giới, vùng cao của tỉnh nói chung, đồng bào các dân tộc thiểu số vùng đặc biệt khó khăn trên điạ bàn tỉnh nói riêng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa được những vấn đề về lý luận, quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực báo chí – truyền thông nói chung, những vấn đề lý luận, chủ trương, chính sách liên quan đến báo chí – truyền thông đối với với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng núi cao, biên giới nói riêng; đặc biệt là những vấn đề có liên quan đến lĩnh vực xuất bản tờ tin ảnh dành cho đồng bào các dân tộc thiểu số miền núi

- Khảo sát tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc từ tháng 6 năm 2008 đến tháng

6 năm 2013 để tìm ra các kết quả đạt được, những hạn chế về mặt nội dung và hình thức; nguyên nhân tác động đến những vấn đề trên

- Đưa ra các giải pháp, khuyến nghị nhằm cải tiến nội dung và hình thức để góp phần nâng cao chất lượng tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nội dung, hình thức của tờ tin ảnh

Hà Giang Cực Bắc – một ấn phẩm dành cho đồng bào các dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng núi cao, biên giới của Báo Hà Giang – cơ quan ngôn luận của Đảng bộ tỉnh Hà Giang; tiếng nói của chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Hà Giang

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nâng cao chất lượng nội dung và hình thức của tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc thông qua khảo sát các số xuất bản của ấn phẩm này

từ tháng 6 năm 2008 đến tháng 6 năm 2013

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận của đề tài

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở nhận thức luận các vấn đề lý lận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; nền tảng lý luận duy vật biện chứng, hệ thống quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác báo chí - truyền thông; về công tác đối với miền núi, vùng cao, vùng dân tộc thiểu số

5.2 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Luận văn sẽ được thực hiện bằng các phương pháp công cụ như:

Người viết Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu đề tài sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tập hợp những tài liệu về lý luận về chính trị, báo chí – truyền thông; các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước và các chủ trương chính sách của tỉnh về báo chí, dân tộc thiểu số và miền núi

- Phương pháp khảo sát: Khảo sát nội dung và hình thức tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc từ tháng 6 năm 2008 đến tháng 6 năm 2013 để thấy rõ những

ưu điểm, những hạn chế, từ đó đưa ra những vấn đề cần cải tiến, cần đổi mới; đưa ra các giải pháp, kiến nghị phù hợp để cải tiến cả về nội dung và hình thức nhằm góp phần nâng cao chất lượng tờ tin

- Phương pháp thống kê, phân tích, so sánh các số liệu khảo sát để đưa

ra những nhận xét, đánh giá về chất lượng nội dung, hình thức của tờ tin ảnh

Hà Giang Cực Bắc

- Phương pháp điều tra xã hội học: để thu nhận những kết quả mang tính định tính, định lượng đánh giá chất lượng, hiệu quả tờ tin ảnh để tìm ra những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng tờ tin cả về nội dung và hình thức

Ngoài ra, luận văn còn sử dụng phương pháp thảo luận nhóm; phương pháp phỏng vấn sâu, những người trực tiếp tham gia hoạt động chuyên môn trong tòa soạn Báo Hà Giang; các nhà quản lý, chuyên gia về báo chí, trên cơ

sở nhận xét của họ để thu được những đánh giá về chất lượng nội dung, hình thức tờ tin ảnh, từ đó tìm ra các giải pháp, kiến nghị nâng cao chất lượng phù hợp

6 Cái mới của luận văn

- Đề tài được thực hiện sẽ bước đầu đóng góp nghiên cứu khoa học về báo chí nói chung, báo chí Hà Giang nói riêng trong việc tuyên truyền chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng; chính sách pháp luật của Nhà nước đến với người dân; những đặc thù, đặc điểm riêng của vùng núi cao, vùng dân tộc thiểu số, từ đó đi vào nhận diện và tìm hiểu vấn đề, hình thức truyền tải

thông tin và nội dung thông tin để góp phần nâng cao hiệu quả thông tin, tuyên truyền trên các ấn phẩm báo chí nói chung, các ấn phẩm báo chí dành riêng cho đồng bào vùng dân tộc, vùng cao miền núi của Hà Giang nói riêng

Hệ thống hoá những vấn đề liên quan đến lĩnh này nhằm giúp địa phương có căn cứ khoa học để có giải pháp nâng cao chất lượng hiệu quả tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến với người dân miền núi, vùng cao, vùng dân tộc thiểu số

- Công trình góp phần tìm ra nguyên nhân của ưu điểm cùng hạn chế trong việc chuyển tải các thông tin tuyên truyền trên tờ tin ảnh Hà Giang Cực Bắc thời gian qua; đồng thời, đề xuất những giải pháp, những kiến nghị phù hợp nhằm nâng cao chất lượng về nội dung, hình thức, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả tuyên truyền theo hướng thiết thực, gần gũi, sinh động, phong phú, hấp dẫn

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Hà Giang nói riêng

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn gồm 3 chương, 12 tiết, 103 trang

Chương 1

TỜ TIN ẢNH - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN

1.1 Khái niệm và các thuật ngữ liên quan

1.1.1 Khái niệm

+ Khái niệm tin:

- Theo “Đại Từ điển tiếng Việt” Nhà xuất bản Vản hóa Thông tin, tin là

“điều báo cho biết về sự việc, tình hình xảy ra”; là “sự phản ánh thế giới xung quang và các quá trình xảy ra trong đó, dưới những hình thức khác nhau” [50, tr.164]

Tin với tư cách là một thể loại báo chí độc lập, mặc dù ra đời sớm, gắn liền với sự ra đời và phát triển của báo chí, giữ vai trò xung kích trên các phương tiện thông tin đại chúng, song cũng còn nhiều quan niệm khác nhau

về thể loại này:

- Trong “Giáo trình Nghiệp vụ báo chí”, tập II, Trường Tuyên huấn Trung ương, Hà Nội, 1978, “tin trên báo chí là một thể tài phản ánh những sự kiện, sự việc, tình hình có thật mới xảy ra - đang xảy ra - mới phát hiện thấy,

có ý nghĩa quan trọng hoặc có liên quan đến xã hội, theo một đường lối, và cải tạo thực tiễn, bằng hình thức ngắn gọn nhất, cô đọng nhất, nhanh chóng nhất, kịp thời nhất, được ghi bằng chữ, tiếng nói hoặc hình ảnh…”

- Theo tác giả Đinh Văn Hường, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, trong cuốn “Các thể loại báo chí thông tấn” thì “Tin là một trong những thể loại thuộc nhóm các thể loại báo chí thông tấn, trong đó thông báo, phản ánh, bình luận có mức độ một cách ngắn gọn, chính xác và nhanh chóng nhất về sự kiện, vấn đề, con người đã, đang và

sẽ xảy ra trong đời sống, có ý nghĩa chính trị - xã hội nhất định” [24, tr 23]

- Theo cuốn “Thể loại báo chí” của Nhà xuất bản Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh (2005), trích dẫn các quan niệm về Tin: “Tin là cái hấp dẫn và có thật”; “Tin là những gì được phản ánh lại”; “Tin là cái của ngày hôm nay khác ngày hôm qua, ngày mai khác ngày hôm nay về bất cứ cái gì và bất kỳ ở đâu trong cuộc sống hàng ngày”; “Tin là cái mới, cái thật, từng giờ, từng phút diễn ra dưới dạng mất đi hay nảy sinh trong sự vận động vô cùng” [26, tr 15] “ Tin là mới, ngắn gọn, súc tích, nhanh chóng, có ý nghĩa chính trị

- xã hội nhất định” [26, tr.16] “Tin là một thể loại thông dụng nhất trong báo chí Nó phản ánh nhanh những sự kiện thời sự có ý nghĩa trong đời sống xã hội với ngôn ngữ cô đọng, ngắn gọn, trực tiếp và dễ hiểu” [34, tr 50]…

- Qua các quan niệm về Tin, có thể thấy rằng mặc dù chưa có sự ổn định, thống nhất cao trong ngôn từ, nội dung, song đều có thể nhận thấy điểm chung trong các quan niệm đó là: Tin, trước hết đó là cái mới, cái có thật và Tin là phải

có ý nghĩa chính trị - xã hội nhất định Một tin được phát đi nhưng không thu hút được sự quan tâm nhất định của xã hội thì đó có thể là những tin tồi hoặc không phải tin dưới góc độ là một thể loại chủ lực của báo chí

Với sự phát triển nhanh chóng và sôi động của báo chí như hiện nay,

có thể sẽ còn nhiều quan niệm khác nhau về Tin cũng như các thể loại báo chí khác song những đặc điểm và tính chất như nhanh, mới, cái có thật của Tin có

lẽ sẽ không bao giờ thay đổi Có thể khái niệm chung về Tin trên báo chí như

sau: Tin là một thể loại báo chí phản ánh những cái mới, cái có thật, có ý nghĩa chính trị - xã hội nhất định đã, đang hoặc sẽ xảy ra một cách nhanh nhất, ngắn gọn và cô đọng nhất

Tin luôn đáp ứng nhanh nhất về những thông tin cơ bản nhất của một

sự kiện như: việc gì xảy ra? Xảy ra ở đâu? Xảy ra khi nào? Xảy ra như thế nào? Tại sao xảy ra?

+ Khái niệm ảnh báo chí

Sau phát minh ra nhiếp ảnh vào thể kỷ XIX, nhiếp ảnh nhanh chóng được du nhập ra khắp thế giới và phát triển một cách mạnh mẽ Với ưu thế ghi lại hình ảnh một cách chân thực, sinh động, nhanh chóng, nhiếp ảnh đã tham gia vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có báo chí, dần dần trở thành một loại hình báo chí có nhiều ưu thế, làm phong phú các hình thức chuyển tải thông tin trong đời sống báo chí

Tuy nhiên, quan niệm thế nào là ảnh báo chí để phân biệt chúng với những bức ảnh được sáng tạo đơn thuần nhằm mục đích nghệ thuật cũng còn nhiều quan điểm khác nhau

- Có người cho rằng, “ảnh báo chí trước hết phải là ảnh thời sự được sử dụng trên báo chí, còn tất cả các loại ảnh khác dù có được đăng báo nhưng không mang tính thời sự thì không thể gọi là ảnh báo chí” [29, tr 28] Theo họ không có gì phải bàn về điều này vì bản chất của báo chí là thông tin thời sự đồng thời, trên báo người ta có thể sử dụng những ảnh khác để làm tăng thêm

sự hấp dẫn của trang báo với những mục đích khác nhau

- Một số quan niệm khác lại cho rằng, ảnh báo chí là tất cả những hình ảnh phản ánh những sự kiện thời sự, vấn đề thời sự được mọi người quan tâm, không nhất thiết phải được sử dụng trên mặt báo, trên mạng hay tất cả những ảnh đăng trên báo bất luận nội dung, phương thức thể hiện, cũng như đề tài phản ánh nào đều được xem là ảnh báo chí Có quan điểm nhìn nhận từ mục đích, chức năng, nhiệm vụ cũng như khả năng xã hội hóa của bức ảnh để xem xét đưa ra khái niệm [29, tr 29]

- Theo cuốn sách “Ảnh báo chí” của Brian Horton (Nhà xuất bản Thông tấn, Hà Nội 2003), ảnh báo chí:

“…có thể là bức ảnh chụp một cậu bé nhỏ xíu đang nghịch ngợm thử đẩy lùi đối thủ của cậu, một nhà vô địch Su mô… Ảnh báo chí không chỉ là một bức ảnh thời sự nóng chụp trong một cuộc chiến ở một chốn

xa xôi, kỳ lạ… ảnh báo chí cũng có thể là một cuộc họp của hội đồng thành phố địa phương nơi các thành viên đang tranh luận về việc tăng thuế hay thông qua một luật định mới…” [10, tr 16, 17]

Có thể còn nhiều quan niệm khác nhau, tuy nhiên để đánh giá một tác phẩm ảnh có phải là ảnh báo chí hay không có thể dựa trên tính mục đích của bức ảnh Thông thường một người khi định chụp một bức ảnh thường phải tự đặt câu hỏi, chụp cái gì, chụp để làm gì, chụp cho ai xem… Và như vậy, mục đích mà người chụp muốn thể hiện sẽ quyết định tư duy, phương pháp sáng tạo, quyết định thời gian thực hiện cũng như dùng kênh chuyển tải nào để

chuyển tải thông tin đó Như vậy có thể khái niệm ảnh báo chí như sau: Đó là những bức ảnh được đăng tải trên báo, tạp chí, báo mạng điện tử, phản ánh chân thực các hoạt động trong đời sống xã hội có ý nghĩa chính trị, thời sự nhất định một cách khách quan, có tính mục đích rõ ràng đối với mỗi thông tin được đưa ra

+ Khái niệm Tin ảnh

Trong đời sống báo chí, xuất hiện nhiều ấn phẩm được tổ chức thông tin bằng hình ảnh là chủ yếu Phần ngôn ngữ văn tự chủ yếu làm nhiệm vụ chú thích bổ sung thông tin cho phần hình ảnh nhằm mục đích tăng tính thuyết phục cho thông tin hình ảnh Những tin, bài viết nếu có cũng rất ngắn gọn, để tăng sự phong phú hấp dẫn cho ấn phẩm hoặc phù hợp với nhận thức, đặc điểm tâm lý tiếp nhận của đối tượng công chúng mà ấn phẩm ấy hướng tới Tin ảnh là dạng thức được những ấn phẩm như trên sử dụng khá phổ biến

Ví dụ: Tờ Tin ảnh Dân tộc và miền núi trước kia, nay là Báo ảnh Dân tộc và miền núi của Thông tấn xã Việt Nam; Tờ Tuyên Quang vùng cao (chuyên đề dành cho đồng bào vùng cao, vùng sâu, vùng xa của Báo Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang); Tờ tin ảnh Hà Giang cực Bắc (chuyên đề dành cho đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao, vùng sâu của tỉnh Hà Giang)…

Vậy thế nào là tin ảnh:

- Tác giả Đinh Văn Hường trong cuốn “Các thể loại báo chí thông tấn” cho rằng “ Tin ảnh là dạng tin có kèm theo ảnh với tư cách là yếu tố cấu thành tin để minh họa, tăng độ tin cậy, chân thực và tính thuyết phục cho tin Tin giữ vai trò chủ đạo, ảnh có tính phụ họa Tin và ảnh phải gắn bó, liên quan đến nhau, tôn giá trị cho nhau Tránh tình trạng có tin mang nội dung này nhưng ảnh minh họa lại mang ý nghĩa khác” [24, tr 45] Khác với ảnh tin, ở tin ảnh thì ảnh là yếu tố phụ bổ sung thông tin cho tin là yếu tố chính; còn ở ảnh tin, ảnh là yếu tố chính, phần lời chú thích tuy cũng phải gắn kết, không thể thiếu nhưng cũng chỉ làm nhiệm vụ bổ sung thêm những thông tin mà hình ảnh chưa thể hiện được hết

- Trao đổi trên diễn đàn mạng điện tử VietNam Photographer Community (http://Nhiepanhvn.com) tháng 9 năm 2010, một tác giả có nickname là Lekima cho rằng: “Tin ảnh là một bức ảnh duy nhất chụp một sự kiện vừa diễn ra với lời chú thích ảnh nêu rõ ai, việc gì, ở đâu, ra sao theo đúng yêu cầu của một tin nhưng ở đây hình ảnh lại là chính, là thông tin chủ yếu” [45]

- Một quan điểm trên diễn đàn trang mạng điện tử DienAnh.net Forums cho rằng: “Tin ảnh, đó là những tin tức được thể hiện chủ yếu bằng hình ảnh như quảng cáo, tuyên truyền phim hay đơn giản chỉ là hình ảnh của “ngôi sao” trong buổi từ thiện và hoạt động có ý nghĩa” [46]

- Tin ảnh và ảnh tin là sự đảo lộn về mặt thuật ngữ Tuy nhiên, hai thuật ngữ này lại mang ý nghĩa khác nhau: Tsudakov, một nhà lý luận về nhiếp ảnh báo chí Liên Xô (cũ) trong phần trình bày về nội dung, hình thức và cấu trúc thể loại của ảnh trên báo chí, vào cuối những năm 80 của thế kỷ trước, đã chia ảnh sử dụng trên báo thành các nhóm thể loại như sau: Nhóm ảnh chính luận - thông tin bao gồm: Ảnh tin, phóng sự ảnh, ảnh minh hoạ; Nhóm ảnh chính

luận - nghệ thuật bao gồm: Ảnh ký sự và ảnh quảng cáo, cổ động Tsudakov

cho rằng Ảnh tin nằm trong nhóm ảnh thông tin, tuyên truyền có nhiệm vụ

ghi lại sự kiện một cách chắc chắn, làm người xem tin ở tính khách quan của hình ảnh Tiến sĩ Jochen Schlevoigh, giảng viên khoa Báo chí trường đại học Tổng hợp Các-mác (CHDC Đức cũ) đã đưa ra khái niệm về ảnh tin:

“Ảnh tin là một thể loại báo chí để thông báo sự thực một cách trực tiếp, nhờ phương tiện nhận thức tổng hợp ảnh và chú thích về những sự kiện hoặc sự việc Trong đó, một tấm ảnh hay một cặp ảnh diễn tả cụ thể và sinh động một khía cạnh cơ bản nhất, điển hình nhất của đối tượng (hoặc sự kiện, sự việc), đồng thời lời chú thích cô đọng làm nhiệm vụ giải thích và bổ sung thêm nội dung qua những thông tin phụ Ảnh tin là một dạng tin tức nói chung Nó sử dụng các đặc điểm của tin tức như trực tiếp, nhanh, với sự tiêu hao ít nhất (kinh tế nhất) trong việc thông báo cái mới xuất hiện, mới tồn tại, hoặc có ý nghĩa xã hội còn chưa được phổ biến dưới hình thức thông tin bằng hình ảnh” [31]

Như vậy, ảnh tin ở quan niệm trên chỉ là một thể loại trong nhóm ảnh chính luận thông tin Tuy nhiên, tin ảnh với tư cách là một hình thức thông tin báo chí bằng hình ảnh, theo quan niệm của nhà lý luận về nhiếp ảnh báo

chí Liên Xô (cũ) – Tsudakov thì không chỉ dừng ở một thể loại mà ít nhất nó bao quát cả nhóm ảnh chính luận – thông tin, bao gồm cả ảnh tin, phóng sự ảnh và ảnh minh họa…

Qua những quan điểm được viện dẫn ở trên, có thể thấy rằng cho dù ảnh chỉ là một yếu tố cấu thành tin, có tác dụng minh họa, tăng độ tin cậy, chân thực và tính thuyết phục cho tin như quan điểm về tin ảnh của tác giả Đinh Văn Hường hay ảnh là yếu tố chính, chủ yếu trong việc thông tin như các quan điểm khác về tin ảnh và ảnh tin thì vẫn có thể rút ra những điểm

chung nhất: Tin ảnh, là cách thức đưa tin bằng hình ảnh một cách có mục

đích về những sự kiện, sự việc, vấn đề có tính thời sự, có ý nghĩa xã hội nhất định; được ghi nhận lại ở các cao trào, làm bộc lộ bản chất của sự kiện, sự việc, sự vật Thông tin được thể hiện chủ yếu qua phần hình ảnh, phần chú thích (ngôn ngữ văn tự) chỉ làm nhiệm vụ bổ sung thông tin mà hình ảnh chưa phản ánh hết

+ Khái niệm tờ tin ảnh

- Theo Từ điển tiếng Việt trên mạng điện tử (Dự án từ điển tiếng Việt miễn phí-The free Vietnamese Dictionary Project (http://www.informatik.uni-

leipzig.de), tờ (d) có nghĩa là tấm giấy phẳng, mỏng: tờ báo; bản giấy có nội

dung về công việc: như tờ khai, tờ trình…[47]

- Căn cứ vào ngữ nghĩa của “tờ” như trên, có thể hiểu Tờ tin ảnh là tờ

ấn phẩm có nội dung và hình thức thông tin bằng hình ảnh (trong báo in)

Như vậy, khi nói đến tờ tin ảnh có thể hiểu ngay đây là một tờ báo nằm trong sự phân loại với loại hình báo in, có phương thức chuyển tải thông tin bằng hình ảnh Hình ảnh đóng vai trò chính trong việc chuyển tải thông tin, phần văn tự chỉ là yếu tố bổ sung thông tin cho đầy đủ hơn, dù nó tồn tại dưới dạng chú thích ảnh hay dưới dạng khác Tờ tin ảnh là loại phương tiện chuyển tải thông tin trực quan, vì vậy nó có ưu thế ngắn gọn, tính chân thực cao, dễ hiểu, dễ nhớ, phù hợp với nhận thức của nhiều đối tượng công chúng, đặc biệt

là đối tượng công chúng là đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao, vùng sâu, vùng biên giới, hải đảo…, nơi mà dân trí còn nhiều hạn chế

1.1.2 Các thuật ngữ liên quan

+ Nâng cao: Theo Đại từ điển tiếng Việt Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, nâng cao có nghĩa là làm cho cao hơn, làm cho ở mức độ tốt hơn [50]

+ Chất lượng: Cũng theo Đại Từ điển tiếng Việt, chất lượng là cái làm

nên phẩm chất, giá trị của con người; đó là: cái tạo nên bản chất sự vật, làm

cho sự vật này khác với sự vật kia (phân biệt với số lượng: tăng trưởng số lượng đến mức nào thì làm thay đổi chất lượng)

+ Chất lượng sản phẩm: Toàn bộ những đặc tính của sản phẩm thỏa

mãn những đòi hỏi nhất định tương ứng với công dụng của nó [50] Mức độ chất lượng có thể được diễn đạt bằng các tính từ: xấu, trung bình, tốt, xuất sắc, tuyệt hảo…

+ Nâng cao chất lượng: Đó là làm cho những yếu tố tạo nên bản chất

sự vật ở mức độ cao hơn, tốt hơn Nâng cao chất lượng “là một phần của quản

lý chất lượng, tập trung vào nâng cao khả năng thực hiện các yêu cầu chất lượng” (trang mạng: Diễn đàn xây dựng và kiến trúc)

Nâng cao chất lượng sản phẩm là làm cho toàn bộ những đặc tính của sản phẩm được nâng cao hơn, tốt hơn, thỏa mãn những đòi hỏi nhất định tương ứng với công dụng của nó

+ Tổ chức xuất bản: Theo Luật Xuất bản số 19/2012/QH 13 vừa được

Quốc hội khóa 13 thông qua, có hiệu lực từ ngày 1/7/2013, thay thế Luật Xuất

bản số 30/2004/QH11, tổ chức xuất bản là việc tổ chức, khai thác bản thảo,

biên tập thành bản mẫu để in và phát hành hoặc để phát hành trực tiếp qua các phương tiện điện tử

+ In: Là việc sử dụng thiết bị in để tạo ra xuất bản phẩm từ bản mẫu + Phát hành: Là việc thông qua một hoặc nhiều hình thức mua, bán,

phân phát, tặng, cho, cho thuê, cho mượn, xuất khẩu, nhập khẩu, hội chợ, triển lãm để đưa xuất bản phẩm đến người sử dụng [28]

1.2 Đặc điểm, tính chất và vai trò của tờ tin ảnh

1.2.1 Đặc điểm và tính chất

+ Đặc điểm:

Xuất phát từ những đặc điểm về tâm lý và nhu cầu tiếp nhận thông tin của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng đông bắc nói chung, tỉnh Hà Giang

nói riêng, các cơ quan báo chí trên địa bàn các tỉnh trên đã rất linh hoạt, bám sát thực tiễn để cho ra đời những sản phẩm báo chí phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quản tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, những kiến thức khoa học kỹ thuật và những tri thức mới để áp dụng vào thực

tế cuộc sống “Điều kiện tiếp nhận thông điệp như trạng thái tâm lý, trình độ nhận thức, kinh nghiệm sống… cũng tham gia chi phối quy mô, tính chất của hiệu ứng xã hội truyền thông đại chúng” [37,tr 30]

Hiện nay, bà con các dân tộc thiểu số khu vực miền núi phía bắc, trong

đó có Hà Giang cũng đang phải đối mặt với những thông tin tuyên truyền của những thế lực thù địch, nhằm lôi kéo, kích động đồng bào, chống phá những thành quả mà Đảng, Nhà nước, đồng bào các dân tộc Việt Nam đã đạt được trong công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước Theo điều tra của dự án phủ sóng phát thanh của Đài tiếng nói Việt Nam, có thể thu được trên 30 đài nước ngoài phát sóng bằng tiếng Việt, trong đó có cả tiếng dân tộc thiểu số [38, tr 27]

Tâm lý chỉ tin vào những cái cụ thể bằng trực quan sinh động “trăm nghe không bằng một thấy” của đồng bào các dân tộc thiểu số đã đặt ra những yêu cầu cấp thiết đối với những người làm công tác truyền thông đại chúng nói chung và những người làm truyền thông đại chúng ở những tỉnh miền núi nói riêng, đòi hỏi họ phải tìm ra những giải pháp tuyên truyền thích hợp và tờ Tin ảnh là một trong các giải pháp đó Đây là hình thức chuyển tải thông tin tuyên truyền được nhiều cơ quan báo chí thực hiện, trong đó có các cơ quan báo chí ở các tỉnh khu vực miền núi phía bắc như: Lào Cai, Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng…

Một số đặc điểm chủ yếu của tờ Tin ảnh:

- Đặc điểm về nội dung: Với nhiệm vụ chủ yếu là tuyên truyền chủ

trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; phổ biến các tiến bộ khoa học kỹ thuật, những kiến thức mới trong đời sống, xã hội nhằm nâng cao

dân trí, nâng cao nhận thức, nhu cầu hưởng thụ; tuyên truyền các điển hình tiên tiến trong các lĩnh vực để bà con học tập, áp dụng, nên nội dung tờ Tin ảnh luôn phản ánh những vấn đề cụ thể, thiết thực, không xa rời tôn chỉ mục đích “Sự kiện và vấn đề được tiếp cận dưới góc độ phổ quát nhất”, điều này đòi hỏi nhà báo “cần phải hiểu công chúng của mình và đặt mình vào vị thế của họ để lựa chọn dữ liệu, thiết kế thông điệp, thông tin với phương châm ngắn gọn nhất có thể, dễ hiểu nhất có thể; bớt những chữ mà câu thông báo vẫn rõ nghĩa; bỏ những ý, những câu mà không ảnh hưởng đến thông tin cần chuyển tải; bỏ những đoạn không cần thiết Mặt khác, ngoài thông tin thời sự, báo chí cần thiết lập mô hình thông tin chỉ dẫn và thông tin tư vấn phù hợp với các vấn đề và các nhóm đối tượng” [18, tr 161, 162] Vì đối tượng độc giả có những đặc thù riêng do vậy các đề tài được lựa chọn không “đao to búa lớn” mà được “cắt lát” thành nhiều khía cạnh, nhiều nội dung nhỏ để tuyên truyền theo phương châm “mưa dầm thấm lâu” để độc giả dễ tiếp nhận, dễ nhớ và dễ áp dụng thực hiện Những đặc điểm này cũng là một trong những đặc điểm của báo chí hiện đại Theo PGS,TS Nguyễn Văn Dững, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, “Thông tin báo chí cần phải đảm bảo tính dễ nhớ,

dễ hiểu và dễ làm theo là do yêu cầu, đòi hỏi từ cuộc sống, từ công chúng xã hội vì thế, báo chí cần phải đáp ứng nhu cầu nhận thức và xử lý các vấn đề đang diễn ra liên quan đến cộng đồng, đến công chúng - nhóm đối tượng Khi

có cơn bão xuất hiện, có khả năng ảnh hưởng trong khu vực sinh sống, làm ăn của nhân dân, báo chí cần thông báo liên tục, kịp thời để bà con biết cách phòng tránh, nhằm giảm thiểu thiên tai” và “báo chí đem đến cho công chúng những bài viết mà trình độ chung của nhân dân có thể hiểu một cách dễ dàng

và hiểu ngay Thông tin báo chí đảm bảo rằng những người có trình độ văn hóa cao tiếp nhận không thấy nhàm chán, nhưng người có trình độ văn hóa

thấp cũng không thấy khó hiểu Đó là yêu cầu và đặc điểm của giao tiếp đại chúng trên truyền thông đại chúng nói chung, báo chí nói riêng” [18, tr 161]

- Về hình thức: Tờ tin ảnh thường được thiết kế, trình bày đẹp, in bốn

màu, tạo được sự thu hút của độc giả Ảnh được sử dụng nhiều, đóng góp vai trò chủ yếu, trong đó các thể loại ảnh được sử dụng thường xuyên là ảnh tin, ảnh minh họa, phóng sự ảnh Phần ngôn ngữ văn tự ngoài việc tuân thủ những nguyên tắc chung của báo chí còn được thể hiện ngắn gọn, với lối viết mộc mạc, giản dị, dễ hiểu, không cầu kỳ, bóng bẩy, phù hợp với tâm lý, nhận thức

và phong tục tập quán của người dân tộc thiểu số ở địa phương

+ Tính chất:

Là một ấn phẩm báo chí có tính đặc thù cao (chủ yếu thông tin bằng ảnh), nằm trong sự phân loại với báo in, tờ Tin ảnh cũng có đầy đủ các tính chất của báo chí nói chung, đó là:

- Tính mục đích (định hướng): Hoạt động báo chí là hoạt động chính trị

- xã hội mang tính mục đích Trong xã hội có giai cấp, báo chí luôn đứng về một giai cấp cụ thể, nó là công cụ, phương tiện thể hiện lập trường quan điểm

và bảo vệ lợi ích của giai cấp đó Bất cứ nền báo chí nào cũng chứa đựng trong nó ít nhất một khuynh hướng chính trị Hoạt động có mục đích của báo chí chính là cách thức biểu hiện khuynh hướng chính trị phục vụ giai cấp [36] Tính mục đích trong hoạt động báo chí được thể hiện qua kết quả lao động sáng tạo của nhà báo và hiệu quả của sản phẩm báo chí, nó không đứng ngoài khuôn khổ hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia Đối với báo chí vô sản nói chung, báo chí cách mạng Việt Nam nói riêng, tính mục đích chính là thể hiện tính Đảng “Tính Đảng của báo chí vô sản theo cách hiểu thông thường nhất là: báo chí tự giác và vững vàng đứng trên lập trường của giai cấp công nhân, trở thành tiếng nói thể hiện quyền lợi của mọi tầng lớp nhân dân lao động,

đồng thời chịu sự lãnh đạo và tuyên truyền, tổ chức thực hiện đường lối chính sách của Đảng Cộng sản” [36, tr 153]

Cũng như các sản phẩm báo chí khác trong hệ thống báo chí cách mạng Việt Nam, tờ tin ảnh luôn mang tính mục đích rõ ràng, mỗi bức ảnh được sử dụng đều biểu đạt một nội dung tư tưởng thông qua nội dung và hình thức thể hiện Tính mục đích đó dựa trên hai nội dung cơ bản, đó là lập trường, quan điểm của báo chí vô sản dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và chức năng, nhiệm vụ, đối tượng công chúng của mỗi tờ báo [33] Tính mục đích của

tờ tin ảnh nói chung xuất phát từ nhiệm vụ, tôn chỉ mục đích cụ thể của từng cơ quan báo chí nhưng nó không nằm ngoài khuynh hướng chính trị và lợi ích giai cấp, lợi ích của đối tượng công chúng mà tờ tin ảnh hướng đến

- Tính khách quan, chân thực: Khách quan chân thực là đặc điểm, yêu

cầu tồn tại của bản thân báo chí Nó là nguyên tắc, tiêu chí đánh giá đạo đức nghề nghiệp của nhà báo [36] Khách quan, chân thực là yếu tố làm cho công chúng tin tưởng vào báo chí nói chung, tin tưởng vào mỗi tờ báo, cơ quan báo chí nói riêng và đó cũng chính là làm cho đối tượng công chúng tin tưởng vào nhà nước, giai cấp, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng [33, tr 30]

Đối với tờ tin ảnh nói chung, bằng cách thức thông tin trực quan là chủ yếu, do vậy mỗi bức ảnh được sử dụng sẽ giúp cho công chúng được chứng thực các sự kiện, vấn đề bằng hình ảnh Chính vì vậy, tính khách quan, chân thực của những bức ảnh càng trở nên quan trọng “Về bản chất của ảnh báo chí, khách quan, chân thực là một trong những phạm trù mang tính chất tương đối Trình độ tiếp nhận thông tin của công chúng ngày càng cao sẽ giúp họ có

đủ khả năng để đánh giá một thông tin trên báo chí có đảm bảo tính khách quan, chân thực hay không” [33, tr 30] Thông tin chủ yếu bằng hình ảnh, hướng đến đối tượng công chúng đặc thù, tờ Tin ảnh luôn đem lại những lợi ích cho công chúng của mình bằng những hình ảnh sinh động, chân thực,

khách quan, phản ánh những sự kiện, vấn đề thời sự, những điển hình trong đời sống sản xuất và xã hội, giúp cho đối tượng công chúng tiếp cận thông tin một cách dễ dàng, hiểu đúng quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; tiếp cận nhanh chóng các tiến bộ của xã hội để vận dụng vào đời sống Với ý nghĩa như vậy, những tác động chủ quan có thể là hữu ý hay vô ý làm mất tính khách quan của thông tin (ảnh) sẽ làm mất đi tính khách quan, chân thực của sự kiện, vấn đề trong ảnh báo chí; và như vậy sẽ làm ảnh hưởng đến tính định hướng, tôn chỉ mục đích của tờ báo, cơ quan báo chí Đối tượng công chúng của tờ tin ảnh là đồng bào dân tộc thiểu số, tuy đời sống còn nhiều khó khăn vất vả song bao đời nay một lòng kiên trung với Đảng, tin Đảng, tin Nhà nước, quyết tâm xóa đói, giảm nghèo, bảo vệ biên giới Cho nên, thông tin chân thật, khách quan về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước là không những giữ vững uy tín cho

tờ tin ảnh mà còn thể hiện rõ vai trò cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, làm cho đồng bào ngày càng tin tưởng vào Đảng, Nhà nước

- Tính đại chúng: “Báo chí là loại hình phương tiện thông tin đại

chúng Sản phẩm báo chí là sản phẩm mang tính phổ cập trong xã hội Nói cách khác, sản phẩm báo chí phụ phụ đông đảo quần chúng nhân dân Tờ báo được độc giả mến mộ là ở đó có những tác phẩm phản ánh chân thực cuộc sống, phù hợp với trình độ nhận thức và nguyện vọng của quần chúng nhân dân” [33, tr 31] Tính đại chúng (tính nhân dân) thể hiện từ khâu đầu tiên đến khâu cuối cùng của hoạt động báo chí [36, tr 161] Tính đại chúng được thể hiện, ngoài việc tác phẩm báo chí (tin, bài, ảnh…) được sáng tạo phải đại diện cho lợi ích của đông đảo nhân dân lao động, nhân dân lao động được tham gia vào hoạt động báo chí, còn biểu hiện ở chỗ tác phẩm báo chí phải phù hợp với trình độ nhận thức và nhu cầu thẩm mỹ lành mạnh của đông đảo quần chúng

mà tờ báo hướng tới “Một tác phẩm báo chí đề cập đúng vấn đề mà xã hội

quan tâm nhưng nghệ thuật biểu hiện kém, ngôn ngữ xa rời cách nói, cách nghĩ của quần chúng, không thể đem lại hiệu quả cao” [36, tr 163]

Đối với các tờ tin ảnh, đặc biệt các tờ tin ảnh dành cho đối tượng công chúng là đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao, vùng khó khăn, dân trí còn thấp như tờ Tin ảnh Hà Giang cực Bắc thì việc sử dụng các hình thức tác phẩm như thể loại, ngôn ngữ (bao gồm cả ngôn ngữ hình ảnh và ngôn ngữ văn tự) sao cho giản dị, dễ hiểu mà vẫn chuyển tải được những thông tin cần phải chuyển tải, vẫn góp phần nâng cao nhận thức, tạo ra những nhu cầu mới

về kiến thức, thẩm mỹ… là yêu cầu nhất thiết phải thực hiện Lênin coi việc biết viết, biết nói một cách giản dị, sáng sủa theo ngôn ngữ của nhân dân, biết dứt bỏ một cách kiên quyết những “thuật ngữ uyên thâm thời thượng”, những

từ mà quần chúng không hiểu… là phẩm chất hết sức quan trọng của người làm báo [36, tr 163]

- Cũng như báo chí nói chung, ngoài những tính chất cơ bản như trên,

tờ tin ảnh hoạt động luôn tuân thủ và thể hiện tính nhân đạo, tính dân tộc và giao lưu hợp tác quốc tế

Đảm bảo tính nhân đạo là một trong những nguyên tắc hoạt động của báo chí vô sản Tính nhân đạo trong tác phẩm báo chí cách mạng Việt Nam xuất phát từ bản chất tốt đẹp, lấy con người là trung tâm, hoạt động hướng đến mục tiêu xây dựng một chế độ xã hội tốt đẹp vì con người (chế độ xã hội chủ nghĩa), bảo vệ con người [33, tr 32] Báo chí phải góp phần xây dựng và phát huy những truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, đoàn kết, tương thân, tương ái…

Báo chí của mỗi quốc gia được hình thành và phát triển, có ảnh hưởng

từ nhiều yếu tố, trong đó có ảnh hưởng từ bản sắc văn hóa dân tộc của mỗi quốc gia đó Thông qua hoạt động của mình, báo chí góp phần quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nơi mà nó sinh ra và phát triển,

đồng thời quảng bá những nét văn hóa đó đến với bạn bè trên thế giới, tiếp thu có chọn lọc và quảng bá tinh hoa văn hóa nhân loại, những thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến của thế giới đến với dân tộc mình, đất nước mình…

1.2.2 Vai trò của tờ tin ảnh

+ Đối với hoạt động truyền thông

Trong các chất liệu sử dụng để tuyên truyền, cổ động và tổ chức tập thể của báo chí cách mạng, ảnh báo chí được coi là vũ khí trực quan, có sức mạnh

to lớn tác động vào tư tưởng, tình cảm quần chúng nhân dân Qua thực tế các thời kỳ đấu tranh cách mạng, nhất là trong công cuộc đổi mới của đất nước ta hiện nay, việc sử dụng hình ảnh để tuyên truyền cổ vũ các phong trào xã hội trên báo chí đã và đang mang lại những lợi ích chính trị to lớn Những bức ảnh thời sự phản ánh cá nhân và tập thể tiêu biểu trong các phong trào thi đua của quân và dân ta, đã và đang tác động vào tư tưởng, tình cảm quần chúng,

cổ vũ, động viên kịp thời các phong trào cách mạng rộng lớn [29]

Vì vậy, tờ tin ảnh với đặc điểm thông tin chủ yếu bằng hình ảnh có vai trò rất quan trọng đối với hoạt động truyền thông:

- Trước hết, nó biểu đạt thông tin trực quan, do vậy có tác động mạnh đến tư tưởng, tình cảm, nhận thức và hành vi của công chúng Sự kiện, vấn đề báo chí được đăng tải bằng ngôn ngữ văn tự hoặc tiếng nói cho dù có phân tích, lý giải chi tiết thì công chúng vẫn khó ghi nhớ hơn là xem bằng hình ảnh [33] Việc sử dụng hình ảnh để tác động đến tư tưởng, tình cảm công chúng sẽ đem lại hiệu quả to lớn Ví dụ: khi xem một tin ảnh phản ánh hiện trường một

vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng, do tác động trực quan, người xem sẽ nhận thức rõ hơn về hậu quả của tai nạn giao thông và từ đó sẽ có hành vi đúng hơn khi tham gia giao thông

- Cũng từ đặc điểm thông tin bằng ảnh là chủ yếu, tờ tin ảnh có khả năng tác động tức thì vào đời sống xã hội, do vậy nó trở thành công cụ thông

tin quan trọng, hữu ích tham gia vào tổ chức, giám sát, điều hành xã hội [33]

Từ thông tin chủ yếu bằng hình ảnh mà tờ tin ảnh có khả tạo dựng dư luận xã hội một cách nhanh chóng và việc tham gia vào giám sát xã hội được thể hiện thông qua dư luận xã hội, được đánh giá bằng việc thay đổi nhận thức, hành

vi của công chúng

- Trong hoạt động truyền thông, tờ tin ảnh còn có vai trò quan trọng trong việc chuyển tải những thông tin bằng hình ảnh góp phần tích cực trong việc giáo dục tri thức và nhận thức thẩm mỹ; đem lại giá trị thư giãn, giải trí; quảng bá hiệu quả hình ảnh quê hương đất nước, các hoạt động chính trị, kinh

tế, văn hóa, xã hội… từ đó góp phần tích cực cho việc mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế “Sẽ không có hàng rào ngôn ngữ nào ngăn cản con người trên thế giới này đến với nhau thông qua hình ảnh trực quan để giao tiếp” [33]

+ Đối với công chúng xã hội:

Có thể nói, vấn đề dân tộc và công tác dân tộc luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm sâu sắc Những năm qua, hệ thống chính sách của Đảng và Nhà nước ta với mục tiêu bao trùm là thực hiện quyền bình đẳng, đoàn kết, tương trợ cùng phát triển giữa các dân tộc trong sự nghiệp đổi mới và xây dựng đất nước Để những chính sách của Đảng, Nhà nước đi vào cuộc sống, được tổ chức thực hiện đem lại hiệu quả, công tác thông tin tuyên truyền luôn đóng một vai trò hết sức quan trọng Thực hiện công tác tuyên truyền ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi là cơ sở để thực hiện thắng lợi các mặt công tác khác trong mục tiêu chung, đó là xóa đói, giảm nghèo, nâng cao dân trí [38] Nghị quyết số 22/NQ-TW, ngày 27 tháng 11 năm 1989 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách lớn phát triển kinh tế - xã hội miền núi đã ghi rõ: “Tăng cường các phương tiện thông tin đại chúng…, phổ biến các văn hóa phẩm và tài liệu có nội dung thiết thực, phù hợp với yêu cầu và truyền thống của đồng bào các dân tộc Chú trọng sử dụng ngôn ngữ dân tộc (và chữ viết

nếu có) trong công tác thông tin tuyên truyền” [2, tr 5] Trong Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X cũng đã xác định “Phát triển mạnh và nâng cao chất lượng các hoạt động thông tin, báo chí, phát thanh, truyền hình, xuất bản

và phát hành sách trên tất cả các vùng, chú ý nhiều hơn đến vùng sâu, vùng

xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số” [22, tr 214]

Báo chí luôn làm nhiệm vụ xung kích trong công tác tuyên truyền cho đồng bào các dân tộc thiểu số miền núi Đến nay, hầu hết các đài Phát thanh

và Truyền hình ở nước ta đều có các chương trình tuyên truyền phục vụ đồng bào các dân tộc thiểu số (bằng các thứ tiếng dân tộc thiểu số), diện phủ sóng ngày càng được nâng cao, hầu hết các khu vực miền núi, vùng sâu, biên giới, hải đảo đều có thể xem được các chương trình phát thanh, truyền hình quốc gia; phạm vi các địa phương đều có thể xem chương trình địa phương mình

Hầu hết các tờ báo ở Trung ương như: Nông nghiệp Việt Nam, Nông thôn ngày nay, Nhân dân, Quân đội Nhân dân, Lao động, Đại đoàn kết, Văn hóa… và các báo in ở các tỉnh miền núi đều thường xuyên đăng tải các tin, bài, ảnh hoặc mở chuyên mục về các vấn đề dân tộc và miền núi Năm 1992, Thông tấn xã Việt Nam đã xuất bản Bản tin ảnh và từ năm 1995 xuất bản thêm chuyên đề Dân tộc và miền núi, được phát hành rộng rãi đến tận các xã miền núi trong toàn quốc; Tạp chí Dân tộc và Miền núi và Báo Dân tộc Phát triển thuộc Ủy ban Dân tộc xuất bản từ năm 1999 với số lượng lớn và được phát hành rộng rãi đến tất cả các xã trong cả nước… Nhiều địa phương đã ra các tờ chuyên đề báo ảnh chữ to, dễ hiểu, hình ảnh đẹp như báo Lào Cai, Yên Bái, Tuyên Quang, Lai Châu, Hà Giang,… nhằm giúp đồng bào dân tộc thiểu

số dễ dàng tiếp cận những thông tin về chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, thông tin về khoa học kỹ thuật… [38, tr 12,13] Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 2472, ngày 28/12/2011 về việc cấp một số

ấn phẩm báo, tạp chí cho vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt

khó khăn giai đoạn 2012 - 2015 Theo đó, một số tờ báo, tạp chí sẽ được Chính phủ tài trợ để phát không thu tiền đến các địa chỉ cụ thể ở các xã vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn

Nhìn chung, cùng với việc mở ra nhiều chuyên trang, chuyên mục, chương trình dành riêng cho đồng bào các dân tộc thiểu số miền núi trên các báo, tạp chí, đài phát thanh, truyền hình, tờ tin ảnh với những tiêu chí riêng của mình đã thể hiện được vai trò quan trọng trong việc thực hiện tuyên truyền có hiệu quả đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước đến với đồng bào dân tộc thiểu số và vùng núi, phổ biến những kiến thức khoa học, những kinh nghiệm xóa đói giảm nghèo, xây dựng đời sống văn hóa… bằng nhiều hình thức phù hợp, góp phần tích cực vào việc nâng cao dân trí, xóa dói, giảm nghèo, nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao miền núi đối với sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước

Vai trò của tờ tin ảnh trong công tác tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ở vùng núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số là rất quan trọng Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan, việc tổ chức thực hiện tờ Tin ảnh cũng còn nhiều hạn chế ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng tờ tin, ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền như phạm vi phát hành chưa rộng, đề tài thông tin còn kém hấp dẫn, kém phù hợp, lối viết còn dài dòng, khó hiểu… và đó là những yêu cầu đặt ra cần phải khắc phục để tờ tin ảnh ngày càng phát huy được vai trò của mình hơn nữa

1.3 Những tiêu chí đánh giá chất lượng tờ tin ảnh

1.3.1 Các tiêu chí về nội dung

+ Đề tài:

Đề tài có thể được hiểu theo hai nghĩa rộng và hẹp Với nghĩa rộng, đề tài được dùng để chỉ lĩnh vực đề tài, như đề tài văn hóa xã hội, đề tài nông nghiệp - nông thôn, đề tài kinh tế,… Với nghĩa hẹp, đề tài là phạm vi cuộc

sống được phản ánh trong tác phẩm Đó có thể là một nét, một khía cạnh trong đời sống của con người, của một nhóm xã hội trên địa bàn cụ thể nào

đó Đề tài thuộc phạm trù khách quan, tồn tại bên ngoài ý muốn của tác giả

Đề tài có thể là sự kiện hay vấn đề thời sự; là sự kiện mới xảy ra hoặc xảy ra

đã lâu nhưng mới biết tức thì và có ý nghĩa thời sự - xã hội Đề tài và chủ đề

có mối quan hệ biện chứng với nhau Nhà báo không thể sáng tạo được tác phẩm nếu không phát hiện được đề tài, sự kiện có khả năng biểu đạt chủ đề

ấy Nhà báo nói bằng sự kiện, thông qua sự kiện cụ thể để nói lên điều mình muốn gửi gắm tới công chúng (tức là chủ đề) Nhưng nếu phát hiện được đề tài, sự kiện nóng nhưng không nắm bắt được nhịp thở cuộc sống, có thể chủ

đề hấp dẫn sẽ bị bỏ qua, không được khai thác [14, tr 283, 284]

Một tờ tin ảnh được đánh giá là có chất lượng hay không, trước hết ở việc đề tài mà nó phản ảnh qua từng tác phẩm báo chí (ảnh) có tính thời sự hay không, có ý nghĩa xã hội hay không, và đề tài đó có bắt nhịp được hơi thở cuộc sống, đáp ứng được nhu cầu quan tâm của đối tượng công chúng mà tờ tin ảnh đó hướng đến hay không

+ Chủ đề:

Chủ đề của tác phẩm báo chí, đó chính là ý đồ, ý định, ý tưởng của tác giả muốn chuyển tải đến công chúng thông qua tác phẩm của mình Như vậy, chủ đề thuộc về chủ quan nhưng không phải là chủ quan thuần túy mà là kết quả nhận thức những vấn đề của thực tiễn cuộc sống Chủ đề của một tác phẩm báo chí tốt thường gắn và phản ánh được những vấn đề bức xúc, những trăn trở, suy nghĩ hay mong đợi của công chúng xã hội, của nhiều người [14, tr 283]

Với tính đặc thù là thông tin chủ yếu bằng hình ảnh, do vậy việc thể hiện chủ đề - cái mà tác giả muốn thông tin tới đối tượng công chúng trong mỗi tác phẩm của tờ tin ảnh là điều không dễ Nó đòi hỏi nhà báo phải có một thái độ lao động sáng tạo nghiêm túc, có chuyên môn tốt, am hiểu thực tiễn cuộc sống và có khả năng quan sát nhạy bén, tinh tế

+ Chi tiết:

Chi tiết là những bộ phận nhỏ nhất của sự kiện Chi tiết có thể là một hành vi, một cử chỉ của con người hay một trạng thái cụ thể của hoàn cảnh diễn ra sự kiện Thông qua chi tiết, nhà báo mô tả, phản ánh sự kiện Logic vận động của sự kiện trong tác phẩm là mối quan hệ giữa các chi tiết cụ thể [34, tr 11] Chi tiết có ý nghĩa rất quan trọng trong mỗi tác phẩm của tờ tin ảnh Chi tiết chính là cái khách quan đầu tiên để tạo thành cái khách quan chung của toàn bộ sự kiện Chính vì vậy, chi tiết có khả năng tạo ra tâm lý tin tưởng cho người tiếp nhận thông tin Đôi khi chỉ một vài chi tiết “đắt” có khả năng tạo nên sức nặng của cả một tác phẩm

Để có thể phát hiện những chi tiết “đắt”, đòi hỏi người làm báo phải có

sự hiểu biết bao quát mọi khía cạnh của sự kiện, có con mắt quan sát kỹ càng, tinh tế với từng sự kiện Nếu các chi tiết cấu thành nội dung một tác phẩm mà thiếu sức biểu cảm, thiếu thông tin thì sẽ làm cho tác phẩm trở nên rườm rà hoặc khô cứng

1.3.2 Những tiêu chí về hình thức

+ Ngôn ngữ:

Việc sử dụng ngôn ngữ (bao gồm cả ngôn ngữ hình ảnh và ngôn ngữ văn tự) sao cho giản dị, dễ hiểu mà vẫn chuyển tải được những thông tin cần phải chuyển tải, vẫn góp phần nâng cao nhận thức, tạo ra những nhu cầu mới về kiến thức, thẩm mỹ… là yêu cầu nhất thiết phải đặt ra và thực hiện đối với các tờ báo nói chung, tờ tin ảnh nói riêng Lênin coi việc biết viết, biết nói một cách giản

dị, sáng sủa theo ngôn ngữ của nhân dân, biết dứt bỏ một cách kiên quyết những

“thuật ngữ uyên thâm thời thượng”, những từ mà quần chúng không hiểu… là phẩm chất hết sức quan trọng của người làm báo [36, tr 163]

Đối với tờ tin ảnh, do tính chất đặc thù là chủ yếu thông tin bằng hình ảnh, do vậy ngôn ngữ hình ảnh ở đây là ngôn ngữ chính Vì là thông tin trực

quan nên hình ảnh đẹp về ánh sáng, rõ ràng về bố cục, các chi tiết cấu thành

sự kiện được phản ánh qua ảnh có sức biểu cảm, chứa đựng nhiều thông tin sẽ làm cho chất lượng, hiệu quả thông tin của mỗi tác phẩm cao hơn

Bên cạnh ngôn ngữ hình ảnh thì những ngôn ngữ khác trong một tờ tin ảnh như ngôn ngữ văn tự, ngôn ngữ đồ họa… cũng phải tuân thủ tính đại chúng của báo chí nói chung và phù hợp với từng đối tượng công chúng cụ thể mà tờ tin ảnh đó hướng đến

+ Thể loại tác phẩm:

Theo tác giả Tạ Ngọc Tấn, Nguyễn Tiến Hài trong cuốn giáo trình “Tác phẩm báo chí” (Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin, H 1995, tập 1), thì hình thức của tác phẩm báo chí là một hệ thống tổ chức các yếu tố nội dung thành một chỉnh thể thống nhất và toàn bộ những phương tiện, biện pháp nhằm thể hiện nội dung Trong tác phẩm báo chí có thể thấy các yếu tố hình thức chính như: kết cấu, thể loại, ngôn ngữ, các biện pháp sáng tạo tác phẩm Việc sử dụng thể loại, những biện pháp sáng tạo tác phẩm sao cho phù hợp phụ thuộc vào tiêu chí của mỗi tờ báo, phụ thuộc vào trình độ văn hóa của đối tượng công chúng mà tờ báo đó hướng đến, cũng như phụ thuộc vào mục đích thông tin của nhà báo, tính chất của thông tin mà nhà báo muốn chuyển tải đến công chúng Yếu tố thể loại sử dụng trong sáng tạo tác phẩm giúp chúng ta nhận diện “bản sắc” của mỗi tờ báo theo chức năng, nhiệm vụ, tôn chỉ mục đích của nó Ví dụ như một tờ báo có đối tượng công chúng là những người sống ở thành thị, có trình độ dân trí cao, hiểu biết rộng rãi, nhu cầu được thông tin rất

đa dạng, phong phú mà lại chỉ sử dụng chủ yếu các thể loại như tin, ảnh tin hay tin ảnh để chuyển tải thông tin đến độc giả mà quên đi việc sử dụng thể loại phóng sự, điều tra… để phản ánh những vấn đề công chúng quan tâm thì

tờ báo đó sẽ bị khô cứng, thiếu sự phong phú hấp dẫn về hình thức thể hiện Ngược lại, một tờ báo có đối tượng công chúng là đồng bào các dân tộc thiểu

số ở vùng cao còn nhiều khó khăn, dân trí thấp, có tâm lý thích tiếp nhận thông tin trực quan mà lại sử dụng chủ yếu những thể loại đi vào phân tích, bình luận, diễn giải vấn đề thì sẽ dẫn đến việc kém hiệu quả do độc giả không thích hoặc không có điều kiện, khả năng tiếp nhận thông tin từ những thể loại

đó (không biết chữ phổ thông hay biết nhưng chưa thông thạo…)

Đối với tờ tin ảnh có đối tượng công chúng hướng đến là đồng bào các dân tộc thiểu số, việc sử dụng những thể loại ảnh sao cho có thể chuyển tải thông tin một cách rõ nhất, nhanh nhất, có khả năng làm cho đối tượng công chúng dễ tiếp nhận thông tin, dễ nhớ… là yêu cầu nhất thiết phải thực hiện Như vậy, theo cách phân chia của nhà lý luận nhiếp ảnh Liên Xô (cũ) Tsudakov thì nhóm ảnh chính luận - thông tin, bao gồm ảnh tin, phóng sự ảnh, ảnh minh họa sẽ phù hợp hơn cả cho tờ tin ảnh

+ Thiết kế, trình bày:

Đối với báo in nói chung, việc sắp xếp tin, bài, ảnh… ở vị trí nào, trình bày to hay nhỏ, mầu sắc ra sao… trên trang báo, không phải là một sự sắp xếp ngẫu hứng mà là sự sắp xếp có chủ đích, có tính toán một cách khoa học nhằm mục đích cho độc giả dễ tiếp cận, thích tiếp cận để chuyển tải tốt thông tin, qua đó mới tạo ra hiệu quả Trình bày một trang báo, một tờ báo là khâu cuối cùng trong qui trình sáng tạo một sản phẩm báo chí vì vậy nó cũng phải phối hợp, gắn kết chặt chẽ với các khâu sáng tạo khác, đồng thời phải tuân thủ các tiêu chí mang tính nguyên tắc sau:

- Đảm bảo tính chính trị - thời sự: Dựa vào nhu cầu, tâm lý, thói quen

của độc giả để trình bày các yếu tố nội dung đúng vị trí, tầm quan trọng của

nó, nhất là đối với các sự kiện chính trị - thời sự Trong trường hợp có nhiều

sự kiện như nhau cần phải thể hiện lên trang 1 thì có thể rút đầu đề trình bày trên trang 1, còn nội dung trình bày ở trang trong Với các sự kiện quan trọng như nhau nên sắp xếp công bằng [32, tr 191]

- Đảm bảo tính khoa học, tiện ích: Tính khoa học ở đây được biểu thị

bằng sự hợp lý, thuận tiện cho bạn đọc tiếp nhận thông tin Sắp xếp trình bày như thế nào, sử dụng khuôn khổ tờ báo ra sao, mầu sắc, kiểu chữ gì cần căn

cứ vào đặc điểm dân trí, tâm lý, thói quen của đối tượng độc giả mà tờ báo hướng đến Một chuyên mục được duy trì ổn định, có vị trí ổn định trên một trang báo cũng chính là tạo sự tiện ích, tạo thói quen cho độc giả trong quá trình tiếp cận thông tin Khi trình bày các yếu tố như ảnh, chú thích, đầu đề, chính văn… nhất thiết phải đạt yêu cầu tạo sự thuận lợi cho độc giả trong việc tiếp cận thông tin Một trang báo đẹp về hình thức phải là một trang báo được trình bày dễ xem và dễ đọc [32, tr 192]

- Đảm bảo tính nghệ thuật: Ngoài các yếu tố khoa học, tiện ích, tờ báo

cần phải đẹp để tạo sức hấp dẫn, thu hút độc giả Trình bày trang báo đảm bảo yếu tố thẩm mỹ nhưng phải dựa trên cơ sở đảm bảo tính chính trị, tính khoa học, hợp lý Để một trang báo đẹp, việc vận dụng các kiến thức nghệ thuật đồ họa vào thiết kế trình bày là cần thiết, tuy nhiên phải cần phải ý thức rõ ràng rằng việc trình bày là để thể hiện những nội dung thông tin, làm cho nội dung thông tin trong mỗi tác phẩm báo chí sống động, để thu hút độc giả chứ không phải trình bày để đạt tính nghệ thuật một cách thuần túy

1.4 Phương thức tổ chức xuất bản tờ tin ảnh

1.4.1 Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày, in ấn

+ Tổ chức nội dung:

Tổ chức nội dung một tờ báo nói chung, tờ Tin ảnh nói riêng “là việc

lập kế hoạch nội dung từng số báo, trang báo, tạp chí sắp xuất bản, tổ chức thực hiện để đạt được mục đích, mục tiêu và đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng mà cơ quan báo chí đó hướng đến” [32, tr 2] Việc lập kế hoạch nội dung cho từng số báo có vai trò rất quan trọng Báo, tạp chí là công

cụ, phương tiện của Đảng và Nhà nước trong lãnh đạo, tổ chức quản lý và

điều hành xã hội; đồng thời nó cũng là một kênh phương tiện để Đảng, Nhà nước triển khai thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách đối với xã hội nói chung Thông qua báo chí là để chuyển tải những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với nhân dân; báo chí thông qua chức năng của mình

để tuyên truyền, chuyển tải những tri thức , những nhân tố mới điển hình trong đời sống xã hội, giúp cho đối tượng công chúng mà tờ báo, tạp chí muốn hướng tới có điều kiện tiếp nhận những thông tin mới, qua đó nâng cao dân trí, phát triển kinh tế - xã hội Chính vì vậy, việc lập kế hoạch nội dung cho từng từng số báo, nhất là đối với tờ tin ảnh (có đối tượng công chúng mang những nét đặc thù) là khâu có tính quyết định đến hiệu quả của tờ báo

Tờ báo có đáp ứng được nhu cầu của công chúng hay không, có được công chúng đón nhận hay không, có đảm bảo đúng định hướng, đúng tôn chỉ mục đích hay không chính là từ khâu lập kế hoạch

Để tổ chức tốt nội dung tờ Tin ảnh cần phải thực hiện các bước sau:

- Lập kế hoạch xuất bản: Đây là khâu quan trọng vì “kế hoạch xuất bản

của mỗi số báo được ví như kim chỉ nam soi sáng cho tờ báo, tạp chí đi đúng, trúng định hướng chính trị” [32, tr 35] Việc lập kế hoạch xuất bản càng cụ thể chi tiết, các bộ phận chuyên môn trong tòa soạn thực hiện càng đạt kết quả cao Thư ký tòa soạn là người quan trọng giúp cho Tổng biên tập trong các cơ quan báo chí trực tiếp đề xuất và xây dựng nội dung cho mỗi trang báo, vì vậy cần phải nắm rõ chức năng, nhiệm vụ, tôn chỉ mục đích của tờ bào; đồng thời phải nắm rõ tình hình thời sự, am hiểu đời sống xã hội để xây dựng được những nội dung sát với thực tế, phù hợp với đối tượng công chúng và không lạc hậu với tình hình thời sự, đời sống kinh tế - xã hội

- Tổ chức thực hiện kế hoạch xuất bản: Kế hoạch xuất bản trước khi

phê duyệt cần có sự tham gia ý kiến bổ sung của các bộ phận chuyên môn; khi được phê duyệt, nó phải được triển khai đến trưởng, phó các bộ phận

chuyên môn liên quan trong tòa soạn để phối hợp tổ chức thực hiện Kế hoạch xuất bản có sự nhất trí cao và sự phối hợp tốt của các bộ phận chuyên môn thì

sẽ đem lại hiệu quả cao trong nội dung mỗi trang báo, số báo Khi thực hiện

kế hoạch xuất bản cần lưu ý đến các yếu tố ảnh hưởng như năng lực chuyên môn của người thực hiện, yếu tố địa lý, thời gian, những yếu tố đột xuất khác… để điều chỉnh, tổ chức thực hiện hiệu quả

- Những tiêu chí lựa chọn, biên tập tác phẩm: Đây là khâu quan trọng, quyết định đến chất lượng nội dung của một trang báo, một số báo Nói đến tác phẩm báo chí là nói đến tính chất thông tin thời sự, chân thực, khách quan về các sự kiện, vấn đề của hiện thực [32, tr 49] Các tác phẩm báo chí

được sử dụng trên một trang báo thường là tin, bài, ảnh (với các hình thức thể

loại khác nhau) cần phải đạt được các tiêu chí chính như: Sự kiện, vấn đề mới (đã, đang, sẽ xảy ra, mang tính phổ biến, nhiều người chưa tường tận); Sự kiện, vấn đề tác động đến nhiều người, có ý nghĩa xã hội; Sự kiện, vấn đề phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, đối tượng công chúng của tờ báo; Sự kiện vấn

đề cần được thông tin đầy đủ, khách quan; Sự kiện vấn đề được khai thác dài

kỳ (trước, trong và sau sự kiện);…

- Phương pháp lựa chọn, biên tập các thể loại tác phẩm: Các thể loại

tác phẩm báo chí được lựa chọn ngoài đáp ứng những yêu cầu về thể loại còn phải đáp ứng với yêu cầu phù hợp với nhu cầu, đặc điểm công chúng của tờ báo Lựa chọn, biên tập tin, bài, ảnh đúng yêu cầu thể loại, đảm bảo ngắn gọn,

dễ hiểu, dễ xem, có khả năng chuyển tải nhanh, ấn tượng nội dung thông tin

sẽ làm tăng chất lượng, tính hấp dẫn và hiệu quả thông tin của trang báo

+ Thiết kế, trình bày, in ấn:

Để trình bày tốt một trang báo, về cơ bản gồm có ba bước:

- Bước 1, chuẩn bị nội dung: Ngoài các tác phẩm thì việc chuẩn bị các

yếu tố công cụ, thiết bị kỹ thuật phục vụ cho việc thiết kế trình bày là hết sức

cần thiết Hiện nay, việc ứng dụng công nghệ tin học trong thiết kế trình bày báo sẽ làm cho tác sản phẩm báo chí ngày càng đẹp hơn, vì vậy người họa sỹ thiết kế trình bày cũng phải cập nhật và trang bị cho mình những kiến thức về công nghệ thông tin, sử dụng thành thạo các phần mềm thiết kế trình bày báo thì mới đáp ứng được yêu cầu

- Bước 2, lên trang: Sau khi đã phân bố tin, bài, ảnh… theo từng vị trí,

việc chia cột báo và trình bày được tiến hành Vận dụng các nguyên tắc trong thiết kế, trình bày trang báo, khi lên trang cần phải đặt mục đích, kế hoạch nội dung, hình thức rõ ràng tạo được sự hấp dẫn, chuyển tải được những ý tưởng nội dung tin, bài, ảnh trong từng trang báo, số báo

- Bước 3, hoàn chỉnh và sửa trang in thử: Sau khi được trình bày hoàn

chỉnh, các trang báo cần được in thử ra để thực hiện khâu đọc, sửa các lỗi về mặt nội dung, các lỗi kỹ thuật nhằm đảm bảo khi tờ báo được phát hành sẽ không còn những lỗi có thể xảy ra về cả nội dung và hình thức Thực hiện tốt khâu kiểm tra và sửa lỗi trang in thử sẽ làm cho trang báo luôn đảm báo chất lượng về mặt nội dung, đẹp về mặt hình thức

1.4.2 Phát hành, theo dõi và xử lý thông tin phản hồi

- Đối với báo in, công việc tổ chức phát hành có vai trò rất quan trọng Phát hành phải gắn với việc nắm bắt thị trường và nghiên cứu công chúng; phải đo đếm được từng ngày chỉ số phát hành ở các thị trường khác nhau, cũng như quan sát hành vi mua, đọc báo của công chúng một cách nghiêm túc

và có nghề, trên cơ sở ấy phân tích công chúng - khách hàng - thị trường và

có những phán đoán và giải pháp phù hợp cho việc phát triển báo chí tiếp theo [14, tr 297]

Việc nghiên cứu công chúng tốt, hiểu rõ nhu cầu của đối tượng công chúng mà tờ báo hướng đến sẽ giúp cho tờ tin ảnh đáp ứng được nhu cầu thông tin của của công chúng, vì thế công chúng sẽ không quay lưng lại, số

lượng phát hành theo đó sẽ tăng Đây chính là thước đo hiệu quả tuyên truyền của tờ tin ảnh

- Theo dõi, xử lý phản hồi từ công chúng vừa là trách nhiệm của nhà báo – với tư cách là tác giả, vừa là công việc quan trọng của cơ quan báo chí [14, tr 297] Thông tin phản hồi sẽ là cơ sở để nhà báo, cơ quan báo chí điều chỉnh các hoạt động tiếp theo, từ đó có thể quyết định tiếp tục thông tin hoặc dừng thông tin về sự kiện, vấn đề đã đưa cũng như cải tiến hoặc không cải tiến về nội dung và hình thức, cách thức thông tin Xử lý tốt thông tin phản hồi từ công chúng sẽ làm cho uy tín của các tờ báo nói chung, tờ tin ảnh nói riêng tăng lên

Tiểu kết chương 1

Trên cơ sở những vấn đề lý luận cơ bản về báo chí, các thể loại báo chí liên quan đến đối tượng nghiên cứu, chương 1 của luận văn đã hệ thống hóa được các quan niệm, ý kiến, các tài liệu, giáo trình, từ đó đưa ra được hệ thống các khái niệm: tin, ảnh báo chí, tin ảnh, tờ tin ảnh; cũng như làm rõ các thuật ngữ liên quan (nâng cao, chất lượng, nâng cao chất lượng, tổ chức xuất bản) Chương 1 cũng đã chỉ rõ được những đặc điểm, tính chất, vai trò của tờ tin ảnh; chỉ ra những tiêu chí đánh giá chất lượng tờ tin ảnh, bao gồm những tiêu chí về nội dung (đề tài, chủ đề, chi tiết) và những tiêu chí đánh giá về mặt hình thức (ngôn ngữ, thể loại tác phẩm, thiết kế trình bày…); chỉ rõ được phương thức tổ chức xuất bản tờ tin ảnh gồm phương thức tổ chức nội dung, thiết kế trình bày và in ấn, vai trò của việc phát hành theo dõi và xử lý thông tin phản hồi

Những kết quả nghiên cứu trên là cơ sở để tác giả luận văn tiến hành khảo sát và phân tích, đánh giá khách quan về thực trạng hoạt động của tờ Tin ảnh Hà Giang cực Bắc của Báo Hà Giang trong phạm vi mà đề tài đề cập

Chương 2 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC TỜ TIN ẢNH “HÀ GIANG CỰC BẮC” CỦA BÁO HÀ GIANG HIỆN NAY

2.1 Vài nét về tờ tin ảnh “Hà Giang cực Bắc”

2.1.1 Lịch sử ra đời và phát triển

Sau 16 năm sáp nhập với tỉnh Tuyên Quang thành tỉnh Hà Tuyên, tháng

10 năm 1991, thực hiện Nghị quyết Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa VIII về chia tách một số tỉnh, tỉnh Hà Giang lại được tái lập Cùng với việc tái lập tỉnh, Đảng bộ tỉnh Hà Giang và các cơ quan của Đảng bộ trong đó có Báo Hà Giang được thành lập Là một tỉnh biên giới, miền núi, bị ảnh hưởng nặng nề

từ cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc kéo dài từ năm 1979 đến 1990,

Hà Giang sau khi tái lập là tỉnh nghèo nhất cả nước, kết cấu hạ tầng kinh tế -

xã hội yếu kém, đội ngũ cán bộ các cấp vừa thiếu lại yếu, dân trí thấp (tỷ lệ người mù chữ chiếm trên 65%), đời sống nhân dân các dân tộc, nhất là đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao, vùng sâu gặp rất nhiều khó khăn

Sau 5 năm tái lập, năm 1995, Hà Giang (lúc này có 10 huyện, thị xã) vẫn còn 9/10 huyện, thị là vùng khó khăn đặc biệt Tỉnh xác định, trong nhiều giải pháp để thúc đẩy kinh tế - xã hội vùng khó khăn phát triển, nâng cao dân trí, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào các dân tộc thiểu số thì giải pháp truyền thông có vai trò hết sức quan trọng Có thể coi đây là chìa khóa để đẩy mạnh tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến với đồng bào các dân tộc Truyền thông có thể giúp cho đồng bào các dân tộc tiếp cận được những tiến bộ khoa học kỹ thuật, những tri thức mới trong mọi lĩnh vực của đời sống, từ đó sẽ chuyển biến về nhận thức, thay đổi hành vi, giúp đồng bào thay đổi những tập tục lạc hậu, áp dụng những tiến bộ trong sản xuất và đời sống xã hội Lúc này, số lượng phát hành của Báo Hà