Phân tích các thách thức của việt nam khi gia nhập công ước nhân quyền quốc tế thông qua một số công ước nhân quyền quốc tế mà việt nam đã gia nhập

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIKHOA LUẬT ———————— ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH CÁC THÁCH THỨC CỦA VIỆT NAM KHI GIA NHẬP CÔNG ƯỚC NHÂN QUYỀN QUÔC TẾ THÔNG QUA MỘT SỐ CÔNG ƯỚC NHÂN QUYỀN QUỐC TẾ MÀ VIỆT NA

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

————————

ĐỀ TÀI:

PHÂN TÍCH CÁC THÁCH THỨC CỦA VIỆT NAM KHI GIA NHẬP CÔNG ƯỚC NHÂN QUYỀN QUÔC TẾ

THÔNG QUA MỘT SỐ CÔNG ƯỚC NHÂN QUYỀN QUỐC TẾ

MÀ VIỆT NAM ĐÃ GIA NHẬP

Học phần: Lý luận và pháp luật về Quyền con người

Mã học phần: CAL 3002 (2 tín chỉ) Giảng viên: TS Ngô Thị Minh Hương Sinh viên thực hiện:

Mssv:

Lớp:

Hà Nội – 11/2021

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 4

Chương 1: Lý luận chung về quyền con người 4

1 Khái niệm về quyền con người 4

2 Một số công ước quốc tế về Quyền con người mà Việt Nam đã gia nhập 4

Chương 2: Những thách thức, khó khăn của Việt Nam khi gia nhập các công ước về nhân quyền quốc tế 6

1 Về mặt pháp lý 6

2 Về phía Nhà nước 7

3 Về kinh tế - xã hội 7

Chương 3: Một số kiến nghị để Việt Nam thực hiện hiệu quả quyền con người thông qua một số công ước quốc tế về nhân quyền mà Việt Nam đã gia nhập 10

KẾT LUẬN 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quyền con người là sự kết tinh những giá trị nhân văn cao quý của nền văn minh nhân loại, là thành quả đấu tranh của toàn nhân loại chống lại sự áp bức, bóc lột, bất công, là thước đo của sự tiến bộ, công bằng xã hội Hiện nay, vấn đề quyền con người luôn là vấn tâm nóng trên mọi mặt, giành được sự quan tâm của nhiều người Quyền con người chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng được bảo đảm thực hiện trong cuộc sống Với sự hội nhập, biến đổi mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, ngày càng có nhiều mối đe dọa hơn đối với nhân loại Chính vì vậy, nhà nước có vai trò, trách nhiệm và phải đặc biệt quan tâm, bảo đảm thực hiện quyền con người

Trên cơ sở ghi nhận các quyền con người thông qua các công ước quốc tế về nhân quyền, Việt Nam trong những năm qua đã đạt được nhiều thành tựu đánh kể trong việc bảo vệ, tôn trọng và thúc đẩy quyền con người Tuy nhiên, do quyền con người có phạm

vi và nội dung rất rộng nên Việt Nam vẫn gặp một số khó khăn, thách thức để thực hiện chúng

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Phân tích các thách thức của Việt Nam khi gia nhập công ước nhân quyền quốc tế thông qua một số công ước nhân quyền quốc tế mà Việt Nam đã gia nhập” làm đề tài nghiên cứu của mình.

2 Mục đích nghiên cứu

Bài tiểu luận nhằm mục đích phân tích các thách thức của Việt Nam khi gia nhập công ước nhân quyền quốc tế thông qua một số công ước nhân quyền quốc tế mà Việt Nam đã gia nhập Từ đó, kiến nghị một số giải pháp giúp Việt Nam bảo đảm thực thi quyền con người tốt hơn

3 Phương pháp nghiên cứu

Bài tiểu luận sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, diễn giải, đọc hiểu văn bản pháp luật để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu

NỘI DUNG

Chương 1: Lý luận chung về quyền con người.

1 Khái niệm về quyền con người

Quyền con người là những bảo đảm pháp lý phổ quát có tác dụng bảo vệ cá nhân và nhóm chóng lại những hành động hoặc sự bỏ mặc làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người Bên cạnh đó, quyền con người được định nghĩa một cách khái quát là những quyền bẩm sinh vốn có của con người mà nếu không được hưởng thì chúng ta sẽ không thể sống như con người1

Tựu chung lại, quyền con người thường được hiểu là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế

Tư tưởng về quyền con người ở Việt Nam đã có từ thời phong kiến xa xưa trong nhiều lĩnh vực như quản lý công cộng, tuyển dụng nhân tài, Đến thế kỷ XIX – XX, vấn

đề quyền con người càng được quan tâm nhiều hơn nữa Cho đến ngày nay, khái niệm quyền con người (nhân quyền) tại Việt Nam được hiểu theo nghĩa là tổng thể các mối quan hệ liên quan đến việc thựuc thi con người bao hàm các quyền chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa Để bảo đảm quyền con người được thực thi hiệu quả thì Việt Nam đã gia nhập một số công ước về quyền con người

2 Một số công ước quốc tế về Quyền con người mà Việt Nam đã gia nhập

Những năm đầu 80 của thế kỷ thứ XX, khi đất nước vừa thoát khỏi chiến tranh Việt Nam đã chủ động gia nhập các điều ước quốc tế quan trọng về quyền con người Trong

đó có các công ước quốc tế quan trọng của Liên Hợp Quốc về quyền con người bao gồm: Công ước về các quyền dân sự và chính trị (1966); Công ước về các quyền kinh tế,

xã hội và văn hóa (1966); Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (1979); Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (1969) Ngay sau đó, Việt

1 United Nations, Human Right: Question and Answers, New York and Geneva, 2006, tr4

Nam đã trở thành thành viên của hầu hết các công ước quốc tế quan trọng khác liên quan đến nhân quyền như: Công ước về quyền trẻ em (1989); Công ước về quyền của người khuyết tật (2006); Công ước chống tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người

Liên quan đến việc bảo vệ quyền con người và luật nhân đạo quốc tế, Việt Nam cũng tích cực tham gia vào hầu hết các công ước như Nghị định thư bổ sung Công ước

Giơ-ne-vơ về bảo hộ nạn nhân trong các cuộc xung đột quốc tế; Công ước quốc tế về ngăn ngừa

và trừng trị tội ác diệt chủng (1948); Công ước quốc tế về ngăn chặn và trừng trị tội ác A-pác-thai (1973); Công ước quốc tế về không áp dụng những hạn chế luật pháp đối với các tội phạm chiến tranh và tội ác chống nhân loại (1968)…

Sau khi trở thành thành viên Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) năm 1994, Việt Nam đã tham gia 20 công ước về quyền lao động như Công ước về tuổi tối thiểu của trẻ em được tham gia vào lao động công nghiệp; Công ước về trả công bình đẳng giữa lao động nam

và nữ; Công ước về không phân biệt đối xử trong việc làm và nghề nghiệp,

Bằng cách gia nhập các công ước trên, qua đó có thể nhận thấy rằng, Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến quyền con người, luôn cố gằng để bảo vệ, tôn trọng quyền con người ở mọi mặt đời sống xã hội – chính trị, xã hội, văn hóa một cách hiệu quả nhất Đặc biệt, Chương II - Hiến pháp năm 2013 được xem là đỉnh cao trong hoạt động lập hiến về bảo vệ quyền con người ở Việt Nam, khẳng định sự nhất quán về nội dung quyền con người, quyền công dân, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và chuẩn mực quốc tế

về quyền con người mà Việt Nam đã tham gia Ngoài ra, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội và truyền thông, báo chí cũng tham gia tích cực bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân Thực tế cho thấy, trong hai năm gần đây, trong tình hình diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, Nhà nước ta vẫn cố gắng bảo đảm an sinh – xã hội cho người dân, những cố gắng chống dịch của Nhà nước cũng thể hiện sự quyết tâm trong việc bảo đảm, thúc đẩy quyền con người tại Việt Nam Các chính sách

hỗ trợ luôn hướng đến bảo đảm cho người dân có đày đủ các quyền cơ bản của mình như quyền sống, quyền được chăm sóc sức khỏe, các quyền liên quan đến ăn, mặc, ở, quyền được sống trong môi trường trong lành,

Chương 2: Những thách thức, khó khăn của Việt Nam khi gia nhập các công ước

về nhân quyền quốc tế.

Từ sau khi gia nhập các công ước quốc tế về nhân quyền, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật về bảo vệ quyền con người Tuy nhiên, đây là quá trình có nhiều thách thức và khó khăn

1 Về mặt pháp lý

Không thể phủ nhận rằng, Việt Nam đã cố gắng nội luật hóa các công ước quốc tế về nhân quyền vào trong pháp luật quốc gia Chẳng hạn như giành Chương II trong Hiến pháp để quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân Ban hành các đạo khác như Luật trẻ em (2016), Luật người khuyết tật (2010), Tuy nhiên, hệ thống pháp luật về quyền con người ở Việt Nam hiện nay còn tồn tại một số yếu tố bất hợp lý, mâu thuẫn, chưa theo kịp với yêu cầu bảo đảm các quyền đã được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 Ngoài ra, không ít văn bản pháp luật khác thể hiện sự phức tạp, chồng chéo Một số quyền con người như quyền lập hội2, biểu tình, tiếp cận thông tin, quyền tự

do ngôn luận 3chỉ là quyền “treo”, chưa thực sự được bảo đảm trong thực tiễn thực hiện Ngoài ra là tình trạng kém hiệu quả của pháp luật và thực thi pháp luật trong bảo vệ quyền của các nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương Chẳng hạn như thực tế vẫn còn sự phân biệt giữa lao động nam và lao động nữ, trẻ em phải làm việc vào ban đêm, những người

bị HIV vẫn bị kỳ thị, xa lánh,

Mặt khác, trong tố tụng hình sự, quyền con người dễ bị xâm phạm nhất và hậu quả của sự xâm phạm đó thường là rất nghiêm trọng cả về vật chất, thể chất và tinh thần Bảo đảm quyền con người được thực hiện trong pháp luật tố tụng hình sự bằng các quy định đúng đắn, hợp lý, khả thi và đảm bảo thực hiện các quy định đó trên thực tế là quan trọng nhất Đặc biệt các quyền như quyền sống, quyền được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm; quyền bất khả xâm phạm về thân thể, không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe,

2 Điều 25 Hiến pháp 2013 tương thích với Điều 22 Công ước ICCPR

3 Điều 25 Hiến pháp 2013 tương thích với Điều 19 Côngn ước ICCPR

xúc phạm danh dự, nhân phẩm, quyền được suy đoán vô tội4, Thực tế cho thấy án tử hình tại Việt Nam vẫn đang là vấn đề gay tranh cãi vì Trong điều tra xét xử tội phạm, việc sử dụng các hình thức bức cung là vẫn tồn tại Vì vậy, thách thức lớn đối với Nhà nước là phải làm sao bảo đảm quyền con người không chỉ trên “mặt giấy” mà phải bảo đảm quyền con người trong thực tiễn đời sống

2 Về phía Nhà nước

Trình độ nhận thức về quyền con người của một số bộ phận cán bộ, công chức, viên chức còn bất cập, chưa thực sự ngang tầm với yêu cầu bảo đảm quyền con người trong hoạt động của các cơ quan nhà nước Mặt khác, trong nội bộ vẫn tồn tại các tiêu cực như vấn đề tham nhũng, chi tiêu không rõ ràng Điều này ảnh hưởng ít nhiều đến việc bảo đảm thực thi quyền con người tại Việt Nam

Mặc dù các hình thức tuyên truyền, giáo dục về quyền con người ở nước ta đã có sự phát triển Tuy nhiên vẫn chưa thực sự phổ biến và dễ tiếp cận Hơn nữa, quyền con người có nội dung rộng, phức tạp, liên quan đến nhiều vấn đề nhạy cảm như dân chủ, tôn giáo, dân tộc, tư pháp, tiếp cận thông tin, cho nên hiểu rõ các trình tự, thủ tục bảo đảm quyền con người không đơn giản, đòi hỏi phải có thời gian và thường xuyên tìm hiểu, chủ động nâng cao năng lực, kinh nghiệm trong việc bảo vệ quyền con người

Hoạt động giám sát việc bảo đảm quyền con người còn có biểu hiện hình thức, thiếu hiệu quả trong việc phát hiện, khắc phục kịp thời những hạn chế, thiếu sót của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong việc thực hiện quyền con người theo quy định của pháp luật Một trong những nguyên nhân cơ bản của hiện tượng này là Việt Nam đang thiếu một cơ quan quốc gia có địa vị pháp lý đầy đủ, hoạt động chuyên trách, đủ khả năng chủ trì, phối hợp, giám sát, hướng dẫn các cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế, xã hội trong việc bảo đảm các quyền con người

3 Về kinh tế - xã hội

Trong những năm qua, nước ta đã có sự thay đổi lớn về mọi mặt, kể cả kinh tế xã hội Điều này đã giúp cho người dân trong xã hội hưởng thụ đầy đủ quyền con người Tuy

4 Tương thích với Khoản 1 Điều 20 Hiến pháp 2013, Công ước chống tra tấn (1982), Điều 10, 11 Bộ luật tố tụng hình

sự 2015 Điều 14 Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự 2015

nhiên, Việt Nam vẫn là một nước có xuất phát điểm thấp, đời sống nhân dân ở những nơi vùng núi, vùng sâu, vùng xa, hải đảo con nhiều khó khăn Bên cạnh đó, Việt Nam là đất nước có lượng dân cư lớn, hơn 96 triệu dân với nhiều dân tộc khác nhau, đa ngôn ngữ, đa văn hóa, đặc biệt nhóm người dân tộc thiểu số lại sinh sống ở những vùng khó tiếp cận được đầy đủ các dịch vụ xã hội như y tế, giáo dục, thông tin5, nên trình độ còn thấp, chưa hiểu biết hết về quyền và nghĩa vụ của mình Tâm lý về địa vị xã hội, phân biệt giới tính, bao lực gia đình, gây rất nhiều khó khăn trong việc xây dựng và triển khai các chính sách cụ thể nhằm đảm bảo các quyền con người

Mặt khác, trong bối cảnh xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Một mặt hiện nay, khi đất nước đã bước vào giai đoạn đang phát triển,

sự tăng lên của nguồn lực kinh tế và trình độ dân trí trong xã hội sẽ xuất hiện yêu cầu cao hơn đối với việc bảo đảm nhân quyền Do những thay đổi đó nên thách thức cho Nhà nước là bên cạnh phải bảo đảm các quyền căn bản như quyền sống, quyền có việc làm, chỗ ở, chăm sóc sức khỏe6, thì cũng phải bảo đảm các quyền khác như quyền về môi trường trong lành, quyền được bảo đảm an sinh xã hội, quyền sở hữu tư nhân, quyền của giới tính “thứ ba”, song song với đó là phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Bên cạnh đó, cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường, sự phân hóa - phân tầng xã hội, phân hóa giàu nghèo sẽ dẫn đến các nhu cầu về quyền con người giữa các giai tầng xã hội Nạn thất nghiệp gia tăng, tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm, tình trạng lây nhiễm HIV/AIDS và tình trạng bạo lực có chiều hướng lan rộng, tai nạn giao thông ngày càng nhiều, sự biến chất trong xã hội xảy ra nhiều ở tầng lớp thanh thiếu niên Vì vậy, Nhà nước vừa phải có nghĩa vụ đáp ứng yêu cầu về quyền con người cho tất cả các tầng lớp nhân dân, thu hẹp khoảng cách giàu – nghèo, giảm tệ nạn xã hội và phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ bảo đảm các quyền rất thiết yếu, đặc biệt là các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa cho các nhóm dễ bị tổn thương Đó sẽ là những thách thức lớn đối với chính sách, pháp luật trên lĩnh vực nhân quyền

5 Ghi nhận tại Điều 12,13 Công ước ICSCR, Điều 19 Công ước ICCPR

6 Ghi nhận tại Điều 6 Công ước ICCPR, Điều 6, 10, 11, 12 Công ước ICSCR

Cùng với sự phát triển về kinh tế - xã hội, những biến động về môi trường sống tự nhiên đang có những tác động tiêu cực tới cơ chế bảo đảm thực hiện và phát triển quyền con người như biến đổi khí hậu, sự nóng lên của Trái Đất, băng tan, ô nhiễm khí hậu, âm thanh, nguồn nước, không khí, hiệu ứng nhà kính, mực nước biển dâng cao, bão lũ, hạn hán đang xảy ra dồn dập Vệ sinh an toàn thực phẩm không bảo đảm cùng với gian lận thương mại ảnh hưởng trực tiếp tới quyền của người tiêu dùng, các loại bệnh, dịch bệnh chưa được giải quyết dứt điểm và tiếp tục diễn biến phức ảnh hưởng trực tiếp tới việc bảo đảm quyền con người Hay mới đây nhất là dịch Covid 19 đã gây tác động vô cùng lớn, làm phân tán nguồn lực đất nước, giảm hiệu quả trong việc thực thi quyền con người Covid-19 đã khiến Nhà nước phải ban hành pháp luật về việc hạn chế quyền đi lại của người dân, hạn chế giao tiếp, tiếp xúc trực tiếp giữa người với người, hạn chế tập trung đông người, hội họp, tổ chức sự kiện, Điều này gây ảnh hưởng rất lớn tới việc bảo đảm

và thực thi quyền con người khi con người bị hạn chế những quyền vốn có của mình Bên cạnh đó, các ca bệnh Covid tiếp tục tăng nhanh đòi hỏi Nhà nước phải vượt qua những thách thức về bảo đảm quyền sống, quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân

Chương 3: Một số kiến nghị để Việt Nam thực hiện hiệu quả quyền con người thông qua một số công ước quốc tế về nhân quyền mà Việt Nam đã gia nhập.

Để khắc phục những thách thức đang đặt ra, nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả nghĩa vụ bảo đảm quyền con người tại Việt Nam hiện nay, cần chú trọng thực hiện:

Một là, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền con người trên cơ

sở Hiến pháp và pháp luật sao cho phù hợp với các Công ước quốc tế về nhân quyền mà Việt Nam đã gia nhập Không để tình trạng quyền bị “treo” Xây dựng khuôn khổ pháp luật về dân chủ, pháp quyền, quản trị xã hội cho việc bảo đảm quyền con người Chẳng hạn như xây dựng Luật Trưng cầu dân ý, Luật về Lập hội, Luật Biểu tình, Luật Tiếp cận thông tin, Củng cố các thiết chế nhà nước trong bảo vệ, giám sát việc thực hiện quyền con người Nhất là các cơ chế khắc phục và bồi thường thiệt hại do vi phạm quyền con người gây ra, cơ chế bảo vệ quyền của các nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương như trẻ em, người khuyết tật, người nhiễm HIV, Tiếp đó, cần thành lập cơ quan chuyên trách nhân quyền quốc gia bên cạnh các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp Việc thành lập cơ quan chuyên trách nhân quyền quốc gai đang là xu thế chung của các quốc gia trên thế giới, Việt Nam cần gấp rút nghiên cứu và thực hiện thành lập cơ quan này dể có thể giám sát việc bảo đảm, thực thi quyền con người dễ dàng hơn

Hai là, xây dựng và thực thi luật pháp, chính sách, chương trình, dự án phát triển kinh

tế, xã hội, văn hóa cho các nhóm người nghèo, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người nhiễm HIV/AIDS, Ưu tiên phát triển chính sách chăm sóc sức kỏe cho nhân dân, bảo đảm quyền sống của con người Đẩy mạnh việc chủ động phòng, chống các dịch bệnh nguy hiểm, tránh lây lan trong công đồng Nhất là trong thời kỳ dịch bệnh Covid

-19 như hiện nay

Ba là, tăng cường tuyên truyền, giáo dục về quyền con người cho cả những người làm trong nhà nước và cả người dân Đưa giáo dục quyền con người vào các trường học, nơi làm việc Quyền con người có thể bị xâm phạm từ phía bất cứ chủ thể nào, kể cả cơ quan,

tổ chức, người làm trong cơ quan công quyền khi thi hành công vụ Vì vậy, giáo dục phải hướng đến nâng cao nhận thức, tôn trọng và tuân thủ các quyền con người, biết được nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ quyền con người, biết được quyền của mình để