Phân tích về tư tưởng và lịch sử phát triển về quyền con người và lịch sử hình thành pháp luật quốc tế về quyền con người

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI 1 Khái niệm về quyền con người Quyền con người là những quyền cơ bản nhất của con người, được có một cách tự nhiên gắn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN Phân tích về tư tưởng và lịch sử phát triển về quyền con người và lịch sử hình thành pháp luật quốc tế về quyền con người

Giảng viên hướng dẫn: TS Ngô Thị Minh Hương

Sinh viên thực hiện:

Mã số sinh viên:

Môn: Lý luận và pháp luật về quyền con người Lớp:

Hà Nội – 11/2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1 CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI 1

1 Khái niệm về quyền con người 1

2 Lịch sử phát triển tư tưởng về quyền con người 1 CHƯƠNG 2 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG TẠI VIỆT NAM 3 1.Lịch sử hình thành pháp luật quốc tế về quyền con người 3

2 Thực trạng áp dụng pháp luật quốc tế về quyền con người tại Việt Nam 8 CHƯƠNG 3 NHỮNG KIẾN NGHỊ ĐỂ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUYỀN CON NGƯỜI TẠI VIỆT NAM 10 KẾT LUẬN 11 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Hiện nay quyền con người và đảm bảo thực hiện quyền con người đã trở thành một vấn đề thu hút sự chú ý rộng rãi của dư luận quốc tế cũng như tại Việt Nam bởi vì chiến tranh, xung đột,… đang tiếp tục đe dọa đến quyền sống, quyền phát triển của hàng triệu người trên thế giới Là một dân tộc đã trải qua hàng thế kỷ đấu tranh giành độc lập và đang phấn đấu để phát triển nhanh, mạnh mẽ và bền vững, Việt Nam cho rằng cần phải giải quyết một cách toàn diện tất cả các quyền con người và hoàn thiện đảm bảo pháp lý để thực hiện và bảo vệ tối đa các quyền con người Để hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành tư tưởng quyền con người cũng

như pháp luật quốc tế về quyền con người, em xin nghiên cứu về đề tài “Phân tích

về tư tưởng và lịch sử phát triển về quyền con người và lịch sử hình thành pháp luật quốc tế về quyền con người”.

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI

1 Khái niệm về quyền con người

Quyền con người là những quyền cơ bản nhất của con người, được có một cách tự nhiên gắn bó mật thiết với con người - một động vật cao cấp có lý trí, và có tình cảm làm cho con người khác với các động vật khác, mà nhà nước thành lập với một trong những nhiệm vụ quan trọng bậc nhất của mình là phải bảo vệ những quyền đó Cũng vì lẽ tự nhiên đó, quyền con người luôn là mục tiêu của Hiến pháp mỗi quốc gia

2 Lịch sử phát triển tư tưởng về quyền con người

Trong lịch sử phát triển của tư tưởng nhân loại về quyền con người Tư tưởng về quyền con người xuất hiện từ thời tiền sử Tuy nhiên, ở trình độ phát triển của thời tiền sử, có lẽ con người mới chỉ có những ý niệm, chứ chưa thể có những

tư tưởng về quyền con người Bởi vậy, tư tưởng quyền con người được khởi thuỷ

từ khi trên trái đất xuất hiện những nền văn minh cổ đại, mà một trong đó là nền văn minh rực rỡ ở Trung Đông (khoảng năm 3.000- 1.500 trước CN) Chính trong nền văn minh này, nhà vua Hammurabi xứ Babylon đã ban hành một đạo luật có tên là Bộ luật Hammurabi

Trong thời kỳ Trung cổ ở châu Âu, tự do của con người bị hạn chế một cách khắc nghiệt do có sự cấu kết giữa vương quyền của chế độ phong kiến và thần quyền của nhà thờ Thiên chúa giáo Có thể nói thời kỳ Phục hưng ở châu Âu là giai đoạn phát triển rực rỡ của các tư tưởng, học thuyết về quyền con người Trong các thế kỷ XVII-XVIII, nhiều nhà triết học tiêu biểu như Thomas Hobbes (1588–1679), John Locke (1632-1704), đã đưa ra những luận giải về rất nhiều vấn đề lý luận cơ bản của quyền con người, đặc biệt là về các quyền tự nhiên và quyền pháp lý

Trong cuộc cách mạng thứ nhất, mười ba thuộc địa ở Bắc Mỹ đã tuyên bố độc lập thông qua một văn bản có tên là Tuyên ngôn độc lập, trong đó khẳng định

rằng: "Mọi người sinh ra đều bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được, trong những quyền đó có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc" có thể coi là sự xác nhận chính thức đầu tiên trên

phương diện nhà nước về quyền con người Còn trong cuộc cách mạng thứ hai, nhân dân Pháp, mà chủ yếu là thợ thuyền, trí thức và một số thị dân, đã đứng lên lật

đổ chế độ phong kiến, thành lập nền cộng hoà đầu tiên vào năm 1789, đồng thời công bố bản Tuyên ngôn về nhân quyền và dân quyền nổi tiếng của nước Pháp Điều đó cho thấy những tư tưởng về quyền con người đã thẩm thấu một cách nhanh chóng và gây ra những biến động xã hội rất to lớn ở châu lục này

Tuy nhiên, quyền con người thực sự trở thành một vấn đề ở tầm quốc tế từ những năm đầu của thế kỷ XIX, cùng với các cuộc đấu tranh nhằm xoá bỏ chế độ

nô lệ và buôn bán nô lệ diễn ra rất mạnh mẽ và liên tục, các phong trào đấu tranh đòi cải thiện điều kiện sống cho người lao động và bảo vệ nạn nhân trong các cuộc xung đột vũ trang trên thế giới Tiêu biểu ta có thể thấy như năm 1899, Hội nghị

hòa bình quốc tế họp ở La Hay (Hà Lan) đã thông qua Công ước về các luật lệ và tập quán trong chiến tranh Đây là những văn kiện đầu tiên của luật nhân đạo quốc

tế Hay như Cuộc Cách mạng vô sản đầu tiên trên thế giới nổ ra ở nước Nga vào tháng 10 năm 1917 đã mở ra một chương mới trong lịch sử chính trị quốc tế, đồng thời tạo ra những biến chuyển quan trọng trong tư tưởng và thực tiễn về quyền con người Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa trong những thập kỷ 1940 đến 1980 của thế kỷ trước, các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa dần được đề cao, và đặc biệt, các quyền độc lập và tự quyết của các dân tộc được cổ vũ Đây là những quyền con người mà trước đó đã không hoặc ít được đề cập trên các diễn đàn quốc tế

Phải kể đến tiếp theo là sau Chiến tranh Thế giới thứ II, Liên hợp quốc ra đời, thông qua Hiến chương (24/10/1945), Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người (10/12/1948) và hai công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị và kinh

tế, xã hội, văn hóa (năm 1966) đã chính thức khai sinh ra ngành luật quốc tế về quyền con người đặt nền móng cho việc tạo dựng một nền văn hoá quyền con người - nền văn hoá mới và chung của mọi dân tộc - trên trái đất Những phát triển mới đó đã làm cho cuộc đấu tranh vì quyền con người thực sự phát triển trên phạm

vi toàn cầu với cơ sở pháp lý vững chắc, được mở rộng không ngừng cả về nội dung và mức độ bảo đảm Là nền tảng cho tiến trình phát triển đó, dòng tư tưởng,

lý thuyết về quyền con người cũng ngày càng được củng cố và phát triển, đi sâu làm rõ những khía cạnh thực tiễn của quyền con người, biến quyền con người trở thành một trong những khái niệm được đề cập, chấp nhận và cổ vũ một cách rộng khắp, thường xuyên trong đời sống hiện nay của nhân loại

CHƯƠNG 2 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG TẠI VIỆT NAM

1.Lịch sử hình thành pháp luật quốc tế về quyền con người

Chắc hẳn ai cũng đã biết rõ rằng Luật nhân quyền quốc tế là một trong những ngành luật mới trong hệ thống công pháp quốc tế Mặc dù một số dấu hiệu của

ngành luật này đã xuất hiện từ thế kỷ XIX, nhưng xét về mọi mặt, luật nhân quyền quốc tế chỉ chính thức hình thành và phát triển cùng với việc thành lập Liên hợp quốc (1945)

Những yếu tố tiền đề thay đổi nhận thức về chủ quyền đối nội tuyệt đối của

các nhà nước là cánh cửa mở ra với việc hình thành và phát triển của luật nhân quyền quốc tế Sự thay đổi đó bắt nguồn từ việc các quốc gia bảo vệ các quyền và lợi ích của công dân mình ở nước ngoài Đây là hiện tượng đã diễn ra từ lâu trong lịch sử loài người nhưng chỉ có những chuyển biến bước ngoặt vào thế kỷ XVIII ở châu Âu – thời kỳ mà châu lục này bị phân chia rất mạnh mẽ thành các quốc gia phong kiến tập quyền Thấy rõ sự phân chia các đường biên giới cùng với hoạt động giao thương nhộn nhịp ở khu vực này tất yếu dẫn đến những tranh chấp pháp

lý liên quan đến công dân của một nước này và công dân hay chính quyền của một nước khác Trong bối cảnh đó, hệ thống pháp luật của các quốc gia có liên quan chịu sức ép phải đề ra các biện pháp nhằm bảo vệ các quyền và lợi ích của công dân nước mình ở nước ngoài Ngay trong thời kỳ đó, quá trình đấu tranh, đàm phán, thỏa hiệp và nhượng bộ đã dẫn tới sự ra đời của những quy định về quyền của người nước ngoài trong pháp luật của một số quốc gia phong kiến châu Âu Mặc dù những quy định về vấn đề này còn ở mang tính sơ khai, nhưng ở mức độ nhất định, chúng đã mở đầu cho việc xác định những giới hạn thực tế về mặt pháp

lý của chủ quyền quốc gia trong các vấn đề nội bộ Cũng do vấn đề người nước ngoài, ở châu Âu vào thế kỷ XIX đã diễn ra nhiều cuộc can thiệp vũ trang của một hoặc một nhóm quốc gia này vào quốc gia khác với lý do bảo vệ các nhóm thiểu số

về dân tộc, chủng tộc hay tôn giáo của nước mình mà được cho là đang bị áp bức ở nước khác Kết quả của những cuộc can thiệp vũ trang này là một loạt hiệp định về người thiểu số đã được ký kết ở châu Âu sau khi kết thúc cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất, trong đó đã thừa nhận các quyền sống; quyền tự do tôn giáo và tín ngưỡng; quyền bình đẳng trước pháp luật; quyền không bị phân biệt đối xử; quyền

được sử dụng ngôn ngữ của dân tộc mình ,.của các nhóm thiểu số Vậy ta thấy những hiệp định này đã đặt tiền đề cho những nguyên tắc và tiêu chuẩn cơ bản của luật nhân quyền quốc tế sau này, đó là sự bình đẳng, tự do và không bị áp bức của tất cả mọi người

Cũng trong khoảng thời gian từ thế kỷ XVII đến hết thế kỷ XIX, phong trào

chống mua bán nô lệ và xoá bỏ chế độ chiếm hữu nô lệ diễn ra ngày càng mạnh mẽ

ở châu Âu, châu Mỹ và châu Phi Tại phong trào này, việc ký kết hiệp ước xóa bỏ việc buôn bán nô lệ giữa các nước Anh, Pháp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Hà Lan ở Viên vào năm 1815 cho thấy sự thành công nhất định bước đầu đặt nền móng cho một nguyên tắc quan trọng nhất của luật nhân quyền quốc tế, đó là nguyên tắc về tôn trọng nhân phẩm sau đó đã trở thành một phần của luật tập quán quốc tế và được tái khẳng định trong các văn kiện quốc tế về quyền con người của Liên hợp quốc Đến những năm đầu thế kỷ XX, thành lập hai tổ chức quốc tế lớn là Hội quốc liên và Tổ chức Lao động quốc tế (cùng được thành lập vào năm 1919), quyền con người đã trở thành một vấn đề có tầm vóc quốc tế Thực sự là vấn đề quan trọng và được chú trọng phát triển hơn

Vào thời kỳ chiến tranh thế giới thứ hai - cú hích quyết định với sự ra đời của luật nhân quyền quốc tế Chính những sự tàn bạo của chủ nghĩa phát xít trong Chiến tranh thế giới thứ hai đã tạo nên chất xúc tác cơ bản dẫn đến việc hình thành ngành luật nhân quyền quốc tế Ngay từ khi cuộc chiến tranh thế giới này còn đang diễn biến ác liệt, các nước Đồng minh đã nhận thức được sự cần thiết phải thành lập một tổ chức quốc tế với những cơ chế pháp lý mạnh mẽ nhằm bảo đảm cho nhân dân thế giới không phải chịu những hoàn cảnh bi thảm về quyền con người như chủ nghĩa phát xít đã và đang gây ra Do đó Kế hoạch Dumbarton Oaks là cơ

sở cho chương trình làm việc của Hội nghị các nước Đồng minh về việc thành lập một tổ chức quốc tế mới có tên là Liên hợp quốc, Hội nghị đã bổ sung thêm một số điều khoản trong bản Kế hoạch để chuẩn bị cho văn bản cuối cùng của Hiến

chương Liên hợp quốc Bản Hiến chương là minh chứng quan trọng trong sự phát triển của luật quốc tế nói chung và của luật nhân quyền quốc tế nói riêng Hiến chương Liên hợp quốc là văn kiện đã xác lập nền tảng của luật nhân quyền quốc tế Điều này trước hết là bởi Hiến chương đã khẳng định việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người là một trong những mục tiêu hoạt động của Liên hợp quốc – tổ chức liên chính phủ lớn và có quyền lực nhất trên thế giới Thêm vào đó, vấn đề quyền con người được đề cập khá cụ thể tại Lời nói đầu và nhiều điều khoản Ví dụ như Lời nói đầu của Hiến chương khẳng định ý chí của các dân tộc trong Liên hợp quốc: “ phòng ngừa cho những thế hệ tương lai khỏi thảm hoạ chiến tranh đã gây cho nhân loại những đau thương không kể xiết”, “ tin tưởng vào những quyền con người cơ bản, vào nhân phẩm và giá trị của con người, vào các quyền bình đẳng giữa nam và nữ và gữa các quốc gia lớn và nhỏ ” và bày tỏ quyết tâm của các dân tộc nhằm: “ thúc đẩy sự tiến bộ xã hội và nâng cao điều kiện sống trong một nền tự do rộng rãi hơn” Và hơn nữa hàng loạt các điều khoản khác trong Hiến chương đã tái khẳng định và cụ thể hoá mục tiêu của Liên hợp quốc trên lĩnh vực quyền con người Cụ thể, Điều 55 quy định: “Với mục đích nhằm tạo những điều kiện ổn định và hạnh phúc cần thiết để duy trì quan hệ hòa bình và hữu nghị giữa các dân tộc, dựa trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc về quyền bình đẳng và tự quyết của các dân tộc, Liên hợp quốc sẽ thúc đẩy: “(c) …sự tôn trọng và tuân thủ toàn cầu các quyền và tự do cơ bản của con người cho tất cả mọi người mà không

có sự phân biệt đối xử nào về chủng tộc, giới tính, ngôn ngữ hoặc tôn giáo” Điều

56 nêu rõ: “Tất cả các quốc gia thành viên cam kết tiến hành các hành động chung hoặc riêng trong sự hợp tác với Liên hợp quốc để đạt được những mục tiêu quy định tại Điều 55” Không chỉ quy định về mục tiêu, nhiều điều khoản trong Hiến chương còn thiết lập những nguyên tắc cơ bản về cơ cấu tổ chức, cách thức thực hiện mục tiêu của Liên hợp quốc về quyền con người Ví dụ, Khoản 1 (b) Điều 13

đề cập trách nhiệm của Đại hội đồng Liên hợp quốc trong việc nghiên cứu và thông qua các khuyến nghị nhằm thúc đẩy sự hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực kinh tế, xã

hội, văn hoá, giáo dục, y tế và thực hiện các quyền và tự do cơ bản của con người Các khoản 2,3,4 Điều 62, Điều 64, Điều 68 đề cập trách nhiệm và quyền hạn cụ thể của Hội đồng Kinh tế và Xã hội trong việc tổ chức và phối hợp các hoạt động, nhằm thực hiện mục tiêu của Liên hợp quốc về quyền con người Những quy định

kể trên là cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc xây dựng hệ thống các văn kiện quốc tế và một cơ chế hành động của Liên hợp quốc về quyền con người trong những năm tiếp theo

Vậy có thể khẳng định rằng Bộ luật nhân quyền quốc tế - xương sống của luật nhân quyền quốc tế Bộ luật nhân quyền quốc tế (the International Bill of Human Rights) là thuật ngữ chỉ tập hợp ba văn kiện quốc tế cơ bản trên lĩnh vực này, đó là Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người năm 1948 (UDHR) và hai Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị (ICCPR) và Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa (ICESCR) (hai công ước này cùng được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua năm 1966) Ngoài ra, theo một số tài liệu, các nghị định thư bổ sung của hai công ước cơ bản về quyền con người năm 1966 cũng là những bộ phận cấu thành của Bộ luật này Tháng 12-1947, Ủy ban quyết định rằng Bộ luật nhân quyền quốc tế sẽ bao gồm ba văn kiện như một tuyên bố, một công ước mà

Ủy ban soạn thảo trình lên, cùng với một văn kiện khác về việc thực hiện các tuyên

bố và công ước này Đồng thời, Ngày 10-12-1948, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua bản Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người (UDHR), và ba năm sau khi Liên hợp quốc được thành lập Đây là văn kiện pháp lý quốc tế đầu tiên tập trung đề cập vấn đề quyền con người Bản Tuyên ngôn gồm 30 điều, lần đầu tiên xác định một tập hợp những quyền và tự do cụ thể, cơ bản của con người trên tất cả các phương diện như chính trị, dân sự, kinh tế, xã hội, văn hóa Theo Tuyên ngôn, việc thừa nhận nhân phẩm vốn có, sự bình đẳng và các quyền không thể tước bỏ của mọi thành viên là nền tảng cho tự do, công lý và hòa bình trên thế giới Tập hợp các quyền và tự do trong UDHR được coi là “khuôn mẫu chung” mà mọi dân

tộc, quốc gia, tổ chức, cá nhân cần đạt tới, cũng như để sử dụng trong việc đánh giá

sự tôn trọng và thực hiện các quyền con người UDHR được xem là cấu thành trung tâm của luật tập quán quốc tế về quyền con người

Đến năm 1966 Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị (the International Covenant on Civil and Political Rights - ICCPR) và Công ước quốc tế

về các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa (the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights - ICESCR) cùng được thông qua bằng Nghị quyết (XXI) ngày 16-12-1966 của Đại hội đồng Liên hợp quốc Sau đó đến ngày 10 tháng 12 năm 2008, Đại hội đồng Liên Hợp quốc đã thông qua Nghị định thư tùy chọn bổ sung ICESCR bổ sung thêm một văn kiện nữa vào Bộ luật nhân quyền quốc tế Ta thấy thực sự Bộ luật nhân quyền quốc tế đã có vị trí đặc biệt trong luật nhân quyền quốc tế, bởi đây là những văn kiện quốc tế đầu tiên có nội dung hoàn toàn đề cập đến quyền con người Thêm vào đó, những văn kiện trong Bộ luật nhân quyền quốc

tế cung cấp khuôn khổ các nguyên tắc và tiêu chuẩn cơ bản mà dựa vào đó các văn kiện khác của luật nhân quyền quốc tế được xây dựng Ngoài ra, một số ít các văn kiện pháp lý được thông qua ở các hội nghị do Liên hợp quốc bảo trợ, hoặc các hội nghị hòa bình quốc tế cũng được coi là các văn kiện của luật nhân quyền quốc tế Vậy ta thấy rằng luật nhân quyền quốc tế ngày càng được chú trọng và phát triển sâu rộng qua từng giai đoạn để hướng tới những giá trị tốt đẹp, bảo vệ quyền

và lợi ích của con người Đề cao quyền con người là những trọng tâm hàng đầu và không thể phủ nhận rằng quyền con người là tượng đài được xây dựng kiên cố và vững chắc trong pháp luật quốc tế ngày nay Các quốc gia đều tôn trọng và thực hiện đúng các chuẩn mực của pháp luật quốc tế về quyền con người, và chắc chắn rằng quyền con người sẽ còn là quyền được quan tâm mãi mãi về sau và rộng lớn hơn nữa