Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên đại học quốc gia hà nội hiện nay theo tư tưởng hồ chí minh

Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục toàn diện, trong đó có giáo dục nhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị, trong nhiều năm qua, đặc biệt trong công cuộc đổi mới đất nước hiện

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐỖ THỊ THU THẢO

GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI HIỆN NAY

THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ HỒ CHÍ MINH HỌC

HÀ NỘI – 2020

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐỖ THỊ THU THẢO

GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI HIỆN NAY

THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Ngành: Hồ Chí Minh học

Mã số: 8310204

LUẬN VĂN THẠC SĨ HỒ CHÍ MINH HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo

HÀ NỘI – 2020

Luận văn đã được chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS,TS Doãn Thị Chín

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn nghiên cứu khoa học này, trước hết em xin

chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo –

người dã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp dỡ em thực hiện và hoàn thiện luận văn của mình

Em xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều, xong do thời gian và kiến thức còn hạn hẹp nên luận văn của em không thể tránh được những thiếu sót Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ các thầy giáo, cô giáo để luận văn nghiên cứu khoa học của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số

liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được

trích dẫn đầy đủ theo quy định

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Trình độ chuyên môn giảng viên lý luận chính trị 65

Biểu đồ 2.2 Đánh giá của giảng viên về thời lượng nội dung chương trình 67

Biểu đồ 2.3 Phương pháp giảng dạy lý luận chính trị 68

Biểu đồ 2.4 Hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên 69

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 13

1.1 Một số khái niệm cơ bản 13

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị 21

Chương 2: NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 58

2.1 Thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị ở Đại học Quốc gia Hà Nội 58

2.2 Những nhân tố tác động đến việc giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội hiện nay 80

2.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội theo tư tưởng Hồ Chí Minh 82

KẾT LUẬN 103

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

PHỤ LỤC 114

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà hoạt động chính trị lỗi lạc, lãnh tụ vĩ đại của cách mạng Việt Nam, đồng thời là nhà giáo dục, nhà văn hóa lớn Người đặt nền móng và chỉ đạo xây dựng nền giáo dục Việt Nam ngay từ những ngày đầu giải phóng dân tộc khỏi chế độ thực dân phong kiến

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, giáo dục là yếu tố quyết định trực tiếp nâng cao trình độ học vấn, trình độ khoa học – cả khoa học xã hội và khoa học nhân văn, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật – chuyên môn nghiệp vụ, trình

độ lý luận chính trị, Giáo dục sẽ giúp cho người học có một vốn kiến thức về lịch sử, văn hóa dân tộc Việt Nam và thế giới, nếu không có nó thì sẽ không giữ vững được nền độc lập dân tộc, không thể tham gia một cách tích cực và có hiệu quả công việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Giáo dục sẽ giúp cho mỗi người có kiến thức để “biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nước có văn hóa cao và đời sống tươi vui, hạnh phúc” [72, tr.92]

Sinh thời, giáo dục lý luận chính trị cho các tầng lớp nhân dân, cho cán bộ, đảng viên là vấn đề được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng Ngay từ trước khi rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước, người thanh niên Nguyễn Tất Thành

đã nhận thức được tầm quan trọng của một đường lối cứu nước đúng đắn và việc truyền bá đường lối này vào trong các tầng lớp nhân dân Trên hành trình tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc càng nhận thức rõ tầm quan trọng của lý luận chính trị đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân các nước thuộc địa, trong đó

có Việt Nam Tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin, được soi sáng bởi quan điểm biện chứng duy vật về sự chuyển hóa biện chứng của lý luận thành thực tiễn trong luận điểm của Các Mác: “Vũ khí của sự phê phán cố nhiên không thể thay thế được sự phê phán của vũ khí, lực lượng vật chất chỉ có thể bị đánh đổ bằng lực lượng vật chất; nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâm nhập

vào quần chúng” [20, tr.580], cũng như Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: “không có lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động” [63, tr.259], nên ngay trong giáo dục lý luận chính trị đầu tiên của cách mạng Việt Nam – tác phẩm Đường Kách mệnh, Hồ Chí Minh đã xác định rõ một trong những nhiệm vụ mang tính tiên quyết của cách mạng là “trước hết phải làm cho dân giác ngộ”, “phải giảng giải lý luận và chủ nghĩa cho dân hiểu”, “phải bày sách lược cho dân” – nói một cách khái quát, đó chính là giáo dục lý luận chính trị Có thể khẳng định rằng, trong suốt cuộc đời cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người đã nhận thức đúng và xử lý rất thành công vấn đề xây dựng và giáo dục lý luận chính trị, góp phần đưa đến sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự thành công của cách mạng Việt Nam Tư tưởng của Người về giáo dục lý luận chính trị, kinh nghiệm thực tiễn mà Người đúc kết nên về vấn đề này thật sự là một di sản quý báu, đã, đang và tiếp tục cần được đi sâu nghiên cứu, khai thác, vận dụng

Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục toàn diện, trong đó có giáo dục nhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị, trong nhiều năm qua, đặc biệt trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đã luôn quan tâm đến việc giáo dục lý luận chính trị - coi đó là một nội dung cơ bản và quan trọng trong chương trình đào tạo đại học nhằm trang bị cho sinh viên những tri thức cơ bản, có hệ thống về lý luận Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, từ đó giúp sinh viên xây dựng được thế giới quan, nhân sinh quan cách mạng và phương pháp luận khoa học, nâng cao trình độ tư duy lý luận, bản lĩnh chính trị và phẩm chất, đạo đức cách mạng Dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quan tâm của Nhà nước, giáo dục Việt Nam nói chung và giáo dục đại học nói riêng cũng đã có những bước tiến quan trọng về quy mô, chất lượng và đạt được những thành tựu đáng ghi nhận Tuy nhiên, so với yêu cầu phát triển của đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tăng cường hội nhập quốc tế hiện nay thì chất lượng, hiệu quả giáo dục, giáo dục đại học nói chung trong đó có giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên

còn chưa ngang tầm Đặc biệt trước những diễn biến phức tạp của tình hình chính trị, kinh tế, xã hội khu vực và quốc tế, mặt trái của những ảnh hưởng khi hội nhập quốc tế hiện nay đã xuất hiện một bộ phận không nhỏ sinh viên có những biểu hiện: suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; phai nhạt lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâm đến tình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, xa rời truyền thống văn hóa dân tộc,

Trường Đại học Quốc gia Hà Nội được thành lập từ năm 1945 trên cơ sở của trường Đại học Đông Dương theo quyết định số 1514a ngày 16/5/1906 của Toàn quyền Đông Dương Ngày 15/11/1945, khóa đầu tiên của trường Đại học Quốc gia Hà Nội chính thức khai giảng dưới sự chủ tọa của Chủ tịch Hồ Chí Minh Trường hiện nay có 34 đơn vị thành viên, đơn vị trực thuộc, trong đó có 07 trường đại học thành viên; 07 viện nghiên cứu khoa học thành viên, trực thuộc; 05 khoa trực thuộc, 02 trung tâm đào tạo và 13 đơn vị phục vụ, dịch vụ hoạt động tương đối đầy đủ trên các lĩnh vực: khoa học tự nhiên, công nghệ, khoa học xã hội

- nhân văn, kinh tế, luật, giáo dục, ngoại ngữ, y dược Trường đào tạo theo xu hướng đa ngành nghề, đa lĩnh vực với số lượng sinh viên theo học hàng năm lên đến hơn 8.000 sinh viên Hơn 70 năm qua, trường đã luôn phát huy vai trò của trường trọng điểm quốc gia, cung cấp cho đất nước nguồn nhân lực có chất lượng cao trên nhiều lĩnh vực Chất lượng công tác đào tạo ngày càng được nâng cao Tuy nhiên, so với yêu cầu, nhiệm vụ, trường vẫn đang đứng trước rất nhiều khó khăn, thách thức, trước hết là những hạn chế về chất lượng đào tạo, về ý thức tự học, tự phấn đấu, rèn luyện của sinh viên mà nguyên nhân sâu xa là ở trình độ giác ngộ chính trị, bản lĩnh chính trị của sinh viên

Đại học Quốc gia Hà Nội với mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài; nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức

đa ngành, đa lĩnh vực cùng với các ngành khoa học cơ bản, công nghệ cao và kinh tế - xã hội mũi nhọn đạt trình độ tiên tiến châu Á ; góp phần xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước; làm nòng cột và đầu tàu trong hệ thống giáo dục đại

học Việt Nam Với mục tiêu đào tạo cơ bản, đào tạo để sinh viên có thể đi giao lưu, hòa nhập với thế giới, đào tạo sinh viên để trở thành cán bộ nòng cốt, giảng viên đào tạo cho các trường đại học khác Chính vì vậy, đòi hỏi sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội phải được tuyên truyền, giáo dục và giác ngộ về văn hóa, chính trị và phải có trình độ lý luận chính trị cao hơn

Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên là một vấn đề vô cùng quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của đất nước? Xuất phát từ thực tế trên, tôi chọn đề

tài “Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Đại học Quốc Gia Hà Nội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc sĩ Hồ Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu

Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên ở nước ta luôn được Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo quan tâm sâu sắc nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị trong hệ thống các trường đại học, cao đẳng

Đã có rất nhiều tác giả đi sâu nghiên cứu, bàn về vấn đề này ở những góc

độ, khía cạnh khác nhau Có thể tổng hợp những công trình, bài viết liên quan đến vấn đề này như sau:

Thứ nhất, nghiên cứu về giáo dục lý luận chính trị

Theo hướng này có các công trình tiêu biểu sau:

Cuốn sách Góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và đổi mới nội dung, chương trình các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh của tác giả

Lương Gia Ban [6], tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện tình hình dạy học các môn lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục đại học Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra sự tác động qua lại giữa nội dung - phương pháp luận - phương pháp dạy học các môn khoa học này, giúp cho cả người dạy lẫn người học thấy được mối quan hệ mật thiết đó để từng bước thay đổi, cải thiện chất lượng giáo dục lý luận chính trị hiện nay

Cuốn sách Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học các môn Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học của tác giả Nguyễn Duy

Bắc [12], đã làm rõ tình hình giáo dục lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục đại học trên địa bàn Hà Nội từ năm 1995 đến năm 2004 Qua khảo sát, đánh giá thực tiễn, tác giả đã chỉ ra những vấn đề còn bất cập, chưa phù hợp về cả nội dung, chương trình, phương pháp dạy học, thể hiện sự thiếu thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên đại học… tạo tiền đề để xây dựng các giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy – học các môn học này

Cuốn sách Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên hiện nay của

tác giả Trần Thị Anh Đào cùng các cộng sự [34], đã làm rõ tình hình giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên hiện nay trên các mặt như: dạy học các môn lý luận chính trị; nghiên cứu khoa học về lĩnh vực lý luận chính trị; thi tìm hiểu về lịch

sử truyền thống văn hóa; thi Olympic các môn lý luận chính trị; thăm quan, học tập dã ngoại tại các khu di tích lịch sử cách mạng; học tập và quán triệt nghị quyết của Đảng; học tập chính trị pháp luật; thông tin thời sự… Trên cơ sở đó chỉ ra vai trò của từng hình thức giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên cùng mối quan hệ giữa chúng trong tổng thể các hoạt động để trang bị những kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên

Đề tài nghiên cứ khoa học Nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác chỉ đạo, quản lý việc giảng dạy các bộ môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng của tác giả Nguyễn Tiến Hoàng (chủ

nhiệm), đề tài đề cập đến nghiệp vụ quản lý, chỉ đạo của các cơ quan chuyên môn ở Trung ương đối với hoạt động giảng dạy lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng Các tác giả đề tài đã chỉ ra những mặt hạn chế trong công tác này như: sự thiếu thống nhất và đồng bộ giữa các cơ quan trong chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ; sự quan liêu trong công tác nắm bắt tình hình thực tiễn dạy học

lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng; sự buông lỏng trong kiểm soát

chất lượng dạy học; sự thiếu kiên quyết trong xử lý các vi phạm trong quá trình triển khai giáo dục lý luận chính trị … Từ đó, đề tài đưa ra những biện pháp hiệu quả để giải quyết tình trạng trên phù hợp với yêu cầu mới của công tác quản lý giáo dục lý luận chính trị tại các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng hiện nay

Cuốn kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Quốc gia Thực trạng và giải pháp đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn khoa học Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học và cao đẳng của Ban Tư tưởng

– Văn hóa Trung ương, các tác giả đã tập trung nghiên cứu, làm rõ các yếu tố liên quan đến hoạt động dạy và học các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; phân tích thực trạng giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng Trên cơ sở đó, các tham luận đã đưa ra những biện pháp thiết thực để góp phần cải thiện chất lượng dạy học các môn lý luận chính trị, trong đó cải thiện chất lượng giảng viên được coi là điều kiện cơ bản, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng và hiệu quả giảng dạy các môn học khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Các công trình trên giúp chúng tôi có cái nhìn tổng quát về giáo dục lý luận chính trị và đổi mới công tác lý luận chính trị, tư tưởng trong thời kỳ đổi mới

Thứ hai, nghiên cứu về vai trò, cơ sở khoa học của công tác dạy và học các môn lý luận chính trị cho sinh viên các trường cao đẳng và đại học

Theo hướng này có các công trình tiêu biểu sau:

Đề tài nghiên cứu khoa học Chất lượng đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị ở Việt Nam hiện nay của tác giả Trương Ngọc Nam (chủ nhiệm)

[77], đã trình bày tổng quát về một số mục tiêu, nhiệm vụ cơ bản trong đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị hiện nay; phân tích sự tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến chất 9 lượng giảng viên lý luận chính trị; đề xuất các nhóm tiêu chí cụ thể, chi tiết, toàn diện nhằm nâng cao chất lượng của “sản phẩm đầu ra” ở các cơ sở đào tạo giảng viên lý luận chính trị

Đề tài nghiên cứu khoa học KX 10-09 Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo giảng viên lý luận chính trị các trường đại học cao đẳng của tác giả Tô Huy

Rứa (chủ nhiệm) [85] Tác giả đã bắt đầu từ những bất cập, khó khăn trong triển khai thực hiện những vấn đề liên quan đến quá trình đào tạo giảng viên lý luận chính trị trong hệ thống trường Đảng, chỉ ra một số mâu thuẫn, bất cập về thời gian đào tạo; số lượng môn học chuyên ngành; thời gian dành cho kiến tập, thực tập; những bất cập giữa khối các học phần cơ bản với khối các học phần chuyên ngành; bất cập giữa lý thuyết với thực hành;… Trên cơ sở yêu cầu và năng lực của từng cơ sở đào tạo, tác giả đề xuất bộ khung chương trình mới nhằm giải quyết một cách tổng thể những vướng mắc, hạn chế liên quan phục vụ cho đào tạo giảng viên lý luận chính trị hiện nay

Trong kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Quốc gia Nâng cao chất lượng đào tạo giảng viên lý luận chính trị ở Việt Nam hiện nay của Ban Tuyên giáo Trung

ương – Bộ GD&ĐT – Học viện Báo chí và Tuyên truyền [2], đã tập trung nghiên cứu, bàn về ba vấn đề cơ bản sau: 1) Khẳng định vai trò, vị thế quan trọng của lực lượng giảng viên lý luận chính trị trong sự nghiệp cách mạng; 2) Đánh giá thực trạng và chỉ rõ nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong quá trình đào tạo; 3) Đưa ra những biện pháp cụ thể để cải thiện chất lượng của hoạt động này trong các trường đại học hiện nay Nội dung của Hội thảo đã cho thấy bức tranh khá toàn diện, nhất là những giải pháp khá phong phú, thiết thực gắn với hoạt động đào tạo giảng viên lý luận chính trị ở nước ta, góp phần nâng cao chất lượng của hoạt động này trong các cơ sở đào tạo đại học có liên quan

Trong kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Đại học Quốc gia Giảng dạy các môn

lý luận chính trị ở các trường đại học Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế của Đại học Quốc gia Hà Nội [26], tập hợp nhiều bài viết của các tác giả là những nhà nghiên cứu, chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực giáo dục lý luận chính trị; trong đó, đề cập nhiều 11 nội dung khác nhau như: thực trạng hoạt động dạy học

lý luận chính trị; những thành tựu và hạn chế, bất cập đang đặt ra; biện pháp điều

chỉnh kết cấu nội dung, chương trình môn học, tài liệu và cách thức dạy học lý luận chính trị tại các trường đại học ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay

Kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Quốc gia Nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập các môn lý luận chính trị trong các trường đại học, cao đẳng của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh – Bộ GD&ĐT – Uỷ ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh [27], đã nêu bật những thành quả đáng khích lệ trong nghiên cứu, giảng dạy

và học tập các môn lý luận chính trị; làm sáng tỏ những luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam Trên cơ sở đó đi đến nhận định: Đội ngũ giảng viên và các nhà nghiên cứu về lý luận chính trị đã bám sát thực tiễn tình hình xã hội, chủ động tìm tòi, đổi mới về cả nội dung, chương trình, giáo trình, phương pháp dạy – học… phù hợp với tình hình và điều kiện thực tiễn, gắn với định hướng đào tạo và nghiên cứu khoa học của từng trường đại học Việc học tập và nghiên cứu các môn lý luận chính trị của sinh viên bước đầu có sự chuyển biến theo chiều hướng tích cực như: chủ động học tập trên giảng đường; tự nghiên cứu tại thư viện, phòng truyền thống, các khu di tích và bảo tàng lịch sử cách mạng; tích cực trao đổi, thảo luận, tương tác với giảng viên khi tiếp nhận và xử lý thông tin trong quá trình học tập và rèn luyện Tuy nhiên, hoạt động dạy – học các môn lý luận chính trị hiện vẫn còn bộ lộ không ít hạn chế, bất cập như: chương trình giảng dạy chưa thực sự tạo gắn kết, giữa nội dung giáo trình, tài liệu với cuộc sống, giữa lý luận với thực tiễn; còn tồn tại tư duy bảo thủ, giáo điều, những cách tiếp cận cũ trước những vấn đề mới, trước sự vận động, biến đổi nhanh chóng của thực tiễn… nên chưa đáp ứng kịp đòi hỏi đặt ra của sự nghiệp đổi mới

Cuốn sách Nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập các môn lý luận chính trị trong các trường đại học, cao đẳng của tác giả Phạm Văn Linh (chủ biên)

[80] đã tập hợp tham luận của nhiều tác giả có uy tín và tâm huyết trăn trở trước những bất cập trong hoạt động giáo dục lý luận chính trị hiện nay; đồng thời, gợi

mở những ý tưởng mới cho sự phát triển tư duy, nâng cao chất lượng giảng dạy

và học tập các môn lý luận chính trị ở bậc đại học Khi bàn về phương pháp giáo dục lý luận chính trị, tác giả Lê Đình Năm với bài “Vận dụng phương pháp giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận chính trị ở các trường đại học và cao đẳng hiện nay”, trên cơ sở khai thác các quan điểm của Hồ Chí Minh về phương pháp giáo dục lý luận chính trị chỉ rõ những vấn đề mang tính nguyên tắc của Người đã trở thành nguyên lý của nền giáo dục nước nhà Đó chính là: Lý luận gắn với thực tế, học kết hợp với hành; gia đình – nhà trường – xã hội cùng phối hợp trong giáo dục; lấy tự học “làm cốt” để nâng cao tính chủ động, tích cực của học viên; đảm bảo vừa sức với từng đối tượng, lứa tuổi học tập để đạt mục đích giáo dục Từ đó, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế về giáo trình các môn lý luận chính trị và phương pháp dạy học

lý luận chính trị trong giáo dục đại học; đồng thời đề xuất 4 giải pháp cơ bản để nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên

Đề tài Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào giáo dục lý luận chính trị trong giai đoạn hiện nay của tác giả Ngô Ngọc Thắng [90] đã khái quát

và hệ thống hóa các quan điểm của Hồ Chí Minh về GD&ĐT, vận dụng vào giáo dục lý luận chính trị cho các đối tượng trong các cơ sở giáo dục quốc dân; đưa ra một số biện pháp cải thiện tình hình giáo dục lý luận chính trị cho các đối tượng người học, nhất là sinh viên đại học hiện nay

Các công trình trên mới chỉ đề cập đến cơ sở của giáo dục lý luận chính trị hay bàn về công tác dạy và học các môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh; hoặc đề cập đến việc đổi mới giáo dục lý luận chính trị ở các góc độ khác nhau

Những công trình nghiên cứu nêu trong luận văn là nguồn tư liệu quý, song có thể nói rằng, chưa có nhà khoa học nào đi sâu nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị vào việc nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị ở trường Đại học Quốc gia Hà Nội Vì vậy, trên cơ sở

kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu đã được công bố, tác giả hy vọng sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác giáo dục lý luận chính trị, trong đó bước đầu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị để vận dụng vào việc nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị

ở trường Đại học Quốc gia Hà Nội trong giai đoạn hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Nghiên cứu nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị, để vận dụng vào việc nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị ở trường Đại học Quốc gia Hà Nội, kịp thời đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn

hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

Để thực hiện mục đích trên, luận văn cần giải quyết một số nhiệm vụ sau:

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị

Đánh giá thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong những năm qua

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Thực trạng giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Đại học Quốc gia

Về thực tiễn:

- Về không gian: Nghiên cứu thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên trường Đại học Quốc gia Hà Nội

- Về thời gian: Từ năm 2015 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng

về giáo dục lý luận chính trị

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, phương pháp luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh Đồng thời, đề tài sử dụng các phương pháp khác như: phương pháp logic – lịch sử, phân tích – tổng hợp, thống kê, so sánh, khảo sát thực tiễn, điều tra xã hội học,…

6 Đóng góp mới của luận văn

Luận văn góp phần phân tích, làm rõ những quan điểm cơ bản trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị

Phân tích, làm rõ thực trạng giáo dục lý luận chính trị ở Đại học Quốc gia

Chỉ rõ sự cần thiết phải vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

lý luận chính trị nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị không chỉ cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội, mà còn đối với các trường đại học khác trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn cung cấp cơ sở khoa học, có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu và giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường Cao đẳng, Đại học

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn

có 2 chương, 5 tiết

Chương 1:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Giáo dục

Giáo dục là một loại hình, một lĩnh vực hoạt động xã hội rộng lớn được hình thành do nhu cầu phát triển của đời sống kinh tế - xã hội thông qua quá trình truyền thụ tri thức và kinh nghiệm xã hội của các thế hệ trước cho các thế

hệ sau Theo Từ điển Giáo dục học (Nxb Từ điển Bách khoa, 2002), thuật ngữ giáo dục được định nghĩa là hoạt động hướng tới con người thông qua một hệ thống các biện pháp tác động nhằm truyền thụ những tri thức và kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng và lối sống, bồi dưỡng tư tưởng và đạo đức cần thiết cho đối tượng, giúp hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất, nhân cách phù hợp với mục đích, mục tiêu chuẩn bị cho đối tượng tham gia lao động sản xuất và đời sống xã hội

Giáo dục là khoa học về thiết kế xây dựng con người phục vụ chế độ xã hội, khoa học về cách thức, phương pháp giáo dục con người với chất lượng tốt nhất, hiệu quả cao nhất; khoa học về xây dựng một nền giáo dục với quy mô,

cơ cấu phù hợp với xu thế phát triển của thời đại; khoa học về một nền giáo dục phải giải quyết được những yêu cầu của thực tiễn cách mạng đặt ra Đây là một hoạt động đặc trưng và tất yếu của xã hội loài người, là điều kiện không thể thiếu được để duy trì và phát triển con người và xã hội Giáo dục là một bộ phận của quá trình của quá trình tái sản xuất mở rộng sức lao động xã hội, mà con người được giáo dục là nhân tố quan trọng nhất, vừa là động lực, vừa là mục đích của phát triển xã hội

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là một hệ thống những quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của giáo dục Việt Nam, từ giáo dục dân chủ nhân dân tiến lên giáo dục xã hội chủ nghĩa Đó là tư tưởng về vai trò,

vị trí, mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp giáo dục,

1.1.2 Lý luận chính trị

* Khái niệm lý luận

Lý luận là một phạm trù khoa học phản ánh hiện thực khách quan, tồn tại và phát triền cùng với sự phát triển của trí tuệ loài người trên mọi lĩnh vực tự nhiên và

xã hội Lý luận là sự tổng hợp về những tri thức tự nhiên và xã hội được tích lũy trong quá trình lịch sử của nhân loại Hồ Chí Minh cũng cho rằng: “Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là sự tổng hợp về tri thức tự nhiên và

xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [69, tr.497]

Lý luận xuất phát từ thực tiễn và có vai trò định hướng, soi đường cho

hoạt động thực tiễn có hiệu quả hơn Theo từ điển tiếng Việt: Lý luận là tổng kết

có hệ thống những kinh nghiệm của loài người phát sinh từ thực tiễn để chi phối

và cải tạo thực tiễn Theo từ điển Triết học: Lý luận là sự tổng hợp các tri thức

về tự nhiên và xã hội tích lũy được trong quá trình lịch sử”, là “hệ thống tư tưởng chủ đạo trong một lĩnh vực tri thức Như vậy, lý luận được hiểu là hệ thống tri thức được khái quát từ thực tiễn khách quan trong tự nhiên, xã hội và

tư duy của con người, được biểu đạt dưới dạng các khái niệm, phạm trù, quy luật, tư tưởng, quan điểm,… nhằm giúp con người chi phối và cải tạo thực tiễn

Trong quá trình đấu tranh giai cấp và biến đổi xã hội, C.Mác cũng đã chỉ

ra vai trò đặc biệt quan trọng của lý luận: “Vũ khí của sự phê phán không thể thay thế được sự phê phán của vũ khí; lực lượng vật chất chỉ có thể đánh đổ bằng lực lượng vật chất; nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâm nhập vào quần chúng” [20, tr.580]

Lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin là vũ khí đặc biệt quan trọng, có vai trò định hướng và dẫn đường cho giai cấp công nhân, nhân dân lao động toàn thế giới trong cuộc đấu tranh xóa bỏ áp bức, bất công để xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh – xã hội chủ nghĩa Lý luận Mác – Lênin được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận khoa học và thế giới quan trên nhiều lĩnh vực như triết

học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội khoa học,…; là sự kế thừa có chọn lọc các kinh nghiệm của phong trào công nhân của nhiều nước trên thế giới Hồ Chí Minh cho rằng: “Lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin là sự tổng kết kinh nghiệm của phong trào công nhân từ trước đến nay của tất cả các nước” [T69, tr.492]

Như vậy: Lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin là hệ thống các quan điểm và học thuyết khoa học của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin; là sự kế thừa và phát triển những giá trị của lịch sử tư tưởng nhân loại, trên cơ sở thực tiễn của thời đại là khoa học về sự nghiệp giải phóng giai cấp vô sản, giải phóng nhân dân lao động

và giải phóng con người; là thế giới quan và phương pháp luận của nhận thức khoa học

* Khái niệm chính trị

Chính trị là một lĩnh vực của đời sống xã hội kể từ khi xã hội phân chia thành giai cấp và tổ chức thành nhà nước Từ khi xuất hiện, chính trị đã có ảnh hưởng to lớn tới mỗi cộng đồng, mỗi quốc gia, dân tộc và toàn nhân loại Chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp trước hết vì lợi ích giai cấp Cùng với sự ra đời và phát triển của tư tưởng dân chủ, chính trị dần dần trở thành công việc của đông đảo quần chúng Tuy nhiên, mức độ và trình độ tham gia lại phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa của xã hội và của mỗi công dân Theo C.Mác chính trị là một hiện tượng xã hội hình thành từ khi xã hội loài người xuất hiện giai cấp và đối kháng giai cấp Chính trị xuất hiện trên cơ sở kinh tế và

do kinh tế chi phối và quyết định Chính trị hiểu theo nghĩa trực tiếp là vấn đề chính quyền nhà nước, là quyền lực nhà nước, là công việc quản lý nhà nước đối với xã hội, giải quyết các mối quan hệ giữa các giai cấp và tầng lớp xã hội trong vấn đề quyền lực và phân bố lợi ích

V.I.Lênin cũng đã đưa ra quan điểm của mình về chính trị trên cơ sở các quan điểm chung của C.Mác và Ph.Ăngghen Chính trị trước hết là lĩnh vực quan

hệ giữa người với người, đó là mối quan hệ giữa các giai cấp và tầng lớp trong xã hội và là cuộc đấu tranh giữa họ để giành, giữ và thực thi quyền lực Chính trị là

sự tham gia của nhân dân vào công việc nhà nước Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế Đồng thời, chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế Chính trị thể hiện trước hết ở đường lối chiến lược, sách lược, phương thức và phương pháp giành chính quyền

Chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc, các quốc gia với vấn đề giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực nhà nước;

là sự tham gia của nhân dân vào công việc nhà nước và xã hội; là hoạt động thực tiễn của các giai cấp, đảng phái nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện đường lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích

* Khái niệm lý luận chính trị

Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh xác định đường lối cách mạng Việt Nam

là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội và cách mạng muốn thành công phải đi theo con đường cách mạng vô sản dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

Từ đó, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng

tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của mình

Ngày nay, lý luận chính trị là hệ thống những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cùng những tinh hoa tư tưởng chính trị của dân tộc và nhân loại Chủ nghĩa Mác – Lênin cùng với tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống lý luận không thể tách rời, khẳng định bản chất cách mạng và khoa học trong quá trình cách mạng Việt Nam, nhất là trong quá trình đổi mới đất nước

Lý luận chính trị là hệ thống tri thức về lĩnh vực chính trị, bao gồm tri thức tổng hợp, liên ngành mang tính đảng, tính giai cấp rõ rệt, đồng thời có tính khái quát hóa, trừu tượng hóa và tính dự báo khoa học cao Nó là bộ phận quan trọng trong kho tàng lý luận của nhân loại, giới hạn trong lĩnh vực chính trị, là kết quả của hoạt động nghiên cứu khoa học và thực tiễn chính trị của nhiều người, qua nhiều thế hệ

Lý luận chính trị khẳng định vai trò và tầm quan trọng to lớn của nó đối

với nhận thức và hành động của từng cá nhân nói riêng và sự phát triển của toàn

xã hội nói chung

Lý luận chính trị là sản phẩm hoạt động nghiên cứu về lý luận và thực tiễn chính trị của giai cấp trong việc đấu tranh giành, giữ và xây dựng chính quyền Nhà nước

Lý luận chính trị nhằm trang bị thế giới quan và thúc đẩy hành vi thực hiện mục tiêu, lý tưởng chính trị của giai cấp

Lý luận chính trị của giai cấp vô sản là sự khái quát tri thức nhân loại và tổng kết kinh nghiệm của phong trào công nhân thế giới, làm công cụ đắc lực cho việc giành và giữ chính quyền giai cấp công nhân ở mỗi quốc gia, dân tộc Theo Lênin, lý luận có vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp cách mạng:

“Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng” và

“chỉ có Đảng nào được một lý luận tiên phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong” [72, tr.93]

Như vậy, lý luận chính trị được hiểu là những vấn đề lý luận gắn liền với cuộc đấu tranh giữa các giai cấp trong việc giành và giữ chính quyền Nó phản ánh tính quy luật của các quan hệ kinh tế - chính trị - xã hội, thể hiện lợi ích và thái độ của giai cấp đối với quyền lực nhà nước

1.1.3 Giáo dục lý luận chính trị

Giáo dục lý luận chính trị là một bộ phận của giáo dục, là hoạt động có chủ đích nhằm xác lập thế giới quan khoa học trên cơ sở hệ tư tưởng, lập trường của giai cấp vô sản Giáo dục lý luận chính trị “là quá trình tác động vào đối tượng bằng cách trình bày, giải thích một cách khoa học những khái niệm, những quy luật, những quan điểm,… nhằm làm cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nắm được những kiến thức về chủ nghĩa Mác – Lênin, về đường lối, chính sách của Đảng, nâng cao phẩm chất cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống”

Giáo trình Nguyên lý công tác tư tưởng của Khoa Tuyên truyền, Học viện

Báo chí và Tuyên truyền đưa ra khái niệm: “Giáo dục lý luận chính trị là quá trình truyền bá và tiếp thu những nguyên lý lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, trong cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân”

TS Đào Duy Quát cho rằng: “Giáo dục lý luận chính trị là việc truyền bá những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân Đó là quá trình tác động vào đối tượng giáo dục bằng cách trình bày, giải thích một cách khoa học những khái niệm, những quan điểm,… nhằm làm cho cán bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức đúng đắn những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, kiên định mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nhất trí cao với đường lối, quan điểm của Đảng, nâng cao phẩm chất cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống”

Nội dung giáo dục lý luận chính trị bao gồm những nguyên lý phổ biến của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, chính sách của Đảng

và Nhà nước về các lĩnh vực của đời sống xã hội; lịch sử Đảng, truyền thống của dân tộc; kinh nghiệm của các nước xã hội chủ nghĩa cùng với các tinh hoa tư tưởng nhân loại…

Giáo dục lý luận chính trị đem đến cho mọi người những hiểu biết về quy luật phát triển xã hội, về thế giới quan, nhân sinh quan, chủ trương đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, để từ đó vạch ra cho mình tư tưởng, lối sống, hoài bão, ý chí, nguyện vọng, những nguyên tắc chuẩn mực đạo đức để gạt bỏ cái

cũ, tiếp thu có chọn lọc cái mới,… Ngoài ra, giáo dục lý luận chính trị còn nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, xây dựng thành hệ thống quan điểm lý luận chính trị, hình thành và phát triển tư tưởng xã hội, đưa ra phương pháp giải quyết những mâu thuẫn xã hội và những dự báo phát triển cho tương lai

Giáo dục lý luận chính trị là nội dung quan trọng trong hoạt động tư tưởng

của Đảng Do đó, các cấp ủy, các cơ quan quyền lực Nhà nước, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị các cấp, các ngành, đều phải coi trong công tác giáo dục lý luận chính trị trọng cơ quan, tổ chức của mình

Giáo dục lý luận chính trị của Đảng ở nước ta là giáo dục chính thống, thống nhất, có sự lãnh đạo, chỉ đạo trong cả nước, theo hệ thống của Đảng, các cấp ủy và cơ quan tham mưu, tư vấn về lĩnh vực tư tưởng, lý luận

Công tác giáo dục lý luận chính trị góp phần quan trọng vào việc nâng cao trình độ giác ngộ chính trị của quần chúng nhân dân, khơi dậy tinh thần kiên cường bất khuất, dũng cảm hy sinh chống áp bức, bóc lột giành độc lập tự do; là động lực thúc đẩy cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân hăng hái thi đua hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị cụ thể được Đảng và Nhà nước giao cho tiến tới giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng loài người

1.1.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị

Giáo dục lý luận chính trị là một nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, đồng thời cũng là một nội dung quan trọng trong tư tưởng của Hồ Chí Minh về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ về công tác lý luận Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến công tác giáo dục lý luận chính trị, theo Người đây là hoạt động quan trọng, quyết định sự thành bại của sự nghiệp cách mạng xuyên suốt mọi giai đoạn lịch sử Với ý nghĩa đó, ngay

từ những năm tháng đầu của thế kỷ XX, Hồ Chí Minh đã lựa chọn con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam một cách riêng biệt, không giống các con đường cứu nước của các nhà cách mạng tiền bối lúc bấy giờ Theo Hồ Chí Minh thì thiếu lý luận cách mạng là nguyên nhân sâu xa nhất dẫn đến thất bại của các cuộc đấu tranh chống Pháp trước khi Đảng Cộng sản ra đời

Năm 1920, Nguyễn Ái Quốc sau khi được tiếp xúc với Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lênin, Người

cho rằng muốn giành được độc lập dân tộc, muốn thắng lợi, đánh đổ được thực dân đế quốc thì trước hết phải giác ngộ được cho quần chúng nhân dân Năm

1925, Hồ Chí Minh mở các lớp đào tạo lý luận chính trị, bắt đầu công tác giáo dục lý luận chính trị cách mạng cho những người Việt Nam yêu nước Cùng với việc mở lớp học, Người quyết định ra báo, xuất bản sách để đẩy mạnh công tác tuyên truyền Báo Thanh niên, tờ báo do Người sáng lập ra số đầu tiên ngày 21 tháng 6 năm 1925 tại Quảng Châu trở thành cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên, là công cụ đắc lực trong việc truyền bá tư tưởng cách mạng tới quần chúng nhân dân Những bài giảng của Người được tập hợp lại thành cuốn “Đường Kách mệnh” xuất bản năm 1927 Mở đầu cuốn sách, Người có trích dẫn câu nói của Lênin: “Không có lý luận cách mệnh, thì không

có cách mệnh vận động… Chỉ có theo lý luận cách mệnh tiền phong, đảng cách mệnh mới làm nổi trách nhiệm cách mệnh tiền phong” [63, tr.279] Báo Thanh niên số ra 95, 97 viết: “Lý luận mà không thực hành thì không để làm gì Thực hành mà không có lý luận thì thất bại” Theo Hồ Chí Minh, lý luận cách mạng chung thì tìm trong chủ nghĩa Mác – Lênin, lý luận cách mạng trực tiếp thì tìm

từ kinh nghiệm lịch sử dân tộc mình Làm cách mạng cần có những người cầm lái con thuyền cách mạng, cần có lý luận cách mạng cho toàn thể dân tộc, nhân dân phải biết vì sao nổi dậy và nổi dậy bằng cách nào

Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm tới vấn đề lý luận cách mạng, luôn kiên trì và bền bỉ với việc giáo dục lý luận chính trị cho các thế hệ người Việt Nam yêu nước Người để lại cho cách mạng Việt Nam một kho tàng di sản to lớn về giáo dục

lý luận chính trị Đó là cả một hệ thống quan điểm của Người về khái niệm giáo dục lý luận chính trị, về tầm quan trọng và mục đích của giáo dục lý luận chính trị, cũng như nội dung, phương pháp giáo dục lý luận chính trị

Để xây dựng cách mạng thành công thì đảng phải vững mạnh, đảng muốn vững mạnh phải có lý luận soi đường đồng thời cán bộ, đảng viên cần phải hiểu

và thực hành theo lý luận đó Người viết: “Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thì thuyền mới chạy Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo

chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam” [63, tr.289] Như vây, đảng cách mạng trước hết phải được trang bị bởi một lý luận tiền phong Và để “trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo” lý luận tiền phong ấy thì giáo dục lý luận chính trị là nhân tố không thể thiếu được Hồ Chí Minh đã sử dụng công tác giáo dục lý luận chính trị để làm cơ sở thành lập Đảng Và Người cùng với Đảng liên tục thực hành giáo dục cho các đối tượng người Việt Nam yêu nước mà đưa đến Cách mạng Tháng Tám thành công, xây nên nước Việt Nam độc lập, thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ

Như vậy, giáo dục lý luận chính trị theo Hồ Chí Minh là một bộ phận

quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng nhằm làm cho cán bộ, đảng viên

và quần chúng nhân dân nắm bắt được chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, nâng cao phẩm chất cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống Đó cũng là hoạt động

có chủ đích của Đảng Cộng sản nhằm xác lập thế giới quan khoa học trên cơ sở

hệ tư tưởng, lập trường của giai cấp công nhân, đó là chủ nghĩa Mác – Lênin

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị

1.2.1 Tầm quan trọng của giáo dục lý luận chính trị

Giáo dục lý luận chính trị có vị trí rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng Tầm quan trọng đó bắt nguồn từ vai trò của chủ nghĩa Mác – Lênin đối với quá trình phát triển của xã hội với tư cách là khoa học cách mạng của giai cấp công nhân và là hệ tư tưởng của toàn xã hội trong chế độ xã hội chủ nghĩa

Sinh thời, Hồ Chủ tịch từng căn dặn các thế hệ cán bộ cách mạng về vai trò, tầm quan trọng của giáo dục lý luận chính trị Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm

việc” Người chỉ ra rằng: “Lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh

nghiệm, trong các cuộc đấu tranh, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng, rõ ràng, làm thành kết luận Rồi đem nó chứng minh với thực tế Đó là lý luận chân chính Lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực

tế Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi” [66, tr.233], “Làm mà

không có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp Có lý luận thì mới hiểu được mọi việc trong xã hội, trong phong trào để chủ

trương cho đúng, làm cho đúng” [67, tr.357]

Theo Hồ Chí Minh, lý luận chính trị mà chúng ta cần phải giáo dục, cần được giáo dục ở đây là “lý luận tiền phong” – chủ nghĩa Mác – Lênin, là đường lối, chính sách nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

Hồ Chí Minh cho rằng, giáo dục lý luận chính trị là quá trình tác động vào đối tượng bằng cách trình bày, giải thích một cách khoa học những khái niệm, những quy luật, những quan điểm,…nhằm làm cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nắm bắt được những kiến thức về chủ nghĩa Mác – Lênin, về đường lối chính sách của Đảng, nâng cao phẩm chất cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận động những hiểu biết ấy vào cuộc sống Như vậy, hiểu lý luận, học lý luận chính là chúng ta đã tiếp thu được những kiến thức trong tự nhiên và xã hội, những bài học kinh nghiệm trong lịch sử của ông cha

ta Đó là điều quan trọng và cần thiết

Một là, Hồ Chí Minh cho rằng học lý luận để nâng cao vốn lý luận của

mỗi cán bộ, từ đó mà nâng cao trình độ lý luận của Đảng để bản thân mỗi cán bộ hoàn thành tốt hơn công việc của mình và như thế toàn Đảng sẽ hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ của Đảng

Hai là, theo Hồ Chí Minh, Đảng ta có nhiều ưu điểm nhưng còn nhiều

nhược điểm mà “một trong những nhược điểm lớn là trình độ lý luận còn thấp kém” và “vì trình độ lý luận thấp kém cho nên đứng trước nhiệm vụ cách mạng ngày càng mới và phức tạp, trong việc lãnh đạo, Đảng ta không khỏi lúng túng, không tránh khỏi sai lầm, khuyết điểm” [72, tr.91] Do vậy, học tập lý luận là yêu cầu tất yếu mà thực tiễn đề ra

Ba là, thực tế cho thấy nước ta chưa hoàn thành nhiệm vụ cách mạng

dân tộc dân chủ nhân dân, trong khi đó thế giới và trong nước đã biến đổi đòi

hỏi chúng ta phải có những đường lối, phương châm, phương pháp đấu tranh cho thích hợp Điều đó đòi hỏi Đảng ta phải tự nâng cao mình lên nữa, mà muốn tự nâng cao mình thì phải tổ chức học tập lý luận trong toàn Đảng, trước hết là trong cán bộ cốt cán của Đảng

Bốn là, để không phạm sai lầm chúng ta phải tự nâng cao, tu dưỡng về chủ

nghĩa Mác – Lênin; phải học tập lý luận, phải nâng cao trình độ lý luận chung của Đảng mà trước hết là những cán bộ chủ chốt của Đảng

Năm là, mỗi cán bộ, đảng viên phải tự cải tạo mình, đấu tranh chống thói hư,

tật xấu, đấu tranh tự khắc phục chủ nghĩa cá nhân, gắn bó chặt chẽ với quần chúng nhân dân Để phát huy đầy đủ tính sáng tạo của quần chúng thì phải ra sức học lý luận, nâng cao trình độ lý luận của Đảng, đó là một đòi hỏi bức thiết của Đảng ta

Hồ Chí Minh cũng khẳng định, giáo dục lý luận chính trị là một trong những công tác hàng đầu của Đảng Giáo dục lý luận chính trị làm nên sự thống nhất giữa nhận thức tư tưởng, lý luận với hành động thực tiễn cách mạng

Do đó, trong công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên nói chung và quần chúng nhân dân nói riêng có những vị trí, vai trò hết sức quan trọng như sau:

Thứ nhất, giáo dục lý luận chính trị có vai trò định hướng cho hoạt động lãnh đạo quản lý cho đội ngũ cán bộ, đảng viên; tạo sự thống nhất về chính trị, tư tưởng trong Đảng, sự đồng thuận trong nhân dân về mục tiêu con đường đi lên của đất nước Đó là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

xã hội, là dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Không

có lý luận cách mạng và khoa học soi đường thì như người đi trong đêm tối không biết đường ra

Thứ hai, qua giáo dục lý luận chính trị giúp cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân có cơ sở kiên định trong cuộc đấu tranh tư tưởng của Đảng chống lại các quan điểm sai trái, cơ hội, phản động, bảo vệ chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và

Nhà nước, giữ vững và tăng cường trận địa tư tưởng xã hội chủ nghĩa, làm thất bại âm mưu “Diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa của kẻ thù

Thứ ba, việc giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ của chính bản thân mỗi người trong giai đoạn hiện nay; nhằm củng cố lòng tin vào sự lãnh đạo của Đảng, vào con đường cách mạng và lý tưởng mà Bác Hồ, Đảng ta và dân tộc đã lựa chọn

Thứ tư, việc giáo dục lý luận chính trị là nhân tố tác động tích cực đến công cuộc đổi mới, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; đấu tranh chống tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, bệnh cơ hội, giáo điều, bảo thủ, chủ nghĩa cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên

và các tệ nạn, những tiêu cực xã hội hiện nay

Thứ năm, lý luận chính trị giúp cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân xác định niềm tin khoa học vào chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

Hồ Chí Minh khẳng định vai trò của giáo dục lý luận chính trị có đóng góp to lớn vào sự thắng lợi của sự nghiệp cách mạng nói chung, đồng thời góp phần quan trọng vào việc đánh đổ xã hội cũ, xây dựng xã hội mới – xã hội chủ nghĩa Qua quá trình giáo dục lý luận chính trị, Hồ Chí Minh đã để lại cho chúng

ta những quan điểm về phương châm, phương pháp giáo dục lý luận chính trị mang tính nguyên lý, có giá trị lâu dài

Mục đích, nội dung, phương pháp giáo dục lý luận chính trị trong tư tưởng

Hồ Chí Minh là một thể thống nhất biện chứng Muốn hiểu phương pháp không thể không nắm vững mục đích, nội dung giáo dục lý luận chính trị

1.2.2 Mục đích giáo dục lý luận chính trị

Trong tất cả các yếu tố tạo nên sự thành công của các quốc gia cũng như

sự thành đạt của mỗi con người, yếu tố giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng, trong đó bao gồm giáo dục lý luận chính trị

Mục đích của giáo dục lý luận nhằm trang bị và củng cố lập trường giai cấp vô sản cho cán bộ, đảng viên cùng toàn thể quần chúng nhân dân Đây là giai cấp tiên tiến nhất, cách mạng nhất trong xã hội, góp phần rửa sạch ảnh hưởng của giai cấp áp bức, bóc lột, chủ nghĩa cá nhân đồng thời xây dựng, rèn luyện chủ nghĩa tập thể; cung cấp thế giới quan, nhân sinh quan khoa học, phương pháp luận đúng đắn; cung cấp các cơ sở khoa học, các phương pháp nhận thức khoa học giúp cán bộ, đảng viên nâng cao ý thức cách mạng, nâng cao năng lực lãnh đạo và hiệu quả trong hoạt động thực tiễn có niềm tin vững chắc vào lý tưởng của Đảng, củng cố niềm tin vào sự thắng lợi của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ muốn thắng được thực dân, đế quốc phải có ý thức giai cấp, đồng thời phải có lý luận cách mạng, học tập chủ nghĩa Mác -Lênin, học tập đường lối, chính sách của Đảng “Không học lý luận chính trị thì kém kiên quyết, không trông xa thấy rộng, lúc đấu tranh dễ lạc phương hướng, kết quả là mù chính trị, thậm chí tha hóa, xa rời cách mạng” [68, tr.234]

Mục đích của giáo dục lý luận chính trị giúp cán bộ, đảng viên, quần chúng nhân dân tin vào sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc “Tin tưởng vào đoàn thể Tin tưởng vào nhân dân Tin tưởng vào tương lai của dân tộc Tin tưởng vào tương lai của cách mạng Có tin tưởng thì lúc ra thực hành mới vững chắc, hăng hái, lúc gặp khó khăn mới kiên quyết, hy sinh” [65, tr.50] Đây là mục tiêu quan trọng của giáo dục lý luận chính trị Thực tiễn cho thấy, niềm tin

là yếu tố tinh thần quan trọng, một trong những yếu tố cơ bản tạo nên động lực phấn đấu trong suốt cuộc đời của mỗi con người Trong cuộc đấu tranh với chủ nghĩa đế quốc và tư bản thực dân, đấu tranh giữa thói quen, truyền thống lạc hậu

và chủ nghĩa cá nhân là cuộc đấu tranh lâu dài, đầy khó khăn, đòi hỏi mỗi cá nhân cũng như cả dân tộc phải kiên quyết không chịu khuất phục Để làm được điều đó cần phải có niềm tin vững chắc vào sự nghiệp cách mạng của Đảng và tương lai của dân tộc Muốn vậy, phải học lý luận để nắm vững nền tảng tư

tưởng của Đảng

Mục đích của giáo dục lý luận chính trị giúp nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân, thống nhất về tư tưởng, ý chí, phẩm chất cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống Từ kinh nghiệm hoạt động cách mạng của mình, từ thực tế công tác đào tạo, chọn lựa và sử dụng cán bộ, đảng viên của Đảng, hiểu được tầm quan trọng của vấn đề cán bộ và năng lực lãnh đạo của cán

bộ đối với sự nghiệp phát triển của cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh chỉ ra rằng: Cán bộ phải là những người vừa hồng, vừa chuyên Song để có được những người cán bộ, đảng viên vừa có đức vừa có tài, có năng lực và trí tuệ thì không thể không dày công khổ luyện, miệt mài đèn sách

Tháng 9/1949, nhân dịp đến thăm trường Nguyễn Ái Quốc trung ương, trong trang đầu cuốn Sổ vàng truyền thống của Nhà trường, Người có viết: “Học

để làm việc, làm người, làm cán bộ Học để phục vụ Đoàn thể, phụng sự giai cấp

và nhân dân, phụng sự Tổ quốc và nhân loại” [66, tr.684] Hồ Chí Minh cho rằng, người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng thì mới tận tụy với cách mạng, mới dám hy sinh và lãnh đạo quần chúng nhân dân đi tới thắng lợi “Người cán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng Phải giữ đạo đức cách mạng mới là người cán bộ cách mạng chân chính Đạo đức cách mạng có thể nói tóm tắt là: Nhận rõ phải trái, giữ vững lập trường Tận trung với nước, tận hiếu với dân” [70, tr.357] Để có được đạo đức cách mạng và giữ vững được đạo đức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu cán bộ, đảng viên phải

ra sức học lý luận và nắm vững lý luận đó, nhận thức, bảo vệ cái đúng, chống lại cái sai, không ngừng tu dưỡng và rèn luyện đạo đức cách mạng

Mục đích của giáo dục lý luận chính trị để thực hành trong thực tế Người nhấn mạnh: “Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí nghiệm

và thực hành Học với hành phải kết hợp với nhau” [75, tr.402] Học mà không hành thì học vô ích, hành mà không học thì hành cũng không trôi chảy

Theo Hồ Chí Minh, học lý luận không chỉ học lý luận đơn thuần mà còn phải đem vào thực hành trong thực tế Học lý luận để vận dụng vào thực tiễn chứ không phải học lý luận để tạo cho mình cái “vốn” để sau này đưa ra mặc cả với Đảng Học lý luận là để giải quyết những vấn đề mà thực tế đặt ra Người chỉ rõ: “Lý luận cốt để áp dụng vào thực tế” [66, tr.275] Học lý luận Mác – Lênin là để nghiên cứu, phân tích, giải quyết những vấn đề cụ thể của cách mạng cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của cách mạng Việt Nam Học lý luận Mác – Lênin phải biết vận dụng sáng tạo, bổ sung làm phong phú thêm cho

lý luận từ những bài học cụ thể được rút ra trong thực tiễn cách mạng Việt Nam

Hệ lụy lớn nhất gây ảnh hưởng đến việc tu dưỡng, rèn luyện và kết quả công tác của mỗi cán bộ, đảng viên nói riêng và công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng nói chung chính là do “kém lý luận” Người viết: “Vì trình độ lý luận thấp kém cho nên đứng trước những nhiệm vụ cách mạng ngày càng mới và phức tạp, trong lãnh đạo, Đảng ta không khỏi lúng túng, không tránh khỏi sai lầm, khuyết điểm, ví dụ như chúng ta đã sai lầm trong cải cách ruộng đất và chỉnh đốn tổ chức, hoặc những khuyết điểm trong lãnh đạo kinh tế” [72, tr.91] Hồ Chí Minh

đã chỉ ra yếu kém về lý luận, khinh lý luận hay lý luận suông khiến cho nhiều cán

bộ, đảng viên mắc phải căn bệnh chủ quan, gặp mọi việc không xem xét cho rõ, cân nhắc xử trí cho đúng “Kém lý luận” khiến cho cán bộ, đảng viên không nhận thức rõ được điều kiện, hoàn cảnh khách quan, nghĩ sao làm vậy dẫn đến thất bại Việc “kém lý luận” làm cho cán bộ, đảng viên “không có cơ sở nhận thức khoa học” để xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học, niềm tin chính trị vào lý tưởng cách mạng của Đảng Bên cạnh đó, “kém lý luận” cũng làm cho cán

bộ, đảng viên mắc phải các căn bệnh hẹp hòi, cá nhân chủ nghĩa, mắc phải những sai lầm, khuyết điểm trong hoạt động lãnh đạo quản lý; nặng hơn là thiếu kiên định về chính trị, mơ hồ, mất cảnh giác, a dua, thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh, lập trường tư tưởng không vững vàng, dễ bị lung lay thay đổi, quan điểm đi ngược lại với chính những gì đã lựa chọn

Trên cơ sở xác định những mục đích lớn của công tác giáo dục lý luận chính trị cùng những hệ lụy vô cùng nghiêm trọng của việc “kém lý luận”, Hồ Chí Minh luôn coi trọng và đề cao tính giáo dục lý luận chính trị Để đạt được chất lượng và hiệu quả trong công tác giáo dục, theo Người cần phải xác định được đúng động cơ, mục đích học tập “Khi học tập lý luận nhằm mục đích để vận dụng chứ không phải học lý luận vì lý luận Hoặc vì tạo cho mình một cái vốn lý luận để sau này mặc cả với Đảng Tất cả những động cơ học tập không đúng đều phải trừ cho sạch” [75, tr.95] Đồng thời, người học cũng cần phải chủ động, tích cực trong học tập, có phương pháp học tập đúng đắn Hồ Chí Minh luôn đề cao vấn đề tự học trong công tác giáo dục lý luận chính trị Người học phải có tinh thần tự học, chú ý học “tinh thần chủ nghĩa Mác – Lênin, học lập trường, quan điểm và phương pháp”, tránh “học để thuộc lòng từng câu từng chữ”, rơi vào chủ nghĩa giáo điều, kinh viện

Để đạt được những mục đích đã đề ra của công tác giáo dục lý luận chính trị, trong bài diễn văn khai mạc lớp lý luận khóa I Trường Nguyễn Ái Quốc, Người căn dặn: “Việc học tập lý luận chính trị không phải là nhằm biến các đồng chí thành những người lý luận suông mà nhằm làm thế nào cho công tác của các đồng chí được tốt hơn, nghĩa là các đồng chí phải học tập tinh thần chủ nghĩa Mác – Lênin để áp dụng lập trường quan điểm và phương pháp ấy mà giải quyết cho tốt những vấn đề thực tế trong cách mạng chúng ta Như thế học lý luận cốt để áp dụng vào thực tế” [63, tr.289] Tăng cường giáo dục lý luận chính trị nhằm nâng cao giác ngộ lý tưởng cách mạng, tăng cường niềm tin cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân vào đường lối chính sách của Đảng

và Nhà nước; cung cấp thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận để giải quyết những vấn đề mà thực tiễn đặt ra, từ đó tạo niềm tin, động lực hoàn thành những mục tiêu cách mạng Thấm nhuần chủ nghĩa Mác – Lênin, quan điểm đường lối của Đảng đối với mỗi cán bộ, đảng viên là nền tảng cơ sở để Đảng thực sự khơi dậy được sức mạnh trong mỗi giai đoạn cách mạng

Quan điểm của Hồ Chí Minh về mục đích giáo dục lý luận chính trị cho thấy vai trò quan trọng của giáo dục lý luận chính trị Đồng thời, tác động trực tiếp đến người học, đến tư tưởng đạo đức và khả năng thực hành công việc của mỗi người, giúp họ khắc phục những tư tưởng lạc hậu, nâng cao tinh thần tự giác và tích cực trong quá trình cải tạo, xây dựng con người mới Giáo dục lý luận chính trị nhằm nâng cao trình độ chính trị của mỗi người, đặc biệt là cán

bộ, đảng viên, giúp họ nắm bắt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước một cách đúng đắn

1.2.3 Nội dung giáo dục lý luận chính trị

Nội dung giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên là mối quan tâm thường xuyên của Hồ Chí Minh Trong nhiều bài nói, bài viết, Hồ Chí Minh đã

đề cập đến nhiều vấn đề xác định nội dung giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên như: giáo dục những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, đạo đức cách mạng, công tác xây dựng Đảng, đường lối, quan điểm của Đảng, chủ trương, chính sách pháp luật của Nhà nước, những kinh nghiệm của các nước và tình hình thế giới,… Những tư tưởng cơ bản, xuyên suốt nội dung giáo dục lý luận chính trị của Hồ Chí Minh được thể hiện ở 3 nội dung lớn:

1.2.3.1 Giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin

Ngay từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã xác định được vai trò quan trọng của chủ nghĩa Mác – Lênin đối với cách mạng Việt Nam Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, đánh giá về vị trí của chủ nghĩa Mác – Lênin trong số các lý luận, các chủ nghĩa đang lan truyền ở đầu thế ký, Hồ Chí Minh viết: “Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin” [62, tr.268] Chủ nghĩa Mác – Lênin là kim chỉ nam, là nền tảng tư tưởng cho mọi hành động của cách mạng Việt Nam,

là ngọn đèn soi sáng giúp cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi, đưa dân tộc Việt Nam thoát khỏi kiếp nô lệ, khổ sai Chủ nghĩa Mác – Lênin định hướng giải phóng con người hiện thực bằng chính hành động của những con người hiện

thực ấy với quan điểm: “bất kỳ sự giải phóng nào cũng bao hàm ở chỗ là nó trả thế giới con người, những quan hệ của con người về bản thân con người” [21, tr.557] Đây là quá trình xóa bỏ chế độ áp bức, bóc lột để xây dựng một xã hội

“sự phát triển tự do của mỗi con người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người” [21, tr.628]

Lý luận Mác – Lênin giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong sự nghiệp cách mạng Việt Nam Bởi vậy, ngay từ khi tìm thấy ở chủ nghĩa Mác – Lênin, cái cẩm nang thần kỳ cần thiết cho sự nghiệp giải phóng dân tộc của nhân dân

ta, tìm thấy ánh sáng con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh

đã khẳng định đây là học thuyết chân chính nhất, cách mạng nhất, giáo dục lý luận Mác – Lênin cho quần chúng nhân dân là điều kiện tiên quyết đưa cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi Tư tưởng lý luận chính trị của Hồ Chí Minh bắt nguồn từ chủ nghĩa Mác – Lênin, lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng, nhưng không hoàn toàn đồng nhất với chủ nghĩa Mác – Lênin mà là sự tổng hòa, sự kế thừa, tiếp thu có chọn lọc, phát triển và sáng tạo các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc: chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, phương Đông và phương Tây Đồng thời, Người cũng tiếp thu những học thuyết của các lãnh tụ chính trị, xã hội, tôn giáo trong lịch sử như Khổng Tử, Giêsu, Tôn Dật Tiên và C.Mác Song tư tưởng lý luận chính trị của Hồ Chí Minh vẫn phù hợp với tinh hoa văn hóa truyền thống Việt Nam trên nền tảng của chủ nghĩa Mác – Lênin

Chủ nghĩa Mác – Lênin đặt ra mục tiêu, con đường giải phóng triệt để giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức trên thế giới thoát khỏi tình trạng bị bóc lột, nô dịch và nghèo đói Giai cấp công nhân và nhân dân lao động là lực lượng cách mạng nòng cốt thực hiện sự nghiệp giải phóng và phát triển xã hội Quần chúng nhân dân lao động chính là chủ thể chân chính của mọi tiến trình lịch sử, là lực lượng cơ bản của mọi cuộc cách mạng xã hội

Mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, sự chuyển biến giữa các hình thái kinh tế xã hội từ thấp đến cao, từ hình thái kinh tế xã hội này tiến lên hình thái kinh tế xã hội khác cũng đã được học thuyết Mác – Lênin chỉ ra Đó là quy luật tất yếu của xã hội loài người – quy luật của sự giải phóng và phát triển xã hội Chủ nghĩa cộng sản – hình thái kinh tế xã hội cao nhất sẽ xóa bỏ nạn người bóc lột người, xóa bỏ áp bức, bất công, đưa con người tiến lên một xã hội mới công bằng, bình đẳng, giúp con người tự do phát triển theo năng lực của bản thân Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới đạt mục tiêu cao cả đem lại cho mọi người sự tự do, bình đẳng, bác ái, đoàn kết, ấm no, hạnh phúc

Bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin không cứng nhắc, bất biến mà nó luôn được bổ sung, đổi mới, phát triển cho phù hợp với sự phát triển của xã hội Thế giới quan, phương pháp luận, mục đích, nội dung mang tính khoa học, tính cách mạng, tính nhân văn của chủ nghĩa Mác – Lênin là chân

lý, nền tảng tư tưởng vững chắc, kim chỉ nam cho hành động của tất cả các cuộc cách mạng giải phóng con người Đảng Cộng sản Việt Nam luôn lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm cốt, là “cẩm nang thần kỳ” soi sáng con đường chúng ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Từ những lẽ đó, Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm tới việc giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên Người nói: “Đảng ta tổ chức trường học

lý luận cho cán bộ là để nâng cao trình độ lý luận của Đảng ta đặng giải quyết

sự đòi hỏi của nhiệm vụ cách mạng và tình hình thực tế của Đảng ta, để Đảng

ta có thể làm tốt hơn công tác của mình, hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ cách mạng vĩ đại của mình” [72, tr.90]

Hồ Chí Minh luôn khẳng định việc học lý luận chính trị: “Trước hết phải lấy những tài liệu về chủ nghĩa Mác – Lênin làm gốc” [67, tr.4] Vì “Chỉ có học tập lý luận Mác – Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao hiểu biết và trình độ chính trị, mới làm tốt được công tác

Đảng giao phó cho mình” [72, tr.611] Thấm nhuần các quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin giúp cho cán bộ, đảng viên có được lập trường tư tưởng vững vàng, có bản lĩnh, tư duy trí tuệ và năng lực phục vụ cho sự nghiệp cách mạng dân tộc

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng gắn liền với học tập lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin Học tập lý luận phải trở thành nhu cầu và yêu cầu cấp thiết, thường xuyên và lâu dài của mỗi cán

bộ, đảng viên Cán bộ, đảng viên học chủ nghĩa Mác – Lênin là để phụng sự cho cách mạng, cho Tổ quốc và nhân dân Chỉ có đạo đức cách mạng thì người cán bộ, đảng viên mới tận tụy với cách mạng, lãnh đạo được quần chúng nhân dân đưa cách mạng đi đến thắng lợi cuối cùng Thấm nhuần chủ nghĩa Mác – Lênin giúp cán bộ, đảng viên nâng cao đạo đức cách mạng, loại bỏ chủ nghĩa

cá nhân Có lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin cán bộ, đảng viên có được lập trường tư tưởng vững vàng, tránh sai lệch trong nhận thức và hành động, tránh dao động, giảm sút niềm tin, hoài nghi vào con đường cách mạng của Đảng

Học lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin không chỉ học lý luận mà còn phải học cả cái tình của chủ nghĩa Mác – Lênin, Hồ Chí Minh khẳng định: “Nhân dân

ta từ lâu sống với nhau đã có tình, có nghĩa Từ khi có Đảng ta lãnh đạo và giáo dục, tình nghĩa ấy càng cao đẹp hơn, trở thành tình nghĩa đồng bào, đồng chí, tình nghĩa năm châu bốn biển là nhà Hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin là sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống với nhau không có tình có nghĩa thì sao gọi là chủ nghĩa Mác – Lênin được” [63, tr.486-487] Hồ Chí Minh luôn căn dặn cán bộ, đảng viên phải biết lĩnh hội, tiếp thu, phát triển sáng tạo khoa học cách mạng và nhân văn trong chủ nghĩa Mác – Lênin sao cho phù hợp với thực tiễn Việt Nam, biến nó trở thành một nét văn hóa Việt Nam Chủ nghĩa Mác – Lênin xuất hiện trong văn hóa Việt Nam một cách rất nhẹ nhàng, giản dị, trong sáng, thiết thực nhưng vô cùng sâu sắc và tồn tại một cách sống động

Hồ Chí Minh cũng đã nhiều lần nghiêm khắc phê phán thái độ lười, ngại học

lý luận hoặc học không đến nơi đến chốn của một số cán bộ rồi cuối cùng không hiểu gì về lý luận, không hiểu gì về chủ nghĩa Mác – Lênin Hồ Chí Minh muốn giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin không chỉ là cho người học hiểu, tự giác ngộ, không chỉ cơ bản là nâng cao về mặt nhận thức mà muốn cán bộ, đảng viên có tư tưởng và lập trường vững chắc Tư tưởng và lập trường ở đây không gì khác là tư tưởng và lập trường của giai cấp công nhân mà chủ nghĩa Mác – Lênin đã từng khái quát

Nhiệm vụ cách mạng đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải không ngừng học tập nâng cao trình độ kiến thức về mọi mặt, thường xuyên học tập nâng cao trình độ lý luận Mác – Lênin, nắm vững đường lối, chính sách của Đảng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của mỗi cán bộ, đảng viên Lười học tập lý luận chính là thiếu trách nhiệm, thiếu nhiệt tình cách mạng đối với việc hoàn thành sứ mệnh lịch sử mà Đảng đã đề ra

Hồ Chí Minh kết luận: “Chủ nghĩa Mác rất cao, rất rộng Những người cách mạng phải học tập chủ nghĩa Mác Nhưng có thể nói một cách tóm tắt là chủ nghĩa Mác dạy chúng ta phải tuyệt đối trung thành với Đảng, phải hết lòng, hết sức phục vụ giai cấp công nhân Mác dạy chúng ta: Vô sản tất cả các nước đoàn kết lại! Lênin, người học trò thiên tài của Mác bổ sung thêm: Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại! Hai câu khẩu hiệu đó là những ngọn cờ vĩ đại dẫn giai cấp vô sản và các dân tộc bị áp bức đến thắng lợi hoàn toàn” [75, tr.192] “Chủ nghĩa Mác – Lênin đối với chúng ta, những người cách mạng và nhân dân Việt Nam, không những là cái “cẩm nang” thần kỳ, không những là cái kim chỉ nam, mà còn là mặt trời soi sáng con đường chúng ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản” [69, tr.128]

Kiên trì với chủ nghĩa Mác – Lênin là vấn đề có tính nguyên tắc số một đối với Hồ Chí Minh và với Đảng ta Trung thành với chủ nghĩa Mác – Lênin là nắm vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, đồng