Các yếu tố tác động đến mức sinh ở việt nam

Sự xuất hiện các quan hệ xã hội mới đã nảy sinh các phương thức sản xuất mới, và với phương thức sản xuất mới này đã cho thấy sự không cần thiết phải có đông con trong một gia đình, hơn

6 Quyén sinh : sản của phụ nữ tác động đến mức sinh 3

Nguyễn Thị Thanh Thảo _ 32

7 Quyền phụ nữ - Van đề sức khoẻ sinh sản

Nguyễn Thị Tuyết Minh : 27

8 Mức sinh với người øg1àu và người nghèo a

9 Tang, giảm mức chết ảnh hưởng mức sinh | "¬

10 Hanh vi bảo hiểm và thay thé trong sinh sản từ khía

— cạnh tỷ suất chết của trẻ em

Chúng ta hiện đang sống trong một thế gidi gin 6 ty ngudi, một

số lượng lớn về dân số chưa bao giờ gặp trong lịch sử nhân loại

Việt Nam bước sang thế ky XXT sé đóng góp cho thế giới 80 triệu ' dân Diện tích của lãnh thổ đứng hàng thứ 58 trên thế giới, nhưng dân

số lại đứng thứ 13 trong số trên 200 quốc gia

"Theo quy ước, tỷ lệ dân số gia tăng tự nhiên vượt quá 1,9%/năm

thì được gọi là bùng nổ dân số Ấy vậy mà, nếu chúng ta không nhắc

đến tỷ lệ gia tăng trước đó, mà chỉ nhắc đến tỷ lệ này trong gần 40 năm nay - từ khi ý thức về dân số đã bắt đầu được đề cập đến Cả quãng thời gian này chúng ta đã không lúc nào có được tỷ lệ gia tăng tự nhiên dưới

2,2%, thậm chí có những năm đã lên tới 3,4% (1960), 3,2% (1970) Mỗi

ngày một xã dân cứ mới xuất hiện, mỗi tháng một huyện và mỗi năm

đất nước lại có thêm một tỉnh mới (với lượng dân số trung bình) |

Vậy trong những năm đầu của thế kỷ XXI dân số Việt Nam sé

tiếp tục đi về đâu? Phải chăng trước đây chúng ta đã không có tư duy này?

Một tính toán cho thấy rằng : Từ khi những tri thức về đân số

được đưa đến cho con người để dẫn đến những hành động về kế Hoạch

hóa gia đình (KHHGĐ) trong đông dao dân cư thì dân số ố phải tăng lên

4 lần, rồi mới có thể ngừng tăng

Tư duy về sự vượt giới hạn dân số đã tiếp nhận đến người quản

lý, nhưng với cơ chế quản lý và nền kinh tế còn quá lạc hậu, - "Sự theo đuổi những mục tiêu chủ quan mà không tính đến những yếu tố khách quan" - phải vậy mà hai lần mục tiêu dân số của chúng ta được đặt ra

(1981 - 1985) và (1986 - 1990) với tỷ lệ tăng tự nhiên dưới 1,8% đã bị

phá sản, vì trước đó năm 1979 tỷ lệ này vẫn là 2,ð% Chúng ta đã chứng

tỏ việc hiểu chưa đầy đủ quy luật của quá trình dân số và những vấn đề liên quan - những yếu tố tác động Quá trình dân số là quá trình sinh, chết và di động dân cư

+ Tỷ lệ chết giảm nhanh hơn tỷ lệ sinh - điều tất yếu trong thời

kỳ quá độ dân số

_ + Bung né dân số liên quan rất nhiều đến mức sinh và mức sinh này được tác động với một hệ thống đa tích hợp nhiều nhân tế Bên cạnh các yếu tế quyết định trực tiếp đến mức sinh (mà chủ thể là chính

các cặp vợ chồng) như : hôn nhân và ly hôn, áp dụng biện pháp tránh thai, nạo phá thai, vô sinh tạm thời sau sinh đẻ, vợ chồng sống xa nhau

v.v là một hệ các nhóm yếu tố về kinh tế, văn hóa - xã hội, chính trị, địa lý Tất cả các yếu tố này đều tác động đan xen lẫn nhau Tuy nhiên, một điều tất yếu chúng ta không thể chối cãi đó là : các yếu tố, xét đến cùng, trên một mức độ nào đó đều chịu sự tác động của tư duy phương đông, lối sống cổ truyền, phong tục tập quán của dân tộc

Chúng ta đang đối diện với hàng triệu gia đình, thuộc nhiều

nhóm dân cư xã hội khác nhau, với những hoàn cảnh sống không giống

nhau, thuộc nhiều thế hệ khác nhau, trên một nền kinh tế kém phát triển, một nền văn hóa lâu đời với những chuẩn mực xã hội, tập quán

sinh hoạt, tâm lý xã hội, hệ thống định hướng giá trị và các khuôn mẫu hành vi đã bắt rễ sâu trong mỗi con người, mỗi cộng đồng, được tái tạo

từ đời này qua đời khác Tất cả những cái đó không dễ gì thay đối một sớm một chiều, khi cơ sở kinh tế xã hội chưa thực sự có thế mạnh vượt trội, thì mức sinh vẫn còn chịu sự kiểm chế của văn hóa truyền thống

Ý thức cá nhân đã được hình thành và củng cố chính từ mô hình văn hóa truyền thống này

Tuy nhiên, một điểu tất yếu hiển nhiên rằng, kinh tế hàng hóa

_nhiều thành phần phat triển mạnh, cơ chế thị trường thực sự đi vào cơ chế hoạt động của ý thức mỗi cá nhân thì tất yếu sẽ làm chuyển đổi mức tái sinh sản con người

Tom lại, với một môi trường rộng lớn các yếu tố tác động đến sự sinh sản cho phù hợp với xu thế phát triển của thời đại thì không tránh khỏi một số yếu tố tiêu cực như : hệ tư tưởng nho giáo, các tôn giáo, tâm

lý nối dõi tông đường v.v đã ảnh hưởng lớn đến tính tích cực trong

hành vi sinh đẻ Điều này đòi hỏi sự xem xét một cách khoa học

GIA ĐÌNH VỚI TU DUY TRUYEN THONG VA HIEN DAI

Luu Thi Van

Sau Đại hội VI tháng 12 năm 1986 của Đảng, cùng với sự chuyển đổi về cơ cấu kinh tế là sự chuyển đổi của hàng loạt các cơ cấu xã hội khác, trong đó có cơ cấu dân số Dưới cái nhìn: tổng thể thì quy mô dân

số Việt Nam ngày một tăng nhưng nếu với cách nhìn chỉ tiết, cụ thể có thể thấy ngay rằng tỷ lệ gia tăng dân số ở Việt Nam đang giảm xuống Trong điều kiện hiện nay khoa học kỹ thuật phát triển, đặc biệt là y học cho nên tỷ lệ chết nói chung, tỷ lệ chết trẻ em nói riêng đã giảm nhiều

so với trước đây, vì vậy có thể nói rằng việc giảm tỷ lệ gia tăng dân số có nguyên nhân quan trọng, sâu sắc nhất là sự giảm mức sinh Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự giảm mức sinh nhưng trong bài tham luận này tôi chỉ để cập một khía cạnh của vấn đề : khía cạnh "gia đình với tư

- duy truyền thống và hiện đại tác động đến mức sinh"

Gia đình truyền thống mang đặc trưng của xã hội truyền ‘thong, _ là gia đình "tam tứ đại đồng đường", là đơn vị kinh tế độc lập gắn với xã

- hội nông nghiệp cổ truyền, chịu ảnh hưởng sâu sắc của các tư tưởng Nho giáo mà rõ nét nhất là sự bất bình đẳng giữa phụ nữ và nam giới _

trong mọi mối quan hệ xã hội, gia đình thực hiện các chức năng sinh dé,

xã hội hóa, kinh tế, điều hòa tình cảm Gia đình là tế bào của xã hội,

sự thực hiện các chức năng của gia đình liên quan đến việc quyết định bản chất của xã hội Gia đình truyền thống là một đơn vị kinh tế hoàn toàn độc lập, mã trong xã hội hoàn toàn nông nghiệp, rõ ràng có sự cần thiết phải đông con để đông lao động vì có nhiều lao động mới có thể trở

thành một đơn vị kinh tế ổn định được, hơn nữa các câu lưu truyền

trong dân gian "giàu con giàu của", "đồng con lắm phúc" đã ăn sâu và bén rễ trong tiềm thức của người dân Việt Nam Gia đình truyền thống

chịu ảnh hưởng sâu sắc của các tư tưởng Nho giáo, dẫn đến sự bất bình

đăng giữa nam và nữ, người phụ nữ chịu thiệt thòi trong mọi quan hệ

kể cả trong gia đình, ngay trong quan hệ với chồng cũng phải phục tùng

và bị xã hội cho là "phụ nhân nan hóa", cái nguyên tác "sử, sự" làm

người phụ nữ mất quyền bình đẳng ngay với việc sinh con, không muốn cũng phải nghe theo chồng vì học không có quyề

mình Gia đình truyền thống gắn với tư duy truyền thống, người ta

n được nói tiếng nói của

mong có con đàn chau dong để hãnh diện với xóm làng, vì con là của,

càng nhiều con càng nhiều của Tư duy truyền thống tích lũy từ nhiều đời cộng thêm một số yếu tố của xã hội, một số chức năng của gia đình truyền thống là nhân tế thúc đẩy mức sinh cao

Không hoàn toàn như gia đình truyền thống, gia đình hiện đại có

sự bình đẳng hơn giữa nam và nữ, các chức năng của g1a đình hiện đại

vẫn là chức năng kinh tế, sinh đẻ, xã hội hóa song về bản chất thì ' không hoàn toàn như gia đình truyền thống Gia đình hiện đại vẫn có

- thể là đơn vị kinh tế độc lập, tự chủ song chỉ mang tính tương đố

cấu kinh tế manh min khong thể tổn tại trong xã hội hiện đại, bất kỳ

một ngành nghề nào hiện nay không thể tổn tai được nếu không có sự

1, VÌ CƠ

liên kết với các ngành nghề khác, với xã hội

Sự xuất hiện các quan hệ xã hội mới đã nảy sinh các phương thức sản xuất mới, và với phương thức sản xuất mới này đã cho thấy sự không cần thiết phải có đông con trong một gia đình, hơn thế nữa gia đình đông con được xem là trở ngại trong việc phát triển kinh tế gia

đình nói riêng, kinh tế xã hội nói chung.XH.Việt Nam dang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, gia đình Việt Nam hiện đại cũng

hòa chung vào quá trình phát triển của đất nước và dần dần đáp ứng yêu cầu của thời đại Xã hội công nghiệp xem thời gian quý hơn vàng,

con người trong xã hội công nghiệp nếu không theo kịp guồng quay sẽ bị

đào thải, nếu có đông con thì sẽ phải mất nhiều thời gian để sinh và

nuôi dạy, chăm sóc con cái, thực tiễn đã cho thấy những gia đình nghèo hiện nay ở Việt Nam ở cả nông thôn và thành thị hâu hết là gia đình

- đông con Xã hội ngày một đi lên, tri thức của mỗi người ngày càng được

nâng cao, người ta đã ý thức được cái đói, cái nghèo và cái khổ của một

nguyên nhân sâu xa là do họ có quá nhiều con Sự tự ý thức như một

nguyên nhân vồ hình kéo mức sinh giảm xuống Nhưng không chi có

- vậy, sự biến đổi xã hội và kinh tế tác động mạnh mẽ đến tư duy của gia đình hiện đại, người ta ngoài nhu cầu ăn, ở, mặc còn có nhiều nhu cầu khác như vui chơi, giải trí, nâng cao trình độ học vấn, lo cho con cái có điều kiện sống và học hành chu đáo, các nhu cầu này thúc đẩy mỗi gia đình có một quỹ tài chính và quỹ thời gian rỗi để đáp ứng nhu cầu của mỗi cá nhân trong gia đình, muốn vậy học không thể có nhiều con vì nếu đông con thì phải giành nhiều thời gian để sinh, nuôi, chăm sóc con, hơn nữa, ở xã hội hiện đại "trời sinh voi trời không sinh co" ma buộc bố mẹ của trẻ phải lao động vất vả để nuôi con, mà là phải "nuôi đến nơi đến chốn" nghĩa là phải tạo điều kiện tốt nhất cho con cai dude © vui chơi, giải trí, đặc biệt là học hành, sự gia tăng về chi phí nuôi đậy, chăm sóc, học hành cho con cái cũng là điều không bất ngờ với bối cảnh

xã hội như nước ta hiện nay, bởi vì yếu tố được coi trọng, được quan tâm, đánh giá cao bây giờ là "chất" chứ không phải là "lượng” |

Một nguyên nhân nữa tac động đến mức sinh của gia đình truyền thống là giá trị của đứa con trai, vì "nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” nên bằng mọi giá phải có được đứa con trai, dường như vô tình song giá trị của đứa con trai lam cho mức sinh cao Ở gia đình hiện đại, phần lớn ngưởi ta đã hiểu được cái chân lý con nào cũng là con và bằng lòng với giá trị của những đứa con, sự thông hiểu cái chân lý của xã hội hiện đại

đã tác động làm giảm mức sinh

Có thể nói rằng sự ¡ chuyển đổi của quy mô gia đình từ truyền thống sang hiện đại, và sự chuyển đổi của hệ tư duy gắn với gia đình

truyền thống sang tư duy gắn với gia đình hiện đại đã tác động mạnh

mẽ đến mức sinh và làm cho mức sinh giảm xuống Trong bối cảnh hiện nay, đất nước ta đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên nền tảng của xã hội nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu, song quy mô

dân số thì ngày một phình to làm cho nền kinh tế đất nước hết sức khó khăn, một trong những nhân tố giúp chúng ta vững bước tiến trên con

đường phát triển là phải làm chậm lại tếc độ gia tăng dân số, mà

phương pháp tốt nhất ở nước ta hiện nay là giảm mức sinh, sự chuyển đổi về quy mô và hệ tư duy từ gia đình truyền thống sang hiện đại là

nhân tế quan trọng làm giảm mức sinh, vì vậy cần thúc đẩy sự phát triển về số lượng các gia đình hạt nhật (hién dai), tuy nhiên sự chuyển đổi từ gia đình truyền thống sang hiện đại đặt ra một số vấn đề lớn

mà

xã hội cần giải quyết như vấn đề người già cô đơn, không nơi nương tựa Để giải quyết vấn đề này đòi hỏi sự quan tâm của toàn xã hội

Tài liệu tham khảo

- Nho giáo và phát triển ở Việt Nam

- Các công trình chọn lọc trong dân số học xã hội.

HÔN NHÂN ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC SINH Ở VIỆT NAM

Tạ Thị Minh

Hôn nhân là một yếu tố rất quan trọng tác động đến mức sinh

Đặc biệt Ở nước ta, một nước 80% dân số làm nông nghiệp

chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo và đạo Khổng Người phụ nữ chỉ có

quyển

có con khi họ đã lập gia đình, mặc dù hiện nay tình hình kinh tế có

ảnh hưởng đến hôn nhân ở Việt Nam song căn bản đạo lý người Việt

Nam vẫn coi trọng vấn đề sinh con trên cơ sở có hôn nhân

Khi cho rang hôn nhân là yếu tố tác động đến mức sinh có nghĩa

hôn nhân bắt đầu tương đối sớm sau tuổi dậy thì và tuổi kết hôn trung

hôn trung bình ở phần lớn các dân cư thuộc châu Âu là gần 25 tuổi Việt Nam nước ta những năm trước đây tuổi kết hôn cũng nằm trong khoảng

15 đến 18, cố thể nói hiện tượng tảo hôn ở nông thôn luôn luôn xảy ra _với nhiều lý do Vài năm gần đây nước ta thực hiện truyền thông kế hoạch hóa dân số, tuổi kết hôn trung bình nước ta đã được nâng cao hơn tuy chưa đáng kể Ö đây giới hạn bài viết, tôi không nói đến chất lượng

‘gia đình mà chỉ nói đến khía cạnh kết hôn sớm ảnh hưởng tới mức sinh

ở nước ta Truyền thống người Việt Nam đều rất mong muốn sớm co con khi lập gia đình Người phụ nữ khi đã kết hôn là bước vào thời kỳ sinh sản Như vậy tuổi kết hôn thấp như nước ta hiện nay thì thời kỳ sinh sản của phụ nữ sẽ được kéo dài ra Với tiém năng sinh nở của người phụ

nữ Việt Nam rất lón, một năm có phụ nữ bước vào độ tuổi sinh sản gấp

3 lần số người phụ nữ ra khỏi độ tuổi sinh sản Đây là lực lượng lớn gây

bùng nổ dân số nước ta trong những nắm qua Những năm gan day

truyền thông kế hoạch hóa dân số được đẩy mạnh, nhiều người dân đã ý

thức được việc sinh nhiều con là rất khó khăn cho nên tỷ lệ sinh nói chung nước ta có giảm xuống song dân số của nước ta cũng không giảm xuống theo tỷ lệ thuận, mà ngược lại có le bởi nhiều nguyên nhân như

tỷ lệ chết giảm Nhưng bên cạnh đó nguyên nhân của tuổi kết hôn - trung bình cũng ảnh hưởng đến việc tăng dân số Một ví dụ cụ thể, gia

sử ta có truyền thông dân số tốt, mỗi cặp vợ chồng chỉ sinh 1 hoặc 2 con nhưng nếu 20 tuổi học đã có con thì 20 năm sau con họ lại "bước vào độ tuổi sinh sản Như vậy chỉ 60 tuổi là cháu họ đã bước vào độ tuổi sinh trưởng Ngày nay điều kiện vật chất giúp con người ta nâng cao tuổi tho Vi du don gian cho ta thay dan sé da tang theo cấp số mới Như vậy g1a đình Việt Nam vẫn là một gia đình nhiều thế hệ Chưa kể hiện nay tình trạng tảo hôn do một số thanh thiếu niên đua đòi, hậu quả kết hôn vội vàng buộc phải làm cha, 'làm mẹ ở tuổi còn trẻ Phải chăng đây là

hiện nay

"Truyền thong gia dinh Việt Nam là gia đình rất chặt chẽ nhưng vài năm trở lại đây ảnh hưởng nền kinh tế thị trường, quan hệ vợ chồng con cái bị xem nhẹ dẫn ly hôn ngày càng nhiều Tác động mức sinh của

ly đì bị giảm xuống mức tối thiểu do việc kết hôn lại nhanh chong của

đa số các vụ ly dj Chiều hướng góa bụa giảm xuống, ở đây không ban | đến vấn đề nhân đạo sau ly hôn, chỉ xin nêu ảnh hưởng của ly hôn và

ái hôn ảnh hưởng đến dân số Ở Hà Nội tổng kết 5 nắm (1987 - 1992) toàn thành phố nhận hơn 30 000 đơn xin ly hôn Như vậy trung bình _ mỗi năm có 2.225 vụ ly hôn có nghĩa bang 4y gia dinh tan vd Cac gia đình tan vỡ này hầu như đã có 1 đến 2 con sau vài ba năm chung sống Sau ly hôn tỷ lệ tái hôn nước ta hiện nay rất cao, chiếm 90% các vụ ly

- hôn Những người tái hôn lập gia đình mới cũng là nguyên nhân của sự gia tăng dân số hiện nay Tình trạng đa thê ở nước ta trong những năm gần đây cũng giảm Đây là mát tích cực cho vấn đề dân số Không riêng các thành phố lớn mà cả các: vùng nông thôn tỷ lệ các vụ ly hôn tăng hơn trước và tái hôn cũng đi liền với nó Thực trạng này đang là bài

Ngoài tuổi kết hôn trung bình và quan hệ hôn nhân còn có các

kiểu hôn nhân khác đang hình thành ở nước ta như một số chị em không kết hôn có con ngoài giá thú, một số chị em muộn màng lấy chồng, thường chồng đã có vợ có con riêng, vấn dé nay cé thégsila ban tái

hôn Ở đây nam thường tái hôn nhiều hơn nữ Pháp luật nước ta quy

định mỗi gia đình được sinh 1 đến 3 con thì tái hôn được hợp pháp là

một gia đình mới, họ cũng thực hiện đúng nghĩa vụ và quyền được phép:

có thêm số con lần thứ hai Mặc dù nước ta chịu ảnh hưởng của Nho

- giáo nhưng những năm lại đây số chị em có con ngoài giá thú tăng bởi

được nhà nước công nhận quyền sinh san tự nhiên của phụ nữ Theo thống kê cho thấy rằng; tỷ lệ góa bụa không con ở nước ta không nhiều |

Với đời sống cơ bản của nhân dân ta và chính sách nhân đạo ở nước ta hiện nay, đa số có sinh có dưỡng Như vậy muốn giảm được dân

số chủ yếu dựa vào mức sinh Để giảm được mức sinh ta phải tìm nguyên nhân tác động trực tiếp đến nó

Ö đây tình trạng hôn nhân có tác động rất lớn, vì vậy muốn giảm

mức sinh nước ta cần phải thực hiện tốt các yêu cầu sau :

Thứ nhất, phải nâng cao độ tuổi kết hôn bằng giáo dục ý thức _ trách nhiệm, giảm tối đa các vụ tảo hôn Cần phải kéo dài thời gian học tập để từ đó kéo dài hơn nữa tuổi kết hôn và kéo dài được tuổi sinh nở lần đầu của người phụ nữ Khi có trình độ nhất định qua quá trình học

tập ngwòi ta sẽ có nhiều mục tiêu nhiệm vụ cho ban than, có tư duy hợp

lý, tin tưởng vào bản thân, phấn đấu vì lý tưởng khác ngoài việc duy trì nòi giống Điều này sẽ làm cho con người ta đi đến nhìn nhận giá trị con

cái,một cách hợp ly và trên căn bản do tự mình quyết định việc có một

Thứ hai, phát huy nét đẹp truyền thống gia đình Gia đình là tổ

ấm thật sự vững vàng, tránh hiện tượng ly hôn và tái hôn Đây cũng

mang ý nghĩa nhân văn gia đình có quan hệ hôn nhân bền vững, các

quan hệ vợ chồng con cái cũng được đảm bảo, giảm được các hiện tượng

xảy ra trong xã hội : trẻ em lang thang, dì ghẻ con chẳng

10

j

Thứ ba, tiếp tục đẩy mạnh truyền thông dân số kế hoạch hóa gia

_ đình, giáo dục tầng lớp trẻ ý thức rõ ràng trách nhiệm dân số Có như vậy xã hội mới phát triển ổn định, dân giàu nước.mạnh Thực hiện vấn

dé giảm dân số chủ yếu dựa trên sự tự giác và thấy hợp lý cần thiết của mỗi người dân

Tài liệu tham khảo :

- Dân số học và truyền thông dân số

Trung tâm Nghiên cứu dư luận xã hội và Truyền thông dân số

- Tuyển tập các công trình nghiên cứu chọn lọc trong dân số học xã hội

John Knodel - Pham Bich San - NXB KHXH, Ha Nội 1994

su ANH HUGNG CUA TRINH DO HOC VAN TOI MUC SINH

Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾNNGHỊ _

Pham Phuong Thuy

1 LỜI NÓI ĐẦU

Ngày nay mỗi quốc gia, mỗi người trên thế giới đang phải cùng nhau giải quyết các vấn để toàn cầu liên quan đến sự sống còn của toàn nhân loại Đó là nguy cơ vũ khí hạt nhân, nạn ô nhiễm môi trường, sự bùng nổ dân số, căn bệnh thế kỷ AIDS Trong đó sự bùng nổ dân số là _ vấn để lớn nhất, ảnh hưởng đến sự tổn tại, phát triển của thế giới này

Sự bùng nổ dân số còn ảnh hưởng trực tiếp tới các vấn đề toàn cầu khác Trong khi trên toàn thế giới, tài nguyên thiên nhiên đang bị khai

thác sắp cạn kiệt, diện tích đất có thể sinh sống được, lượng nước ngọt

cho mọi người có hạn, dân số thế giới vẫn tăng với cường độ lớn Dân số càng đông, thức ăn nước uống, đất đai càng trở nên khan hiếm, càng làm tăng thêm sự ô nhiễm môi trường, tạo điều kiện cho các bệnh dịch

phát triển

Ý thức được sự nguy hiểm của việc gia tăng dân số, chúng ta phải tìm ra các giải pháp để giải quyết vấn đề đó Và trước hết chúng ta phải tìm hiểu các nguyên nhân dẫn tới việc bùng nổ dân số quá nhanh trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, từ đó tìm ra giải pháp khắc

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn tới việc bùng nổ dân số, nhưng trong phạm vi bài viết nhỏ này, tôi xin đề cập đến nguyên nhân từ trình

độ học vấn : sự ảnh hưởng của trình độ học vấn tới mức sinh ở Việt Nam

và thử đưa ra một số kiến nghị giải pháp cho vấn đề này

I NOI DUNG

1 Trình độ học vấn có ảnh hưởng như thế nào tới mức sinh? |

Sinh sản và chết là những hoạt động, những sự kiện bản năng tự

nhiên của mọi sinh vật kể cả loài người thời hoang sơ

ao,

Nhung han chế sinh sản, chống lại bệnh tật và cái chết, kéo dài

tuổi thọ, di cư, kết hôn và ly hồn là những hoạt động có ý thức, hơn nữa

là ý thức ở trình độ phát triển cao của xã hội loài người Giáo dục trực

tiếp mở rộng, nâng cao sự hiểu biết ý thức của con người Do vậy, mỗi

người tùy theo mức độ được giáo dục tức là tùy từng trình độ học vấn

của họ mà có tác động như thế nào đến sự biểu biết, thái độ và hành vi dân số của họ

Trình độ học vấn là kết quả của quá trình được giáo dục một cách

có tổ chức, có hệ thống ở trường lớp, vả nó được xác định bằng "bằng

cấp" - chứng chỉ mà Bộ Giáo dục cấp sau khi người đó hoàn thành cấp

học theo đúng quy định |

_Mức sinh là biểu hiện thực tế của khả năng sinh sản Khả năng

sinh sản là khả năng sinh lý của một người đàn ông, một người phụ nữ

hoặc một cặp vợ chồng có thể sản sinh ra được ít nhất một con

Sinh sản ngoài ý nghĩa nhu cầu nhân văn còn là một sự kiện lớn,

một bài toán đầu tư lớn về kinh tế, thời gian sức lực của con người Do

vậy con người càng có trình độ hiểu biết, càng có năng lực mới có thể

điều chỉnh hành vi sinh sản của mình đến mức hợp lý tối đa Sinh sản hay là hạn chế sinh sản ở nước ta và nhiều nước khác là quyền cơ bản của mỗi công dân, Tính tự nguyện tự giác này vừa đòi hỏi vừa phụ

thuộc vào trình độ hiểu biết của mỗi người

Kế hoạch hóa gia đình không phải là một kiến thức bản năng, kiến thức đó có được nhờ tuyên truyền giáo dục, truyền thông Giáo duc phổ thông một mặt mang lại cho con người khả năng biết đọc, biết viết

để có thể tiếp nhận các thông tin DSKHHGĐ qua sách báo, tài liệu

Nhò vậy con người hiểu rằng vì sao họ phải hạn chế sinh sản, phải

KHHGPĐ và thực hiện nó bằng cách nào?

Nhờ có học vấn cao, con người dễ dàng nhận thấy và thừa nhận tính hợp lý, lợi ích của KHHGĐ Mặt khác đối với nữ, nhờ giáo dục, năng lực làm việc được nâng cao, địa vị của họ trong gia đình và ngoài

xã hội được cải thiện, họ muốn giành nhiều thời gian cho việc làm nên

Tuy nhiên số con của phụ nữ không những phụ thuộc vào trình độ

giáo dục của họ mà còn phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng hôn nhân, trình độ học vấn của chồng, nghề nghiệp, tôn giáo, dân tộc Chính vì

vậy, để vạch rõ tác động của chỉ riêng yếu tố trình độ học vấn đốt với số con, cần nghiên cứu những phụ nữ tương tự về các chỉ tiêu trên và chỉ

Vi du: Cuéc diéu tra chon mau danh gia chuong trinh KHHGD

các tỉnh miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long do Trung tâm Đân số Đại học Kinh tế quốc dân tiến hành 1999 cho thấy : trung bình số con

đã từng sinh của các bà mẹ (tuổi 40 - 44) phụ thuộc vào trình độ giáo đục của họ như sau :

Và năm 1994, Việt Nam đã tiến hành điều tra nhân khẩu học

giữa kỳ (ICDS), và có kết quả về tỉ lệ phụ nữ muốn có thêm con chia theo số con hiện có như sau (chỉ lấy số liệu về trình độ học vấn) :

Từ số liệu trên cho ta thấy, trình độ học vấn của mẹ cũng thực sự

quan trọng, nhưng sự tác động chỉ thể hiện từ số con thứ hai trở di Khi chưa có hoặc mới có một đứa con đầu tiên thì mức độ mong muốn có thêm con của phụ nữ có trình độ trên cấp II không khác với phụ nữ chưa hết cấp IĨ là mấy, nhưng từ đứa con thứ hai trở đi, thì tỷ lệ phụ nữ muốn có thêm con trong số phụ nữ có trình độ học vấn dưới cấp II cao

hon han

Tuy nhiên còn một đặc điểm nữa mà qua điều tra trên đã rút ra

qua bảng số liệu sau về tỷ lệ phụ nữ đã có 2 - 3 con muốn có thêm con

với những người có trình độ học vấn dưới cấp II Đây thực sự là điểm lý

thú, tâm lý muốn có nếp có tể không hề bị cái gọi là học nhiều hay học ir chi phối

_Cùng với nhận định về "tính quy luật" là mức sinh có quan hệ

chặt chế và tỷ lệ nghịch với trình độ học vấn của phụ nữ, cũng cần chỉ

ra rằng trong điều kiện kinh tế xã hội nhất định, học vấn của phụ nữ phải đạt tới một "ngưỡng" nào đó mới có ảnh hưởng rõ rệt tới mức sinh Chẳng hạn, những nghiên cứu ở châu Á cho biết trình độ học vấn của phụ nữ có ảnh hưởng rõ rệt tới mức sinh từ khi phụ nữ học hết cap I va chuyển sang cấp H, ở châu Mỹ la tỉnh khi phụ nữ học hết cấp Ï, ở Trung cận Đông ngay khi phụ nữ đó có học vấn ở một vài năm đầu cấp

I Như vậy "ngưỡng" để học vấn có ảnh hưởng rõ đến mức sinh là tùy thuộc vào các môi trường kinh tế xã hội, truyền thống văn hóa, tôn giáo, chính sách dân số từng nước, từng khu vực Song nhìn chung, ngưỡng

đó ít nhất học hết cap I, người phụ nữ mới có được học vấn tối thiểu để

có thể làm chủ các hoạt động của mình

il MOT số KIẾN NGHỊ - GIẢI PHÁP

Việt Nam là một nước đông dân với 74 triệu người năm 1995, dân

số Việt Nam đứng ở vị trí 12 trên thế giới và thứ 2 ở Đông Nam Á, sau _ Inđônêxia Với số dân đông và tỷ lệ tăng dân số tuy có giảm do “có những biện pháp KHHGĐ tích cực nhưng vẫn còn cao so với thế giới (1,8%), trình độ học vấn của nước ta là :

Tỷ lệ người mù chữ là 12,6% (10 triệu người)

Te ừ thực trạng đó ta thấy trình độ học vấn của dân Việt Nam còn

| thấp và tăng chậm Điều này ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh

tế và trình độ không theo kịp nước ngoài dẫn đến thua thiệt trong kinh

|

doanh va anh hudng dén su gia tang dân số do tac động của nó như đã

- tích ở trên Vấn đề cần thiết cấp bách đặt ra cho Đảng, Nhà nước

à nhân dân ta là phải có biện pháp hữu hiệu nhanh chóng nâng cao

tình độ học vấn cho nhân dân

Nâng cao trình độ học vấn cho nhân đân tức là phải làm cho quá trình giáo dục đạt kết quả ngày càng tăng cả về số lượng và chất lượng Muốn đạt được điểu đó, theo tôi cần có các biện pháp sau :

- Đối với Đảng, Nhà nước :

+ Phải có chính sách đầu tư cho giáo dục nhiều hơn nữa để có thể : miễn phí cho con những gia đình nghèo, cải tạo cơ sở trường lớp, nội dung phương pháp dạy học sao cho phù hợp với yêu cầu mới của thời đại mới, đào bạo giáo “viên giỏi và tăng lương cho giáo viên

+ Có chính sách hỗ trợ vốn cho dân nghèo, nông dân tao điều kiện

về kinh tế để con cái họ có thể đến trường Mở thêm các trường nội trú: cho con em các dân tộc ving xa,vung sau Tất cả những việc đó nhằm mục đích tạo cở hội học tập cho tất cả mọi người và nâng cao chất lượng giáo dục

+ Giải quyết tốt công ăn việc làm, tạo sự bình đẳng về giá trị học vấn giữa các nhóm xã hội Có như vậy mới khuyến khích mọi người học tập để có trình độ học vấn, tạo chỗ đứng trong xã hột

+ Giáo dục cho tầng lớp thanh thiếu niên tỉnh thần cần cù chịu khó, sáng tạo trong lao động, học tập, đưa chương trình giáo dục giới tính, truyền thông về DSKHHGĐ vào nhà trường để học sinh có kiến thức hiểu biết về vấn đề dân số, tác hại, nguyên nhân và biện pháp giải

quyết của nó

- Đối với mỗi người dân : cần có tinh than hoc tap, vượt khó, vượt

khổ để nâng cao trình độ học vấn, nâng cao hiểu biết về văn hóa - xã hội

5

Ị

để có cuộc sống phong phú, tạo cho mình vị trí xã hội, có nhận thức đầy

đủ về vấn đề dân số để bản thân thực hiện chính sách dân số chỉ sinh từ

1 - 2 con và sẽ là những tuyên truyền viên tích cực cho những người

xung quanh cùng có ý thức về vấn để này

Tóm lại, để giảm mức sinh cần phải giải quyết rất nhiều yếu tố tác động đến nó, trong đó có yếu tố về trình độ học vấn Tất cả các yếu

tế đó cần được giải quyết một cách đồng bộ, kết hợp với nhau mới có

hiệu quả, giảm mức sinh tối thiểu điểu tiết dân số để phù hợp với điều

_ kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia và của toàn thế giới

Tài liệu tham khảo

1 Dân số học và truyền thông dân số

của zTrung tâm Nghiên cứu dư luận xã hội và truyền thông

2 Tạp chí Thông tin dân số

Số 5-1997 - UBQGDS và KHHGĐ

GIA TRI CUA CON CAI VA MUC SINH

Trương Minh Hải

'Nền sản xuất xã hội bao gồm hai mặt gắn bó hữu cơ với nhau là sản xuất của cải vật chất (các tư liệu sinh hoạt, lương thực, thực

phẩm ) và sản xuất ra bản thân con người nhằm đảm bảo sự tổn tại liên tục của xã hội loài người Cả hai loại hình sản xuất này có mối quan hệ mật thiết với nhau, tác động lẫn nhau trong sự thống nhất biện chứng : sản xuất vật chất quyết định trực tiếp cuộc sống, là cơ sở của tái - sản xuất con người Ngược lại tái sản xuất con người lại là tiền đề của sản xuất vật chất, không có tái sản xuất ra con người thì không có sự

thay thế, đổi mới, tăng cường lực lượng lao động Hai nhân tố này quyết định sự tổn tại và phát triển của xã hội nhưng chỉ khi nào tái sản xuất con người - gia tăng dân số phù hợp với sản xuất vật chất thì xã hội mới phát triển, chất lượng cuộc sống mới được nâng cao Vì vậy nhà nước cần có đường lối dân số phù hợp với tình hình phát triển kinh tế của nước mình Đặc biệt là những nước có nền kinh tế đang phát triển như

nước ta

Khi xã hội chưa phát triển, con người phụ thuộc vào tự nhiên thì

mức sinh cũng chịu sự quyết định của điều kiện tự nhiên Ngày nay, môi trường xung quanh và cơ cấu kinh tế xã hội mới là yếu tố quyết định mức sinh, vì vậy công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình là một bộ

phận hữu cơ của cơ cấu kinh tế xã hội, vừa chịu sự tác động của điều kiện kinh tế xã hội, vừa là mục tiêu của hầu hết những nước đang phát triển muốn tìm một con đường và một triển vọng thoát khỏi sự đói nghèo Ở nước ta từ năm 1961 nhà nước đã đề ra chủ trương tiến hành

cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch, trong vòng hơn 30 năm thực hiện,về

cụ thể thì tỷ lệ gia tăng dân số có giảm xuống,nhưng về quy mô dân số

thì ngày càng lớn và đứng thứ 13 trên thế giới Sự cần thiết là chúng ta

phải giảm hơn nữa mức sinh để thu hẹp quy mô dân số, muốn vậy phải

: , } “ “a

tìm ra những nhân tố tác động mạnh mẽ đến mức sinh trong một xa hội đặc trưng nông thôn - nông nghiệp như nước ta

Có rất nhiều nguyên nhân tác động đến mức sinh như tình trạng

hôn nhân, chính sách DS - KHHGĐ, trình độ văn hóa Nhưng trong

bài tham luận này tôi chỉ để cập một nhân tố được xem là quan trọng trong việc tác động làm giảm mức sinh ở xã hội Việt Nam hiện nay :

Giá trị con cái

Nếu như chuẩn mực về giá trị con cái trong đời sống đô thị là

1 - 2 con và con cái phải được học hành đến nơi đến chốn thì trong xã

hội nông thôn nông nghiệp là hoàn toàn ngược lạt Điều này giải thích

vì sao mức sinh ở nước ta còn cao

80% hộ gia đình nước ta sống ở nông thôn và làm nông nghiệp, xã

hội còn mang nặng tính truyền thống, gia đình mang đặc trưng của xã hội truyền thống, sống chung 3 - 4 thế hệ Quan niệm về thanh thế và sức mạnh của gia đình, dòng họ là ở số con đông và đặc biét-la con tral Cac gia dinh truyén thống này trở nên cố hữu và ăn sâu vào đời sống của mỗi người dân, đặc biệt là ở nông thôn Con đông và con trai là điều kiện cho sự tổn tại,cũng là mục tiêu, giá trị mà họ cố gắng đạt được trong suốt cuộc đời Tư tưởng "đông con lam phúc , "nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô" đã thể hiện điều đó Những gia đình, những cặp vợ chồng mà có đông con và có con trai là người ta cảm thấy hãnh diện với xóm làng, với họ hàng và người ta cảm thấy như đã có được một cơ chế bảo đảm về tuổi già

Ngày nay quan niệm "đông con lắm phúc" "trời sinh voi trời sinh

cỏ" đã được người dân nông thôn cho là không đúng, đó là nguyên nhân dẫn đến sự nghèo khổ của họ,nhưng họ vẫn sinh nhiều con vì phải chịu

sự tác động của 2 nhân tố : thứ nhất là chịu sự tác động mạnh mẽ của

đời sống nông thôn nông nghiệp, của điều kiện kinh tế xã hội nghèo khổ

và trình độ sản xuất thấp kém Nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu dẫn đến việc coi trọng sức lao động, gia đình có nhiều con là có nguồn lao

động đổi dào Ở nông thôn hiện nay việc chia đất canh tác theo đầu

người dẫn đến việc nhà có đông con cũng có nghĩa là được nhiều đất

€

canh tác - điều này có ý nghĩa quyết định đến đời sống của người dan ở nông thôn Do ở nông thôn chính sách bảo đảm và chăm sóc người già

phụ thuộc hoàn toàn vào gia đình cho nên con cái được xem là nguồn

hạnh phúc, là chỗ dựa, nuôi nấng cha mẹ lúc ốm yếu và về già Do chi phi nuéi day con cái ở nông thốn còn rất thấp, đặc biệt là việc tận dụng | các nguồn lực trẻ em và việc xem đứa trẻ làm ra nhiều lợi ích hơn là

gánh nặng chi phí cho chúng Thứ hai là việc dé cao giá trị đứa con trai hơn con gái làm cho các gia: đình và cặp vợ chồng tuy không muốn có con đông nhưng nhất thiết họ phải có con trai và họ phải đẻ cho đến khi 'eó con trai nhưng một đứa con trai trong xã hội nông nghiệp vẫn chưa

làm cho họ yên tâm khi những rủi ro trong cuộc sống còn nhiều Việc coi

trọng giá trị đứa con trai đưa đến một thực trạng xã hội là trẻ em gái không được đi học, và đi học "không đến nơi đến chốn" Trong khi đó vai trò của trẻ em gái trong gia đình nông nghiệp lại là rất cần thiết

"Ruộng sâu trâu nái không bằng con gái đầu lòng" vì trẻ em gal cd thé sớm tiếp xúc và.làm được những công việc gia đình để bố mẹ yên tâm

với công việc đồng áng Do không được học hành đến nơi đến chốn nên - trẻ em gái có tỷ lệ mù chữ cao và trình độ học vấn thấp dẫn đến tuổi kết hôn sớm, họ không đủ kiến thức để nuôi dậy con cái và thực hiện kế

hoạch hóa gia đình Điều này hoàn toàn ngược lại với việc khi các cô gái

đi bọc,thông thường họ lùi việc kết hôn lại Kết hôn muộn hơn cũng có nghĩa là giai đoạn có khả năng mang thai và sinh đẻ sẽ ngắn hơn, và sẽ

sinh ít con hơn dẫn đến việc g1ảm mức sinh

Giá trị của con cái là một trong những nhân tố lý giải vì sao Ở

nước ta hiệu quả của công tác dân số, kế hoạch hóa gia đình chưa cao, vì vậy khi làm công tác dân số, kế hoạch hóa gia đình phải gắn với sự phát triển kinh tế xã hội, công tác dân số kế hoạch hóa gia đình không chỉ

nhằm vào 1 - 2 con mà phải đề cao giá trị ngang nhau giữa con trai và

con gái

- Tài Hiệu tham khảo

- Giáo trình dân số học và truyền thông dân số

QUYEN SINH SAN CUA PHU NU TAC DONG DEN

Nguyén Thi Thanh Thdo

"Tất cả mọi người đều sinh ra có quyển bình đẳng, tạo hóa cho họ

- những quyển không ai có thể xâm phạm được Trong những quyền ấy,

có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc" Lời bất

hủ ấy ở trong Bản Tuyên ngôn độc lập năm 17 76 của nước Mỹ mãicồn

đế Và hơn thế nữa Bản Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của

cách mạng Pháp năm 1791 cũng nói : "Người ta sinh ra tự do và bình

đẳng về quyển lợi và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền

lợi" Đó là lẽ phải không ai có thể chối cãi được Thế nhưng thực tế họ có

quyền ấy chưa? Đơn giản hơn,giữa người phụ nữ và người nam giới trong một quốc gia, một dân tộc cũng chưa giải quyết được sự bất bình - đẳng về quyền ấy Thực tế người phụ nữ họ có quyền gì? Làm thế nào _

để giải quyết được sự bất'bình đẳng ấy? Nếu không giải quyết một cách đúng đắn, kịp thời thì chính sự bất bình đẳng ấy là ngòi nổ nguy hiểm

kìm hãm sự phát triển của xã hội Và khi nói đến phụ nữ ta không thể

- không nhắc đến thiên chức làm vợ, làm mẹ của họ Trong bài viết này

tôi xin để cập đến vấn đề "Quyển sinh sản của người phụ nữ ảnh hưởng đến mức sinh" như thế nào? Họ có quyển trong vấn đề sinh con hay

không? Các quyền ấy được bộc lộ ra sao? Nó có tác động như thế nào

đến mức sinh? Để giải quyết, để trả lời được câu hỏi ấy thì không còn cách nào khác là phải đi sâu nghiên cứu một cách thực sự nghiêm túc

Tìm ra câu trả lời đúng đắn nhất : Giúp cho các cặp vợ chồng nhận

- thức một cách đầy đủ và khoa học, giúp họ chủ động hoàn toàn trong

việc thực hiện và điều chỉnh quyển sinh đề của mình một cách hợp lý,

làm giảm mức sinh là một việc làm vô cùng quan trọng

Chúng ta thấy khi xuất hiện xã hội loài người thì các quyền sinh

sản của người phụ nữ cũng được thiết lập cùng với thiên chức, với bản

năng tự nhiên, với giới tính Con người làm nhiệm vụ tái sản xuất dân

cư nhằm nối tiếp nòi giống là quy luật tất yếu của tự nhiên Cùng với

thời gian quan hệ với đồng loạt, quan hệ với tự nhiên và quan hệ với

chính bản thân mình ngày càng phát triển Điều đó làm cho con người

càng ngày càng khác xa động vật và mang tính người sâu sắc Quyển

sinh sản của phụ nữ cũng thăng trầm theo lịch sử nhân loại, những vấn

đề xã hội đa dạng và vô cùng phức tạp tác động đến nó Trong chế độ mẫu hệ thì người phụ nữ nắm quyền hành, ưu thế đặc biệt nghiêng về người phụ nữ, họ có quyền sinh con theo ý muốn, họ có quyền lựa chọn người bạn đời một khi họ thích Họ chủ động trong tất cả mọi quan hệ, quyền sinh con như thế nào? Sinh bao nhiêu con? Trải qua chế độ mẫu

hệ loài người bước tiếp bước đi cao hơn và cũng từ đây quyển sinh sản

của người phụ nữ không còn nữa Và nó bắt đầu chịu sự chi phối, tác

| động kiểm tra kiểm soát của những quy chế, quy định và luật pháp của các chế độ xã hội tiếp sau đó Với các đặc điểm riêng của từng chế độ từ

nô lệ, phong kiến và đến xã hội tư sản, nó đã làm thay đổi rất nhiều đối với cuộc sống của người phụ nữ kể cả quyển sinh sản của họ Người phụ

nữ dần dần bị mất quyền sinh sản của mình, quyền sinh sản của họ bị tha hóa đến cùng cực Riêng đối với người phụ nữ làm nô lệ thì quyền

- sinh để của họ đã bị cướp gần như hết, quyển lúc này nằm hoàn toàn ở _- _yếu bố ngoài

Ở nước ta vào giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám 1945, người phụ nữ nào không đẻ được con hoặc để được nhưng toàn là gái thì

họ là những người xấu số, họ phải chịu sự khinh rẻ, coi thường, bị tước đoạt hoàn toàn quyền thừa kế Người phụ nữ rơi vào cảnh cùng cực, bế tắc, phải lấy vợ bé cho chồng, phải luôn nằm trong cảnh chịu đựng, ức chế bởi sự xỉ nhục, xỉ vả cay độc của chồng và họ hàng nhà chồng Người phụ nữ không có quyền sinh con theo ý muốn, không được phép lựa chọn người đàn ông mà họ muốn, họ mất quyền tự do yêu đương và sinh con Tất cả nằm trong vòng kiểm soát, chỉ đạo của người đàn ông Họ bắt sinh con theo ý họ Sinh đến bao nhiêu con cũng được chỉ cốt có đứa

con trai Quyền độc tài và khát con trai một cách trắng trợn Tính chất khát con trai của nhiều gia đình dẫn đến kết quả là quá đông con : đẻ, _ để mãi bất chấp là đứa thứ mấy, nhiều hay ít, khó hay thuận? '

Ngày nay, khi mà ở nhiều nước trên thế giới, cũng như ở Việt

Nam đã có sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa sự phát triển của dân số

với các điều kiện của hệ thống an ninh, xã hội, đã có sự không tương ứng giữa việc tăng dân số với sự phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục thì quyền sinh sản của phụ nữ lại một lần nữa bị thử thách biến động ©

mạnh Tư tưởng trọng nam khinh nữ dẫn đến suy thoái về văn hóa, đạo

đức một cách nghiêm trọng Nhiều anh chồng tự cho mình là gia

trưởng, có quyển dạy vợ ngay cả khi bản thân anh ta cũng thiếu giáo dục Nhiều cuộc điều tra xã hội học cho thấy phụ nữ ngày nay chưa

thực sự bình đẳng Họ gánh vác công việc gia đình nhưng không những

không có ngoài xã hội Họ lại không được bởi dưỡng Theo thống kê thì chức chủ tịch tỉnh 98% là nam, nữ chỉ chiếm 2% Tâm lý trọng nam

khinh nữ đã biểu hiện cực kỳ sâu sắc trong phong tục tập quán và ảnh

hưởng tới chính người phụ nữ Nhiều bậc cha mẹ, nhất là chồng và gia đình nhà chồng đã bắt người vợ phải đẻ đến khi có được đứa con trai để nối doi tông đường mới thôi Người phụ nữ nào xấu số không thé sinh

cho chồng được một cậu ấm thì lặng lẽ, lét lút cưới vợ bé cho chồng Hậu

quả đưa đến khá nghiêm trọng Cũng xuất phát từ nguyện vọng muốn

có con trai.rong một cuộc điều tra xã hội học ở Hà Nội,2/3 số người được hỏi trả lời là muốn sinh con thứ ba Họ chủ yếu là sinh làm sao cho

` được đứa con trai cho yên tâm |

Việt Nam chúng ta trải qua hàng nghìn năm dưới chế độ phong kiến thực dân đến hàng chục năm chiến tranh khốc liệt đánh đuổi đế quốc Pháp và Mỹ, trong điều kiện một nền kinh tế kém phát triển, sản xuất trì trệ lạc hậu, làm cho đời sống, kinh tế đất nước không thoát ra cảnh đói nghèo Chính vì hạ tầng kinh tế, chất lượng cuộc sống không mấy phát triển cho nên những quan điểm, tư tưởng, những tập tục,

thói quen truyền từ đời này sang đời khác Tnột cách chậm chạp Chẳng hạn 3/4 số phụ nữ được hỏi ở 9 xã; Xuân Ngọc và Giao Châu đều trả lời

nhất thiết phải có con trai, thậm chí có gia đình có một con trai nhưng

muốn có một đứa nữa cho chắc ăn Có trường hợp đẻ đến đứa thứ 5, thứ

6 vẫn là gái Có 63% bố mẹ chồng cố tạo nên sức ép buộc con dâu cố thực

_ hiện một đứa cháu trai dù đã có 2 hoặc 3 đứa cháu gái Theo họ, con gal

‘

là con người ta, đến lúc già không có nơi nương tựa, | không có người cham soc Khát vọng có con trai để nối dõi tông đường, dòng giống khỏi mang tiếng là thất đức, tuyệt tự, phải thua kém chi này, tộc nọ, không

có vai vế trong họ hàng, làng xã Đây cũng là sức ép của bố mẹ chồng

đối với nàng dâu Đặc biệt gia đình nào mà đã mấy đời độc đỉnh, đến lượt con dâu duy nhất không sinh được đứa con trai thì khó mà giữ được hạnh phúc gia đình Người phụ nữ đành chấp nhận, lấy vợ bé cho |

chéng, bat chap số lượng con gái, bất chấp đói nghèo, dư luận và quy

ước của chính quyền địa phương, chỉ cốt sao đẻ được đứa con trai để giữ

gìn hạnh phúc gia đình Đó chính là mầm bệnh gây nên cho xã hội

Muốn giải quyết được vấn đề này không thể không xem xét nghiên cứu đòi lại quyền bình đẳng cho người phụ nữ Để làm sao cho người phụ nữ khỏi phải mang nặng nỗi lo mất chồng, để toàn xã hội khỏi phải gánh vác hậu quả do bùng nổ dân số mang lại Song nói đến quyền sinh sản không thể không nói đến vấn đề xã hội liên quan đến nó Là một nước nông nghiệp lạc hậu, có lúc mang tư tưởng cấm cung của đạo Hồi, ngăn cấm,kình địch giới tính Hậu quả là trói buộc phần lớn ho trong gia đình

và đồng nhất họ với việc sinh đẻ, cho nên cuộc sống cua họ chỉ quan

quanh với nhà cửa và con cái Việc học tập cua phy nt bi coi nhe, không

cần thiết, nếu không phải là phi đạo đức Họ không thể nhận thức, hoặc -_ chưa nhận thức rõ được vai trò quyến rũ hoặc vai trò nghề nghiệp có thể ganh đua với vai trò sinh đẻ Và càng không than van rằng con cái cản

trở họ ra khỏi nhà, bởi vì các hoạt động ở bên ngoài đều bị loại trừ bằng mọi cách Người đàn ông xử sự coi việc tái sinh sản như là đặc quyền của mình, ít quan tâm đến sự chấp nhận và ưng thuận của vợ Đến khi phát triển kinh tế, phụ nữ tham gia vào thị trường lao động còn ít, họ

chưa phản ánh được gì trong xã hội Công việc chủ yếu nhất van là trong gia đình, nội trợ cho nên vẫn duy trì được mức sinh cao Bởi

người phụ nữ có đủ điểu kiện sinh con và nuôi con cho nên muốn hạn

chế tốt nhất là phải đưa phụ nữ ra tham gia vào các công việc xã hội, để

người phụ nữ có điều kiện thuận lợi để sinh con hơn

Trên đây là một vài yếu tố xoay quanh vấn đề "Quyển sinh san của người phụ nữ" Người phụ nữ ít có quyền và sự bất bình đẳng ấy đã

là ngòi nổ dẫn đến bùng nổ dân số Tuy nó chỉ là một nguyên nhân

trong vô vàn các nguyên nhân khác, song nóố cũng vô cùng quan trọng đối với việc gia tăng dân số của nước ta hiện nay Vấn đề sinh sản của

phụ nữ thực sự là vấn đề cấp bách được ) nảy sinh bừ các quan hệ xã hội,

liên quan chặt chẽ đến các quá trình tự ý thức nhận thức, gắn bó với các vấn đề thuộc lĩnh vực kinh tế - văn hóa - xã hội, tư tưởng, tâm lý, đạo:

đức, tôn giáo cho nên quyển sinh sản là vấn đề xã hội hết sức to lớn, không chỉ của Việt Nam mà của tất cả các nước trên thế giới Quyền _ ginh sản đang là vấn đề đòi hỏi phải được đào tạo, bồi dưỡng, trang bị các kiến thức về kinh tế, xã hội, văn hóa, các kiến thức về dân số kế | Hoạch hóa gia đình để giúp họ có được bản lĩnh, nghị lực thực hiện quyền sinh sẵn của mình một cách đúng đắn, phù hợp với yêu cầu của

Như vậy, phân tích quyền sinh sản của phụ nữ ta thấy nó là một vấn đề phức tạp Dầu sao thì quyển sinh sản của phụ nữ ngày một thay

đổi và thay đổi nhiều Do vậy, để phát triển một cách lành mạnh, giúp

người làm công tác dân số, giúp người phụ nữ định hướng, nhận biết đúng đắn, sáng suốt, giúp họ có được bản lĩnh, nghị lực thực hiện quyền sinh sản của mình một cách đúng đắn, phù hợp yêu cầu của xã hội, giúp cho các đấng mày râu hiểu và thông cảm cho nỗi đau của các người vợ,

là chỗ dựa vững chắc về vật chất và tỉnh thần Cả hai đi đến bình đẳng,

_ thống nhất khi sinh con, hạn chế những ép buộc vô lý, làm giảm sự gia

tăng dân số Cần có sự đầu tư thích đáng của Nhà nước và tập trung

nghiên cứu sâu của các nhà khoa hoc // _

Tài liệu tham khảo :

1 Nhận biết về quyền sinh sản của phụ nữ hiện nay

Khoa hoc vé phu nữ số 4 - 1993

2 Về sức ép tâm lý gia đình đối với người phụ nữ sinh đẻ quá hai con

_Khoa học về phụ nữ số 4 - 1994 -

3 Tâm lý "trọng nam khinh nữ" trong xã hội hiện nay

Khoa học về phụ nữ số 4 - 1995

4 Chính sách dân số và quyển của phụ nữ

Tac gia : Ruth Diren - Mueller

if

QUYỀN PHU NU - VAN DE SUC KHOE SINH SAN

Nguyén Thi Tuyét Minh

Những vấn đề lón của thế giới hiện nay là : vấn đề chuyển giao công nghệ, vấn đề dân số, vấn để môi trường và vấn đề về phụ nữ Cùng namg trong hệ thống vấn dé chung đó thì nổi lên ở Việt Nam là vấn đề dân số, vấn dé này rất được Đảng và Nhà nước quan tâm Trong "Bộ luật bảo vệ sức khỏe nhân dân" đã được Quốc hội thông qua vào năm

1989 trong chương VITI về "Thực hiện kế hoạch hóa gia đình" điều 43.4

viết : "Nghiêm cấm hành vi gây trở ngại hoặc cưỡng bức trong việc thực

hiện kế hoạch hóa gia đình" Điều 44.1 viết : "Phụ nữ được quyển nạo -

phá thai theo nguyện vọng, được khám và chữa bệnh phụ khoa, được theo dõi trong thời kỳ thai nghén, được phục vụ y tế khi sinh con tai co

sở y tế" Như vậy ta thấy trong vấn đề này Đảng, Nhà nước thực sự quan tâm đến quyền của phụ nữ trong vấn đề kế hoạch hóa gia đình Như ta biết, tiểm năng sinh để của phụ nữ Việt Nam là rất lớn Kết quả

điều tra 1989 cho thấy : tỷ lệ nữ 0 - 14 tuổi chiếm 37%, tỷ lệ 16 - 49 tuổi

chiếm 49% (số chị em trong độ tuổi sinh đẻ) Trong đó phụ nữ ra khỏi

tuổi sinh đẻ (50 tuổi) chỉ chiếm 14% Hàng năm nước ta số người bước

vào tuổi sinh sảngấp 3 lần số người bước ra khỏi tuổi sinh sản Các biện pháp tuyên truyền dân số trước đây tất cả chỉ coi phụ nữ là đối

tượng chính, nhưng chú ý một chút ta thấy ở Việt Nam có đặc điểm

riêng đó là vấn đề bất bình đẳng nam nữ trong lĩnh vực kế hoạch hóa gia đình nói riêng Các yếu tố tác động đến mức sinh ở Việt Nam thì có rất nhiều trong đó có quyển của phụ nữ Trong quyền phụ nữ có rất nhiều quyền nhưng trong sự hiểu biết hạn hẹp của mình tôi chỉ đề cập tới sức khỏe sinh sản Đây là vấn đề tương đối mới mẻ và chưa có một

để tài lớn nào nghiên cứu về sức khỏe sinh sản mà chỉ dừng lại ở những

bài báo

"Sức khỏe sinh sản là gì?" Trước khi đi vào nghiên cứu kỹ vấn đề này ta cần giải quyết khái niệm này Hội nghị quốc tế về phát triển dân

so ICPD (International conference population Development) da dua ra khái niệm sức khỏe sinh san.(SKSS) ‘nhu sau :

| " SKSS là một tình trạng hoàn chỉnh về thể chất, tinh thần và phúc lợi xã hội mà không chỉ đơn thuần là không có bệnh hoặc tàn tật, -_ trong mọi vấn đề nó liên quan đến hệ thống sinh sản, những chức năng

và quá trình của nó Vì vay SKSS hàm ý là những người có một cuộc sống tình dục thỏa mãn và an toàn và họ có khả năng sinh con cũng như tự do quyết định khoảng cách giữa các đứa con Hàm ý của điều kiện cuối cùng là phụ nữ và nam giới phải được thông tin lựa chọn các phương pháp KHHGPĐ an toàn, hiệu quả và có thể chấp nhận được cũng như những phương pháp khác họ lựa chọn sinh sản mà không đi ngược lại pháp luật và quyền có được những dịch vụ chăm sóc sức khỏe thích

hợp Như vậy, nó sẽ làm cho phụ nữ khi có thai và sinh con đồng thời tạo cho những cặp vợ chồng một cơ hội tốt nhất để có được những đứa con khỏe mạnh" Định nghĩa trên để cập tới những vấn đề liên quan đến hệ

thống sinh sản, những chức năng và các quá trình của nó như mang

thai sinh con Mặt khác, SK8S còn là vấn để liên quan đến quyền được

lựa chọn phương pháp tránh thai, quyền được tiếp cận thông tin với

những phương pháp khác mà cả lựa chọn thông tin Thường ở Việt Nam

định nghĩa về SKSS chỉ mang sắc thái y sinh học như chỉ tập trung vào 7 qua trinh thai nghén, sinh dé, cac bệnh lây đường tình dục và tránh thai cho các bà mẹ mà không mở rộng khái niệm là về quyền sinh sản,

Quyền sinh sản là phụ nữ phải được tiếp nhận đầy đủ thông tin về các

biện pháp KHHGĐ để học có cơ hội lựa chọn đúng đắn cũng như họ

phải được đáp ứng các dịch vụ về y tế, được chăm sóc và an toàn khi mang thai, sinh đẻ và nuôi con Họ phải là người quyết định số con và khoảng cách giữa các đứa con ( ) Để có quyền tự quyết định những

điều kiện kinh tế cần thiết trong đó phải có những vấn để bình đẳng

trong giáo dục, trong gia đình và sử dụng các dịch vụ y tế trong xã hội Quyền của phụ nữ trong các yếu tố tác động đến mức sinh là rất quan trọng, nếu được nghiên cứu kỹ một cách có khoa học và được sự chấp

nhận ủng hộ của xã hội thì có thể nói đây là nhân tố trong sự thành