NỘI DUNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

Xây dựng nhà nước pháp quyền đang trở thành một xu thế khách quan tất yếu đối với các quốc gia dân chủ trong thế giới hiện đại. Việt Nam cũng không nằm ngoài quỹ đạo chung đó. Tuy nhiên, xét về cả phương diện lý luận lẫn thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay vẫn còn rất nhiều vấn đề cần giải quyết và rất cần sự tham gia từ phía công dân Việt Nam với ý thức trách nhiệm về vai trò của mỗi công dân trong công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền.. Yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền lần đầu tiên được Đảng ta chính thức đưa vào văn kiện Đại hội VII của Đảng, trong đó nêu rõ: “Quốc hội cần hướng vào việc thực hiện hai yêu cầu cơ bản: Một là, xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nhà nước có năng lực định ra một hệ thống luật pháp đồng bộ đáp ứng được yêu cầu mới của sự phát triển kinh tế xã hội và quản lý mọi mặt xã hội văn minh, tiến bộ; hệ thống pháp luật đó là cơ sở bảo đảm cho đường lối, chủ trương,chính sách của Đảng và Nhà nước được thực thi có hiệu quả, là một nhân tố trọng yếu làm cho các quan hệ xã hội của chúng ta trở nên lành mạnh hơn. Hai là, bảo đảm quyền lực và hiệu lực trên thực tế của Quốc hội, do Hiến pháp quy định. Từ Đại hội VII đến Đại hội VIII, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước pháp quyền đã có bước phát triển.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Viện Đào tạo TT, CLC, POHE và Phân tích kinh doanh

BÀI TẬP LỚN

HỌC PHẦN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

ĐỀ TÀI: NỘI DUNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG XÂY

DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ

NGHĨA Ở VIỆT NAM

Họ và tên sinh viên: Nguyễn Thị Hồng Nhung

Lớp: Phân tích kinh doanh BA 62

Khóa: 62

Mã sinh viên: 11206484

Hà Nội, 6/2021

Mở Đầu

Xây dựng nhà nước pháp quyền đang trở thành một xu thế khách quan tất yếu đối với các quốc gia dân chủ trong thế giới hiện đại Việt Nam cũng không nằm ngoài quỹ đạo chung đó Tuy nhiên, xét về cả phương diện lý luận lẫn thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay vẫn còn rất nhiều vấn đề cần giải quyết và rất cần sự tham gia

từ phía công dân Việt Nam với ý thức trách nhiệm về vai trò của mỗi công dân trong công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền Yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền lần đầu tiên được Đảng ta chính thức đưa vào văn kiện Đại hội VII của Đảng, trong đó nêu rõ: “Quốc hội cần hướng vào việc thực hiện hai yêu cầu cơ bản: Một là, xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nhà nước có năng lực định ra một hệ thống luật pháp đồng bộ đáp ứng được yêu cầu mới của sự phát triển kinh tế - xã hội và quản lý mọi mặt xã hội văn minh, tiến bộ; hệ thống pháp luật đó là cơ sở bảo đảm cho đường lối, chủ trương,chính sách của Đảng và Nhà nước được thực thi có hiệu quả, là một nhân tố trọng yếu làm cho các quan hệ xã hội của chúng ta trở nên lành mạnh hơn Hai là, bảo đảm quyền lực và hiệu lực trên thực tế của Quốc hội, do Hiến pháp quy định Từ Đại hội VII đến Đại hội VIII, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước pháp quyền đã có bước phát triển

Hiểu được tầm quan trọng của xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa em xin chọn đề tài: “Nội dung và định hướng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ” Trong bài viết này em sẽ đề cập chủ yếu những vấn đề lý luận chung và thực trạng xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, từ những kiến thức trên,

em sẽ rút ra thái độ và trách nhiệm cần có của mỗi sinh viên đối với định hướng xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam Kiến thức lý luận và thực tiễn của em còn nhiều hạn chế do vậy trong quá trình làm bài không

tránh khỏi những thiếu sót, rất mong cô giáo góp ý để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn Em xin trân thành cảm ơn!

I LÍ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN

1 Khái niệm của nhà nước pháp quyền

Trên cơ sở nghiên cứu lịch sử tư tưởng về nhà nước pháp quyền và thực tiên tổ chức nhà nước pháp quyền tự sản ở các nước phương Tây, có thể nhận định như sau: “ Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức nhà nước đặc biệt mà ở đó có sự ngự trị cao nhất của pháp luật, với nội dung thực hiện quyền lực của nhân dân”

Nhà nước pháp quyền là một hiện tượng chính trị - pháp lý phức tạp được hiểu và nhìn nhận ở nhiều góc độ khác nhau, song chúng ta có thể hiểu nhà nước pháp quyền theo cách đơn giản, đó là một nhà nước quản lý kinh tế

- xã hội bằng pháp luật và nhà nước hoạt động theo pháp luật Nhà nước pháp quyền là nhà nước phục tùng pháp luật mà chủ thể phục tùng pháp luật trước hết là cơ quan nhà nước và Công chức nhà nước

2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền

Thứ nhất, nhà nước pháp quyền có sự ngự trị cao nhất của pháp luật:

Luật pháp là tiêu chuẩn cao nhất, là căn cứ cơ bản nhất, là công cụ quản lý chủ yếu để quản lý mọi hoạt động của xã hội và công dân; Quyền lực của pháp luật vượt trên quyền lực của mọi tổ chức chính trị xã hội hay của mọi cá nhân Đây có thể nói là đặc điểm tiêu biểu nhất về phương diện pháp lí để xác định đâu là một nhà nước pháp quyền và một nhà nước pháp quyền ở trình độ, giai đoạn nào

Thứ hai, quyền lực của nhà nước phải thể hiện ý chí và lợi ích của đại

đa số nhân dân:

- Thực hiện chế độ dân chủ trong công việc thiết lập quyền lực

- Mỗi cá nhân là một công dân tự do, có quyền lợi và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật, được quyền làm bất cứ điều gì mà pháp luật không cấm Pháp luật chỉ cấm những hành vi xâm phạm đến lợi ích cá nhân hay tổ chức xã hội

Thứ ba, nhà nước pháp quyền có sự bảo đảm thực tế mối quan hệ hữu

cơ về quyền và trách nhiệm giữa nhà nước và công dân:

- Quyền công dân thuộc về trách nhiệm của nhà nước và ngược lại, quyền của nhà nước thuộc về trách nhiệm của công dân

- Nhà nước phải chịu trách nhiệm trước mọi công dân về những hành vi phạm pháp luật của mình, làm hại đến lợi ích công dân, của tổ chức trong xã hội Ngược lại công dân và các tổ chức trong xã hội phải thực hiện các nghĩa

vụ và chịu trách nhiệm về những hành vi của mình theo quy định của pháp luật

II THỰC TIỄN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ TRÁCH NHIỆM CÔNG DÂN CỦA SINH VIÊN VIỆT NAM

1 Tiền đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Hiện nay, Việt Nam đã có đủ các tiền đề về kinh tế, chính trị, xã hội để từng bước xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do dân, vì dân, có sắc thái riêng, phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, truyền thống, văn hóa của Việt Nam Cần nhận thức rằng việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam là quá trình lâu dài, phải được tiến hành từng bước, chia thành nhiều giai đoạn, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Mỗi giai đoạn tương ứng với một mức độ phát triển của

xã hội và của nhà nước Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cần quán triệt những vấn

đề có tính nguyên tắc sau:

- Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân là cách thức cơ bản để phát huy dân chủ và quyền làm chủ của nhân dân

- Hiến pháp và pháp luật nước ta ghi nhận quyền của công dân thamgia quản

lý nhà nước, quản lý xã hội, tham gia cuộc thảo luận các vấn đề chung của địa phương, kiến nghị, đề đạt nguyện vọng, yêu cầu của mình với các cơ quan nhà nước Một trong những điểm cơ bản của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân là quyền lực nhà nước thống nhất trên cơ

sở phân công, phối hợp trong việc thực hiện quyền lập pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp

- Có sự phân công, phân cấp giữa trung ương và địa phương - Đề cao pháp luật, tăng cường pháp chế phải đi liền với việc đưa pháp luật vào đời sống Kiểm tra, giám sát đầy đủ và hữu hiệu

2 Thực trạng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Trong những năm gần đây, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa có những mặt tích cực như:

Thứ nhất, phát huy dân chủ đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, cụ thể: Quyền lực nhà nước đã được xác lập, thực hiện trên cơ sở

ý chí của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân Các cơ quan nhà nước

đã xây dựng nhiều cơ chế cụ thể để nhân dân thực hiện trên thực tế quyền giám sát của mình đối với hoạt động của cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước Các hình thức dân chủ trực tiếp, quyền làm chủ thông qua các cơ quan đại diện cũng được thực hiện một cách thực chất và hiệu quả hơn Quốc hội, Hội đồng nhân dân thực quyền hơn, ngày càng thể hiện là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, thực hiện quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước Cùng với việc mở rộng dân chủ, Nhà nước ta đã kiên quyết đấu tranh chống lại tình trạng dân chủ cực đoan, vô chính phủ, lợi dụng dân chủ để kích động, gây rối

Thứ hai, về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật: Hệ thống pháp luật được hoàn thiện cả về nội dung và hình thức, cả về số lượng và chất lượng văn bản quy phạm pháp luật Việc ban hành và thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đã góp phần tác động tích cực đến sự phát triển mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội của đất nước

Thứ ba, về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước: Các quy định của Hiến pháp và pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước đã có những điều chỉnh để làm rõ hơn, minh bạch hơn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan Quốc hội được xác định là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơquan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước Chính phủ không chỉ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, cơ quan chấp hành của Quốc hội mà còn là cơ quan thực hiện quyền hành pháp

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy dân chủ, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân cũng còn những hạn chế không nhỏ như: Hệ thống pháp luật chưa hoàn chỉnh, thiếu đồng bộ, chất lượng chưa cao, chưa

ổn định, tính toàn diện, thống nhất, khả thi còn nhiều hạn chế; chưa bảo đảm

tính công khai, minh bạch Cơ chế xây dựng, sửa đổi bổ sung pháp luật vẫn còn một số bất cập Các thiết chế bảo đảm thi hành pháp luật còn thiếu và yếu; năng lực phân tích chính sách, đánh giá tác động của văn bản pháp luật tới đời sống xã hội, xây dựng pháp luật và thi hành pháp luận của các cơ quan, cán bộ, công chức còn yếu; ý thức pháp luật chưa cao, việc thi hành pháp luật chưa nghiêm Tổ chức bộ máy của các cơ quan nhà nước vẫn còn một số điểm bất cập, hạn chế Ví dụ, số lượng các Ủy ban của Quốc hội còn

ít, chưa đủ để bảo đảm tính chuyên môn hóa trong hoạt động xây dựng pháp luật, giám sát; còn sự chồng chéo chức năng, nhiệm vụ giữa một số bộ, cơ quan ngang bộ,

3 Trách nhiệm của công dân

Trong lĩnh vực chính trị, ý thức công dân biểu hiện trước hết ở việc

công dân thực hiện quyền bầu cử, ứng cử đại biểu quốc hội, đại biểu hội

đồng nhân dân các cấp, thái độ tích cực hay không tích cực trong việc tham gia đóng góp ý kiến xây dựng hiến pháp, pháp luật, tham gia giám sát cơ

quan công quyền, tham gia phản biện chính sách có liên quan tới quốc kế

dân sinh v.v Tham gia bầu cử không những là niềm vinh dự được thực hiện quyền dân chủ, mà còn là nghĩa vụ công dân, thể hiện trách nhiệm chính trị của cá nhân đối với đất nước Tuy nhiên vẫn còn tình trạng một bộ phận

công dân bàng quan với việc bầu cử, coi sự kiện chính trị quan trọng này

không có liên quan đến mình, đi bầu cử với trách nhiệm không cao, không

tìm hiểu kỹ về năng lực, trình độ, quá trình công tác của đại biểu để lựa

chọn Điều đó phản ánh ý thức công dân ở một bộ phận công dân đối với các

sự kiện chính trị - xã hội chưa cao

Hoạt động tổ chức để nhân dân góp ý kiến xây dựng pháp luật, chính sách được Đảng và Nhà nước ta chú trọng Nhiều cơ quan chính phủ với

nhiều hình thức như: lấy ý kiến trực tiếp tại hội nghị, gửi văn bản hoặc thư

điện tử và nhất là ứng dụng công nghệ thông tin, lập cổng thông tin điện tử

để mọi người dân có thể bày tỏ quan điểm, chính kiến, đóng góp cho các văn bản quy phạm pháp luật Tuy nhiên, qua khảo sát tại các cổng thông tin điện

tử thì tỷ lệ người tham gia đóng góp ý kiến xây dựng còn thấp, mỗi văn bản chỉ từ 1-2 ý kiến phản hồi, thậm chí có văn bản không có phản hồi Việc tổ chức hội nghị, hội thảo để lấy ý kiến cũng chưa nhiều, còn hình thức Chính

vì vậy tự bản thân từng người dân cũng cần có ý thức tham gia để được thực hiện quyền lợi của bản thân

Trong lĩnh vực pháp luật, ý thức công dân đã từng bước được nâng

lên, có nhiều tiến bộ, biểu hiện ở việc tuân thủ luật lệ giao thông, ý thức bảo

vệ môi trường, ý thức vệ sinh an toàn thực phẩm, ý thức công dân trong việc nộp thuế, ý thức công dân trong văn hóa ứng xử, giữ gìn văn minh đô thị,

v.v Tuy vậy, hằng ngày chúng ta vẫn chứng kiến những tồn tại diễn ra ở các lĩnh vực của đời sống Thí dụ, trong lĩnh vực môi trường là tình trạng xả rác bừa bãi không đúng nơi quy định, xả nước thải công nghiệp chưa qua xử lý

ra sông, suối, ao, hồ, biển làm hủy hoại môi sinh, môi trường Trong lĩnh vực

vệ sinh an toàn thực phẩm, nổi cộm là tình trạng lạm dụng thuốc tăng trọng, chất tạo nạc, kháng sinh đối với gia súc, gia cầm, lạm dụng thuốc trừ sâu,

thuốc kích thích tăng trưởng, thuốc diệt cỏ trong quá trình sản xuất rau, củ, quả

Trong lĩnh vực đạo đức, những chuẩn mực, giá trị tốt đẹp của đạo đức truyền thống luôn được đề cao, tuyên truyền, giáo dục thường xuyên trên các phương tiện thông tin đại chúng, trong nhà trường, cơ quan, tổ chức Ở khu vực công, đa số cán bộ, công chức, viên chức có tinh thần trách nhiệm trong công việc, giữ gìn phẩm chất đạo đức, có lối sống lành mạnh, giản dị, gắn bó với nhân dân

Nói riêng về nghĩa vụ công dân của sinh viên, sinh viên cũng cần có những nhận thức đúng về quyền và nghĩa vụ của mình Điển hình nhất chính

là quyền được bầu cử và tự ứng cử lên hội đồng nhân dân các cấp Sinh viên cũng thực hiện trách nhiệm công dân qua việc báo cáo các sai phạm về đạo đức và pháp luật Cơ bản nhất chính là việc thu gom rác, bảo vệ đường phố sạch đẹp và giữ gìn, lan tỏa những truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc, giữ những phẩm chất quý báu và lối sống giản dị đã gắn bó với đời sống

người Việt Nam để tránh “rơi vào” chủ nghĩa tiêu dùng và chủ nghĩa tự do

cá nhân cực đoan

KẾT LUẬN

Xây dựng nhà nước pháp quyền đang trở thành một xu thế khách quan tất yếu Dựa trên những lí luận chung và tiền đề để xây dựng nhà nước pháp quyền, nước ta đã thành công xây dựng bộ máy nhà nước pháp quyền với những mặt thay đổi tích cực, phát huy dân chủ, đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Nước ta còn xây dựng bộ máy pháp luật hoàn thiện cả về nội dung và hình thức góp phần tác động tích cực đến sự phát triển mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội của đất nước Ta cũng đã hoàn thiện bộ máy nhà nước với các quy định Hiến Pháp, vai trò rõ ràng của Quốc Hội, Chính Phủ, Tòa Án, Tuy vẫn còn nhiều hạn chế nhưng nếu mỗi người dân đều có

ý thức tự giác tham gia xây dựng và chấp hành pháp luật thì những hạn chế

đó đều có thể được khắc phục Ý thức tự giác đó trước hết cần được thể hiện trong lĩnh vực chính trị Công dân cần thực hiện quyền bầu cử, ứng cử đại biểu quốc hội, đại biểu hội đồng nhân dân các cấp, đóng góp ý kiến, quan điểm thông qua các trang lấy ý kiến điện tử, Trong lĩnh vực pháp luật, cần tuân thủ luật lệ giao thông, ý thức bảo vệ môi trường, ý thức vệ sinh an toàn thực phẩm, ý thức công dân trong việc nộp thuế, ý thức công dân trong văn hóa ứng xử, giữ gìn văn minh đô thị, Sinh viên cũng chính là các thế hệ tương lai của đất nước, cần đi đầu trong việc tham gia khắc phục những hạn chế hiện có trên con đường xây dựng nhà nước pháp quyền

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/dien-dan/item/2281-nang-cao-y- thuc-cong-dan-gop-phan-xay-dung-va-hoan-thien-nha-nuoc-phap-quyen-xa-hoi-chu-nghia.html

2.…

https://123docz.net/document/4493818-tieu-luan-nha-nuoc-phap-quyen.htm

3 https://nhandan.vn/tin-tuc-su-kien/xay-dung-nha-nuoc-phap-quyen-xhcn-viet-nam-cua-nhan-dan-do-nhan-dan-va-vi-nhan-dan-424739/