Những chiếc xe không kính không chỉ là chứng tích cho sự ác liệt của chiến tranh mà nó còn là minh chứng hào hùng, vẻ vang của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, của tuổi trẻ VN thời[r]
Trang 1Phân tích Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật.
15 năm dạy lớp 9 là 13 năm mình sưu tầm tài liệu và hàng ngày mình, hàng đêm không ngừng sửa chữa để tài liệu tốt hơn, dễ hơn Quan niemj của mình là tài liệu hay hoặc không hay chưa hẳn quan trọng Điều quan trọng là HS có hiểu hay không, có dễ làm hay không Tài liệu của mình khó mà nói hay hoặc dở nhưng chắc chắn dễ hiểu, đơn giản vì điều
đó được chứng minh qua kết quả của HS mình trong 13 năm qua
Nếu chỉ cho tôi, cho bạn thì đơn giản quá nên muốn chia sẻ với mọi người
Trong tài liệu của mình có hướng dẫn HS cách học, cách làm nên hầu như HS nào cũng rất
dễ học (thông qua dấu mũi tên)
- Đặc điểm tài liệu mình chưa bao giưof có trên mạng, bạn nào chứng mình tài liệu có trên mạng, mình cam kết bỏ nghề luôn
- Ngoài ra mình còn có 1 số đề thi HSG lớp 6 theo hướng phát triển năng lực nhưng không nhiều vì mới làm, hơn nữa làm 1 đề mất cả ngày mới xong ên số lượng còn khiêm tốn
Nếu bạn đọc thử mà thấy phù hợp thì liên hệ với mình nhé 01233703100
- Ngoài ra mình còn có đầy đủ các đề thi vào lớp 10 theo hướng đổi mới và
HSG,
- Thú thật là mình không muốn chuyển cho trang tailieu.vn hay 123doc.org vì
lí do bản quyền
Phạm Tiến Duật là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền văn học VN hiện đại Trong sự nghiệp sáng tác của mình, ông đã để lại nhiều tác phẩm đặc sắc “Bài thơ về tiểu đôi xe không kính” viết năm 1969 rút trong tập “ vầng trăng quầng lửa” là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của ông Bài thơ thể hiện thành công tinh thần dũng cảm, lạc quan yêu đời, giàu tình đồng chí đồng đội, ý chí chiến đấu vì miền Nam của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ
1 Bèn c©u th¬ ®Çu lµ h×nh ¶nh chiÕc xe kh«ng kÝnh vµ tư thế ung dung của ngêi chiÕn
sÜ l¸i xe
Xe không kính không phải vì xe không có kính / Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Mở đầu bài thơ người đọc bắt gặp ngay một giọng tự nhiên, tinh nghịch pha chút ngộ nghĩnh về chiếc xe không kính “Xe không kính không phải vì xe không có kính”, đơn giản
vì “bom giật bom rung kính vỡ mất đi rồi” Nhận xét Lời giải thích tuy không nói rõ nhưng qua cách sử dụng động từ mạnh liên tiếp “bom giật, bom rung” kết hợp với điệp ngữ
“không” cũng cho ta thấy được sự ác liệt, hiểm nguy nơi chiến trường Hình ảnh chiếc xe không kính, không đèn, không mui và đầy vết xước gợi lên sự hiểm nguy, mất an toàn khi phải ngồi trên một chiếc xe như thế nhưng những dòng thơ tiếp theo người đọc nhận thấy một thái độ bình tĩnh, tự tin của những người chiến sĩ
Ung dung buồng lái ta ngồi / Nhìn đất nhìn trời nhìn thẳng
Nhận xét Hai tiếng ung dung vừa gợi hình, vừa tả được thái độ tự tin, vẻ phớt đời, lạc quan
coi thường bom đạn của người chiến sĩ lái xe Thái độ ung dung ấy đối lập với những “ổ trâu, ổ voi” “bom giật, bom rung” trên đường Trường Sơn đầy khói lửa Nhịp thơ 2/2/2 đã
gợi lên như nhịp xóc của chiếc xe Tư thế ung dung lại càng được khẳng định khi ta dõi theo
cặp mắt người chiến sĩ “nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng” Một tư thế đàng hoàng, chững chạc,
Trang 2tự tin Nhỡn đất, nhỡn trời, nhỡn thẳng là cỏi nhỡn nghiờm trang, bất khuất như lời thề Nhỡn thẳng cũng là cỏi nhỡn về phớa trước, nhỡn vào khú khăn, nhỡn vào sự hi sinh, gian khổ nhưng khụng hề run sợ, khụng hề nộ trỏnh Đú cũng là cỏi nhỡn của người chiến thắng mà đạn bom quõn thự khụng thể nào cản được Ba điệp ngữ “nhỡn” liờn tiếp như một lời thề “quyết tử cho
Tổ quốc quyết sinh”
2: Chiếc xe không kính lại tạo điều kiện cho ngời chiến sĩ lái xe đợc tiếp xúc với thiên nhiên với thế giới bên ngoài
Nhỡn thấy giú vào xoa mắt đắng //…Như sa như ựa vào buồng lỏi Nhận xột Thỡ ra chiếc xe khụng kớnh đó giỳp người chiến sĩ được giú mỏt Trường Sơn
xoa dịu đi những cơn mất ngủ vỡ phải lỏi xe thõu đờm “ Xoa” là cử chỉ nhẹ nhàng vuốt ve
õu yếm Giú khụng làm đau, làm rỏt mắt của người lỏi xe mà ngược lại giú cũn vỗ về nhố nhẹ vào đụi mắt Điệp ngữ “nhỡn” kết hợp với nhịp thơ nhanh dồn dập như muốn nhấn chỡm người chiến sĩ Cỏc anh vẫn xem thường tất cả thử thỏch gian nguy để tiếp tục đưa xe vào chiến trường
Chưa cần rửa, phỡ phốo chõm điếu thuốc Khụng phải “bụi” hay “ướt” làm cỏc anh khú chịu mà cỏi chớnh là tuổi trẻ ngang tàng, niềm tin chiến thắng và lũng dũng cảm khiến cỏc anh chịu đựng một cỏch dễ dàng và cú phần thỏch thức “ chưa cần rửa….chưa cần thay” Thiờn nhiờn, đất trời luụn sỏt cỏnh với người chiến sĩ lỏi xe trờn suốt chặng đường dài ra trận Bằng nghệ thuật nhõn hoỏ , Phạm Tiến Duật đó biến những khú khăn trở ngại khi lỏi những chiếc xe khụng kớnh trở thành một cơ hội để thử thỏch lũng dũng cảm, ý chớ của cỏc anh Giọng điệu thơ cú khi ngang tàng, tự
nhiờn như bất chấp gian khổ được thể hiện rừ trong cấu trỳc đựơc lặp lại “ Ừ thỡ ”, “Chưa cần rửa”, “Chưa cần thay” , “Lỏi trăm cõy số nữa ” Dường như gian khổ nguy hiểm,
ỏc liệt của chiến tranh khụng làm ảnh hưởng đến tinh thần của họ, trỏi lại, những người lớnh
lỏi xe xem như là một nhịp để rốn thử thỏch sức mạnh và ý chớ của mỡnh Lời thơ khụng văn
vẻ mà bỡnh dị mộc mạc đầy chất lớnh trỏng thật đỏng yờu “Khụng cú kớnh ừ thỡ cú bụi…ừ
thỡ ướt ỏo” Một tiếng "ừ" quả quyết, ngắn gọn, bất chấp tất cả, cả mưa tuụn, cả giú thổi, cả
ướt ỏo, tiếng “ ừ thỡ” cứ lặp lại thật nhẹ nhàng như một tiếng đựa vui Chỉ một tiếng “ừ thỡ” thụi nhưng hàm chứa cả bao nhiờu thỏch thức với khú khăn, gian khổ Nờu suy nghĩ Ai đó từng được sống, được đọc hoặc được nghe kể về cuộc chiến tranh ỏc liệt ở Trường Sơn cú lẽ
sẽ hiểu hơn về cuộc sống của họ Người lớnh trong bài thơ được tỏc giả thể hiện thật chõn thực Trờn đầu là hàng tấn bom của giặc Mỹ khụng ngừng dội xuống, họ lại phải đối mặt với bao nhiờu thỏch thức và hiểm nguy “ mưa tuụn, mưa xối” “ giú vào xoa mắt đắng” …rồi những trận sốt rột vậy mà họ cú hề chi, vẫn “ phỡ phốo chõm điếu thuốc” vẫn “ lỏi trăm cõy
số nữa” vẫn “cười ha ha”
3 : Những khổ thơ tiếp theo Phạm Tiến Duật cho ta biết thêm về cuộc sống tuy gian khổ hiểm nguy nhng các anh rất lạc quan yêu đời
Nhỡn nhau mặt lấm cười ha ha // Những chiếc xe từ trong bom rơi
…Bắt tay qua cửa kớnh vỡ rồi Khú khăn gian khổ là thế vậy mà người lớnh vẫn cười ha ha Cười ha ha là tiếng cười tự tin, cười sảng khoỏi, cười vào thử thỏch… Họ vẫn lạc quan, yờu đời đấy thụi và những khú khăn, nguy hiểm kia đõu cú làm gỡ được họ Nhận xột Những cõu thơ mộc mạc như lời núi hàng ngày nhưng đẫ diễn tả đỳng tõm trạng chung của người chiến sĩ lỳc đú Thỡ ra kớnh vỡ đõu chỉ giỳp người chiến sĩ cú cơ hội để gần gũi với thiờn nhiờn mà cũn “ bắt tay qua cữa kớnh vỡ rồi” đú là cỏi bắt tay nhau hỏi thăm nhau õn cần, cỏi bắt tay truyền cho nhau niềm tin và sức mạnh Đú là hỡnh ảnh vừa ngộ nghĩnh nhưng cũng rất đời thường cỏc anh trong
Trang 3hoàn cảnh chiến tranh Trên đường đi, họ bắt tay nhau qua cửa kính, lúc nghỉ cùng nhau châm điếu thuốc, đến bữa chung bát đũa Tất cả xem nhau là người cũng 1 gia đình, để rồi
họ lại cùng nhau lên đường:" lại đi lại đi trời xanh thờm" Câu thơ này kh ông chỉ chan chứa
hy vọng về 1 tương lai tốt đẹp đang tới gần mà còn thể hiện tinh thần lạc quan của người lính
4: Vẽ đẹp kiêu hùng, khí phách hiên ngang, ý chí sắt đá, tinh thần dũng cảm bất chấp hiểm nguy của người lính lái xe được khắc họa rõ nét ở khổ thơ cuối.
…Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước // … Chỉ cần trong xe có một trái tim
Khổ thơ cuối kết thúc bất ngờ, khiến người đọc vỡ òa bao cảm xúc Chỉ 2 câu thơ mà điệp từ
“không” được vang lờn 3 lần, “không có kính, không có đèn, không có mui”, chiếc xe chỉ cú một thứ duy nhất là “có xước” nhưng đó thực chất cũng là một tổn thất đấy thôi- không lành lặn Hai dòng thơ ngắt làm bốn khúc " không có kính, không có đèn, không có mui / thùng
xe có xước" như bốn chặng gập ghềnh, khúc khuỷu, đầy chông gai bom đạn Nói cái
“không” 1 mặt để nhấn mạnh sự khó khăn, mức độ ác liệt của chiến tranh, mặt khác lại khẳng định quyết tâm của những người chiến sĩ lái xe Nhà thơ nói cái “không” về vật chất
là để khẳng định cỏi “có” về tinh thần Đó là ý chí, là là niềm kiêu hãnh của người lính giải phóng quân Bom đạn quân thù có thể làm biến dạng xe nhưng không thể đè bẹp được tinh thần chiến đấu của những người lính lái xe Xe chạy không chỉ vì có 1 động cơ máy móc mà còn có 1 động cơ tinh thần " vì miền Nam phía trước" Đối lập với tất cả những cái “không”
ở trên là một cái “có” đó là “chỉ cần trong xe có một trái tim” trái tim yêu nước nồng nàn, trái tim đầy tinh thần trách nhiệm trước vận mệnh của đất nước, vì miền Nam ruột thịt, vì hòa bình thống nhất của đất nước Đến đây ta hiểu vì sao người chiến sĩ lái xe có thể bất chấp hiểm nguy để lái chiếc xe “trần trụi” kia băng ra chiến trường Đó là cội nguồn sức mạnh của cả đoàn xe, gốc rễ anh hùng của mỗi người cầm lái tích tụ, kết đọng ở hình ảnh hán dụ "trái tim" gan gúc, kiên cường, chứa chan tình yêu nước này Ẩn sau ý nghĩa câu thơ
"chỉ cần trong xe có một trái tim" là chân lý của thời đại: sức mạnh quyết định, chiến thắng không phải là vũ khí, công cụ mà là con người giàu ý chí, anh hùng, lạc quan, quyết thắng như Tố Hữu đó ca ngợi :
Thiếu tất cả, ta rất giàu dũng khí Sống chẳng cúi đầu, chết vẫn ung dung Giặc muốn ta nô lệ, ta lại hóa anh hùng Sức nhân nghĩa mạnh hơn cường bạo Thì ra chiếc xe không kính trên kia là cái nền để tôn thêm vẽ đẹp của người lính Chiếc xe càng trần trụi bao nhiêu thì khí phách kiên cường, dũng cảm của người lính càng được tôn
thêm bấy nhiêu Nhận xét (nghệ thuật) Lời thơ không phô trương mà giản dị, không bóng
bẩy mà trần trụi như chính chiếc xe không kính Đó là độc đáo trong cách nói của nhà thơ Phạm Tiến Duật
Bài thơ đã khép lại với một hình ảnh thơ thật đẹp “ chỉ cần trong xe có một trái tim” Nhà thơ Phạm Tiến Duật với tất cả tình cảm yêu mến, trân trọng của người trong cuộc đã viết về các anh thật chân thực mà cũng rất khoẻ khoắn, hào hùng Có thể nói rằng “ Bài thơ
về tiểu đội xe không kính” là “một nốt trầm xao xuyến” trong bản hòa ca trầm hùng của đất nước vang tên tuổi của những con người bất tử
(Vì khuôn khổ của giấy nên bài văn đã lược bỏ trích dẫn thơ và một số ý )
ĐỀ THI HSG CẤP TỈNH
(Bài làm đạt giải nhất kì thi chọn HS giỏi TP Hải Phòng năm 2007- 2008)
Trang 4ĐỀ BÀI: Sức hấp dẫn của cách nói “không có” trong bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật
Bài thơ bề tiểu đội xe không kính được viết năm 1969, trích trong tập thơ “vầng trăng quầng lửa” là tác phẩm đầu tay và cũng là tập thơ giá trị nhất trong đời thơ Phạm Tiến Duật Bài thơ đã có một tứ thơ độc đáo Tứ thơ ấy được xây dựng trên cơ sở tương phản đối lập giữa cái “không” và cái “có” của những chiếc xe không kính, gợi lên nhiều liên tưởng thú vị
và ý nghĩa sau xa
Trước hết từ cách nói “không có” nhà thơ Phạm Tiến Duật được xây dựng một hình tượng thơ lạ: hình tượng những chiếc xe không kính Qua đó phản ánh hiện thực khốc liệt của chiến tranh Từ xưa đến nay, hình ảnh xe cộ trong thơ ca thường được lí
tưởng hóa, lãng mạn hóa và mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn là tả thực Với Phạm Tiến Duật nhà thơ đã chọn cho mình một lối đi riêng Những chiếc xe trong thơ ông được dặc tả bằng những chi tiết hiện thực xù xì đến thô ráp gây ấn tượng cho người đọc ngay từ khổ thơ đầu tiên
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kinh vỡ đi rồi Chỉ với hai câu thơ ngắn ngủi mà điệp từ “không” xuất hiện đến ba lần cùng với điệp ngữ “không có, không phải không có” Phải chăng đây là cách tác giả lựa chọn để tạo ấn
tượng cho những chiếc xe không kính? Chỉ với điệp ngữ “không” ấy thôi mà người đọc cảm nhận được cái thản nhiên, ngang tàng trong ngữ điệu của hai dòng thơ này Đi dọc
tứ thơ “bài thơ về tiêu đội xe không kính’ đến tận khổ thơ cuối, cái “không” ngày càng gia tăng để hiện lên trong thơ Phạm Tiến Duật hình ảnh chiếc xe tồi tàn, xơ xác, trần trụi
Không có kính rồi xe không có đèn Không có mui xe thùng xe có xước Chính bom đạn tàn khốc ác liệt trên tuyến đường Trường Sơn đã hủy hoại những chiếc xe thành biến dạng, méo mó Những chiếc xe không kính đã trở thành chứng tích của bom đạn
và tội ác quân thù
Những chiếc xe không kính không chỉ là chứng tích cho sự ác liệt của chiến tranh mà
nó còn là minh chứng hào hùng, vẻ vang của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, của
tuổi trẻ VN thời chống Mĩ cứu nước.Vậy nên nói về cái” không có” Phạm Tiến Duật nhằm tôn thêm những cái “có” trong vẽ đẹp tâm hồn của những người lính Cho dù khó
khăn, cho dù thiếu thốn, các anh vẫn luôn giữ được một tâm thế ung dung, bình thản, coi thường thử thách, gian khổ
Không có kính ừ thì có bụi Bụi phun tóc trắng như người già Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc Nhìn nhau mặt lấm cưới ha ha Không có kính ừ thì ướt áo Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời Chưa cần thay lái trăm cây số nữa Mưa ngừng gió lùa khô mau thôi Tinh thần lạc quan, dũng cảm vượt qua gian khó ấy được thể hiện rõ nét qua hai câu thơ mang ngữ điệu khẳng dịnh : không có - ừ thì Ở đây nghệ thuật đối lập được sử dụng rõ nét, gian khổ càng lớn, tình thần càng cao Xe không có kính bảo vệ là tăng thêm bội phần nguy hiểm Nhưng người lính vẫn nắm vững vô lăng, đưa xe lao ra tiền tuyến, vượt qua mưa bom bão đạn, vượt qua đèo dốc mưa rừng Mỗi một thời tiết, mỗi một vòng bánh xe lăn là
Trang 5một gian lao nguy hiểm Vậy mà, người lính luôn tìm thấy trong khó khăn, gian khổ những nét đẹp để yêu hơn cuộc sống Ngang tàng làm sao ngạo nghễ làm sao cái hành động” phì phèo châm điếu thuốc” Táo tếu làm sao, lạc quan làm sao cái điệu cười ha ha đầy sảng khoái Thơ Phạm Tiến Duật là thế, cứ rạo rực một niềm tin tất thắng
Chính những cái “không có”, chính những cái khó khăn, hiểm nguy đã tạo ra nơi tầm hồn người lính sự lãng mạn, sự mộng mơ Thật thú vị khi từ những chiếc xe không
kính lại hòa nhập được với vẽ đẹp thiên nhiên đầy chất thơ của núi rừng Trường Sơn
Thấy sao trời và độ ngột cánh chim Như sa như ùa vào buồng lái Qua khung cửa của những chiếc xe không kính, các anh cảm nhận được khoảng cách giữa bầu trời và mặt đất như ngắn lại Dường như cả sao trời và cánh chim đều hòa làm một,
ùa vào buồng lái người chiến sĩ Có lẽ cả thiên nhiên vạn vật: gió, sao trời, cánh chim… đều theo người lính ra trận Điều đó thể hiện một tâm hồn trẻ trung, tươi vui nơi những chàng
lính xế Vượt lên mọi gian khổ, vượt lên những cái không có là tình đồng chí, đồng đội cao đẹp, thiêng liêng mà xúc động Chính khung cả kính vỡ lại là điều thú vị để những
người lính gặp mặt nhau với cái bắt tay ân cần thắm thiết qua cửa kính vỡ rồi
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi
Có thể nói đây là một chi tiết rất độc đáo thú vị mà nếu không phải là một người quan sát đến từng chi tiết nhỏ, từng động tác nhỏ thi khó có thể phát hiện được Phạm Tiến Duật là như thế, một chi tiết nhỏ cũng có thể làm nên một nghệ sĩ lớn Và trên mọi cái “không”, trên
những điều đối lập tương phản đã hiện rõ một cái “có”: một trái tim yêu nước, một ý chí quyết thắng của những người lính trẻ:
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước Chỉ cần trong xe có một trái tim Vẫn là cấu trúc thơ đối lập tương phản giữa cái không và cái có, giữa vẽ bề ngoài và giá trị bên trong mỗi chiếc xe Câu thơ mang ngữ điệu khẳng đinh, nhấn mạnh “chỉ cần trong
xe có một trái tim” Hình ảnh trái tim cầm lái là một nghệ thuật hoán dụ đầy ý nghĩa Trái tim yêu nước, trái tim cháy bỏng, khát khao được độc lập, thống nhất nước nhà Có
được một trái tim như thế thì khó khăn gian khổ và những điều không có kia có hề gì Phải chăng đó là sức mạnh được tạo ra từ tinh thần, từ ý chí nghị lực của những người lính, từ chính những cái không có thiếu thốn kia
Ai đó khi đọc thơ Phạm Tiến Duật đã khẳng định: “thơ ông độc đáo trong tứ thơ, say
mê trong tình cảm” Bài thơ về tiểu đội xe không kính quả thật là một tứ thơ độc đáo vì cách nói “không” chính là nghệ thuật đòn bẩy làm đậm nét hơn những cái ‘có” Tứ thơ độc đáo bởi nghệ thuật đối lập tương phản, tất cả những cái “không có” chỉ là bức phông làm tôn nổi người sáng vẽ đẹp tâm hồn người lính Cách nói “không có” cũng đã tạo nên một giọng điệu hào hùng, kiêu bạc, hóm hỉnh, tếu táo rất lính – nét đặc sắc trong thơ Phạm Tiến Duật thời kháng chiến chống Mĩ
Vậy là Phạm Tiến Duật – người hiệp sĩ Trường Sơn đã trở về cói vĩnh hằng Song trong trái tim hàng triệu con người Việt Nam yêu thơ ông thì “gửi em cô thanh niên xung phong” “Trường sơn Đông, Trường Sơn Tây” hay “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” sẽ mãi mãi được khắc ghi vì đó là những bài ca không quên, bài ca di cùng năm tháng