Vấn đề nhà báo công dân nhìn từ báo tuổi trẻ (khảo sát báo in tuổi trẻ năm 2014)

Xu hướng tương tác báo chí với công chúng hiện tại 14 Chương 2: KHẢO SÁT TÁC PHẨM BÁO CHÍ CỦA BẠN ĐỌC TRÊN TRANG “BẠN ĐỌC VÀ TUỔI TRẺ” TRÊN BÁO IN TUỔI TRẺ 20 2.2.. Báo chí truyền thông

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

PHẠM GIA KHÁNH

VẤN ĐỀ NHÀ BÁO CÔNG DÂN NHÌN TỪ BÁO TUỔI TRẺ

(Khảo sát báo in Tuổi Trẻ năm 2014)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS VŨ QUANG HÀO

CẦN THƠ - 2015

CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

(Ký và ghi rõ họ tên)

PGS.TS Nguyễn Văn Dững

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Vấn đề nhà báo công dân nhìn từ báo

Tuổi Trẻ” là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn tận

tình, trách nhiệm của PGS.TS Vũ Quang Hào; các số liệu nêu trong luận văn là trung thực; những kết luận của luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được trích dẫn rõ nguồn gốc Tôi xin chịu trách nhiệm đối với luận văn của mình

Tác giả luận văn

Phạm Gia Khánh

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ NHÀ BÁO CÔNG DÂN VÀ MỐI QUAN

HỆ GIỮA BÁO CHÍ VỚI CÔNG CHÚNG 7 1.1 Các khái niệm liên quan đến đề tài 7 1.2 Mối quan hệ giữa báo chí với công chúng trong lịch sử báo chí 12 1.3 Xu hướng tương tác báo chí với công chúng hiện tại 14

Chương 2: KHẢO SÁT TÁC PHẨM BÁO CHÍ CỦA BẠN ĐỌC TRÊN

TRANG “BẠN ĐỌC VÀ TUỔI TRẺ” TRÊN BÁO IN TUỔI TRẺ 20

2.2 Khảo sát chuyên trang “Bạn đọc và Tuổi Trẻ” 21 2.3 Thành công và hạn chế của báo Tuổi trẻ trong việc khai thác và

sử dụng sản phẩm của nhà báo công dân 46

2.4 Nguyên nhân của thành công và hạn chế 54

Chương 3: NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA CHO CÁC TỜ

BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG MIỀN TÂY NAM BỘ 56 3.1 Thực tiễn vấn đề nhà báo công dân ở các tỉnh miền Tây hiện nay 56

Trang Bảng 2.1: Chuyên mục trên trang Bạn đọc và Tuổi Trẻ 22 Bảng 2.2: Số lượng tác phẩm theo thể loại 23 Bảng 2.3: Số lượng tác phẩm theo mối tương tác 24 Bảng 2.4: Phân loại tác phẩm theo phạm trù nội dung báo Tuổi Trẻ 25 Bảng 5: Tỷ lệ cộng tác theo từng thời điểm ở báo Tuổi Trẻ 26 Bảng 3.1: Số lượng tác phẩm của cộng tác viên trên báo An Giang 58 Bảng 3.2: Phân loại tác phẩm theo phạm trù nội dung báo An Giang 59 Bảng 3.3: Tần suất cộng tác của bạn đọc trên báo An Giang 60 Bảng 3.4: Chuyên mục trên trang 5 Báo An Giang 60 Bảng 3.5: Số lượng tác phẩm của cộng tác viên trên báo Cần Thơ 66 Bảng 3.6: Phân loại tác phẩm theo phạm trù nội dung báo Cần Thơ 66 Bảng 3.7: Tần suất cộng tác của bạn đọc trên báo Cần Thơ 67 Bảng 3.8: Số lượng tác phẩm của cộng tác viên trên báo Sóc Trăng 76 Bảng 3.9: Phân loại tác phẩm theo phạm trù nội dung báo Sóc Trăng 76 Bảng 3.10: Tần suất cộng tác của bạn đọc trên báo Sóc Trăng 77

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

"Khái niệm “báo chí công dân” (citizen journalism) lần đầu tiên được Dan Gillmor - người sáng lập, kiêm Giám đốc của Grassroots Media Inc (Trung tâm truyền thông công chúng) - đưa ra vào năm 2003 trong cuốn sách

có tiêu đề “Chúng ta là truyền thông” với câu nói nổi tiếng: “Tin tức không còn là bài giảng mà là một cuộc đối thoại” và lập luận rằng “kiến thức và sự hiểu biết của mọi người vượt xa hiểu biết của mỗi người về bất cứ lĩnh vực nào” Mặc dù khái niệm “báo chí công dân” được Dan Gillmor đưa ra vào năm 2003 nhưng trên thực tế “báo chí công dân” đã xuất hiện và dần trở thành một phần quan trọng và lâu dài trong lĩnh vực truyền thông từ những năm

1990" [x.thêm 19]

Các nhà báo công dân không chỉ phát hiện tin nóng, chụp ảnh, quay clip đơn thuần mà họ còn trực tiếp viết bài, thực hiện nhiều phóng sự ảnh phản ánh kịp thời, chân thực mọi lĩnh vực đời sống kinh tế xã hội, thu hút đông đảo công chúng Cộng đồng bạn đọc còn là những chuyên gia trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau với các bài viết bình luận, phân tích chuyên sâu đem đến nhiều thông tin giá trị và chất lượng Thậm chí, thông qua các chuyên mục bạn đọc viết, họ chia sẻ với mọi người về những câu chuyện cá nhân trong các kinh nghiệm sống thường nhật, từ những rung cảm nhẹ nhàng đến những sóng gió dữ dội trong cuộc đời, từ chuyện tích cực đến tiêu cực Những trang viết của họ đã góp phần phản ánh, giám sát và phản biện xã hội một cách khách quan, dân chủ và thiết thực nhất

Với sự bùng nổ công nghệ thông tin như hiện nay, cả thế giới như trên cùng một mặt phẳng Chỉ cần có một chiếc điện thoại di động có chức năng chụp ảnh, quay camera, ghi âm, công chúng hoàn toàn có thể trở thành “nhà báo công dân” Họ là người đầu tiên thông tin vụ việc lên cộng đồng mạng xã hội hoặc báo chí, trước khi nhà báo chuyên nghiệp kịp nhận ra điều gì đang

xảy ra Lúc này, độc giả vừa là công chúng của thông tin, vừa là người trực tiếp “sống” với thông tin ấy

Trong số nhiều tờ báo lớn nhỏ ở Việt Nam, báo Tuổi Trẻ và bạn đọc của họ đã thực hiện rất tốt mảng “nhà báo công dân” này Thậm chí, báo Tuổi Trẻ còn dành hẳn chuyên trang, chuyên mục để đăng tải bài cộng tác của bạn đọc Đây là những sản phẩm tin, bài tốt, xét trên cả phương diện nội dung, hình thức thể hiện

Từ những lý do nói trên, tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài “Vấn đề nhà báo công dân nhìn từ báo Tuổi Trẻ” để chỉ ra và phân tích những ưu

điểm, hạn chế trong việc phát triển hoạt động này qua việc khảo sát báo Tuổi Trẻ Từ đó, luận văn cũng đề ra một số bài học kinh nghiệm có thể áp dụng thực tiễn hoạt động của các tờ báo Đảng địa phương miền Tây Nam Bộ

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Cho đến nay đã có một vài công trình nghiên cứu và các bài báo liên quan đến nội dung này

Báo chí truyền thông hiện đại của tác giả Nguyễn Văn Dững (2011),

Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội; Một nền báo chí phẳng của tác giả Đỗ Đình Tấn (2014), Nxb Trẻ; Truyền thông đại chúng và công chúng của tác giả Trần Hữu Quang; Vấn đề xử lý và sử dụng nguồn thông tin của độc giả trên báo in

của Nguyễn Thị Thu Hiền…

Ngoài ra, có thể kể đến một số bài viết trên các trang báo mạng điện tử

như: Chúng tôi làm “Nhà báo công dân” của tác giả Lê Quang Đạm; Độc giả

VnExpress- những nhà báo công dân thiện nghệ của tác giả ; Báo chí công dân - Làn sóng mới của tác giả Kiều Sơn; Truyền thông tạo sự thay đổi của tác giả

Charlene Porter; Vinh danh “nhà báo công dân” của tác giả My Lăng…

Nói tóm lại, với đề tài tác giả đề cập có thể xem là một nội dung mới, các công trình nghiên cứu về lĩnh vực này chưa có nhiều Hơn nữa, xu hướng này trong những năm gần đây có bước phát triển đáng kể

Bởi thế, việc nghiên cứu xu hướng phát triển này là điều cần thiết, giúp những người làm báo tìm hiểu và sử dụng nhà báo công dân như một hoạt động quan trọng, kết nối cao nhất sự tương tác giữa tòa soạn và công chúng

3 Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu

3.1 Câu hỏi nghiên cứu

- Việc sử dụng tác phẩm của “nhà báo công dân” được sử dụng như thế nào trên báo in Tuổi Trẻ?

- Những thành công và hạn chế trong quá trình thực hiện mô hình này ở báo Tuổi Trẻ?

- Các tờ báo miền Tây, trong đó có báo An Giang, đã thực hiện mô hình này như thế nào?

3.2 Giả thuyết nghiên cứu

- Báo Tuổi Trẻ áp dụng sáng tạo, hợp lý mô hình “nhà báo công dân” trong quá trình tương tác với bạn đọc, tạo hiệu ứng cao và tăng uy tín, vị thế của tờ báo trong công chúng

- Thành công của báo Tuổi Trẻ là biết cách sử dụng “nhà báo công dân”, biết cách kết nối tương tác giữa tòa soạn và công chúng Hạn chế của báo Tuổi Trẻ là đôi khi vẫn để xảy ra sai sót từ phía cộng tác viên

- Các tờ báo miền Tây Nam Bộ, trong đó có báo An Giang, vẫn chưa

thật sự chú trọng vấn đề nhà báo công dân

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

cách thức xây dựng đội ngũ “nhà báo công dân”, điều hành và sử dụng tác phẩm của họ giữa các tòa soạn

Từ đó, tác giả luận văn rút ra những bài học kinh nghiệm và phương pháp hiệu quả trong việc xây dựng đội ngũ “nhà báo công dân” ở các tờ báo

in miền Tây trong đó có báo An Giang

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn thực hiện những nhiệm vụ sau đây:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận liên quan đến nhà báo công dân, mối quan hệ giữa báo chí và công chúng

- Chỉ ra những điểm thành công và mặt hạn chế của quá trình công chúng tham gia hoạt động báo chí trên báo in Tuổi Trẻ;

- Đưa ra một số bài học kinh nghiệm, rút ra mô hình để áp dụng vào báo Đảng địa phương các tỉnh miền Tây Nam Bộ, trong đó có báo An Giang

5 Đối tượng nghiên cứu, khảo sát

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Mối quan hệ giữa nhà báo công dân và tòa soạn báo in tại báo Tuổi Trẻ

5.2 Đối tượng khảo sát

Luận văn sẽ khảo sát các tác phẩm báo chí trên trang “Bạn đọc và Tuổi trẻ” trên báo in Tuổi Trẻ; các tác phẩm do bạn đọc cộng tác trên báo An Giang, Sóc Trăng, Cần Thơ từ ngày 1-1-2014 đến 31-12-2014

Lý do chọn khảo sát trên 3 tờ báo An Giang, Sóc Trăng, Cần Thơ: Báo

An Giang là nơi tác giả đang làm việc, có số lượng phát hành đứng top 10 trong báo Đảng địa phương cả nước, nên gặp nhiều thuận lợi trong quá trình tiếp cận độc giả Sóc Trăng là vùng đồng bào dân tộc thiểu số đông đảo, có kỳ báo in hàng tuần thấp (3 số/tuần), chắc chắn sẽ có những khác biệt về công chúng và cộng tác viên so với các tờ báo Đảng khác Báo Cần Thơ là nhật báo, lại thuộc thành phố trung ương, trung tâm của Đồng bằng sông Cửu Long, nên sẽ có sự phát triển vượt bậc so với các báo Đảng địa phương khác

6 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở lý luận

Khi thực hiện luận văn, tác giả sử dụng lý luận chung mang tính hệ thống về nhà báo công dân, mối quan hệ giữa báo chí và công chúng trong suốt quá trình vận động của báo chí Việt Nam Từ đó, vận dụng vào việc khảo sát, phân tích sự phát triển này trên tờ báo in Tuổi Trẻ

6.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả phải thực hiện

những phương pháp nghiên cứu chính sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: giúp cho người nghiên cứu nắm

được phương pháp của các nghiên cứu đã thực hiện trước đây; có thêm kiến thức sâu, rộng về lĩnh vực đang nghiên cứu và làm rõ hơn đề tài nghiên cứu

của mình;

- Phương pháp khảo sát: khảo sát các tác phẩm báo chí trên báo in

Tuổi trẻ do bạn đọc viết để rút ra những thành công và hạn chế của tờ báo trong quá trình thực hiện hoạt động này;

- Phương pháp thống kê: Trong quá trình khảo sát, tác giả tiến hành

thống kê, lập bảng biểu để tạo cơ sở khoa học cho nhận định, nhận xét trong

luận văn

- Phương pháp phỏng vấn sâu: phỏng vấn 5 nhà báo có kinh nghiệm

trong quản lý tòa soạn, phóng viên trực tiếp xây dựng mối quan hệ với nhà báo công dân để có những ý kiến đánh giá chuyên môn về những ưu điểm, hạn chế, bài học kinh nghiệm khi áp dụng vấn đề này vào tờ báo

7 Ý nghĩa khoa học, thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

7.1 Ý nghĩa khoa học

Luận văn sẽ góp phần hệ thống hóa thêm khung lý luận về nhà báo công dân, mối quan hệ giữa báo chí và công chúng

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính

của luận văn được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về nhà báo công dân và mối quan hệ giữa báo

chí với công chúng

Chương 2: Tác phẩm báo chí của bạn đọc trên báo in Tuổi Trẻ: Thành

công và hạn chế

Chương 3: Những bài học kinh nghiệm rút ra cho báo Đảng địa phương

miền Tây Nam Bộ

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ NHÀ BÁO CÔNG DÂN VÀ MỐI QUAN HỆ

GIỮA BÁO CHÍ VỚI CÔNG CHÚNG

1.1 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1.1 Nhà báo công dân

Từ cuối thế kỷ XX, khi ở Mỹ xuất hiện phong trào báo chí công dân (civic journalism) hay báo chí cộng đồng (public journalism) thì tính chất của nền báo chí đại diện đã bị phá vỡ Báo chí không còn nắm giữ quyền lực về công khai thông tin thu thập được, không còn là người duy nhất sáng tạo ra tác phẩm báo chí trên các phương tiện truyền thông đại chúng

Theo Nguyễn Văn Hà, khái niệm báo chí công dân có 2 cách hiểu Thứ nhất, nó dùng để chỉ hiện tượng mở rộng (có thể đến vô hạn) người săn tin và đưa tin trong xã hội Công việc săn và đưa tin không còn là ưu thế, đặc quyền tuyệt đối của người làm báo chuyên nghiệp Điều này có nghĩa là: Mọi công dân đều có thể làm báo, chỉ với một máy tính cá nhân nối mạng và một phương tiện liên lạc tích hợp công nghệ là chiếc điện thoại di động Sự kiện Trung tâm Thương mại Quốc tế của Mỹ bị các phần tử khủng bố dùng máy bay cướp được đâm sập năm 2001, thảm họa sóng thần kinh hoàng ở Đông Nam Á năm 2004, vụ đánh bom đẫm máu ga tàu điện ngầm ở London năm 2005… đều do những thường dân chụp ảnh, quay phim bằng điện thoại di động hoặc camera du lịch và nhanh chóng truyền đi khắp thế giới Thời điểm này, báo chí chuyên nghiệp chưa kịp hay thông tin, chứ đừng nói đến việc tiếp cận hiện trường và thực hiện công việc phóng viên

Thứ hai, khái niệm báo chí công dân dùng để chỉ hiện tượng nhà báo trực tiếp tổ chức và tham gia các hoạt động nhằm thúc đẩy quá trình dân chủ hóa trong xã hội tiến triển nhanh hơn, hoàn thiện hơn, chứ không dừng lại ở việc phản ánh những mặt bất cập của nó “Nhà báo công dân tìm mọi cách

cho nền dân chủ được thực thi hơn là chỉ đứng đằng sau và tường thuật những thất bại của nó” [The Missouri Group] Quan niệm này đã đánh thẳng vào kiểu làm báo trung lập của truyền thống: Nhà báo phải luôn giữ khoảng cách với những sự kiện mà mình tường thuật Ở đây là nhà báo hãy làm những công dân tích cực Nghĩa thứ hai này, theo tác giả, phổ biến và thực chất hơn [7, tr.297].

Trong nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh về nghề báo, PGS.TS Tạ Ngọc Tấn viết:

Như vậy, với tư cách là đối tượng phục vụ của báo chí cách mạng, quần chúng nhân dân không đơn thuần chỉ là người tiếp nhận thông tin báo chí, người tiêu thụ các sản phẩm báo chí mà còn là người trực tiếp tham gia sáng tạo tác phẩm báo chí Sự tham gia của quần chúng nhân dân với tư cách là cộng tác viên cung cấp thông tin hoặc trực tiếp làm ra các sản phẩm báo chí sẽ làm cho báo chí thực sự trở thành diễn đàn dân chủ để người dân phát biểu tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của mình, trực tiếp tham gia thảo luận những vấn đề

“quốc kế dân sinh” Về vấn đề này, Hồ Chí Minh cho rằng: “Nhân dân với tư cách là “đối tượng” phản ánh của báo chí, vừa “tự do bày

tỏ ý kiến của mình”, “tự do phê bình” trên báo chí, đó chính là nguồn tư liệu, là học ngọc quý của văn học nghệ thuật và là lực

lượng tham gia xây dựng, ủng hộ, phát hành… báo chí [24, tr.162]

Trong luận văn này, tác giả nghiêng về ý nghĩa thứ nhất hơn Như vậy,

“nhà báo công dân” được nghiên cứu trong luận văn là khái niệm chỉ: “Mọi

công dân đều có thể làm báo, thông qua việc tạo nên sản phẩm báo chí trực tiếp, hoặc gián tiếp (cung cấp thông tin cho tòa soạn, cùng phóng viên thực hiện tác phẩm)” Vấn đề nằm ở chỗ, làm thế nào để phát huy tối đa tiềm lực

“nhà báo” trong mỗi công dân, từ đó tạo thành sản phẩm báo hoàn chỉnh thu hút đông đảo công chúng

Cần phải khu biệt “nhà báo công dân” với các nhóm đối tượng khác có cùng điểm chung:

- Cộng tác viên: Trong lĩnh vực báo chí, cộng tác viên được xem là một phóng viên không chuyên, không thuộc nhân sự của một tòa soạn cụ thể nào, nhưng có thể (thường xuyên hoặc không thường xuyên) gửi tác phẩm báo chí đến cộng tác Những tác phẩm của họ tuy không hoàn toàn đáp ứng tốt các tiêu chí về nội dung và hình thức như phóng viên chuyên nghiệp, nhưng vẫn

có thể đăng tải được Nếu phát triển tốt đội ngũ này, họ sẽ dần trở thành phóng viên chuyên nghiệp tại cơ sở

- Bạn đọc: Đây là nhóm đối tượng thuộc về công chúng, nhưng mang nghĩa hẹp hơn “Bạn đọc” chỉ nhóm công chúng tiếp nhận thông tin báo chí qua các sản phẩm bằng văn bản (báo in, báo mạng điện tử, sách, tạp chí…) Ngoài việc tiếp nhận sản phẩm báo chí, họ cũng có thể tham gia vào quá trình sáng tác tác phẩm như cộng tác viên

Như vậy, “nhà báo công dân” có thể là bất kỳ ai, từ bạn đọc đơn thuần đến các cộng tác viên (nhưng chưa đạt đến độ chuyên nghiệp như phóng viên) Từ những gì họ trực tiếp nhìn thấy, nghe thấy, ghi nhận được, họ sẽ phản ánh về tòa soạn bằng thông tin, bằng tác phẩm báo chí

1.1.2 Công chúng

Theo PGS,TS Nguyễn Văn Dững, công chúng là đông đảo người trong mối quan hệ với “người diễn thuyết”, người biểu diễn, với tác giả, tác phẩm

báo chí Trong địa hạt báo chí truyền thông, công chúng là những người,

cộng đồng người trực tiếp hay gián tiếp tiếp nhận thông điệp - phát ngôn ngay tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí nói chung [2, tr.175] Nếu không

thu phục được công chúng vào tầm ảnh hưởng của mình, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của báo chí coi như bằng không Sản phẩm báo chí mà không

có công chúng có thể coi như có xuất bản hay phát sóng mà như không có Báo chí cần chiếm được trái tim, khối óc của công chúng, thu phục họ, gầy dựng niềm tin nơi họ Nếu không làm được điều đó, tức là báo chí đã tự đánh mất mình

Như vậy, công chúng có vai trò đặc biệt trong hoạt động báo chí, góp phần tạo nên thành công cho cơ quan báo chí Công chúng vừa là đối tượng tác động, đối tượng phản ánh, vừa là khách hàng, vừa là căn cứ quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả tác động của sản phẩm báo chí

Căn cứ vào những tiêu chí khác nhau, sẽ có cách phân chia thành các nhóm công chúng khác nhau Nếu căn cứ vào độ tuổi, sẽ có: Nhóm công chúng trẻ em, công chúng thanh niên, công chúng người cao tuổi, công chúng trung niên… Căn cứ vào giới, sẽ có công chúng nam giới, nữ giới Căn cứ vào địa bàn sinh sống, sẽ có công chúng đô thị, công chúng nông thôn, miền núi…; công chúng theo nghề nghiệp, theo địa bàn sống, mức sống… Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Văn Dững nhấn mạnh đến hai cách phân chia công chúng:

Công chúng đích là nhóm công chúng mà báo chí truyền thông hướng

tới để gây ảnh hưởng theo những mục đích đã định, không chỉ trước mắt, mà

cả trong kế hoạch cũng như chiến lược truyền thông dài hạn Công chúng liên

quan là nhóm công chúng liên quan đến nhóm công chúng đích mà nếu báo

chí truyền thông gây được ảnh hưởng với nhóm công chúng này sẽ góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả ảnh hưởng đối với công chúng đích

Công chúng mà báo chí đã và đang tác động gây ảnh hưởng trực tiếp

hay gián tiếp gọi là công chúng trực tiếp Công chúng trực tiếp là công chúng

đã và đang chịu ảnh hưởng tác động trực tiếp từ sản phẩm báo chí Công

chúng gián tiếp là những người chịu ảnh hưởng gián tiếp của sản phẩm báo

chí thông qua nhóm công chúng trực tiếp nhờ ảnh hưởng lây lan Sự tác động lây lan này mạnh hay yếu, rộng hay hẹp tùy thuộc vào đặc điểm nhóm công chúng, đối tượng, vào tính chất và quy mô của sự kiện và vấn đề thông tin, vào môi trường xã hội và điều kiện sinh hoạt của công chúng…

1.1.3 Tương tác báo chí

Tương tác là tác động qua lại với nhau, quan hệ hai chiều giữa các sự vật, hiện tượng Từ đó, có thể phân định: Tương tác vật lý, hóa học, xã hội…

Theo Tanjev Schultz, ở đây tương tác có thể được hiểu như là một yếu

tố chính thức trong một cuộc hội thoại Trong khi nó thường được coi là một đặc tính của đối thoại, tương tác được giới hạn không để hai người cũng không giao tiếp mặt đối mặt Nó có thể được xem như là một biến đáp ứng trong giao tiếp giữa các cá nhân và xã hội [x.thêm 20]

PGS, TS Nguyễn Văn Dững cho rằng, trong truyền thông, tương tác có nghĩa là sự tác động, giao tiếp hai chiều giữa chủ thể và khách thể truyền thông, giữa nhà truyền thông với công chúng trong những điều kiện và môi trường xác định

Một trong những nguyên lý quan trọng nhất của truyền thông là trong quá trình truyền thông, tương tác giữa chủ thể và khách thể (công chúng - nhóm đối tượng truyền thông) càng nhiều - tần suất tương tác càng cao, tương tác càng bình đẳng bao nhiêu thì năng lực

và hiệu quả truyền thông càng cao bất nhiêu [2, tr.163]

Tương tác không phải là dòng thông tin phản hồi chậm chạp và rời rác

mà diễn ra nhanh gần như đồng thời, trao đổi qua lại giữa chủ thể và khách thể Mặt khác, giữa chủ thể và khách thể có sự chuyển đổi vị trí cho nhau Tương tác càng không phải là dòng thông tin một chiều áp đặt, mà là tương tác bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, trên cơ sở tăng dần những tương đồng, giảm dần những khác biệt giữa chủ thể truyền thông và công chúng xã hội, trong đó vai trò của công chúng xã hội ngày càng được coi trọng, được nâng cao đến mức bình đẳng trong việc bàn thảo và tìm phương cách giải quyết các vấn đề các bên quan tâm trên cơ sở lợi ích chung

Theo Tanjev Schultz: "Không thể tránh khỏi sự cách biệt giữa nhà truyền thông và công chúng của truyền thông Bên cạnh đó, thụ động có thể là một mong muốn tự nhiên và đúng một thú vị Những quy phạm pháp luật của một nền dân chủ thảo luận, tuy nhiên, đòi hỏi công dân tích cực, cuộc đối thoại căng thẳng chính trị (ví dụ, Barber 1984) Trong những năm gần đây,

phong trào báo chí công dân do đó đã tập trung vào việc thiếu thông tin đại

chúng của tương tác, trong số những thứ khác Một số học giả và học viên đã kêu gọi một "báo chí tương tác" nhấn mạnh rằng sự tham gia của khán giả Những người ủng hộ của nó đã chỉ ra một nhu cầu cho các nhà báo để khuyến khích và thông tin phản hồi, tạo ra các nhóm tập trung, và tiến hành các cuộc thăm dò dư luận Rosen đã khẳng định: "Đúng cách tiếp cận, công chúng báo chí là thách thức mọi người tương tác với các nhà báo và với nhau như những công dân có liên quan" Cách tiếp cận này giả định rằng có một kết nối giữa các nhà nước dân chủ và truyền thông tương tác được kích thích bởi các tổ chức phương tiện truyền thông Do đó, kiểm tra và xem xét các công cụ và kỹ thuật mà

có thể thúc đẩy truyền thông tương tác xuất hiện là rất quan trọng" [x.thêm 20]

Tính chất tương tác của báo chí đối với công chúng ngày nay thể hiện rõ nét ở các lĩnh vực như báo mạng điện tử, truyền hình tương tác…, thông qua gửi bình luận (comment), yêu cầu trực tuyến, diễn đàn, bình chọn, chia sẻ…

1.2 MỐI QUAN HỆ GIỮA BÁO CHÍ VỚI CÔNG CHÚNG TRONG LỊCH

SỬ BÁO CHÍ

Trong những nghiên cứu về truyền thông đại chúng ở giai đoạn trước

khi chưa có những bước đột phát về công nghệ truyền thông số hóa, công

chúng truyền thông đại chúng là khái niệm dùng để chỉ đối tượng tác động

của hoạt động truyền thông đại chúng, bao gồm: Độc giả, khán giả, thính giả của các phương tiện truyền thông đại chúng (báo in, truyền hình, phát thanh) Một thời gian dài, công chúng chỉ là đối tượng tiếp nhận, đối tượng tác động của truyền thông đại chúng Họ không được phép đòi hỏi những gì họ muốn xem/đọc, mà chỉ có quyền: Xem/đọc hoặc không xem/đọc thông điệp do truyền thông đại chúng đưa đến (bằng cách gấp báo lại, tắt tivi đi) Đặc biệt, công chúng trải rộng trong nhiều tầng lớp và cộng đồng dân cư khác nhau, trình độ văn hóa, vị thế xã hội, vùng miền cư ngụ… không đồng đều Họ không có mối liên hệ trực tiếp với nhau, mà chỉ thông qua hoạt động giao tiếp

đại chúng, tạo nên các tương tác xã hội giữa nguồn phát và người nhận thông điệp Bản thân truyền thông đại chúng cũng không thể biết chính xác ai đã tiếp nhận thông điệp của họ đưa ra Họ như nhóm người to lớn nhưng vô hình, không ai biết ai

Theo quan điểm của nhà xã hội học Herbert Blumer, công chúng của các phương tiện truyền thông đại chúng truyền thống có những đặc điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, bao gồm những người thuộc mọi tầng lớp xã hội, bất kể giới tính,

tuổi tác, nghề nghiệp, địa vị, trình độ học vấn… Họ có những đặc trưng dị biệt

Thứ hai, công chúng truyền thông đại chúng thường là những cá nhân

nặc danh Khi một hoạt động truyền thông hướng tới đại chúng, chúng ta không thể biết rõ đối tượng tiếp nhận cụ thể là ai Một thông điệp trong quá trình truyền thông đại chúng có thể tiếp cận bất cứ ai

Thứ ba, các thành viên của đại chúng thường cô lập nhau xét về mặt

không gian, ít có sự tương tác

Thứ tư, công chúng truyền thông đại chúng không có tổ chức hoặc nếu

có thì rất lỏng lẻo Bởi vậy, họ thường rất khó tiến hành những hoạt động chung [x.thêm 12]

Như vậy, có thể nhận thấy, nền báo chí trước kia hầu hết là dạng thông tin một chiều: Báo chí truyền thông điệp đến công chúng Nếu công chúng muốn tương tác ngược lại thì rất khó khăn (chủ yếu thông qua thư tay, gọi điện thoại), việc phản hồi diễn ra chậm chạp Và dĩ nhiên, việc tiếp thu phản hồi của báo chí càng chậm chạp hơn Công chúng bị bó buộc trong những chương trình, sản phẩm báo chí “tuyên truyền” là chính Họ không được quyền chọn lựa thưởng thức chương trình mình yêu thích, phải phụ thuộc vào thời điểm đăng tải thông tin (vào giờ nhất định trên ti-vi hay sóng phát thanh), giới hạn về cách thức tiếp nhận thông tin (buộc phải sử dụng ti-vi, radio hoặc cầm tờ báo) Mọi thông tin diễn ra trong cuộc sống đến tai người dân rất chậm

chạp Người dân phải trông ngóng xem tin tức ấy được báo chí thông tin chính xác như thế nào so với “tin đồn” Ngoài báo chí ra, họ không còn nguồn trao đổi thông tin nào đáng kể nữa Vì thế, có thể thấy vai trò của nhà báo và

cơ quan báo chí rất quan trọng trong việc cung cấp thông tin và chọn lựa thông tin để cung cấp đến công chúng

Bên cạnh đó, do sự tương tác giữa công chúng và cơ quan báo chí hầu như không có, nên bản thân cơ quan báo chí cũng không rõ công chúng mình muốn gì, cần gì, thích gì; không thể đo đếm được hiệu quả tuyên truyền thông tin của cơ quan đến đâu Từ đó dẫn đến việc một số cơ quan báo chí (đa số là báo Đảng địa phương) xuất bản những sản phẩm báo chí không đáp ứng được nhu cầu thông tin của công chúng Tuy nhiên, sản phẩm báo chí ấy vẫn không

“chết” được, vì đã có sự bao cấp của Nhà nước, chứ không phải nhờ vào sự ủng hộ của công chúng

1.3 XU HƯỚNG TƯƠNG TÁC BÁO CHÍ VỚI CÔNG CHÚNG HIỆN TẠI

Theo PGS.TS Mai Quỳnh Nam, ngày nay mối quan hệ giữa báo chí và công chúng có tính chất biện chứng Một mặt, các phương tiện truyền thông đại chúng nhằm thỏa mãn những nhu cầu ngày càng tăng của công chúng, mặt khác, bản thân công chúng lại đặt ra mối quan hệ ấy thể hiện tính tích cực chính trị - xã hội của bản thân hệ thống báo chí và của công chúng báo chí Theo Ths Vũ Trà My [12], cùng với sự phát triển của các loại hình truyền thông đại chúng mới ứng dụng công nghệ hiện đại, công chúng truyền thông đại chúng cũng có những đặc điểm mới, tương đối khác biệt so với những quan niệm truyền thống, theo bảng so sánh:

Công chúng TTĐC truyền thống Công chúng TTĐC hiện đại

Cá nhân nặc danh Đề cao, khẳng định cái tôi

Không đồng nhất, bao gồm nhiều giới, Bao gồm nhiều giới và tầng lớp

tầng lớp khác nhau nhưng đã có một số đặc điểm tương

đồngĐộc lập nhau xét về mặt không gian,

không ai biết ai

Tập hợp thành nhóm trong một thế giới “ảo”

Không có hình thức tổ chức, hoặc nếu

có thì rất lỏng lẻo, khó có thể tiến

hành 1 hoạt động chung và hiếm có

khả năng tương tác

Tuy hình thức tổ chức cũng chỉ là tương đối trong 1 thế giới ảo nhưng

có khả năng tương tác cao

Mức độ ý thức chung không cao Mức độ ý thức chung tương đối cao

nhưng không kéo dài và thường bị chi phối bởi tính cá nhân

Thụ động trong quá trình truyền thông Chủ động lựa chọn thông tin và

phương tiện truyền thôngThường chỉ tiếp nhận thông tin, có

phản hồi nhưng tần suất không cao

Tiếp nhận, phản hồi và phát tán thông tin…

Tuy bảng so sánh trên chưa hoàn toàn đúng, khoa học về sự khác biệt rạch ròi giữa công chúng truyền thống và hiện đại (do chủ quan của người nghiên cứu), nhưng phần nào thể hiện được sự chuyển mình của công chúng trong quá khứ và hiện tại Đặc biệt, nhu cầu và điều kiện tương tác của công chúng ngày càng tăng lên, dẫn đến xu hướng chung của báo chí dần thay đổi theo

Khảo sát xu hướng báo chí thế giới của Hiệp hội Báo chí và Xuất bản Quốc tế (WAN-IFRA) Trong khi cuộc tranh luận rằng tất cả các phương tiện truyền thông xã hội đều là tin tức vẫn diễn ra, thì các cơ quan báo chí đã không lãng phí thời gian khai thác những khái niệm mới, thông qua các mạng

xã hội như là một phương tiện tiếp cận tương tác với độc giả của họ Đồng thời cũng khuyến khích các câu lạc bộ/ diễn đàn đó khiến độc giả của họ

tương tác với nhau Và đó là một trong những sự phát triển mang tính mạnh

mẽ và tiềm năng cho tương lai

Theo ThS Lê Thu Hà [x.thêm 6] khảo sát với 1.800 công chúng trên cả nước năm 2013 cho thấy, nhu cầu tương tác đối với báo chí của công chúng Việt Nam rất cao Trong đó, khả năng tương tác tốt với công chúng của truyền hình là cao nhất chiếm 62.8%, ngay sau đó là báo mạng với 48.7%, báo in xếp vị trí thứ ba với 29.1% và cuối cùng là đài phát thanh chỉ chiếm 15.8%.Lý do truyền hình chiếm tỷ lệ cao nhất là bởi các yếu tố âm thanh, quảng cáo và chất lượng hình ảnh tốt, sự phong phú về các chương trình gameshow, ca nhạc và giải trí, phim ảnh được chọn lọc có định hướng Như vậy, khả năng tương tác của công chúng với các sản phẩm báo chí hiện nay là thuận tiện và tích cực hơn so với trước đây Trong đó, truyền hình và báo mạng được đánh giá cao hơn so với báo phát thanh và báo in Tuy nhiên mức

độ tương tác với báo chí hiện nay còn chưa phổ biến và chưa nhiều lý do chủ yếu là công chúng “chưa biết cách” tương tác và “vì ngại, lười” nên ít khi tương tác thông qua việc làm của mình Với những công chúng hay tương tác với báo chí, việc tương tác giúp họ chia sẻ và đồng cảm với những vấn

đề và bài báo mà họ quan tâm, đồng thời thể hiện được quan điểm cá nhân của mình, từ đó lên án và phê phán các hiện tượng này một cách thẳng thắn, trực tiếp

Đặc biệt, sự xuất hiện của các kênh truyền thông đại chúng chuyên biệt (chuyên mục, chuyên trang…) nhằm phục vụ nhóm công chúng cụ thể ngày càng nhiều Giờ đây, công chúng “toàn quyền” yêu cầu truyền thông đại chúng viết cho họ đọc, cung cấp những thông tin họ cần, xem/nghe/đọc những

ấn phẩm chuyên biệt họ thích, vào thời điểm phù hợp với họ nhất Họ không còn buộc phải theo dõi những kênh truyền thông đại chúng không phù hợp sở thích, nhu cầu, tâm lý như trước nữa Bên cạnh đó, họ còn có thể gửi yêu cầu phát/đăng tải những thông tin họ muốn nghe trên kênh truyền thông chuyên

biệt, tương tác nhanh chóng thông qua các thao tác đơn giản, dưới sự hỗ trợ của công nghệ

Cũng theo Ths Vũ Trà My [x.thêm 12], với sự hỗ trợ của công nghệ số, truyền thông internet với tính tương tác cao và phi định kỳ là sự nối dài cánh tay cho công chúng, giúp họ nắm bắt thế giới truyền thông, đặc biệt là thông qua hoạt động phản hồi và phát tán thông tin Khi xem xét hiện tượng gửi phản hồi của công chúng trên báo trực tuyến, có thể coi phần “nổi” của hoạt động này là xu hướng muốn bày tỏ chính kiến, thể hiện quan điểm của “cái tôi” - một trong những đặc tính của công chúng truyền thông hiện đại mà đại

bộ phận là công chúng trẻ năng động Cũng có thể coi đây là biểu hiện của phản hồi thông tin, một hoạt động dần trở thành xu hướng rõ nét của một lối ứng xử có văn hóa của công chúng với truyền thông Cũng có thể coi phần

“chìm” của hoạt động này là một cách để bày tỏ mức độ của sự đồng thuận trong xã hội, biểu hiện của dư luận xã hội, hoặc đơn giản là ứng xử của những người có trách nhiệm đối với xã hội Ở cấp độ khác, công chúng cũng có xu hướng tham gia nhiều hơn hoạt động đồng sáng tạo các sản phẩm truyền thông: chủ động thông tin cho báo chí; truyền thông liên cá nhân (chia sẻ, phát tán thông tin)

Hệ quả của bước tiến trong công nghệ truyền thông và sự thay đổi đặc tính công chúng truyền thông đại chúng này, khi đã đạt tới một trình độ phát triển nhất định, rất có thể là sự hình thành những loại hình truyền thông đại chúng mới, có tính thích ứng cao với nhu cầu công chúng truyền thông đại chúng, phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội hiện đại, đồng thời có khả năng cạnh tranh với những loại hình truyền thông đại chúng truyền thống Chính hiện tượng đó sẽ là tác nhân quan trọng thúc đẩy sự chuyển hướng chiến lược trong quá trình đưa ra quyết định truyền thông của các loại hình truyền thông đại chúng truyền thống như báo in, phát thanh,

truyền hình Đồng thời quá trình này cũng giúp hình thành một lối ứng xử mới của công chúng đối với truyền thông đại chúng nói riêng và truyền thông nói chung, một lối ứng xử văn hóa mà cùng với nó, công chúng có thể tồn tại, giao tiếp, làm việc và hưởng thụ mà không bị nhiễu loạn thông tin, không bị lệ thuộc vào thông tin trong

bối cảnh một xã hội “bùng nổ truyền thông” như hiện nay [12]

Theo Nguyễn Văn Hà [7, tr.303], công chúng giờ đây hoàn toàn có thể tiếp cận tự do trên mọi kênh thông tin Trước áp lực đó, để tránh nguy cơ bị

bỏ rơi, báo chí sẽ phải điều chỉnh luồng thông tin của mình theo 3 hướng: tăng cường tính tương tác; tập hợp nguồn tin dồi dào, đa dạng; phân tích và

dự báo những gì sắp xảy ra Như vậy, thay vì áp đặt, đưa thông tin một chiều đến công chúng, giờ đây, mọi thứ đã thay đổi Báo chí phải chú trọng đến sự tương tác giữa mình và công chúng, tôn trọng ý kiến của công chúng để có hướng phát triển phù hợp Và hướng phát triển đó chính là mẫu hình báo chí tương tác (interactional journalism) Theo Grabennhicop,

để tăng cường tính tương tác, báo chí sẽ thường xuyên mở các diễn đàn để công chúng tự do tranh luận về mọi vấn đề trong cuộc sống,

và qua các cuộc tranh luận đó xã hội có thể tìm kiếm con đường phát triển mới cho mình Như vậy, quyền lực sẽ thực sự về tay nhân dân, đúng như mục tiêu, lý tưởng của chủ nghĩa xã hội Thể loại dẫn đầu trong báo chí tương lai chính là thể loại tranh luận [7, tr.303]

Tiểu kết chương 1

Chương 1 của luận văn tập trung làm rõ những vấn đề lý luận về nhà báo công dân Theo đó, nhà báo công dân có thể hiểu trong khuôn khổ luận văn này là: Mọi công dân đều có thể làm báo, thông qua việc tạo nên sản phẩm báo chí trực tiếp, hoặc gián tiếp (cung cấp thông tin cho tòa soạn, cùng phóng viên thực hiện tác phẩm)

Sau khi nhận diện một số khái niệm khác có liên quan như công chúng, tương tác báo chí, chúng tôi tập trung làm rõ mối quan hệ giữa báo chí với công chúng trong lịch sử báo chí và xu hướng tương tác báo chí với công chúng hiện tại Như vậy, thay vì áp đặt, đưa thông tin một chiều đến công chúng, giờ đây, mọi thứ đã thay đổi Báo chí phải chú trọng đến sự tương tác giữa mình và công chúng, tôn trọng ý kiến của công chúng để có hướng phát triển phù hợp

Việc làm rõ những vấn đề chung về lý luận ở chương 1 chính là tiền đề cho những khảo sát, nhận định và kiến nghị được người viết trình bày trong chương 2 và chương 3 của luận văn

Chương 2 KHẢO SÁT TÁC PHẨM BÁO CHÍ CỦA BẠN ĐỌC TRÊN TRANG

“BẠN ĐỌC VÀ TUỔI TRẺ” TRÊN BÁO IN TUỔI TRẺ

2.1 VÀI NÉT VỀ BÁO TUỔI TRẺ

2.1.1 Lịch sử hình thành

Báo Tuổi Trẻ là cơ quan của Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

TP Hồ Chí Minh Đây là tờ nhật báo hàng đầu Việt Nam và đã phát triển thành một tổ hợp truyền thông đa phương tiện, gồm các ấn bản: Nhật báo Tuổi Trẻ, tuần báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần, bán nguyệt san Tuổi Trẻ Cười và báo điện tử Tuổi Trẻ Online

Nhật báo Tuổi Trẻ phát hành trên cả nước Việt Nam với số lượng gần 500.000 bản/ngày, số lượng ấn bản lớn nhất đất nước này của một nhật báo (số liệu từ tháng 6-2008) Báo Tuổi Trẻ ra đời chính thức ngày 2-9-1975 Số báo Tuổi Trẻ đầu tiên phát hành với số lượng khoảng 5.000 bản/tuần Trụ sở đầu tiên của báo Tuổi Trẻ tại 55 Duy Tân (nay là Phạm Ngọc Thạch, Q.3, TP

Hồ Chí Minh) Tiền thân của tờ báo này bắt đầu từ những tờ truyền đơn và bản tin in roneo của sinh viên, học sinh Sài Gòn trong phong trào chống

Mỹ Đến tháng 07-1981, Tuổi Trẻ được phát hành hai kỳ/tuần (thứ tư và thứ bảy) với số lượng 30.000 bản/kỳ Ngày 10-08-1982, Tuổi Trẻ tăng lên ba kỳ phát hành mỗi tuần (thứ ba, thứ năm, thứ bảy)

Ngày 16-01-1983, Tuổi Trẻ Chủ nhật ra đời với số lượng khoảng 20.000 tờ mỗi kỳ Bảy năm sau, Tuổi Trẻ Chủ nhật đạt kỷ lục 131.000 tờ trong năm 1990 Ngày 01-01-1984, Tuổi Trẻ Cười ra đời, là tờ báo trào phúng duy nhất của Việt Nam lúc đó Số lượng phát hành ban đầu khoảng 50.000, sau đó nhanh chóng tăng đến 250.000 tờ vào cuối năm đó

Đến ngày 1-9-2000, số thứ sáu được phát hành Sau đó, 2 số thứ tư và thứ hai lần lượt được xuất bản vào các ngày 23-1 và 7-10-2002 Báo điện tử

Tuổi Trẻ Online ra mắt chính thức ngày 1-12-2003 Chưa đầy hai năm sau, TTO đã vươn lên vị trí thứ ba về số lượt truy cập trong bảng xếp hạng tất cả các website tiếng Việt trên thế giới

Từ ngày 2-4-2006, Tuổi Trẻ chính thức trở thành một tờ nhật báo khi được phép ra thêm một kỳ vào chủ nhật Cùng lúc đó, tuần báo Tuổi Trẻ Chủ Nhật đổi tên thành Tuổi Trẻ Cuối tuần (hiện phát hành 60.000 bản/kỳ)

Ngày 03-8-2008, truyền hình Tuổi Trẻ (TTO) được thành lập, sản xuất những chương trình truyền hình phát trên Tuổi Trẻ Online và hợp tác phát sóng với các kênh truyền hình trong nước

Từ ngày 1-11-2009, Tuổi Trẻ chủ nhật ra ấn bản 4 màu (tăng lên 24 trang) phát hành lần đầu tiên Ngày 18-6-2010, Tuổi Trẻ News được thành lập

và ngay sau đó là Tuổi Trẻ Mobile vào tháng 9-2010

2.1.2 Chuyên trang “Bạn đọc và Tuổi Trẻ” trên báo in Tuổi Trẻ

Chuyên trang “Bạn đọc và Tuổi Trẻ” thường được ấn định trên trang 8,

9 của báo, do Ban Bạn đọc của báo Tuổi Trẻ đảm trách chính Nội dung cụ thể của trang là đăng tải những bài viết do bạn đọc gửi cộng tác; phản ánh những vấn đề do bạn đọc thông tin hoặc bạn đọc đang quan tâm nhiều

Các chuyên mục trên trang báo: Từ thư bạn đọc; Nhịp đời qua ống

kính; Cơ quan chức năng trả lời; Sự kiện và dư luận; Phản hồi; Ống kính bạn đọc; Phản hồi TTO tuần qua; Diễn đàn chủ nhật; Trong mắt người nước ngoài; Chương trình “Áo Tết tặng bạn 2014”; Từ đường dây nóng; Người trong cuộc; Chúng tôi có ý kiến; Làm báo cùng Tuổi Trẻ; Tháng 3 biên giới; Góp đá xây Trường Sa; Câu hỏi hôm nay; Chung sức bảo vệ chủ quyền biển Đông; Học bổng “Đồng hành cùng người bán báo 2014”; Cuộc thi Sống xanh 2014

2.2 KHẢO SÁT CHUYÊN TRANG “BẠN ĐỌC VÀ TUỔI TRẺ”

Khảo sát được mô tả dưới đây là khảo sát do chúng tôi tiến hành xác suất trên trang “Bạn đọc và Tuổi Trẻ” báo in Tuổi Trẻ từ ngày 1-1-2014 đến

31-12-2014 theo dạng: Nếu là tháng chẵn, khảo sát từ ngày 1 đến 7 và ngày

15 đến 21 của tháng đó Nếu là tháng lẻ, khảo sát từ ngày 8 đến 14 và 22 đến

28 của tháng đó Như vậy, trong mỗi tháng tác giả khảo sát 15 số báo

Kết quả khảo sát về chuyên mục trên trang Bạn đọc và Tuổi Trẻ, được thể hiện ở bảng 2.1:

Bảng 2.1: Chuyên mục trang Bạn đọc và Tuổi trẻ

Theo bảng khảo sát, số tác phẩm trong chuyên mục “Từ đường dây nóng” chiếm nhiều nhất (125 tác phẩm), “Nhịp đời qua ống kính” (123), phản hồi (51), “Cơ quan chức năng trả lời” (44), “Sự kiện và dư luận” (40)… Tên các chuyên mục được đặt theo đúng chức năng và mục đích mà Tuổi Trẻ muốn hướng đến: Đây là trang báo dành cho bạn đọc, là nơi lắng nghe và đăng tải tâm tư, ý kiến, nguyện vọng, tác phẩm của bạn đọc Theo cách thức

tiếp nhận thông tin của bạn đọc, Tuổi Trẻ có chuyên mục Từ thư bạn đọc; Từ

đường dây nóng; Phản hồi TTO tuần qua; Diễn đàn chủ nhật Theo cách

phản ánh thông tin của bạn đọc, Tuổi Trẻ có chuyên mục Nhịp đời qua ống

kính; Cơ quan chức năng trả lời; Sự kiện và dư luận; Phản hồi; Ống kính bạn đọc; Trong mắt người nước ngoài; Người trong cuộc; Chúng tôi có ý kiến; Làm báo cùng Tuổi Trẻ Ngoài ra, theo những chiến dịch truyền thông hướng

về cộng đồng, Tuổi Trẻ có chuyên mục Chương trình “Áo Tết tặng bạn

2014”; Tháng 3 biên giới; Góp đá xây Trường Sa; Câu hỏi hôm nay; Chung sức bảo vệ chủ quyền biển Đông; Học bổng “Đồng hành cùng người bán báo 2014”; Cuộc thi Sống xanh 2014

Kết quả khảo sát về số lượng tác phẩm theo thể loại trên trang Bạn đọc

và Tuổi Trẻ được thống kê ở bảng 2.2:

Bảng 2.2: Số lượng tác phẩm theo thể loại

Trong trang “Bạn đọc và Tuổi Trẻ”, số tác phẩm chiếm tỷ lệ nhiều nhất

là ảnh (40,2%), tiếp theo là tin (29,2%), bài (27,6%) và cuối cùng là chuyên

mục hỏi-đáp (3%) Dựa vào kết quả này, có thể nhận thấy: Tuổi Trẻ chú trọng đưa hình ảnh trực quan lên báo, duy trì việc đăng tải ảnh do bạn đọc gửi đến cộng tác, dự thi vào mỗi số báo Bên cạnh đó, những thông tin do bạn đọc cung cấp, Tuổi Trẻ xử lý bằng cách biên tập văn bản (text), còn quan tâm đăng tải hình ảnh đi kèm, để nội dung thông tin được cụ thể, rõ ràng, xác thực nhất Tin là thể loại được phản ánh phổ biến tiếp theo Trên mỗi số báo, có ít nhất 2-3 tin được đăng tải Đó có thể là phản ánh ngắn của bạn đọc, thông tin phóng viên viết dựa theo thông tin bạn đọc cung cấp, phản hồi Bài phản ánh, phỏng vấn, phát biểu ý kiến, tranh luận được đăng tải tỷ lệ nhiều thứ 3 trên trang "Bạn đọc và Tuổi Trẻ" Những bài dạng này được dàn trang ít nhất

là 1/2, thậm chí 2/3 trang báo, là tác phẩm "đinh" trên mỗi trang "Bạn đọc và Tuổi Trẻ" của số báo hôm ấy Tác phẩm được maket ấn tượng, đập vào mắt người đọc ngay từ những giây đầu tiên, thu hút sự chú ý của họ Tuy số lượng không bằng thể loại tin, ảnh, nhưng quy mô của thể loại bài đã phần nào "lấn át" trên trang báo Đối với những thông tin nhỏ, không thể phát triển thành bài thì Tuổi Trẻ cho xử lý bằng cách chuyển cơ quan chức năng để nhận được câu trả lời theo dạng hỏi - đáp cụ thể Tuy nhiên, số lượng này chiếm rất ít so với

Như vậy, thông qua các bảng thống kê, có thể nhận thấy những thông tin do bạn đọc cung cấp, bạn đọc viết (hoặc cùng phóng viên viết) chiếm đến 61,7% (trong đó, bạn đọc cung cấp thông tin 12,4%; bạn đọc viết 43,5%; phóng viên và bạn đọc cùng viết 5,8%) trên tổng số diện tích trang Bạn đọc

và Tuổi Trẻ Kết quả này khẳng định Tuổi Trẻ đã thực hiện đúng mục đích ban đầu dành cho trang "Bạn đọc và Tuổi Trẻ", tức là dành phần lớn "đất" để chuyển tải tiếng nói của bạn đọc, tác phẩm của bạn đọc, tất cả những vấn đề bạn đọc quan tâm Kể cả 38,3% tác phẩm còn lại (do phóng viên phản ánh thông qua sự kiện hội họp, lễ tân, hành chính , được đưa vào để lấp đầy trang báo, khi các trang khác đã hết "đất" đăng tải) cũng là những vấn đề người dân cần biết, cần quan tâm

Khảo sát riêng về các tác phẩm do bạn đọc cung cấp thông tin, bạn đọc viết lẫn phóng viên và bạn đọc cùng viết, xem xét về phạm trù nội dung, ta có bảng 2.4:

Bảng 2.4: Phân loại tác phẩm theo phạm trù nội dung báo Tuổi Trẻ

(16,4%) Kết quả cho thấy, lĩnh vực xã hội luôn là mảng "nóng", ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của người dân, luôn có nhiều vấn đề khiến họ bức xúc, mong chờ sự giải quyết từ ngành chức năng Họ không quan tâm nhiều đến lĩnh vực chính trị, kinh tế như xã hội Trong số những bài viết, ý kiến về chính trị, kinh tế, đa phần là họ bày tỏ chính kiến trước một vấn đề trọng đại đang được bàn thảo ngay thời điểm ấy Báo Tuổi Trẻ cũng nhận ra điều ấy, nên trong quá trình đăng tải, cũng chú trọng đến lĩnh vực xã hội nhiều hơn

Tỷ lệ cộng tác theo từng thời điểm cụ thể, thống kê trong bảng 2.5:

Bảng 2.5: Tỷ lệ cộng tác theo từng thời điểm ở báo Tuổi Trẻ

Gọi vào đường dây nóng 200 6.000 18.000 73.000Thư tay, thư điện tử 38,3 1.150 3.450 14.000Đến trực tiếp tòa soạn 20,5 615 1.845 7.500

Từ bảng thống kê trên, có thể nhận thấy: Bạn đọc tương tác với tòa soạn nhiều nhất là thông qua đường dây nóng (trung bình 200 lượt mỗi ngày), tiếp đến là thư tay, thư điện tử (trung bình 38,3 lượt mỗi ngày), cuối cùng là trực tiếp đến tòa soạn (trung bình 20,5 lượt mỗi ngày) Những số liệu này cho thấy thói quen của bạn đọc: Họ chọn cách thức nào nhanh chóng, đơn giản nhất để tương tác với tòa soạn Trong điều kiện phát triển về thông tin liên lạc như hiện nay, chỉ cần 2-3 phút gọi điện thoại, họ có thể thông báo với tòa soạn những gì mình cần phản ánh, nhất là trong thời điểm gấp rút (đang đi trên đường, bất ngờ gặp phải vụ việc, mạng internet không có, ở xa tòa soạn ) Tiếp đến là thư tay và thư điện tử, bởi thông qua cách thức này, bạn đọc có thể cung cấp đầy đủ, rõ ràng hơn nội dung phản ánh, hình ảnh và chứng cứ kèm theo Bạn đọc muốn gửi tác phẩm cộng tác với Tuổi Trẻ cũng

sẽ chọn cách này, vì đây là cách tiện lợi nhất Đối với những trường hợp đến

trực tiếp tại tòa soạn, bạn đọc muốn trình bày rõ ràng, cụ thể hơn vấn đề mình muốn phản ánh, nhà ở gần tòa soạn, hoặc muốn trực tiếp đến để đảm bảo phản ánh được ghi nhận tại tòa soạn Họ cũng là những đối tượng muốn trao tiền hỗ trợ thông qua Tuổi Trẻ, liên hệ nhờ Tuổi Trẻ làm cầu nối cho việc làm nhân đạo, từ thiện của mình

2.2.1 Bạn đọc tham gia làm báo

2.2.1.1 Tần suất cộng tác

Tuổi Trẻ có lực lượng cộng tác viên dày đặc, đủ thành phần từ người dân bình thường, những người làm trong cơ quan Nhà nước, các chuyên gia, lãnh đạo đầu ngành đến người làm báo chuyên nghiệp Chính yếu tố này đã giúp Tuổi Trẻ duy trì tốt các trang báo, đặc biệt là trang Bạn đọc và Tuổi Trẻ

Tại báo Tuổi Trẻ, có 4 mức từ cộng tác viên đến phóng viên Cụ thể:

- Cộng tác viên bình thường là những người thi thoảng mới gửi tin, bài, thông tin đến tòa soạn; là chuyên gia, người làm tại cơ quan nhà nước có thể cung cấp nguồn tin, người làm báo chuyên nghiệp hoặc không chuyên tại các

cơ quan báo chí khác

- Cộng tác viên có chế độ là những sinh viên thực tập, có nguyện vọng

và quá trình cộng tác cho báo Tuổi Trẻ Họ được tòa soạn đánh giá tốt thông qua những tác phẩm được đăng tải trên mặt báo, đáp ứng những yêu cầu làm báo khắt khe từ tòa soạn Để hỗ trợ họ, tòa soạn sẽ đồng ý hỗ trợ họ mỗi tháng một số tiền nhỏ (vài trăm nghìn đồng), được cấp giấy giới thiệu của tòa soạn

để họ dễ dàng tiếp cận cơ quan chức năng hơn; được thanh toán công tác phí khi có tin, bài Tuy nhiên, họ vẫn được đánh giá là chưa thực sự nổi trội Mức

độ tin cậy về tin, bài của họ có chừng mực

- Cộng tác viên cơ hữu là những cộng tác viên có chế độ qua một thời gian công tác, được tòa soạn đánh giá cao, nên được ký hợp đồng lao động có thời hạn (6 tháng), có lương bổng, công tác phí như phóng viên chính thức

- Phóng viên là những cộng tác viên cơ hữu xuất sắc, được tòa soạn đặc cách quyết định trở thành phóng viên

Dựa vào sự tương đồng về năng lực và chế độ lương bổng, tác giả xếp nhóm phóng viên và cộng tác viên cơ hữu vào nhóm “phóng viên”, cộng tác viên và cộng tác viên có chế độ vào nhóm “cộng tác viên” Có những cộng tác viên thường xuyên gửi thông tin và tác phẩm đến Tuổi Trẻ, được in như Mậu Trường, Trà Giang, Phan Chung, Mai Hoa, Thanh Ba, Kiều Yên, Trường Trung, Hữu Khoa…

Qua khảo sát, có thể nhận thấy những thông tin do bạn đọc cung cấp, bạn đọc viết (hoặc cùng phóng viên viết) chiếm đến 61,7% (trong đó, bạn đọc cung cấp thông tin 12,4%; bạn đọc viết 43,5%; phóng viên và bạn đọc cùng viết 5,8%) trên tổng số diện tích trang Bạn đọc và Tuổi Trẻ Tần suất cộng tác của bạn đọc cũng rất cao: 258,8 lượt/ngày; 7.765 lượt/tháng; 23.295 lượt/quý; 94.500lượt/năm

Điều này cho thấy rõ, bằng uy tín và vị thế của mình, Tuổi Trẻ đã thu hút đông đảo công chúng theo dõi báo và tham gia vào quá trình tương tác cùng tòa soạn Bạn đọc cảm thấy ý kiến mình được xem trọng, được in trên mặt báo một cách chỉn chu, nên càng tích cực tham gia vào việc tương tác Với tần suất cao như thế, rõ ràng điểm mạnh của báo Tuổi Trẻ chính là dựa vào bạn đọc, xem bạn đọc là một “nhà báo” quan trọng, ý nghĩa đối với sự lớn mạnh của tòa soạn

Báo Tuổi Trẻ thành lập Ban Công tác bạn đọc, là nơi tiếp nhận những thông tin của bạn đọc chưa qua xử lý từ các nguồn sau đây:

* Đường dây nóng với 1 số di động 0918033133 và một số bàn (08) 39971010; trong đó số di động mở máy 24/24 giờ suốt năm Trung bình một ngày có 200 cuộc gọi (hơn 70.000 cuộc gọi/năm) vào đường dây nóng với nội dung phong phú và Ban Công tác bạn đọc lọc ra còn 60 cuộc gọi/ngày (21.900 cuộc gọi/năm) cung cấp thông tin để xử lý trên mặt báo (đề tài) và sau mặt báo (góp ý sai sót trên mặt báo; góp ý cải tiến báo; giao lưu, giúp đỡ nhân vật…) Sau đó, Ban Công tác bạn đọc cung cấp thông tin từ 60 cuộc gọi

này đến tòa soạn và các bộ phận liên quan để những nơi này xử lý Ban Công tác bạn đọc theo dõi và đôn đốc các bộ phận nội dung của báo xử lý các thông tin này

* Tin bài ảnh… của bạn đọc gửi thư bưu điện và thư điện tử (email) với

số lượng trung bình 14.000 thư một năm Ban Công tác bạn đọc sẽ đọc qua, phân loại những thư này chuyển đến tòa soạn, các ban nội dung, văn phòng đại diện báo Tuổi Trẻ ở các vùng trong cả nước Các bộ phận liên quan sẽ xử

lý những thư này (đăng hoặc không đăng) Với những thư chứa thông tin nóng, hay Ban Công tác bạn đọc sẽ lưu ý và đôn đốc các bộ phận nội dung xử

lý kịp thời

* Bạn đọc đến phòng tiếp bạn đọc để phản ánh sự việc, khiếu nại cơ quan công quyền, đóng góp tiền từ thiện, các chương trình ủng hộ biển đảo… Năm bình thường có 7.500 lượt người đến, năm có sự kiện nóng (giàn khoan

HD 981 xâm nhập vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam năm 2014) có hơn 10.000 lượt người Nhân viên Ban Công tác bạn đọc khi trò chuyện với những bạn đọc, nghe họ nói những thông tin hay có thể khai thác thành đề tài báo chí

sẽ ghi lại hoặc báo ngay cho phóng viên gặp bạn đọc để phỏng vấn

* Đơn thư khiếu nại, tố cáo của bạn đọc: Trung bình một năm 3.200 đơn thư Ban Công tác bạn đọc sẽ đọc, phân loại (không thể giải quyết; chuyển cơ quan, đơn vị liên quan trả lời), chọn lọc trong số đó những đơn thư

có thể khai thác thành đề tài báo chí chuyển đển các ban nội dung của báo xử

lý Với những đơn thư chứa đựng nội dung điển hình loại vụ việc, mới, lạ Ban Công tác bạn đọc sẽ đánh dấu để nhắc các chủ biên, trưởng ban nội dung, trưởng văn phòng đại diện ưu tiên xử lý

* Hỗ trợ tư vấn pháp lý miễn phí Một tuần, tại trụ sở chính ở TP.HCM, báo Tuổi Trẻ tổ chức 3 buổi luật sư tư vấn miễn phí cho bạn đọc, tại các văn phòng đại diện cũng có 3 buổi tương tự Khi luật sư tư vấn cho bạn đọc, nhân viên Ban Công tác bạn đọc sẽ ngồi nghe để phục vụ và nếu thây có câu

chuyện hay thì ghi chép để báo lại hoặc báo ngay cho phóng viên cùng dự để khai thác thành đề tài báo chí

Theo Ban Biên tập báo Tuổi Trẻ, trong 5 nguồn nói trên, nguồn 1 và 2 cung cấp 90% đề tài báo chí (đã lên báo), các nguồn còn lại chiếm 10% Có thể thấy, những số liệu trên đã chứng minh được sức ảnh hưởng và uy tín của Tuổi Trẻ trong lòng bạn đọc Công chúng tin tưởng vào khả năng của Tuổi Trẻ, nên nhiệt tình cung cấp thông tin và cộng tác với tờ báo Đây là điều rất đáng hãnh diện mà không phải tờ báo nào cũng có được Những con số ấy cũng đã bảo chứng cho sự phát triển của Tuổi Trẻ trong suốt thời gian đã qua

và sắp tới Về phía mình, Tuổi Trẻ cũng không để bạn đọc thất vọng Toàn bộ thông tin từ bạn đọc tương tác, tòa soạn đã linh hoạt sử dụng, chuyển hóa thành đề tài trên trang báo Như vậy, cả tờ báo nói chung và trang "Bạn đọc

và Tuổi Trẻ" nói riêng đều phục vụ duy nhất cho một đối tượng: Công chúng Điều gì bạn đọc trăn trở, điều đó cũng làm cho Tuổi Trẻ trăn trở và hành động Chính cách làm này đã tạo nên thương hiệu Tuổi Trẻ, mang tờ báo đến gần bạn đọc hơn nữa Và như một phép biện chứng, bạn đọc lại càng tin tưởng và tương tác mạnh hơn nữa với tờ báo Đây chính là ưu thế lớn nhất của Tuổi Trẻ khi áp dụng mô hình "nhà báo công dân"

2.2.1.2 Nội dung, chủ đề cộng tác

Những nội dung bạn đọc quan tâm cộng tác đến báo Tuổi Trẻ chiếm đại

đa số thuộc về lĩnh vực văn hóa - xã hội Đó là những vấn đề rất đời thường, gắn với cuộc sống của chính họ, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống của họ, nhận được sự quan tâm của nhiều người

Trong tác phẩm “Nông dân lúng túng thi bằng lái” in ngày 1-1-2014,

bạn đọc Thành Công thông tin về việc thi sát hạch giấy phép lái xe mô tô hạng A1 tại Trung tâm sát hạch Khang Minh (Cà Mau) Vấn đề nằm ở chỗ, trung tâm áp dụng kiểm tra lý thuyết bằng hình thức trắc nghiệm trên máy tính, trong khi không ít người chưa hề tiếp xúc với máy tính lần nào Bởi vậy

mới có cảnh “Mỗi thí sinh một máy tính, các bạn trẻ làm một loáng là xong

Còn các anh chị ở quê phần nhiều lúng túng với chuột, bàn phím… cho dù đã được hướng dẫn và có mấy tiết học làm quen trên máy tính trước đó Họ rất chật vật xoay sở mà thời gian làm bài chỉ có 15 phút nên nhiều người không thể hoàn tất tốt bài thi” Việc áp dụng ngay lập tức hình thức hiện đại hóa

được tác giả ví như “cầu thủ chuyên nghiệp” và “nông dân chân đất” cùng ra sân với luật chơi như nhau ở phần thi trên máy tính Câu chuyện trên tuy là do người viết chứng kiến theo dạng trong cuộc, nhưng cũng phần nào bày tỏ suy nghĩ của nhiều người khác cùng cảnh ngộ

Tương tự, bài viết “Nỗi buồn nhỏ bên mộ Đại tướng” in ngày

3-5-2014 của Bằng Vân cũng đề cập đến câu chuyện chính bạn đọc đã trải qua

Đó là việc những người dân từ TP Hồ Chí Minh đến vũng Chùa viếng mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp Tuy lượng người đến rất đông, nhưng trên khu vực lại không có nhà vệ sinh đúng nghĩa Vì thế, mùi hôi và cảnh tượng mất

vệ sinh đã phần nào làm giảm sự tôn nghiêm ở đây Ngoài ra, khi mọi người cất tiếng hát tưởng nhớ, tri ân Đại tướng thì bị các chiến sĩ làm nhiệm vụ giữ

gìn trật tự ở khu mộ quát “Không được hát!” Tác giả giãi bày: “Đâu phải cứ

đi viếng mộ thì phải ủ ê sầu não sụt sùi Hát, đọc thơ để tưởng nhớ người đã khuất chứ đâu phải cười cợt vô tâm mà chúng tôi bị đối xử thiếu tế nhị, thiếu văn hóa như thế”

Bạn đọc Dương Văn Minh Lộc lại phản ánh bất cập khi các xe buýt bỏ

lộ trình tuyến trên thân xe trong tác phẩm “Sao bỏ lộ trình tuyến trên thân xe buýt?” in ngày 7-7-2014 Trước đây, trên thân xe ghi rõ tuyến đường và các

trạm dừng, giúp hành khách dễ dàng chọn đúng chuyến Còn hiện tại, trên các

xe chỉ ghi số tuyến xe và tên trạm đầu cuối, khiến hành khách thường lên

nhầm xe Tác giả băn khoăn: “Tôi nghĩ cái gì tiện ích thì cứ giữ nguyên, đổi

mới làm chi? Mong ngành xe buýt mau chóng trả lại dòng chữ ghi rõ các trạm dừng trên xe buýt cho khách nhờ”

Kinh tế cũng là một lĩnh vực được cộng tác viên quan tâm phản ánh

Mục Sự kiện và dư luận ngày 22-4-2014 có bài “Còn nghèo, đừng xây nhà sang” của bạn đọc Hữu Chơn phân tích về lợi bất cập hại của việc bỏ 165 tỷ

đồng xây dựng khu nhà khách tại TP Tam Kỳ (Quảng Nam) Tác giả nói

thẳng: “Cách làm của chính quyền nơi đây cũng rất ngược đời Dùng tiền

Nhà nước xây nhà khách rồi dự định để công ty du lịch khai thác và hoàn vốn lại dần Vậy đâu còn gọi là “xã hội hóa”, huy động nguồn vốn từ các doanh nghiệp tư nhân? Cũng khó thể chấp nhận cách giải thích rằng để giữ chân khách lưu trú, thu hút nhà đầu tư… Làm du lịch phải biết phát huy thế mạnh truyền thống, bản sắc văn hóa của dân tộc hay từng địa phương, vùng miền chứ không chỉ tập trung vào xây dựng khách sạn, nhà nghỉ Còn hội nghị, hội thảo tầm cỡ trung ương năm thì mười hòa mới có Chẳng lẽ công trình trăm tỉ này cứ mong sống bằng những sự kiện ấy?” Dưới góc nhìn của một bạn đọc,

sự kiện trên chỉ gây tốn kém, hoang phí tiền của dân, hoàn toàn không mang lại lợi ích gì Đặc biệt, địa phương lại là một tỉnh nghèo, luôn được người dân

và trung ương hỗ trợ khó khăn

Những tác phẩm phản ánh về lĩnh vực kinh tế cũng rất thiết thân với cuộc sống của người dân, gắn với chuyện ăn, ở, mặc hàng ngày của họ Điển

hình là tác phẩm “Hãy để các bà mẹ kiểm soát giá sữa” in ngày 19-5-2014

của bạn đọc Thanh Hương, nhân sự kiện Công ty Abbott đề nghị tăng giá sữa Tác giả lập luận rất rõ ràng về việc tỷ lệ nghịch chất dinh dưỡng có trong sữa

và giá thành, việc uống sữa của trẻ con Tây và ta, để rút ra kết luận: “Tôi nhận

ra rằng thị trường sữa VN (mà phần lớn là sữa bột) cũng là một dạng “bong bóng” Người ta thổi vào đó những giá trị quá mức để tăng giá bán nhưng người tiêu dùng đã không có hiểu biết đầy đủ về giá trị dinh dưởng của các loại sữa để có sự chọn lựa thích hợp Vì thế, thiết nghị sự can thiệp của Nhà nước và thị trường sữa không phải là thả nổi hay kiểm soát giá sữa, mà là can thiệp để các công ty phải công bố thông tin về hàm lượng dinh dưỡng

trong sữa, cũng như tăng cường sự tham gia và cung cấp thông tin minh bạch

và mang tính chất phi lợi nhuận của các nhà khoa học về giá trị dinh dưỡng của sữa cho người tiêu dùng… Chính sự lựa chọn của người tiêu dùng mới là công cụ điều chỉnh tốt nhất để thị trường sữa phát triển lành mạnh và đúng quy luật”

Ngoài những vấn đề thiết thân, bạn đọc còn mạnh dạn bày tỏ chính kiến đối với những vấn đề chính trị, thời sự lớn của đất nước Khi Dự thảo về việc tinh giản biên chế khoảng 100.000 cán bộ công chức từ nay đến ăm 2020 của

Bộ Nội vụ, nhiều bạn đọc đã gửi ý kiến về báo Tuổi Trẻ Bạn đọc Lan Hương

cho rằng “Đầu năm nói chuyện cắt giảm nhân sự thật chẳng vui mừng gì Tuy

nhiên, cắt để bộ máy mạnh hơn nhằm đem lại hiệu quả cho xã hội thì vẫn phải làm Vấn đề là phải làm như thế nào để loại bỏ được hẳn những công chức yếu kém thực sự, chứ đừng làm theo kiểu chữa bệnh nặng mà nghe bệnh nhân kêu la rồi chùn tay, chỉ cho thuốc sát trùng ngoài da” Bạn đọc Nguyễn

Văn Khánh thì lại phân tích kỹ những khó khăn sẽ gặp phải khi cắt giảm nhân sự: Người có bằng cấp, phe cánh thì đông, còn người thực sự có năng lực đôi

khi lại yếu thế “Cho nên tinh giản một cách công tâm, đúng theo quy định là

cả một vấn đề cần cân nhắc kỹ lưỡng Nếu làm không cẩn thận, coi chừng người không có năng lực ở lại mà người có năng lực thì nằm trong diện tinh giản biên chế” Bạn đọc Sơn Dương “mách nước”: “Để việc tinh giản biên chế có thể đưa ra khỏi bộ máy nhà nước những cán bộ công chức yếu kém, thoái hóa biên chất, cần chỉnh sửa, bổ sung Luật cán bộ công chức và Luận viên chức theo hướng các hình thức xử lý kỷ luật trong luật phải nghiêm khắc hơn Dự thảo nghị định tinh giản biên chế cần quy định thêm trường hợp những cán bộ công chức, viên chức đã bị xử lý kỷ luật mà còn sai phạm cũng nằm trong đối tượng tinh giản biên chế”

Những ý kiến đóng góp, cộng tác của bạn đọc sẽ giúp nhà chức trách có cái nhìn toàn diện, đầy đủ hơn về vấn đề đang dự thảo Đó chính là một trong

những cách phát huy tối đa trí tuệ tập thể, sự làm chủ của Nhân dân trong xây dựng đất nước Việc báo Tuổi Trẻ đăng những ý kiến đó càng làm tăng sức nặng trong đóng góp của bạn đọc, thể hiện quyền tự do ngôn luận của họ

Trong câu chuyện về án oan của ông Nguyễn Thanh Chấn, TS Nguyễn

Ngọc Điện có bài viết “Nguyên tắc công bằng số học” (báo Tuổi Trẻ ra ngày

26-4-2014) Theo tác giả, trách nhiệm bồi thường của nhà nước như là một trường hợp chịu trách nhiệm dân sự theo luật chung, được các nhà hiền triết gọi là nguyên tắc công bằng số học Theo nguyên tắc này, mỗi khi thành viên nào đó của xã hội bỗng dưng chịu một mất mát mà không phải do lỗi của chính mình, cũng không phải do ông trời, thì có quyền đi tìm cho được người nào trên đời này đã gây thiệt hại, bắt họ đền bù Ở câu chuyện của ông Chấn, người bị thiệt hại là bản thân ông và gia đình, do người thực thi công vụ gây

ra Một quy hoạch “treo” gây thiệt hại cho bà con cư trú trong khu vực, việc không công bố dịch sởi ở những địa phương thật sự có dịch, dẫn đến tổn thất

to lớn…, thì người bị thiệt hại hoàn toàn có thể yêu cầu bồi thường Cách nhìn, cách phân tích như trên sẽ giúp độc giả có thêm góc độ mới để suy nghĩ, nhìn nhận sự viện toàn diện hơn, sâu sắc hơn

Không chỉ bàn luận, phản ánh các vấn đề thời sự, đời thường, những cộng tác viên của báo Tuổi Trẻ còn tích cực tham gia dự thi các cuộc thi về ảnh (Nhịp đời qua ống kính), thi viết (Sống xanh) Những tác phẩm gắn liền với hơi thở cuộc sống xung quanh, nhẹ nhàng như phản ánh giấc ngủ trưa của một người công nhân, hình ảnh mẹ già đi tảo tần nuôi con, món đồ chơi đơn giản mà thú vị của những đứa trẻ vùng quê nghèo, tình cảm sâu sắc của người cha tật nguyền dành cho đứa con mới sinh… Tất cả tạo nên sự mềm mại cho trang báo, thấm đẫm chất nhân văn

Như vậy, dù thông tin, phản ánh ở lĩnh vực nào, tất cả tác phẩm đều có điểm chung: Gắn với cuộc sống thiết thân của bạn đọc, là nỗi bức xúc họ gặp phải hàng ngày, hàng giờ, những điều trái tai gai mắt trong xã hội Hoặc có

thể, đó là những vấn đề toàn xã hội quan tâm, nổi cộm trong thời gian vừa qua Bạn đọc không muốn im lặng, mà họ muốn bày tỏ chính kiến của mình Thông qua đó, góp phần cùng nhà chức trách xây dựng đất nước hoàn thiện hơn, công bằng và dân chủ hơn Khi đó, bản thân họ là công dân, cũng sẽ được hưởng quyền lợi chính đáng

2.2.1.3 Hình thức, cách thức cộng tác

Hàng năm, tòa soạn báo Tuổi Trẻ tiếp nhận khoảng 14.000 cuộc điện thoại, e-mail thông tin của bạn đọc về mọi vấn đề trong đời sống hàng ngày Tuổi Trẻ có bộ phận chuyên phụ trách đường dây nóng, có nhiệm vụ nghe điện thoại của bạn đọc, rồi làm danh sách bản tin đầu nội dung sự việc gửi Ban biên tập và các bộ phận chuyên môn khai thác, xử lý để cho ra tác phẩm trên báo Những thông tin ấy có thể là chuyện rất nhỏ như cúp điện hàng loạt, đoạn đường hư đến những chuyện lớn lao, mang tầm vĩ mô như chuyện biển Đông, đối ngoại…

Năm 2014, thông qua các nguồn, tòa soạn nhận trên 15.000 tin, bài, ảnh (riêng thư tay gần 3.000) Trong số đó, có gần 1.000 tác phẩm báo chí hoàn chỉnh in trên báo Tuổi Trẻ có nguồn gốc từ thông tin của bạn đọc

Kênh thông tin phổ biến nhất là bạn đọc gọi vào đường dây nóng Báo Tuổi Trẻ dành hẳn chuyên mục “Từ đường dây nóng” để tiếp nhận và đăng tải các thông tin do bạn đọc cung cấp, thông qua các số điện thoại: 0918033133 - (08) 39971010 - (04) 38473663 Những thông tin ấy bao gồm vấn đề liên quan đến quyền lợi của họ (Lập lờ ngày thu hồi đất, dân mất trắng mùa mít ở thị xã Cai Lậy, Tiền Giang; Khổ sở vì tiếng nhạc quán bia ở TP Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk; vào khu di tích bị “vận động’ tiền sửa cầu ở huyện Trần Văn Thời, Cà Mau), một sự việc họ tình cờ nhìn thấy trên đường, bất chợt chứng kiến (Thót tim vì tôn lao từ tầng 6 xuống đường; Thi công dang dở, gây cản trở giao thông ở đường Phạm Phú Thứ, P.11, Q Tân Bình, TP.HCM), những hành vi vi phạm pháp luật (Cờ bạc trá hình nở rộ ở TP.HCM và các tỉnh miền Tây; Cơ sở