Đảng bộ thành phố thanh hóa lãnh đạo thực hiện cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư từ năm 1998 đến năm 2013

Có thể khái quát thành các nhóm sau đây: Một là, các luận án, luận văn: “Xây dựng môi trường văn hóa đơn vị học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy phân đội phòng không”, luận văn Thạc sỹ của

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LÊ THỊ HUYỀN

ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ THANH HÓA LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CUỘC VẬN ĐỘNG “TOÀN DÂN ĐOÀN KẾT XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở KHU DÂN CƯ”

TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2013

Ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số : 60 22 03 15

HÀ NỘI - 2015

XÁC NHẬN LUẬN VĂN ĐÃ ĐƯỢC SỬA CHỮA

Luận văn đã được sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày … tháng 11 năm 2015

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS, TS Phạm Huy Kỳ

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu và trích dẫn trong luận văn là trung thực Các kết quả nghiên cứu của luận văn không trùng với bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Tác giả luận văn

Lê Thị Huyền

Chương 1: ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ THANH HÓA LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CUỘC VẬN ĐỘNG “TOÀN DÂN ĐOÀN KẾT XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở KHU DÂN CƯ” (1998 - 2008) 9

1.1 Cơ sở lý luận về cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” 9 1.2 Chủ trương của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Đảng bộ Tỉnh Thanh Hóa về Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (1998 - 2008) 15 1.3 Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa lãnh đạo thực hiện Cuộc vận động

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (1998 - 2008) 27

Chương 2: ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ THANH HÓA LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CUỘC VẬN ĐỘNG “TOÀN DÂN ĐOÀN KẾT XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở KHU DÂN CƯ” (2008 - 2013) 47

2.1 Chủ trương của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (2008 – 2013) 47 2.2 Chủ trương của Đảng bộ, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc tỉnh Thanh Hóa triển khai cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (2008-2013) 54 2.3 Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa lãnh đạo thực hiện Cuộc vận động

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (2008 - 2013) 56

Chương 3: THÀNH TỰU, HẠN CHẾ VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM VỀ LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CUỘC VẬN ĐỘNG “TOÀN DÂN ĐOÀN KẾT XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở KHU DÂN CƯ” THÀNH PHỐ THANH HÓA 77

3.1 Thành tựu 77 3.2 Hạn chế 92 3.3 Một số kinh nghiệm về lãnh đạo thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” Thành phố Thanh Hóa 96

KẾT LUẬN 104 TÀI LIỆU THAM KHẢO 107

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta đặt ra từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V (3/1982) Đây là một chủ trương quan trọng có ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp xây dựng văn hóa, lối sống và con người phù hợp với đòi hỏi của đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Văn kiện Đại hội toàn quốc lần

thứ V của Đảng cũng đã ghi rõ: “Một nhiệm vụ của cách mạng tư tưởng và văn

hóa là đưa văn hóa thâm nhập vào cuộc sống hằng ngày của nhân dân Đặc biệt chú trọng xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, bảo đảm mỗi xã, phường ấp đều có đời sống văn hóa Tổ chức hơn nữa đời sống văn hóa mới” [29, tr.38]

Thời kỳ đổi mới đất nước, nền kinh tế thị trường một mặt kích thích và phát huy các nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội, mặt khác chính cơ chế kinh tế đó đã tác động tiêu cực không nhỏ đến đời sống văn hóa, đạo đức và

tư tưởng của quần chúng nhân dân, tạo nên trở lực lớn trên con đường phát triển xã hội Thực tế đó đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân phải đoàn kết, nỗ lực chăm lo xây dựng ĐSVH trong mỗi gia đình, mỗi KDC, tạo sức mạnh tổng hợp để xây dựng thành công nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (7/1998) ban hành Nghị quyết về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” Nghị quyết khẳng định:

Phải xây dựng môi trường văn hóa từ trong mỗi gia đình, làng bản,

xã phường, khu tập thể, cơ quan… xây đựng đời sống văn hóa lành mạnh, đáp ứng nhu cầu văn hóa đa dạng và không ngừng tăng lên của các tầng lớp nhân dân Đẩy mạnh phong trào xây dựng làng, ấp, xã, phường văn hóa, nâng cao tính tự quản của cộng đồng dân cư trong việc xây dựng nếp sống văn minh” Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở

chính là thực hiện một cách cụ thể, thiết thực và sinh động chủ trương của Đảng là nghiên cứu và giáo dục sâu rộng những đạo lý dân tộc tốt đẹp do cha ông để lại, khuyến khích nhân dân lao động tham gia sự nghiệp văn hóa trên cả hai mặt sáng tạo và hưởng thụ [34, tr.48]

Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đoàn kết xây dựng đời

sống văn hóa ở KDC” do Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam chủ trì thực

hiện là sự phản ánh sinh động việc hiện thực hóa đường lối văn hóa của Đảng vào đời sống xã hội CVĐ là một hình thức để tăng cường sự nhất trí về chính trị của các tầng lớp nhân dân trong các KDC, phát triển sự đồng thuận xã hội, tăng cường và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân CVĐ thực sự là một cuộc cách mạng rộng lớn trong thời kì đổi mới đất nước, nó đã khơi dậy và phát huy truyền thống đại đoàn kết dân tộc từ mỗi cá nhân, mỗi gia đình và mỗi cộng đồng dân cư, tạo nên sức mạnh nội lực của của đất nước nhằm thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho mọi tầng lớp nhân dân

Trong những năm qua, theo hướng dẫn của Mặt trận Trung ương, mỗi tỉnh, thành phố tùy theo đặc trưng riêng gắn với những điều kiện, hoàn cảnh, nội lực của cộng đồng dân cư ở cơ sở để chủ động phối hợp triển khai và bảo đảm thực hiện ngày càng tốt hơn những nội dung định hướng thống nhất, phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn phát triển và mục tiêu đổi mới công tác Mặt trận

Thành phố Thanh Hóa là một đô thị trẻ, nằm hai bên bờ sông Mã, có vị trí, cảnh quan sinh thái thuận lợi, khí hậu khá ôn hòa; là trung tâm hành chính, chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật của tỉnh Thanh Hóa với sự phát triển mạnh của dịch vụ đa ngành, đa lĩnh vực, phát triển công nghiệp sạch

công nghệ cao Nhận thức được rõ ý nghĩa của cuộc vận động “Toàn dân

đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, Đảng bộ, Chính quyền

các cấp Thành phố Thanh Hóa đã hết sức chăm lo cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đời sống văn hóa ở KDC trong quy hoạch tổng thể từng giai đoạn phát triển thành phố, làm nên một diện mạo mới của thành phố trong những năm gần đây Tuy nhiên, trong quá trình hội nhập, không gian văn hóa được

mở rộng, giao thoa, không chỉ vùng, lãnh thổ, quốc gia mà trên toàn thế giới, cùng với sự tác động của nền kinh tế thị trường, lối sống thực dụng, xem nhẹ giá trị đạo đức, đã ảnh hưởng không nhỏ tới nhu cầu, định hướng văn hóa của con người Các giá trị văn hóa, các chuẩn mực của xã hội đang có sự chuyển biến mạnh mẽ, phức tạp trong đời sống văn hóa của nhân dân thành phố Vì vậy, bên cạnh những kết quả đạt được trong phát triển kinh tế - xã hội gắn với việc đoàn kết toàn dân xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, cuộc vận

động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” trong

thành phố Thanh Hóa còn bộc lộ một số hạn chế trong công tác tuyên truyền, vận động quần chúng, đặc biệt là chưa tạo ra được những mô hình vững chắc

và phù hợp với từng vùng dân cư

Trước yêu cầu cần phải tổng kết, đánh giá sâu sắc việc thực hiện cuộc

vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” tỉnh

Thanh Hóa nói chung và Thành phố Thanh Hóa nói riêng, để từ đó rút ra những kinh nghiệm, bài học để nhằm đưa cuộc vận động phát triển toàn diện, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại

hóa đất nước Việc tìm hiểu về cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng

đời sống văn hóa ở khu dân cư” ở Thành phố Thanh Hóa có ý nghĩa về mặt

khoa học, lý luận, thực tiễn và giáo dục quan trọng

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài nghiên cứu: “Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa lãnh đạo thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” từ năm 1998 đến năm 2013”

làm đề tài Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Xây dựng ĐSVH nói chung, CVĐ “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH

ở KDC” nói riêng là một chiến lược cách mạng của Đảng ta Vì vậy, nghiên

cứu về xây dựng nền văn hóa và CVĐ “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở

KDC” đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Đặc biệt, sau Nghị quyết

Trung ương 5 khóa VIII (7/1998), Kết luận Hội nghị Trung ương 10 khóa IX (7/2004) và các chủ trương của Đảng về nâng cao đời sống văn hóa ở cơ sở thì vấn đề văn hóa làng xã càng được quan tâm hơn bao giờ hết Có thể khái quát thành các nhóm sau đây:

Một là, các luận án, luận văn: “Xây dựng môi trường văn hóa đơn vị học

viên đào tạo sĩ quan chỉ huy phân đội phòng không”, luận văn Thạc sỹ của

Nguyễn Duy Súc, Học viện Chính trị quân sự 2001; “Các quy luật phát triển

văn hóa và ý nghĩa trong xây dựng môi trường văn hóa ở Học viện Chính trị quân sự hiện nay”, khóa luận tốt nghiệp cử nhân của Nguyễn Đình Bắc, Học

viện Chính trị quân sự, Hà Nội 2005; “Đảng bộ huyện Từ Liêm (Hà Nội) lãnh

đạo thực hiện cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở KDC (2000

- 2005)”, luận văn cử nhân lịch sử của Phùng Tuấn Hải, Học viện Chính trị

quân sự, Hà Nội 2007; “Đời sống văn hóa ở khu dân cư trên địa bàn Thành

phố Tuyên Quang hiện nay”, luận văn Thạc sỹ văn hóa học của Nông Thị Bích

Huệ, Học viện Chính trị - Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội 2011 Các luận văn

đã phần nào đề cập đến ĐSVH ở các môi trường khác nhau, nêu lên được thực trạng của ĐSVH và bước đầu tổng kết những thành tựu và hạn chế trong quá trình thực hiện xây dựng ĐSVH, môi trường văn hóa

Hai là, một số chuyên khảo, chuyên luận của các nhà khoa học được

đăng trên các báo, tạp chí đề cập đến vấn đề xây dựng ĐSVH như: “Bản sắc

dân tộc và hiện đại hóa trong văn hóa” của Hoàng Trinh, Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội, 2000; “Xây dựng môi trường văn hóa cơ sở” của tác giả Văn

Đức Thanh, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2001; “Xây dựng môi

trường văn hóa - một số vấn đề lí luận và thực tiễn “ của Ban Tư tưởng văn

hóa Trung ương - Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội 2004; “Xây dựng

thiết chế văn hóa cơ sở như thế nào” của Võ Anh Tuấn, Báo đại đoàn kết dân

tộc, số 8/2007; “Văn hóa và phát triển ở Việt Nam trong quá trình đổi mới” của Đinh Quang Ty, Tạp chí Tuyên giáo, tháng 9/2008; “Giá trị văn hóa cổ

truyền trong giai đoạn hiện nay” của Tô Ngọc Thanh, Tạp chí Tuyên giáo,

tháng 10/2010 Các bài viết đã các nêu các kháí niệm, định hướng nhằm xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh đồng thời đã tổng kết và chỉ ra những kinh nghiệm bước đầu của việc thực hiện cuộc vận động nhằm xây dựng môi trường văn hóa trong toàn quốc

Thứ ba, các bài viết về cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng

ĐSVH mới ở KDC như: “Hiệu quả từ phong trào “Toàn dân đoàn kết xây

dựng ĐSVH ở KDC” của tác giả Đặng Văn Lợi - Tạp chí Mặt trận tháng 6 -

2003; Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở KDC ở huyện

Chiêm Hóa năm 2006”, Tạp chí Thông tin công tác Mặt trận tháng 4 - 2007;

“Phú Thọ nâng cao chất lượng cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng

ĐSVH ở KDC” của tác giả Bích Thủy - Tạp chí Thông tin công tác Mặt trận

tháng 4 - 2007; “Sự năng động sáng tạo là yếu tố cần thiết để đẩy mạnh cuộc

vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH mới ở KDC” của tác giả Ngô

Văn Lời - Tạp chí Mặt trận tháng 12 - 2004; “Quỳnh Phụ đẩy mạnh phong

trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở KDC” của tác giả Anh Tuấn -

Tạp chí Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở KDC Các bài viết đã tổng kết những kết quả của các địa phương trong CVĐ và nêu lên được những kinh nghiệm trong quá trình thực hiện

Tuy có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến quá trình xây dựng

nền văn hóa cũng như CVĐ “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở KDC” của

Đảng nhưng đến nay còn ít công trình nghiên cứu một cách sâu sắc và toàn diện dưới góc độ Lịch sử Đảng về cuộc vận động nói chung và Thành phố Thanh Hóa nói riêng Các công trình khoa học có liên quan là nguồn tư liệu quý để tác giả tham khảo phục vụ cho quá trình nghiên cứu đề tài

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Phân tích quá trình Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa lãnh đạo toàn dân thực hiện CVĐ “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở KDC” trong những năm 1998-2013

- Bước đầu tổng kết những thành tựu và một số kinh nghiệm trong quá trình lãnh đạo thực hiện CVĐ của Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa trong những năm 1998 - 2013

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu chủ trương của Đảng về cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư

- Nghiên cứu chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa về vận động xây dựng khu văn hóa dân cư

- Nghiên cứu chủ trương của Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa về cuộc vận động xây dựng khu văn hóa dân cư

- Nghiên cứu quá trình lãnh đạo thực hiện toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư của Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa trong giai đoạn 1998 - 2013

- Đánh giá những kết quả đạt được, những tồn tại hạn chế, rút ra kinh nghiệm trong quá trình thực hiện cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư trên địa bàn Thành phố Thanh Hóa giai đoạn 1998 - 2013

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa lãnh đạo toàn dân thực hiện CVĐ

“Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở KDC”(1998-2013)

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về phạm vi: Địa bàn Thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa

- Về nội dung: Sự lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa trong

quá trình thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống

văn hóa ở khu dân cư”

- Về thời gian: Từ năm 1998 đến 2013

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

- Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

- Quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về văn hóa

và xây dựng nền văn hóa mới

- Kế thừa những kết quả nghiên cứu về văn hóa từ trước đến nay

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học chủ yếu là phương pháp lịch sử, logic, điều tra, phương pháp diễn giải và quy nạp, phương pháp so sánh, đối chiếu, phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp định lượng…trên cơ sở kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn khách quan, để làm rõ việc triển khai chủ trương của Đảng, Nhà nước về xây dựng văn hóa ở khu dân cư của Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa

6 Cái mới của luận văn

- Làm rõ chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa về cuộc vận động

Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

- Làm rõ quá trình Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa lãnh đạo thực hiện

Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

(1998-2013)

- Chỉ ra thành tựu, hạn chế và một số kinh nghiệm trong quá trình lãnh

đạo thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa

ở khu dân cư” của Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

7.1 Ý nghĩa lý luận

Thực tiễn xây dựng thành công đời sống khu dân cư văn hóa ở thành phố Thanh Hóa được nghiên cứu dưới mọi góc độ của luận văn Do đó luận văn có giá trị lớn về lý luận khi đúc kết những kinh nghiệm thành công cũng như chưa thành công ở một thành phố lớn như Thành phố Thanh Hóa

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của Luận văn có thể dùng cho việc nghiên cứu lịch

sử văn hóa, nghiên cứu lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, nghiên cứu lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa và lịch sử Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa Luận văn còn có thể làm tài liệu trao đổi kinh nghiệm trong cuộc vân động xây dựng văn hóa khu dân cư ở các địa phương trong toàn quốc

8 Cấu trúc Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có cấu trúc gồm 3 chương, 9 tiết

Chương 1: Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa lãnh đạo thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (1998 – 2008)

Chương 2: Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa lãnh đạo thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (2008-2013)

Chương 3: Thành tựu, hạn chế và một số kinh nghiệm của Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” Thành phố Thanh Hóa

Chương 1 ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ THANH HÓA LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CUỘC VẬN ĐỘNG “TOÀN DÂN ĐOÀN KẾT XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở KHU DÂN CƯ” (1998 - 2008)

1.1 Cơ sở lý luận về cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

1.1.1 Quan niệm về đời sống văn hóa

Năm 1947, tại chiến khu Việt Bắc, với bút danh Tân Sinh, Hồ Chí

Minh đã viết tác phẩm “Đời sống mới” Những vấn đề Người nêu ra trong tác

phẩm thực chất là những vấn đề về đời sống văn hoá Theo Hồ Chí Minh

“Đời sống mới” là sửa đổi cách ăn, cách mặc, cách ở, cách đi lại, cách làm

việc; xây dựng tư tưởng yêu nước; đạo đức, tác phong cách mạng; nếp sống văn hoá cho mỗi người và cộng đồng Để xây dựng đời sống mới, Hồ Chí Minh chỉ ra sự cần thiết phải bắt đầu từ mỗi con người, mỗi gia đình Người

viết: “Do nhiều người nhóm lại thành làng Do nhiều làng nhóm lại thành

nước Nếu người này xấu, người kia cũng xấu thì thành làng xấu, nước hèn Nếu mọi người đều tốt thì làng tốt, nước mạnh Nếu mọi người cố gắng làm đúng đời sống mới thì dân tộc ta nhất định sẽ phú cường” Nói chung là đời

sống mới có thể chia làm hai phần: Một là đời sống mới riêng từng người, hai

là đời sống mới chung, từng nhóm người Vì vậy, “Mỗi người, mỗi đoàn thể

phải tuân theo công việc, nghề nghiệp của mình mà làm đời sống mới cho phù hợp với hoàn cảnh” [48, tr.119-142]

Như vậy, có thể coi “Đời sống mới” là tác phẩm đầu tiên ở Việt Nam đặt nền tảng lý luận cho việc xây dựng đời sống văn hoá ở nông thôn và đô thị nước ta sau cách mạng tháng Tám năm 1945 cho đến nay

Năm 1999, GS.TS Hoàng Vinh trong công trình: “Mấy vấn đề lý luận

và thực tiễn xây dựng văn hóa nước ta”, đã cho rằng, đời sống văn hóa là bộ

phận của đời sống xã hội Đời sống xã hội là một phức thể những hoạt động sống của con người, nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần của con người làm cho con người tồn tại với tư cách là một song thể xã hội, tức là con người tồn tại như một nhân cách văn hóa Xã hội càng tiến hóa, nhu cầu văn hóa và sự đáp ứng nhu cầu đó càng cao, thể hiện trình độ phát triển của con người Các hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần của con người, đó chính là các hoạt động

văn hóa Từ đó, có thể hiểu: “Đời sống văn hóa chính là tổng thể sống động

các hoạt động văn hóa trong quá trình sáng tạo (sản xuất), bảo quản, phổ biến, tiêu dùng các sản phẩm văn hóa và sự giao lưu văn hóa nhằm thỏa mãn nhu cầu văn hóa của một cộng đồng” [88, tr.162-163]

Về cấu trúc của đời sống văn hóa: Trong Giáo trình “Lý luận văn hóa

và đường lối văn hóa của Đảng” của hệ cử nhân chính trị, Học viện Chính trị

- Quốc gia Hồ Chí Minh, cấu trúc của đời sống văn hóa được xác định bao gồm con người văn hóa, hoạt động văn hóa, sản phẩm văn hóa [42, tr.347]

Có thể thấy, đời sống văn hóa là tổng thể những yếu tố văn hóa vật thể, phi vật thể và nhân cách văn hóa bao quanh con người, gây ra sự tác động lẫn nhau giữa các cá nhân trên phạm vi không gian nào đó, trực tiếp hình thành

lối sống và nề nếp con người đó

Tóm lại, đời sống văn hóa là sự phản ánh biểu hiện tập trung nhất các mặt của văn hóa, từ hoạt động sáng tạo, hưởng thụ đến quan niệm giá trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, phong tục, tập quán, tín ngưỡng, tôn giáo…Đời sống văn hóa tồn tại trong mọi hoạt động sống của con người Nếu như đời sống vật chất hay đời sống tinh thần là các khái niệm chỉ những hoạt động sống của con người thì đời sống văn hóa như một khái niệm có tính bao trùm để chỉ mặt giá trị của đời sống vật chất và đời sống tinh thần của con người Thiếu đi ý nghĩa văn hóa, đời sống con người chỉ là một chuỗi các hoạt động hướng tới những nhu cầu bản năng Khái niệm đời sống vật chất, đời sống tinh thần chỉ hàm chứa phương tiện,

nội dung sinh hoạt; đó là những phương diện tồn tại cho mình, cho cá nhân Trong khi đó, khái niệm đời sống văn hóa phản ánh trình độ đáp ứng và xử lý hai loại như cầu nói trên, hàm chứa những mối quan hệ nhiều chiều

Ý nghĩa của đời sống văn hóa có thể được nhìn thấy từ mối quan hệ giữa

nó với đời sống vật chất và tinh thần Không nên hiểu đời sống văn hóa như một điều gì cao xa, tách biệt đời sống thực tế, chỉ là “Cờ, đèn, kèn, trống”, là mua vui, giải trí Đời sống văn hóa nằm ngay trong đời sống vật chất và tinh thần của con người, ngay trong đời sống hàng ngày Có thể hình dung đời sống vật chất và tinh thần là biểu hiện bề ngoài, còn đời sống văn hóa là nội dung, là

ý nghĩa của đời sống thường nhật Ý nghĩa văn hóa có được trước hết là ở đời sống vật chất đầy đủ, đời sống tinh thần phong phú, vui tươi

1.1.2 Quan niệm về khu dân cư

Trong hệ thống quản lý hành chính 4 cấp của nước ta thì xã, phường, thị trấn được xem là cấp cơ sở gắn bó gần gũi với nhân dân Tuy nhiên, xã, phường, thị trấn vẫn chưa phải là cấp gần dân nhất; tổ chức gần và trực tiếp với dân nhất là các “khu dân cư”

Vậy “khu dân cư” là gì? Từ trước đến nay, khái niệm “khu dân cư” chưa được Nhà nước, hoặc các ngành chức năng quan tâm nghiên cứu để có quy chuẩn Khái niệm “khu dân cư” chưa thấy định nghĩa trong các từ điển Tiếng Việt cũng như trong các văn bản của Nhà nước Chính vì vậy, việc hiểu

về “khu dân cư” hiện nay còn chưa có sự thống nhất Chẳng hạn, “khu dân cư” còn được hiểu là (tương ứng) cộng đồng dân cư, cụm dân cư Tuy nhiên,

có nơi nhiều “khu dân cư” mới hợp thành cụm dân cư Có nơi “khu dân cư” đồng nghĩa với một thôn, xóm, bản, làng, khóm, ấp, khu phố Ở nơi khác, một thôn, xóm, bản, làng, khóm, ấp, khu phố có khi lại có từ 2 đến nhiều “khu dân cư” Có “khu dân cư”, dân số chỉ vài chục người; nhưng có “khu dân cư” lại đông đến hàng ngàn người “khu dân cư” ở khu vực các tỉnh đồng bằng,

khu vực đô thị khác với “khu dân cư” ở các tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số về địa giới hành chính, dân số, trình độ dân trí, điều kiện lao động, sản xuất, sinh hoạt văn hoá tinh thần

Về phương diện tổ chức, “khu dân cư” không phải là một cấp hành chính, nhưng dù tồn tại dưới hình thức, tên gọi nào, quy mô địa giới hành chính đến đâu thì “khu dân cư” vẫn có 3 đặc trưng chung chủ yếu sau:

- “Khu dân cư” là một cấu trúc cộng đồng bao gồm một số hộ gia đình

tụ cư, sống đan xen trong một khu vực địa lý nhất định (thôn, xóm, bản, khu phố ) Có “khu dân cư” tồn tại ổn định từ lâu đời, có “khu dân cư” mới đang trong quá trình hình thành biến đổi tuỳ theo yêu cầu, cách sắp xếp bố trí của mỗi địa phương

- Các hộ dân sinh sống ở “khu dân cư” không phụ thuộc theo huyết thống, có quan hệ gắn bó với nhau trong lao động sản xuất, sinh hoạt văn hoá tinh thần, trong giao tiếp xã hội, tâm lý tư tưởng và ứng xử cộng đồng

- Các hộ dân sinh sống ở “khu dân cư” ngoài chịu sự tác động, chi phối của chủ trương, chính sách, pháp luật chung của Đảng, Nhà nước, còn chịu sự tác động, chi phối của bộ máy chính quyền địa phương, của “Hệ thống chính trị khu dân cư” cùng các phong tục, tập quán nơi bản thân mình cư trú, sinh sống

1.1.3 Nội dung, yêu cầu của Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

Thực tiễn lịch sử đã chứng minh địa bàn KDC có vị trí, vai trò to lớn trong phát triển kinh tế - xã hội, là nơi triển khai, tổ chức thực hiện và kiểm chứng các chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, nơi thể hiện tâm tư nguyện vọng, ý chí của nhân dân, nơi sáng tạo, giữ gìn và truyền bá các giá trị văn hóa Vì vậy, toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở địa bàn dân cư là chủ trương đúng đắn nhằm khai thác mọi tiềm năng to lớn về vật chất và tinh thần trong cộng đồng dân cư để xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội theo mục tiêu mà Đảng đã xác định

Sự nghiệp đổi mới đất nước đòi hỏi phải phát động một phong trào thi đua thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia và hưởng ứng tích cực

để từng bước đem lại kết quả thiết thực, góp phần thực hiện thắng lợi kế hoạch kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng ở từng địa phương và trong cả nước, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân Đồng thời, đổi mới công tác vận động quần chúng thi đua yêu nước trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (năm 1998) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc ra đời đưa ra 5 quan điểm chỉ đạo, 10 nhiệm vụ cụ thể và 4 nhóm giải pháp lớn để xây dựng và

phát triển văn hóa, trong đó nhóm giải pháp số 1 có ý nghĩa then chốt là “Mở

cuộc vận động giáo dục Chủ nghĩa yêu nước gắn với thi đua yêu nước và phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” [34, tr 26] Vì vậy,

để thống nhất trong tổ chức thực hiện và phù hợp với nhiệm vụ của đất nước trong giai đoạn mới, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công văn số 6100/VP -

CP (13/12/2000), về việc: Từ nay, trên địa bàn “khu dân cư” như: thôn, ấp, bản, làng, buôn, sóc, khóm, cụm dân cu, khu phố…(đơn vị dưới cấp xã,

phường, thị trấn) thống nhất cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc

sống mới ở khu dân cư” với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” thành Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” Địa bàn khu dân cư là thôn, ấp, bản, làng, buôn,

sóc, khóm, cụm dân cư, khu phố - đơn vị dưới cấp xã phường thị trấn

Như vậy, Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn

hóa ở khu dân cư” là sự tiếp nối và phát triển của cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư” do Ủy ban TW MTTQ Việt

Nam phát động năm 1995, là cuộc vận động của thời kì đổi mới đất nước và

công tác đổi mới Mặt trận dưới sự chỉ đạo của Đảng, do Mặt trận tổ quốc Việt Nam chủ trì và thực hiện, nhằm thực hiện tốt việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc như Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII đã vạch ra Cuộc vận động được hình thành trên cơ sở kế thừa, phát huy, quy tụ, mở rộng và nâng cao các phong trào, các cuộc vận động được tiến hành ở khu dân cư dưới sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, có sự phối hợp của các cấp chính quyền do Mặt trận Tổ quốc chủ trì, phối hợp thống nhất hành động để phù hợp với nhiệm vụ trong giai đoạn mới

Cuộc vận động ra đời với mục đích: Thứ nhất, tạo điều kiện và thúc đẩy

các cấp Mặt trận, các tổ chức thành viên và cả hệ thống chính trị cùng chuyển

động về một hướng Thực hiện “Mỗi khu dân cư là một Mặt trận, đoàn kết,

thống nhất, phấn đấu vì dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Thứ hai, góp phần quan trọng vào việc thực hiện dân chủ trực tiếp,

dân chủ tự quản ở cơ sở với phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm,

dân kiểm tra”

Thứ ba, động lực của cuộc vận động là sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trên

cơ sở lấy lợi ích chung của cộng đồng dân cư làm điểm tương đồng, lấy sự tiến bộ

và quá trình nâng cao chất lượng cuộc sống ở khu dân cư làm mục đích, chìa khóa

để giải quyết một vấn đề dân sinh, dân chủ, dân trí ở khu dân cư là đoàn kết

Để phát huy vai trò, ý nghĩa và nâng cao hiệu quả Cuộc vận động, Ủy Ban MTTQViệt Nam xác định một số yêu cầu:

Thứ nhất, nội dung của cuộc vận động phải toàn diện trên các lĩnh vực

kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng Do đó, trong quá trình thực hiện, các nội dung không tách rời nhau mà đan xen, thúc đẩy lẫn nhau, hướng vào mục tiêu chung là nâng cao chất lượng cuộc sống của các tầng lớp nhân dân

Thứ hai, cuộc vận dộng diễn ra ở KDC do Ban Mặt trận chủ trì phối

hợp với các cấp ủy ở mỗi KDC để động viên mọi người, mọi nhà tham gia

một cách tự nguyện, bình đẳng, hợp tác và trung thực, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa

Mục đích và nội dung của CVĐ có khả năng thu hút sự quan tâm của toàn dân vì nó bắt nguồn từ lợi ích, nguyện vọng và trách nhiệm của mọi người, của mọi gia đình và cộng đồng dân cư Vì vậy, CVĐ phải có bước đi thích hợp với từng vùng, từng thời kì bằng sự nỗ lực phấn đấu và sáng tạo của nhân dân trong nhiều năm Quá trình thực hiện các nội dung của CVĐ phải trở thành quá trình tự quản của cộng đồng dân cư, để qua từng năm, mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi KDC có thể tự đánh giá được hiệu quả thiết thực, nhận ra những tiến bộ cụ thể liên quan đến lợi ích và trách nhiệm của mình, đây chính là động lực nuôi dưỡng CVĐ phát triển bền vững

1.2 Chủ trương của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

và Đảng bộ Tỉnh Thanh Hóa về Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (1998 - 2008)

1.2.1 Chủ trương của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

1.2.1.1 Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam phát động Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

Văn hóa Việt Nam là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới

để không ngừng hoàn thiện mình Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (7/1998)

về “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, xác định phương

hướng chung của sự nghiệp vǎn hóa nước ta trong thời kỳ mới là:

Phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ, tự cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ

nghĩa, xây dựng và phát triển nền vǎn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thụ tinh hoa vǎn hóa nhân loại Làm cho vǎn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người [34, tr.4]

Từ phương hướng chung, để phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Nghị quyết đưa ra 5 quan điểm chỉ đạo cơ bản:

Thứ nhất, vǎn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa

là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

Thứ hai, nền vǎn hóa mà chúng ta xây dựng là nền vǎn hóa tiên tiến,

đậm đà bản sắc dân tộc

Thứ ba, nền vǎn hóa Việt Nam là nền vǎn hóa thống nhất mà đa dạng

trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam

Thứ tư, xây dựng và phát triển vǎn hóa là sự nghiệp của toàn dân do

Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng

Thứ năm, vǎn hóa là một mặt trận; xây dựng và phát triển vǎn hóa là

một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì thận trọng

Nghị quyết TW 5 khóa VIII cũng đề ra 10 nhiệm vụ cụ thể:

Một là xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới

với những đức tính: Có tinh thần yêu nước, ý thức tập thể, đoàn kết, nếp sống vǎn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng

Hai là xây dựng môi trường văn hóa: Tạo ra ở các đơn vị cơ sở (gia

đình, làng, bản, xã, phường, khu tập thể, cơ quan, xí nghiệp, nông trường, lâm trường, trường học, đơn vị bộ đội, các vùng dân cư (đô thị, nông thôn, miền núi ) đời sống vǎn hóa lành mạnh, đáp ứng những nhu cầu vǎn hóa đa dạng

và không ngừng tǎng lên của các tầng lớp nhân dân Đẩy mạnh phong trào xây dựng làng,ấp, xã, phường vǎn hóa, nâng cao tính tự quản của cộng đồng dân cư trong công cuộc xây dựng nếp sống vǎn minh

Ba là phát triển sự nghiệp văn học - nghệ thuật

Bốn là Bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa

Năm là phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học công nghệ Sáu là phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng Bảy là bảo tồn, phát huy và phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số Tám là chính sách văn hóa đối với tôn giáo

Chín là mở rộng hợp tác quốc tế về văn hóa

Mười là củng cố, xây dựng và hoàn thiện thể chế văn hóa

Để thực hiện được những nhiệm vụ trên, Nghị quyết đề ra 4 giải pháp lớn nhằm xây dựng nền văn hóa trong thời kỳ mới:

Thứ nhất, mở cuộc vận động giáo dục chủ nghĩa yêu nước gắn với thi

đua yêu nước và phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống vǎn hoá”

Thứ hai, xây dựng ban hành luật pháp và các chính sách văn hóa

Thứ ba, tăng cường nguồn lực và phương tiện cho hoạt động văn hóa Thứ tư, nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa

Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) của Đảng là nghị quyết có ý nghĩa chiến lược về văn hóa, đã mở ra con đường phát triển mới của nền văn hóa nước ta Đó là nền văn hóa với vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, gắn với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Nghị quyết đã thể hiện sự phát triển cả nhận thức và tư duy lý luận về văn hóa của Đảng Đó cũng là kết tinh của sự

kế thừa và phát triển Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, về xây dựng và phát triển sự nghiệp văn hóa, về phương pháp lãnh đạo, quản lý văn hóa; là sản phẩm từ tổng kết lý luận và thực tiễn trong quá trình lãnh đạo cách mạng, lãnh đạo văn hóa, quản lý văn hóa của Đảng ta

Hội nghị Trung ương 10 khóa IX (7/2004) tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa làm nền tảng tinh thần xã hội Nghị quyết nêu rõ:

Chú trọng xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, nhất là cộng đồng dân

cư, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tốt đẹp, phong phú Thường xuyên nâng cao trình độ phổ cập văn hóa đáp ứng nhu cầu văn hóa, khuyên khích các nghệ sĩ sáng tạo được nhiều công trình văn hóa - nghệ thuật tiêu biểu có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, tương xứng với sự nghiệp cách mạng của dân tộc và công cuộc đổi mới [37, tr.49] Điều đó, khẳng định sức sống lâu bền của những quan điểm, tư tưởng nêu trong Nghị quyết Trung ương V (khoá VIII), trong đời sống xã hội, trong

sự nghiệp, xây dựng và phát triển đất nước Nghị quyết nhấn mạnh khẳng định tầm cao, chiều sâu của văn hóa, làm rõ vị trí của văn hoá trong đời sống,trong sự phát triển của dân tộc, trong cộng đồng dân cư

Đại hội X (4/2006), Đảng xác định:

Tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của xã hội, tạo ra chất lượng mới của cuộc sống; xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa [38, tr.33]

Tóm lại, từ thực tiễn đời sống văn hóa của đất nước, Đảng ta đã xác định coi trọng, tập trung chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhằm tiếp tục xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội Trong đó, việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ

sở là bước đi ban đầu, nhằm phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bẳn sắc dân tộc, thực hiện phát triển nền văn hóa gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Đặc biệt, việc xây dựng đời

sống văn hóa ở cơ sở có ý nghĩa chiến lược cơ bản lâu dài trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa

1.2.1.2 Các văn bản của Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam triển khai cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

Tháng 1 - 1999, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ban hành Thông tư số 01 - TT/MTTW hướng dẫn tiếp tục đẩy mạnh và nâng cao chất lượng Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, bổ sung và cụ thể hóa những nội dung, yêu cầu mới vào cuộc vận động để thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng như yêu cầu về xây dựng đời sống văn hóa (thực hiện Nghị quyết Trung ương

5 khóa VIII), yêu cầu về thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở (thực hiện Chỉ thị

số 30 - CT/TW của Bộ Chính trị khóa VIII), yêu cầu về xây dựng hệ thống

chính trị ở cơ sở

Ngày 04/4/2002, Ban thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam đã có Thông tri về việc “Mở rộng và nâng cao hiệu quả cuộc

vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư trong thời kỳ mới” Để thực hiện tốt việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến

đậm đà bản sắc dân tộc, cuộc vận động cũng có sự điều chỉnh, bổ sung, gồm 6 nội dung cụ thể như sau:

1 Đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau phát triển kinh tế, phát huy các thành

phần kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế huy động được nhiều nguồn lực, tạo nhiều việc làm để phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo

2 Đoàn kết phát huy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Tương

thân tương ái”, có nhiều hoạt động đền ơn đáp nghĩa và nhân đạo từ thiện, bảo đảo cho các gia đình liệt sĩ, thương binh và những gia đình có công với nước có mức sống cao hơn mức trung bình ở khu dân cư

3 Đoàn kết phát huy dân chủ, giữ gìn kỷ cương, mọi người sống

và làm việc theo pháp luật, theo quy ước, hương ước của cộng đồng; thực hiện tốt quy chế dân chủ

4 Đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn và phát huy bản

sắc văn hoa dân tộc và thuần phong mỹ tục trong nhân dân, bảo vệ các

dị tích văn hóa, di tích cách mạng và các khu bảo tồn thiên nhiên, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh

5 Đoàn kết chăm lo sự nghiệp giáo dục, chăm lo sức khỏe ban

đầu, phát triển thể dục thể thao và chương trình Dân số - Kế hoạch hóa gia đình

6 Đoàn kết xây dựng cơ sở chính trị vững mạnh, gắn bó mật thiết

với nhân dân trong khu dân cư [6, tr.8]

Các nội dung của cuộc vận động nói trên là khá toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa - xã hội, an ninh quốc phòng với mục đích chung, hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống của các tấng lớp nhân dân Đây là biểu hiện sự kết hợp giữa Nhà nước và nhân dân cùng làm, là bồi dưỡng sức dân

và huy động sức dân, thể hiện ý Đảng, lòng dân, tất cả vì lợi ích nhân dân

Để tiếp tục mở rộng và nâng cao chất lượng cuộc vận động, ngày 31 tháng 5 năm 2006, Ban thường trực Ủy Ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ban hành Thông tri số 21/TT – MTTW Thông tri nêu rõ:

Cần tiếp tục thực hiện 6 nội dung cuộc vận động “Toàn dân đoàn

kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư”, song chương trình, mục

tiêu của cuộc vận động đề ra hàng năm phải xuất phát từ những chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và chủ trương, Nghị quyết của cấp Ủy, chính quyền các cấp có quan hệ trực tiếp đến đời sống chính trị - kinh tế - văn hoá ở cơ sở và khu dân cư; những yêu cầu bức xúc đặt ra ở khu dân cư cần tập trung giải quyết [8, tr.4]

Ngày 23 tháng 6 năm 2006, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Bộ Văn hóa - Thông tin ban hành Thông tư liên tịch số 01 /2006/TTLT/MTTW - BVHTT về việc Hướng dẫn phối hợp chỉ

đạo thực hiện nâng cao chất lượng cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng

đời sống văn hoá ở khu dân cư” Thông tư nêu rõ:

Nội dung phối hợp chỉ đạo thực hiện nâng cao chất lượng cuộc vận động, gồm thống nhất đầu mối chỉ đạo, quản lý, triển khai thực hiện cuộc vận động; đẩy mạnh công tác tuyên truyền về ý nghĩa, nội dung thiết thực của cuộc vận động; thu hút, tập hợp các tầng lớp nhân dân tham gia thực hiện cuộc vận động; thống nhất việc bình xét, công nhận, khen thưởng các danh hiệu thi đua trong cuộc vận động” [9, tr.5]

1.2.2 Chủ trương của Đảng bộ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc tỉnh Thanh Hóa triển khai cuộc vận đông “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

1.2.2.1 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh về việc triển khai cuộc vận động

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa xác định Nghị quyết Trung

ương 5 (khóa VIII) về “Xây dựng và phát triển nền Văn hóa Việt Nam tiên

tiến đậm đà bản sắc dân tộc” là chiến lược văn hóa của Đảng, là cơ hội tốt để

phát triển sự nghiệp văn hóa thông tin tỉnh Thanh Hóa trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa quê hương đất nước Ngày 29/9/1998, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Chương trình hành động số 37 - CTr/TU về việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII), trong đó khẳng định

rằng: “Nghị quyết Trung ương 5 đã góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ,

đảng viên và nhân dân về văn hóa toàn diện hơn, sâu hơn, biện chứng hơn trong quan hệ của các lĩnh vực đời sống với văn hóa” [3, tr.9] Chương trình

hành động nêu rõ:

Xây dựng con người Thanh Hóa có tư tưởng, lối sống lành mạnh, nâng tầm trí tuệ, đáp ứng yêu cầu thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Mọi lĩnh vực hoạt động văn hóa, từ giáo dục đào tạo, khoa học - công nghệ, văn hóa - nghệ thuật, thông tin đại chúng, bảo vệ di sản văn hóa, giao lưu văn hóa, xây dựng thể chế, thiết chế văn hóa, môi trường văn hóa đều hướng vào thực hiện nhiệm vụ này Yêu cầu các cấp

ủy Đảng, Chính quyền, đoàn thể tập trung xây dựng con người Thanh Hóa phát triển cả ba mặt chủ yếu: lý tưởng, năng lực và đạo đức lối sống Coi trọng giáo dục lý tưởng cách mạng, truyền thống của quê hương, trên cơ

sở chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh [3, tr.13]

Thực hiện Quyết định số 01/2000/QĐ - BCĐ ngày 12/4/2000 của Ban

chỉ đạo Trung ương về việc triển khai kế hoạch thực hiện phong trào “Toàn

dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, trong đó có cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, năm 2001 Ban

Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chỉ thị số 10/CT - TU về việc tăng cường lãnh

đạo Cuộc vận động: “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu

dân cư” Chỉ thị nêu rõ:

1 Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, các cấp Chính quyền, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa Mặt trận, Chính quyền và các đoàn thể; trong đó Mặt trận các cấp giữ vai trò chủ trì cuộc vận động

2 Mặt trận và các đoàn thể phải thực sự đổi mới phương thức hoạt động, tổ chức các phong trào, chương trình thiết thực, sát hợp với hoàn cảnh cụ thể từng nơi, tạo điều kiện giúp đỡ cơ sở, giúp từng hộ gia đình trong cộng đồng dân cư thực hiện tốt các nội dung cuộc vận động

3 Thường kỳ tổ chức sơ kết, rút kinh nghiệm, nhân các mô hình, điển hình tốt ra diện rộng; biểu dương khen thưởng kịp thời những nơi

có nhiều thành tích; khích lệ động viên nhân dân hưởng ứng cuộc vận động tích cực hơn nữa [14, tr.2]

Đại hội Đại hội Đảng bộ Tỉnh lần thứ XVI cũng đã khẳng định ý nghĩa

việc thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, trong đó có Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở

khu dân cư” Đại hội xác định, để thực hiện tốt CVĐ cần phải bồi dưỡng và phát

huy nhân tố con người, coi con người là trung tâm, là mục tiêu, là động lực của mọi chính sách phát triển; phải đảm bảo mỗi người đều có việc làm, có cuộc sống ấm no hạnh phúc, được học hành, được chăm sóc sức khỏe và hưởng thụ văn hóa tạo điều kiện cho tỉnh phát triển toàn diện, sớm thoát khỏi đói nghèo Đại hội đã đề ra các nhiệm vụ cụ thể:

Đẩy mạnh phong trào “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa”, chăm sóc thương binh, gia đình liệt sĩ, bà mẹ Việt Nam anh hùng, phong trào hỗ trợ việc làm cho con em các gia đình chính sách bằng các hình thức phong phú, đa dạng và thiết thực

Tiếp tục thực hiện tốt CVĐ xóa đói giảm nghèo, nhất là đối với đồng bào các dân tộc thiểu số Xây dựng quỹ xóa đói giảm nghèo do nhân dân đóng góp Vận động nhân dân trong các KDC đoàn kết giúp

đỡ nhau để cải thiện đời sống, xóa đói giảm nghèo, khuyến khích nhân dân làm giàu hợp pháp, nâng cao thu nhập [3, tr.23]

Đặc biệt, Đại hội chú trọng việc nhận thức và quán triệt quan điểm của Đảng về xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Đại hội yêu cầu: “Cần đẩy mạnh công tác văn hóa quần chúng, xây dựng đời sống văn hóa

ở cơ sở” Đồng thời, “Có nhận thức đúng về nhân tố gia đình trong cộng đồng dân cư, coi trọng xây dựng gia đình văn hóa, nếp sống văn hóa”

Thực hiện Thông tri số 21 của MTTQ TW, ngày 16 tháng 8 năm 2006, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Chỉ thị số 05 - CT/TU về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và sự phối hợp của Chính quyền trong việc đẩy mạnh thực hiện cuộc

vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” Chỉ thị

chỉ rõ: “Các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận tổ quốc, các đoàn thể, các ngành, các địa phương, các đơn vị trong toàn tỉnh tổ chức triển khai, tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân về chủ trương của Đảng, Nhà nước về cuộc vận động”[15, tr.2]

Những chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa đã chỉ đạo sát sao để chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể trong tỉnh quán triệt, triển khai thực hiện có hiệu quả cuộc vận động trên địa bàn tỉnh

1.2.2.2 Ủy ban nhân dân, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể tỉnh Thanh Hóa triển khai cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa

ở khu dân cư”

Hàng năm, căn cứ vào Nghị quyết của Tỉnh Ủy thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội - an ninh quốc phòng

và chỉ tiêu phấn đấu về chương trình xây dựng ấp, khu phố văn hoá, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh đã hướng dẫn Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp huyện, triển khai thực hiện cuộc vận động, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Quán triệt thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân

tộc, UBND tỉnh đã kịp thời thống nhất ở khu dân cư cuộc vận động “Toàn

dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư” (năm 1995) và Cuộc vận

động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (của

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” do Nghị quyết

TW 5 khóa VIII phát động) thành Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây

dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp

chủ trì thực hiện Điều đó khẳng định sâu sắc thêm tầm quan trọng của cuộc vận động trong thời kỳ đổi mới, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết trung ương 5, khóa VIII

Thực hiện chương trình hành động của Tỉnh ủy, MTTQ Tỉnh phối hợp với UBND tổ chức triển khai nhiều cuộc họp với các ban ngành và các huyện

để quán triệt mục đích, yêu cầu, nội dung và phương pháp tiến hành CVĐ Quá trình triển khai đã cơ bản thống nhất tư tưởng, xác định đây là CVĐ có quy mô rộng lớn, có ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc, nội dung khá toàn diện

và yêu cầu cao, đòi hỏi phải tiến hành thường xuyên, liên tục rộng khắp, với

sự tham gia của mọi tổ chức, mọi lực lượng Thống nhất về chủ trương, kế hoạch triển khai cuộc vận động trong toàn tỉnh

Để nhanh chóng đưa CVĐ vào cuộc sống, đồng thời thực hiện chương trình hành động của Tỉnh ủy Thanh Hóa, UBND Tỉnh đã ra Quyết định số 1648/QĐ - UBND ngày 30/6/2000 về việc thành lập Ban chỉ đạo CVĐ cấp tỉnh và ra quy chế hoạt động của BCĐ cuộc vận động BCĐ cấp tỉnh do đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh làm trưởng ban, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Tỉnh làm phó ban Cấp tỉnh chỉ đạo cấp huyện thành lập BCĐ cấp huyện, trong đó đồng chí Chủ tịch Ủy ban MTTQ huyện làm trưởng BCĐ Ở các xã, phường, thị trấn, các cơ quan, xí nghiệp, trường học thành lập BCĐ nhỏ để CVĐ đi vào quần chúng nhanh chóng và có hiệu quả hơn (tùy thuộc vào từng địa phương, từng KDC mà bố trí thành phần BCĐ)

Ban chỉ đạo CVĐ có nhiệm vụ phối hợp với Đảng bộ các huyện chỉ đạo quán triệt và tuyên truyên, phổ biến các nội dung của CVĐ vào nhân dân ở các KDC nhằm thu hút đông đảo nhân dân tham gia Các thành viên trong BCĐ được phân công nhiệm vụ cụ thể, có trách nhiệm xây dựng kế hoạch, triển khai phong trào gắn với chương trình phát triển kinh tế - xã hội, gắn với các phong trào xã hội khác của từng địa phương, đơn vị như “xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm”

Mặt trận Tổ quốc tham mưu với Ủy ban nhân dân thành lập Ban Chỉ đạo ở tất cả các cấp, ở khu dân cư thành lập Ban vận động Tổ chức tuyên

truyền trong nhân dân về ý nghĩa, nội dung cuộc vận động Cùng với việc triển khai cuộc vận động xuống cơ sở, Mặt trận Tổ quốc chọn 3 xã: xã Hà Châu (huyện Hà Trung), xã Thạch Định (huyện Thạch Thành) và xã Định Tân (huyện Yên Định) với 32 khu dân cư; các huyện, thị, thành phố chọn 49

xã, phường với 220 khu dân cư để triển khai và rút kinh nghiệm trong công tác chỉ đạo thực hiện

Thực hiện Thông tri số 01/MTTW ngày 15/1/1999 của Ban thường trực MTTW về việc tiếp tục đẩy mạnh và nâng cao chất lượng cuộc vận động “ Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư”; Thông tri số 04/TTr/2002 - MTTW ngày 04/4/2002 của Ban Thường trực MTTW về việc

mở rộng và nâng cao hiệu quả cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” Ủy ban nhân dân tỉnh ra Chỉ thị số 06 về việc

tăng cường phối hợp thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng

cuộc sống mới ở khu dân cư” Chỉ thị nêu rõ:

1 - Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục làm cho mỗi cán bộ, công chức, viên chức, các cơ quan Nhà nước, các Tổ chức xã hội, các cộng đồng khu dân cư và toàn dân có nhận thức đầy đủ, sâu sắc về mục đích,

ý nghĩa nội dung cuộc vận động

2 - Phối hợp với Mặt trận Tổ quốc các cấp củng cố lại Ban chỉ đạo ở các cấp; đặc biệt là Ban vận động ở khu dân cư; đảm bảo hoạt động có hiệu lực, hiệu quả Đồng thời chỉ đạo triển khai cuộc vận động đến tất cả các cơ

sở, khu dân cư

3 - Đề cao trách nhiệm và sự phối hợp hoạt động có hiệu quả của đại diện cấp chính quyền và ngành chức năng trong Ban chỉ đạo các cấp; chính quyền cơ sở giao trách nhiệm cho trưởng thôn, bản phối hợp chặt chẽ với Mặt trận Tổ quốc ở khu dân cư để cùng thực hiện cuộc vận động [75, tr.2]

1.3 Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa lãnh đạo thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (1998 - 2008)

1.3.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên - xã hội Thành phố Thanh Hóa

Thành phố Thanh Hoá là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học

kỹ thuật, có vị trí, vai trò quan trọng trong vùng động lực kinh tế của tỉnh Thanh Hóa Thành phố Thanh Hóa nằm trên trục giao thông chính xuyên Bắc - Nam, cách Thủ đô Hà Nội 160 km về phía Nam, cách Thành phố Hồ Chí Minh 1600

km về phía Bắc, cách bờ biển Sầm Sơn 16 km về phía Tây, cách biên giới Việt - Lào (thuộc địa phận huyện Quan Hoá) 135 km về phía Đông Thành phố Thanh Hóa phía bắc và đông bắc giáp huyện Hoằng Hóa, phía nam giáp huyện Quảng Xương, phía đông nam giáp thị xã Sầm Sơn, phía tây giáp huyện Đông Sơn, phía tây bắc giáp huyện Thiệu Hóa Vì vậy, Thành phố Thanh Hóa là điểm giao thoa

có ảnh hưởng và đóng vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội vùng Bắc Trung Bộ, Nam Bắc bộ và tới nước bạn Lào Thành phố có diện tích tự nhiên là 146,77 km² với 20 phường và 17 xã ; dân số khoảng 393.294 người, trong đó nội thành 259.631 người, ngoại thành 133.663 người (năm 2013) Thành phố là một trong những đô thị có quy mô dân số và diện tích lớn nhất của khu vực phía bắc miền Trung, có kết cấu hạ tầng đô thị, bưu chính viễn thông, giao thông, điện, nước tương đối đồng bộ đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị theo hướng tăng tỷ trọng các ngành dịch vụ và công nghiệp Là 1 trong 14 đô thị trung tâm vùng Bắc Trung bộ và duyên hải miền Trung

Điểm nổi bật của thành phố Thanh Hóa này là nơi tập trung nhiều di tích, danh thắng nổi tiếng với 20 di tích cấp quốc gia và hơn 30 di tích cấp tỉnh đang được quy hoạch, tôn tạo và phát huy giá trị Phía Bắc thành phố là khu thắng cảnh Hàm Rồng với Hồ Kim Quy, làng cổ Đông Sơn, di tích văn hoá núi

Đọ Phía Nam thành phố là khu di tích thắng cảnh đẹp mà trung tâm là núi Mật Sơn có các ngọn núi bao quanh như, núi Long, núi Hổ, núi Kim Đồng, Ngọc

Nữ Trung tâm thành phố có Quảng trường Lê Lợi, quảng trường Lam Sơn, công viên văn hoá trung tâm, nhà tưởng niệm Bác Hồ, Thái miếu nhà Hậu Lê, chùa Thanh Hà, nhà thờ Chính toà, khu Hồ Thành… Thành phố Thanh Hoá là một trong những nơi có nhiều lễ hội truyền thống, các trò dân gian như múa đèn Nam Ngạn, kéo quân, xếp chữ, cướp cù làng Vệ Yên, múa rối Nam Ngạn… các làn điệu dân ca độc đáo như Hò Sông Mã ở làng Nam Ngạn, hát bội ở làng Vĩnh Yên, đã tạo nên nét đặc trưng của người dân xứ Thanh

Với lịch sử, văn hóa truyền thống lâu đời như vậy, Thành phố Thanh Hóa đang cùng cả tỉnh thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa với cơ cấu kinh tế công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch Song song với phát triển kinh tế, Thành phố Thanh Hóa đang quan tâm đến xây dựng đời sống văn hóa tinh thần Tuy Thị xã Thanh Hóa được thành lập cách đây hơn 200 năm, nhưng công nghiệp, thủ công nghiệp còn chậm chạp, chủ yếu là thị trường trao đổi hàng tiêu dùng, nó vẫn mang nặng tính chất là trung tâm hành chính Trong thời kỳ đất nước ta bước vào thời kỳ đổi mới, thực hiện cơ chế thị trường, cư dân mới ngày càng đông đúc, cư trú đan xen giữa người dân gốc thành phố và gốc nông thôn của nhiều vùng quê khác nhau Vì vậy, dù là dân gốc thành phố nhưng trong huyết quản của họ vẫn mang bản chất và tính cách của người dân nông thôn Vì vậy, tâm lý chung của người dân thành phố Thanh Hóa vẫn mang đậm nét tâm lý nông dân, nông thôn mà đặc trưng là tính cộng đồng và tính tự trị vẫn là nét nổi bật ở khu dân cư Người dân thành phố chủ yếu là dân tứ xứ, ít có quan hệ huyết thống, ít gắn bó, sống đa nghề

Trước tác động của nền kinh tế thị trường cùng xu thế hội nhập quốc tế

và giao lưu mở rộng trên các lĩnh vực đã làm cho sự thâm nhập của văn hóa phương tây vào xã hội Việt Nam nói chung và Thanh Hóa nói riêng, gây ảnh hưởng không nhỏ đến việc nhìn nhận các giá trị truyền thống, nhất là những thuần phong mỹ tục trong các tầng lớp nhân dân Trách nhiệm của Đảng bộ Thành phố lúc này là phát huy sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân, chăm lo

cải thiện mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội, nhanh chóng đưa Thành phố phát triển, là trung tâm kinh tế - chính trị - xã hội của tỉnh Thanh Hóa

1.3.2 Chủ trương của Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa về việc triển khai Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

Thực hiện kế hoạch triển khai Nghị quyết TW 5 khóa VIII của Ban chỉ

đạo Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, Đảng bộ

Thành phố Thanh Hóa đã ban hành nhiều văn bản lãnh đạo, chỉ đạo về cuộc vận

động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, huy động

sức mạnh tổng hợp của toàn bộ hệ thống chính trị và mọi người dân trên địa bàn Thành phố cùng chung tay góp phần xây dựng đời sống văn hóa cho bản thân và

xã hội ngày một tốt đẹp hơn Thành ủy Thành phố đã thành lập Ban chỉ đạo cấp Thành phố và thường xuyên duy trì hoạt động của Ban chỉ đạo cấp Thành phố, cấp xã, cấp phường; thành lập Ban vận động ở các thôn, xóm, tổ dân phố

Năm 2001, Thành ủy Thành phố ban hành Chỉ thị số 02 về việc chỉ đạo

cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”,

đề ra chủ trương thực hiện cuộc vận động Chỉ thị chỉ rõ:

Phối hợp triển khai, khảo sát tình hình kinh tế - xã hội, văn hóa ở

cơ sở Tổ chức quán triệt và thực hiện kế hoạch số 01 - KH/BCĐ của

Ban chỉ đạo cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn

hóa ở khu dân cư” đến từng hội viên, từng gia đình, làm cho từng hội

viên, từng gia đình và quần chúng nhân dân nhận thức được mục đích,

ý nghĩa việc xây dựng đời sống văn hóa

Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, các ngành liên quan chủ động tham mưu cho cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp đề xuất các giải pháp nhằm biến Chỉ thị, Nghị quyết của Thành ủy, Ủy ban nhân dân Thành

phố về thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống

văn hóa ở khu dân cư” thành hành động cụ thể

Chọn địa bàn làm mô hình điểm và thông qua đó rút kinh nghiệm

để có cơ sở thực tiễn nhân rộng cuộc vận động ra diện rộng [56, tr.2]

Vì vậy, Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa

ở khu dân cư” với nòng cốt là phong trào xây dựng gia đình văn hóa, khu dân

cư văn hóa, tiên tiến, làng văn hóa, tổ dân phố văn hóa được đẩy mạnh trong toàn Thành phố Thanh Hóa

Để cuộc vận động tiếp tục đạt kết quả thiết thực, huy động được sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế - xã hội mà Nghị quyết các cấp ủy Đảng đã đề ra Ngay sau khi có Thông tri của Chính Phủ về nâng cao chất lượng và hiệu quả của CVĐ “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH ở KDC”, Ủy ban MTTQ đã tham

mưu với Thành ủy ban hành kế hoạch số 07 về “Tiếp tục mở rộng và nâng

cao chất lượng CVĐ trong tình hình mới” Kế hoạch đã nêu lên mục đích và

yêu cầu mới của CVĐ:

Thứ nhất, đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước, tiếp tục phát huy các

thành quả của các CVĐ trước đó Tăng cường công tác tuyên truyền, làm cho các tầng lớp nhân dân hiểu sâu sắc hơn nữa mục đích, yêu cầu, nội dung của CVĐ

Thứ hai, phổ biến rộng rãi những bài học thành công của các địa bàn

KDC trong tỉnh, để đưa CVĐ phát triển lên một bước rộng lớn hơn, đạt chất lượng và hiệu quả cao hơn

Nghị quyết 06 - NQ/TU ngày 16/10/2007 của Ban chấp hành Đảng bộ

thành phố Thanh Hóa về “Tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng một số lĩnh

vực về văn hóa trên địa bàn”, đặc biệt đã nhấn mạnh mục tiêu:

Đẩy mạnh hoạt động xã hội hóa các hoạt động văn hóa, lồng nghép, thực hiện cuộc vận động xây dựng đô thị văn minh, công dân thân thiện với cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tăng cường trách nhiệm của Nhà nước trong việc trực tiếp quản lý văn hóa, đảm bảo vững chắc cho các hoạt động văn hóa phát triển đúng hướng, ngày càng đáp ứng nhu cầu văn hóa của nhân dân [2, tr 10]

Ngày 21 tháng 4 năm 2008, Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố

Thanh Hóa đã ban hành Chỉ thị số 04 - CT/TU về việc “Tăng cường sự lãnh

đạo cấp ủy Đảng đối với phong trào toàn dân bảo vệ an ninh tổ quốc và xây dựng khu dân cư an toàn về an ninh trật tự”, góp phần thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”

Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu

dân cư” là cuộc vận động mang tính chất rộng lớn nên trong quá trình triển

khai thực hiện phải có chủ trương, kế hoạch để thực hiện các nội dung đạt kết quả thiết thực Và chủ trương, nghị quyết trên đây của Đảng bộ Thành phố Thanh Hóa là cơ sở định hướng để Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phối hợp

chỉ đạo triển khai thực hiện có hiệu quả cuộc vận này trên địa bàn Thành phố

1.3.3 Lãnh đạo tổ chức và triển khai nội dung cuộc vận động

1.3.3.1 Thành lập Ban chỉ đạo

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện thuận lợi của các cấp ủy Đảng, Chính quyền và MTTQ thành phố đã tích cực, chủ động xây dựng kế hoạch, có nhiều sáng kiến và biện pháp cụ thể triển khai thực hiện CVĐ, coi

đó là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên trong chương trình công tác hàng năm Để CVĐ thực sự có hiệu quả, căn cứ vào quyết định của Ủy ban Nhân

dân Tỉnh, tháng 12 năm 2000 Ban chỉ đạo Cuộc vận động”Toàn dân đoàn kết

xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” cấp thành phố được thành lập Ban

chỉ đạo gồm 9 đồng chí do đồng chí Chủ tịch MTTQ làm Trưởng ban, Phó Chủ tịch UBND làm phó ban và đại diện các ban, ngành trong thành phố làm thành viên Ban chỉ đạo có nhiệm vụ xây dựng quy chế hoạt động, phân công nhiệm vụ cho các thành viên chỉ đạo cơ sở, căn cứ các văn bản hướng dẫn của Trung ương, của tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch triển khai, tổ chức, tuyên truyền, giáo dục, nhằm nâng cao nhận thức của cấp ủy Đảng, Chính quyền, cán bộ, đảng viên và trong các tầng lớp nhân dân về ý nghĩa, mục đích, nội

dung của phong trào, cũng như về tầm quan trong, sự cần thiết của sự nghiệp xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm

vụ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Để thực hiện tốt cuộc vận động, Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố tham mưu cho cấp ủy thành phố thành lập Ban chỉ đạo cuộc vận động ở cấp xã, phường, thị trấn; đồng thời hướng dẫn tổ chức thành lập Ban vận động cuộc vận động ở các thôn, xóm, tổ nhân dân (gọi chung là khu dân cư)

Hệ thống các ban chỉ đạo từ Thành phố đến cơ sở đã tạo được sự thống nhất, gắn kết đồng bộ, động viên tầng lớp nhân dân nhiệt tình hưởng ứng cuộc vận động, tạo được sự chuyển biến căn bản về nếp sống, lối sống, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, nâng cao mức hưởng thụ vật chất và tinh thần trong nhân dân, góp phần ổn định chính trị, đảm bảo an ninh quốc phòng, dân chủ

xã hội được phát huy mạnh mẽ

Năm 2008, toàn Thành phố có 01 Ban chỉ đạo cấp Thành phố, 18 ban chỉ đạo cấp xã, phường và 242 ban vận động ở khu dân cư

1.3.3.2 Chỉ đạo thực hiện cuộc vận động

Sau khi thống nhất thành lập Ban chỉ đạo cuộc vận động ở cấp Thành phố, hàng năm Ban chỉ đạo cấp thành phố xây dựng kế hoạch hướng dẫn thực hiện cuộc vận động cho các Ban chỉ đạo cấp xã, phường tổ chức triển khai thực hiện cuộc vận động trên địa bàn với nhiều hình thức phong phú, đa dạng, hiệu quả

Cụ thể hóa các văn bản Trung ương, của tỉnh, phối hợp với các ngành liên quan

và Ủy ban nhân dân các cấp đưa những mục tiêu đề ra trong kế hoạch triển khai đồng bộ đến cơ sở thông qua các hội nghị, chuyên đề và hệ thống thông tin

Nội dung chỉ đạo của Ban chỉ đạo cuộc vận động tập trung vào:

Một là, công tác tuyên truyền, vận động

Để CVĐ được nhân dân đón nhận, tích cực thực hiện, Thành ủy đã chỉ đạo các cấp, các ngành tăng cường các biện pháp tuyên truyền với nhiều hình

thức phong phú, đa dạng như phát thanh, viết bài tuyên truyền, vẽ tranh cổ động,

áp phích; các hình thức sinh hoạt nhóm như: sinh hoạt câu lạc bộ, các buổi tọa đàm, hội nghị ở các địa phương và các KDC nhằm tuyên truyền, vận động và giải thích cho người dân hiểu rõ được mục đích, nội dung, ý nghĩa của CVĐ

Hai là, xác định nhiệm vụ của từng tổ chức khi tham gia CVĐ

Sau khi thực hiện công tác tuyên truyền, vận động nhân dân, Đảng bộ Thành phố phối hợp với Uỷ ban MTTQ và các tổ chức thành viên, các cơ quan ban ngành như Công an, Hội phụ nữ, Đoàn Thanh niên, đài phát thanh

và truyền hình, hội Cựu chiến binh triển khai thực hiện CVĐ

Phòng giáo dục và đào tạo chỉ đạo thực hiện CVĐ “Nhà trường văn hóa, nhà giáo mẫu mực, học sinh thanh lịch” để đóng góp vào sự thành công của CVĐ

Ban chỉ huy quân sự, gắn nội dung CVĐ vào xây dựng môi trường văn hóa trong quân đội, làm tốt công tác tuyên truyền vận động nhân dân nơi đóng quân, tích cực tham gia xây dựng nếp sống văn hóa

Đài phát thanh và truyền hình xây dựng được nhiều chương trình về đề

tài “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở KDC”, thường xuyên

theo dõi, đưa tin, cập nhật các phong trào văn hóa - xã hội, nêu gương các điển hình tiên tiến phục vụ cho CVĐ đạt kết quả tốt

Hội cựu chiến binh, chỉ đạo học tập, quán triệt nội dung phong trào

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở KDC”, đảng viên Cựu

chiến binh đoàn kết giúp đỡ nhau thực hiện phong trào xóa đói giảm nghèo, động viên góp vốn giúp hội viên có hoàn cảnh khó khăn, gia đình chính sách vay vốn để phát triển sản xuất, nâng cao đời sống của nhân dân

Ba là, Xây dựng chương trình, các chỉ tiêu thi đua cho CVĐ

Ủy ban MTTQ phối hợp với các cấp ủy Đảng, Hội đồng nhân dân các cấp xây dựng chương trình, các chỉ tiêu thi đua và chỉ đạo đến tận các địa bàn

KDC tham gia CVĐ “Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở KDC” Nội dung của CVĐ được thực hiện lồng ghép với việc xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa trong CVĐ theo tinh thần Nghị quyết TW5 khóa VIII

Bốn là, Các biện pháp tiến hành cuộc vận động Ủy ban MTTQ Tỉnh,

các tổ chức Đảng và Chính quyền đã xác định các biện pháp chủ yếu sau đây:

- Phân công trong ban vận động thành các nhóm công tác theo từng mảng công việc cho phù hợp với nội dung của CVĐ, đồng thời phải đảm bảo yêu cầu phù hợp với chức năng sẵn có của từng tổ chức

- Phát huy chức năng quản lí của tổ trưởng dân phố để quản lí từng nhà

và xây dựng số nhà tự quản, đưa nội dung CVĐ tới từng hộ dân

Thứ năm, Ban chỉ đạo cuộc vận động chọn một số KDC trong thành

phố làm điểm thực hiện các nội dung CVĐ như thôn 3 xã Quảng Thắng; khu phố 1 phường Ba Đình, khu phố 3 Phường Trường Thi

Có thể nói, cuộc vận động đã được Mặt trận Tổ quốc các cấp trong thành phố triển khai nghiêm túc, sâu rộng Các Chi bộ, Đảng bộ xã, phường đều xây dựng và triển khai thực hiện chuyên đề về cuộc vận động ở cấp mình Ban công tác Mặt trận và Mặt trận tổ quốc các xã, phường đã xây dựng kế hoạch cụ thể tới từng khu dân cư để vận động các gia đình đăng ký thực hiện các nội dung của cuộc vận động Cán bộ Mặt trận Tổ quốc các xã, phường và cán bộ công tác mặt trận ở 242 khu dân cư được tập huấn triển khai thực hiện cuộc vận động Ý nghĩa

và hiệu quả thiết thực của cuộc vận động đã thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân trong toàn huyện tham gia, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết, làm thay đổi nhận thức và đời sống văn hóa - xã hội ở mỗi khu dân cư

1.3.3.3 Lãnh đạo tổ chức hướng dẫn, kiểm tra, tổng kết cuộc vận động

Tổ chức hướng dẫn thực hiện cuộc vận động: Thành phố Thanh Hóa là

trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội của tỉnh Thanh Hóa, vì vậy tình hình an ninh trật tự khá phức tạp Chính vì vậy, trong những năm qua các cấp

ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể từ thành phố đến cơ

sở đã tích cực phát động nhân dân thực hiện tốt cuộc vận động “Toàn dân

đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” Đặc biệt là phong trào

xây dựng Gia đình văn hóa, làng văn hóa

Với trách nhiệm là một tổ chức chủ trì CVĐ, hàng năm MTTQ từ thành phố, xã, phường đã lồng ghép các phong trào yêu nước của Đảng, nhà nước với CVĐ do Mặt trận khởi xướng để xây dựng chương trình phối hợp hoạt động với HĐND - UBND, với các đoàn thể quần chúng thành tiêu chí thi đua đánh giá xếp loại Sau khi xây dựng các kế hoạch thực hiện cuộc vận động, Ban chỉ đạo đã tiến hành tổng hợp các lĩnh vực của đời sống xã hội thông qua các nội dung của CVĐ

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố chủ trì triển khai cuộc vận động bằng việc yêu cầu các cấp ủy Đảng, chính quyền, ban, ngành, đoàn thể tổ chức học tập, quán triệt, thực hiện tốt 6 nội dung của cuộc vận động do Trung ương đề ra: Đoàn kết giúp đỡ nhau phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo; đoàn kết phát huy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”; đoàn kết phát huy dân chủ, giữ gìn kỷ cương; đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa; đoàn kết chăm lo sự nghiệp giáo dục, bảo vệ sức khỏe, phát triển thể dục thể thao và thực hiện dân số - kế hoạch hóa gia đình, bảo vệ môi trường; đoàn kết xây dựng cơ sở chính trị vững mạnh gắn bó mật thiết với nhân dân, tổ chức tốt

“ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc” ở khu dân cư

Trên cơ sở 6 nội dung của cuộc vận động, bằng nhiều hình thức hoạt động phong phú, sáng tạo, với nhiều mô hình khác nhau phù hợp với đặc điểm của từng địa phương, địa bàn khu dân cư, Ban chỉ đạo các cấp đã cụ thể hóa thành những tiêu chí cụ thể để các khu dân cư trong thành phố đăng ký phấn đấu thực hiện, đồng thời yêu cầu các ngành, đoàn thể phối hợp thực hiện các nội dung cuộc vận động