Tác động của báo in tới quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước tại việt nam (khảo sát báo nhân dân, báo lao động, thời báo kinh tế việt nam từ tháng 1 122013)

Báo chí cũng phản ánh khách quan, đa chiều về tiến trình và kết quả của quá trình tái cơ cấu DNNN mà trọng tâm là các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước.Báo chí đã thể hiện vai trò

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐOÀN NGỌC KHANH

TÁC ĐỘNG CỦA BÁO IN TỚI QUÁ TRÌNH TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM

(Khảo sát báo Nhân Dân, báo Lao động, Thời báo Kinh tế Việt Nam từ tháng 01- 12/2013)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI - 2015

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐOÀN NGỌC KHANH

TÁC ĐỘNG CỦA BÁO IN TỚI QUÁ TRÌNH TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TẠI VIỆT NAM

(Khảo sát báo Nhân Dân, báo Lao động, Thời báo Kinh tế Việt Nam từ tháng 01- 12/2013)

Chuyên ngành : Báo chí học

Mã số : 60320101

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Phạm Tất Thắng

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, luận điểm, kết quả trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công

bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Đoàn Ngọc Khanh

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo đã tận tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức và hỗ trợ cho các học viên chúng tôi trong 3 năm học vừa qua tại lớp Cao học Báo chí Khóa 18, Khoa Phát thanh -Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới người hướng dẫn khoa học cho tôi, TS Phạm Tất Thắng, thầy đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo và đồng nghiệp tại báo Nhân Dân, báo Lao động, Thời báo Kinh tế Việt Nam cùng bạn bè, người thân

đã giúp đỡ, góp ý, động viên, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Đoàn Ngọc Khanh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÁC ĐỘNG CỦA BÁO IN ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC 11

1.1 Một số vấn đề lý luận chung 11

1.2 Tác động của báo in đối với quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước 20

Chương 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA BÁO IN ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC 38

2.1 Vài nét về các tờ báo khảo sát 38

2.2 Nội dung và hình thức thông tin 41

2.3 Đánh giá hiệu quả tác động 61

2.4 Những mặt hạn chế 73

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÁC ĐỘNG CỦA BÁO IN ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC 84

3.1 Yêu cầu đối với báo chí thông tin, tuyên truyền về tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trong thời gian tới 84

3.2 Những vấn đề đặt ra cần giải quyết 87

3.3 Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tác động 95

KẾT LUẬN 109

TÀI LIỆU THAM KHẢO 113 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Báo chí luôn là lực lượng đi đầu trong việc tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luậtcủa Nhà nước trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, thực hiện công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước, và ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới, thì báo chí cũng luôn là lực lượng đi đầu tuyên truyền cho những định hướng lớn đó

Có thể nói trong những năm qua, cụm từ “cải cách” liên tục được nhắc đến khi đề cập tới đường hướng phát triển của nền kinh tế trong tương lai.Cùng với đó quyết tâm của Đảng và Nhà nước ta về việc kiên trì thực hiện đường lối đổi mới kinh tế cũng là thông điệp xuyên suốt Trong tiến trình cải cách ấy, báo chí luôn là lực lượng đón đầu xu thế mới và xây dựng các kế hoạch thông tin tuyên truyền lập tức và sát thực để mọi tầng lớp nhân dân hiểu và đồng thuận với các chủ trương, chính sách mới, góp phần to lớn vào

sự phát triển chung của đất nước

Trong dòng thời sự kinh tế đó, tái cơ cấu DNNN đã nổi lên là một trong những vấn đề trọng tâm của tái cơ cấu nền kinh tế.Gần 30 năm đổi mới (kể từ năm 1986 đến nay), kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả to lớn, trong

đó nền tảng quan trọng nhất là phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế,trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, và kinh tế nhà nước cùng kinh tế tập thể là nền tảng của nền kinh tế Cùng với quá trình đó, khu vực DNNN đã có những chuyển biến lớn kể từ cải cách cuối những năm 1990 Trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế, khu vực DNNN đã chuyển biến để thu hẹp về số lượng, nhưng đồng thời hình thành nhiều tổng công ty, tập đoàn kinh tế lớn Vì nhiều lẽ, hoạt động của DNNN Việt Nam nói chung và các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước nói riêng, hiện

nay bộc lộ nhiều dấu hiệu cho thấy sự suy giảm về hiệu quả, yếu kém trong quản

lý, gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến toàn bộ hệ thống kinh tế

Vai trò và đóng góp của hệ thống DNNN với sự phát triển kinh tế Việt Nam trong giai đoạn từ thời kỳ kinh tế kế hoạch trước đổi mới (năm 1986) và trong một thời gian sau đổi mới là điều cần được ghi nhận một cách khách quan.Tuy nhiên, trước yêu cầu mới, đổi mới và phát triển DNNN trở thành nhu cầu trọng yếu Nhận thức rõ vấn đề này, Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã xác định tái cơ cấu DNNN là một trong ba trụ cột của hoạt động tái cơ cấu nền kinh tế đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết Đảng và Nhà nước ta đã liên tục ban hành nhiều chủ trương, chính sách

để cụ thể hóa đường lối của công cuộc tái cơ cấu nền kinh tế, đặc biệt là tái cơ cấu DNNN Trong suốt quá trình đó, báo chí đã vào cuộc kịp thời và tích cực

để thông tin về sự cần thiết, những chủ trương định hướng, các bước tiến hành của tái cơ cấu DNNN

Thông qua việccung cấp thông tin liên tục, báo chí góp phần phổ biến những quyết định, chỉ thị, hướng dẫn của Đảng và Nhà nước đến với mọi tầng lớp nhân dân Báo chí cũng phản ánh khách quan, đa chiều về tiến trình và kết quả của quá trình tái cơ cấu DNNN mà trọng tâm là các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước.Báo chí đã thể hiện vai trò cầu nối hiệu quả khi cung cấp những ý kiến phản hồi về tái cơ cấu DNNN từ mọi đối tượng trong xã hội đến với các cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước.Nhờ đó, tất cả mọi tầng lớp nhân dân đã kịp thời theo dõi các bước trong lộ trình quan trọng này, cũng như đóng góp ý kiến để tái cơ cấu ngày càng hiệu quả hơn

Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực thì thông tin của báo chí về tái cơ cấu DNNN nhìn chung vẫn bộc lộ nhiều hạn chế Trước hết là nội dung thông tin chưa sâu và thiếu đa chiều Mặc dù đây là chủ trương lớn và có tác động tới nhiều đối tượng trong xã hội, song những thông tin trên báo chí chưa

phản ánh đầy đủ các chiều cạnh của cả quá trình tái cơ cấu DNNN Bên cạnh

đó, kế hoạch thông tin, tuyên truyền của hệ thống báo chí còn thiếu rõ ràng Đánh giá một cách tổng quát, báo chí chủ yếu là chạy theo phản ánh những thông tin bề nổi của sự kiện, ít có sự đóng góp để cải thiện chính sách liên quan tới tái cơ cấu DNNN Cuối cùng, cách thức thể hiện thông tin của báo chí còn thiếu hấp dẫn, chưa đáp ứng nhu cầu của công chúng

Hiện nay, tái cơ cấu nền kinh tế nói chung và hệ thống DNNN nói riêng vẫn được đánh giá là một quá trình dài với nhiều công việc cần phải làm ở phía trước Trong điều kiện, tình hình mới, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định tiếp tục coi đây là nhiệm vụ trọng tâm Do đó, việc thông tin, tuyên truyền về quá trình này chắc chắn vẫn phải được đẩy mạnh để đáp ứng các yêu cầu thực tiễn mới phát sinh

Với những kết quả đã đạt được sau gần 3 năm thực hiện chủ trương tái

cơ cấu DNNN, đã đến lúc báo chí cần có sự tổng kết những ưu điểm và hạn chế trongtác động của thông tin về tái cơ cấu DNNN thời gian qua Từ đó, có thể tiếp tục phát huy những kết quả tích cực đã đạt được, đồng thời nhận diện những hạn chế và tìm cách khắc phục để việc thông tin về chủ trương này được nâng cao hiệu quả, thu hút sự quan tâm và đồng thuận trong hành động

từ phía nhân dân

Vì những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài "Tác động của báo in tới quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam" là hết sức cần

thiết nhằm nâng cao chất lượng bài viết, trách nhiệm thông tin, định hướng dư luận, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới, phát triển bền vững

kinh tế xã hội, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Hiện nay có khá nhiều tài liệu liên quan đến DNNN ở Việt Nam, các văn bản chỉ đạo, công trình nghiên cứu về kinh tế liên quan đến DNNN, tái cơ cấu

DNNN; cũng như các tài liệu về lý thuyết truyền thông, các tài liệu báo chí về kinh tế… Ngoài ra còn có các công trình nghiên cứu khoa học, luận văn… có thể tham khảo để làm rõ hướng nghiên cứu và triển khai đề tài Qua tập hợp và tham khảo kho tài liệu này, tác giả luận văn đã có sự chọn lọc, tiếp thu những thông tin, kiến thức mà các tác giả chuyển tải trong các tác phẩm của mình

Có thể thấy một số công trình chủ yếu như sau:

- “Cơ sở lý luận báo chí” của GS.TS Tạ Ngọc Tấn, NXB Văn hóa - Thông

tin, Hà Nội, 1999.Đây là cuốn giáo trình với nền tảng lý thuyết cơ bản lẫn chuyên ngành chuyên sâu trong chương trình đào tạo báo chí truyền thông

- “Vai trò của báo chí trong định hướng dư luận xã hội” của TS.Đỗ

Chí Nghĩa, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2012 Cuốn sách khái quát và làm rõ về mặt lý luận vai trò, chức năng và mối quan hệ mật thiết giữa báo chí

và dư luận xã hội, cũng như thực trạng vai trò định hướng dư luận xã hội của báo chí Việt Nam hiện nay

- “Báo chí truyền thông và kinh tế, văn hóa, xã hội”, Nxb Văn hóa thông tin, năm 2005, của TS Lê Thanh Bình, cũng như cuốn“Báo chí đối với

sự nghiệp đổi mới”, Nxb Lao động, 1995 của tác giả Ngọc Đản phân tích

một cách toàn diện về vai trò của báo chí đối với phát triển kinh tế và sự nghiệp xây dựng đất nước

- “Đề án tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước – Trọng tâm là tập đoàn

kinh tế, tổng công ty nhà nước” của Bộ Tài chính, ban hành năm 2012cung

cấp những thông tin khái quát nhất về DNNN, vai trò của DNNN và lộ trình tái cơ cấu khối DN này

- Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế trung ương trong năm 2013 đã xuất bản một số ấn phẩm chuyên đề nội bộ liên quan tới các vấn đề thực tiễn trong hoạt động của DNNN và tái cơ cấu DNNN, trong đó thông tin các vấn

đề mang tính kỹ thuật của tái cơ cấu rất đa dạng:

+“Phân công, phân cấp quản lý DNNN: Thực trạng, vấn đề, nguyên

nhân và một số gợi ý đổi mới”, phân tích đặc điểm của mô hình quản lý tại

các DNNN, từ đó nêu ra các ưu điểm và hạn chế, đồng thời gợi ý đổi mới để hoàn thiện mô hình này

+ “Mô hình hoạt động và quản lý tập đoàn kinh tế nhà nước: Kinh nghiệm của Trung Quốc, Singapore và bài học tham khảo đối với Việt Nam”, giới thiệu về đặc điểm, cơ chế vận hành các mô hình DNNN của

Trung Quốc và Singapore, từ đó rút ra kinh nghiệm cho Việt Nam

+ “Đầu tư và sử dụng vốn nhà nước trong tập đoàn kinh tế nhà nước:

Thực trạng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật”, đánh giá về việc áp dụng và

thực hiện các quy định pháp luật về quản lý và sử dụng vốn nhà nước, từ đó khuyến nghị sửa đổi hoàn thiện hệ thống pháp luật cho phù hợp thực tiễn

+ “Quan hệ sở hữu và cơ chế bảo đảm quyền sở hữu trong tập đoàn kinh tế nhà nước: Những tồn tại và hướng hoàn thiện”, nêu lên các vấn đề

về mô hình sở hữu và điều hành giữa các DNNN, những bất cập và hạn chế khiến hoạt động của khối này kém hiệu quả, từ đó đề xuất các giải pháp để khắc phục

+ “Đổi mới vai trò, vị trí DNNN và ngành, lĩnh vực hoạt động của DNNN”, đề cập đến thực trạng hoạt động của DNNN trong các ngành, lĩnh vực

của nền kinh tế.Qua đó đặt ra vấn đề cần thay đổi sự tham gia của nhà nước trong một số ngành, lĩnh vực, điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu thực tiễn

- Một tài liệu quan trọng khác là Kỷ yếu “Diễn đàn Kinh tế Mùa xuân

2012 – Kinh tế Việt Nam 2012: Khởi động mạnh mẽ quá trình tái cơ cấu nền kinh tế”, do Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội thực hiện Đây là diễn đàn

kinh tế lớn và có uy tín nhất hiện nay, tập trung bàn thảo sâu vào một số vấn

đề trọng tâm, thời sự của nền kinh tế Việt Nam.Vì vậy, cuốn kỷ yếu là tập hợp các bài phân tích của những chuyên gia kinh tế hàng đầu, phân tích sâu các

khía cạnh khác nhau của quá trình tái cơ cấu nền kinh tế, trong đó đặt trọng tâm là tái cơ cấu DNNN

- Ngoài ra có nhiều luận án tiến sĩ kinh tế liên quan tới vấn đề tái cơ cấu

DNNN, là nguồn thông tin tham khảo có giá trị, như “Tái cơ cấu tổ chức các

doanh nghiệp may của Tập đoàn dệt may Việt Nam” của tác giả Ngô Thị

Việt Nga, “Giải pháp tái cơ cấu nguồn vốn của doanh nghiệp nhà nước

trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam” của tác giả Đoàn Hương Quỳnh

-“Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia: Doanh nghiệp Nhà nước –

Thành công và những bài học đắt giá”, của Học viện Chính trị quốc gia Hồ

Chí Minh, xuất bản năm 2014.Cuốn sách này tập hợp bài viết của những nhà quản lý, các chuyên gia kinh tế hàng đầu đất nước phân tích về những thành quả đã đạt được của công cuộc tái cơ cấu DNNN, và những vấn đề cần giải quyết trong thời gian tới Với những thông tin được cập nhật kịp thời và bao quát các vấn đề khá đầy đủ, tác giả có căn cứ để đánh giá hiệu quả tác động của thông tin báo chí đã đăng tải trong thời gian vừa qua

- Một số tài liệu nghiên cứu của nước ngoài tiêu biểu:

+ “Sở hữu chéo và mô hình kim tự tháp trong chaebol Hàn Quốc và

bài học cho Việt Nam” của ThS Trần Nguyên Nam, Trịnh Thanh Huyền, Lê

Thị Thủy Vân, Viện Khoa học Tài chính - Bộ Tài chính Cuốn sách giới thiệu

mô hình hoạt động của tập đoàn kinh tế ở Hàn Quốc, nêu ra các ưu điểm và hạn chế, từ đó đặt ra các vấn đề cho Việt Nam

+ Kỷ yếu hội thảo “Cải cách DNNN: Kinh nghiệm của Trung Quốc”,

Hà Nội 2002, giới thiệu về quá trình cải cách DNNN tại Trung Quốc và rút ra

các bài học cho Việt Nam Và kỷ yếu hội thảo “Tập đoàn doanh nghiệp và

mối quan hệ giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Trung Quốc”, Hà Nội 2003

Bên cạnh đó, các công trình, bài viết về vai trò định hướng dư luận của báo chí liên quan tới các chủ trương, đường lối quản lý của Đảng và Nhà nước đã có rất nhiều.Đó là nguồn tư liệu tham khảo quý giá đối với việc nghiên cứu đề tài.Tuy nhiên, trong quá trình tập hợp tài liệu tham khảo, tác giả cũng nhận thấy rằng những công trình nghiên cứu trực tiếp về tác động của báo chí đối với quá trình tái cơ cấu DNNN là rất hiếm hoi

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu này đề cập tới vấn đề tái cơ cấu DNNN ở tầm khái quát, vĩ mô, đồng thời phân tích những vấn đề mang tính

kỹ thuật về tái cơ cấu DNNN Trong đó không trực tiếp khảo sát và đánh giá sâu về tác động của thông tin về DNNN trên báo chí Song các tài liệu trên đây là nguồn thông tin phong phú, đa dạng, làm tiền đề cơ bản và hình thành nền tảng lý luận cho nghiên cứu của đề tài

Vì vậy, có thể thấy hướng nghiên cứu về tác động của báo chí đối với tái

cơ cấu DNNN thông qua khảo sát một vài tờ báo cụ thể của tác giả là hoàn toàn mới Hơn nữa, với riêng đề tài về tái cơ cấu DNNN là vấn đề mới phát sinh trong giai đoạn hiện nay.Hướng nghiên cứu của đề tài là hướng mới, và luận văn là công trình đầu tiên tập trung đi sâu vào việc đánh giá tác động của thông tin báo chí đối với dư luận xã hội liên quan tới vấn đề tái cơ cấu DNNN.Trong giai đoạn tái cơ cấu DNNN vẫn được coi là nhiệm vụ trọng tâm trong tái cơ cấu nền kinh tế, đề tài nghiên cứu này mang tínhthời sự và sẽ có đóng góp trong quá trình tuyên truyền có hiệu quả tái cơ cấu DNNN trong thời gian tới

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở những vấn đề lý luận cơ bản của báo chí, đề tài khảo sát thực trạng việc báo chí phản ánh quá trình tái cơ cấu DNNN ở nước ta trong thời gian qua, chỉ ra các mặt tích cực và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả tác động của báo chí đối với vấn đề này trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề lý luận về tác động của báo chíđối với quá trình tái cơ cấu DNNN tại Việt Nam

- Khảo sát, đánh giá tác động của báo in đối với quá trình tái cơ cấu DNNN trong thời gian qua

- Đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả tác động của báo chí đối vớiquá trình tái cơ cấu DNNN trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tác động của báo inđối vớiquá trình tái cơ cấu DNNNthông qua nội dung và hình thức thông tin của báo chí

4.2 Phạm vi nghiên cứu

+ Đề tài tập trung khảo sát tin, bài đã đăng trên các tờ báo Nhân Dân, báo Lao động, và Thời báo Kinh tế Việt Nam, từ tháng 1/2013 đến hết tháng 12/2013

+ Khát sát đánh giá của công chúng đối với thông tin của các báo trong diện khảo sát

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu dựa trên phương pháp duy vật lịch

sử, duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; cơ

sở lý luận của báo chí; các văn kiện của Đảng và Nhà nước về lộ trình tái cơ cấu nền kinh tế; hệ thống hóa các khái niệm liên quan

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê, tổng hợp và phân tích các tin bài về tái cơ cấu DNNN trên ba tờ báo Nhân Dân, báo Lao động, và Thời báo Kinh tế Việt Nam, từ đó tập hợp các nhóm nội dung thông tin và hình thức thông tin trên

ba tờ báo khảo sát

- Phương pháp đối chiếu, so sánh, để nêu lên những mặt tích cực và hạn chế trong tác động của thông tin báo chí tới các nhóm đối tượng trong xã hội

- Phương pháp điều tra dư luận xã hội bằng bảng hỏi (100 phiếu), phỏng vấn các đối tượng như cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia kinh tế, lãnh đạo DNNN, các NĐT, phóng viên viết về lĩnh vực DNNN, người dân, nhằm mục đích đánh giá hiệu quả tác động của quá trình thông tin báo chí đến việc định hướng dư luận

6 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống về vai trò tác động của báo chí đối với dư luận liên quan tới việc thực hiện lộ trình tái cơ cấu DNNN; nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả tác động của báo in, cũng như nâng cao vai trò của báo chí.Vì vậy, đề tài sẽ có những đóng góp nhất định trong việc hệ thống hoá, làm rõ những vấn đề lý luận của báo in tác động đến lĩnh vực kinh tế, đến quá trình hoạt động kinh tế của đất nước

để nâng cao hiệu quả tác động của báo chí

7 Đóng góp mới của đề tài

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở vai trò và chức năng của báo chí trong định hướng dư luận xã hội theo các mục tiêu mới phát sinh của đất nước trong thời kỳ mới Cụ thể:

- Hệ thống hoá một số vấn đề lý thuyết báo in tác động tới quá trình tái

cơ cấu DNNN

- Khảo sát và đánh giá thực trạng tác động của báo in đối với quá trình tái cơ cấu DNNN trên 3 tờ báo Nhân Dân, Lao động, và Thời báo Kinh tế Việt Nam

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng, hiệu quả tác động của báo in tới quá trình này

8 Cấu trúc của luận văn

Với đề tài “Tác động của báo in tới quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam”, ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham

khảo và Phụ lục, luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về tác động của báo in đối với

quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước

Chương 2: Thực trạng tác động của báo in đối với quá trình tái cơ cấu

doanh nghiệp nhà nước

Chương 3: Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả tác động

của báo in đối với quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÁC ĐỘNG CỦA BÁO IN ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH TÁI CƠ CẤU DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC

1 1 Một số vấn đề lý luận chung

1.1.1 Tác động của báo chí

Tác động là gì? Theo định nghĩa trong cuốn Từ điển Tiếng Việt của Viện

Ngôn ngữ học xuất bản năm 2004, “tác động” có nghĩa là “làm cho một đối

tượng nào đó có những biến đổi nhất định” Như vậy, tác động là quá trình

một chủ thể có những hành động gây ra sự thay đổi đối với sự vật, sự việc nào

đó Quá trình này có thể diễn ra liên tục, hoặc trong một khoảng thời gian dài, tùy thời điểm có những hành động khác nhau nhằm đạt được sự biến đổi theo mục đích của chủ thể tác động Có thể thấy trong đời sống hàng ngày, tất cả các sự vật, sự việc thường xuyên có sự tác động qua lại lẫn nhau theo các phương thức, cơ chế, mục đích riêng Đây là tiền đề cho sự phát triển

Báo chí cũng không nằm ngoài quy luật đó Về cơ bản, báo chí hướng tới mục tiêu tác động vào một chủ thể để làm thay đổi chủ thể đó theo một mục đích nhất định Tuy nhiên, chủ thể chịu tác động của báo chí không phải

sự vật cụ thể, mà chính là ý thức của quần chúng nhân dân, những người tiếp cận với sản phẩm báo chí Do đó, có thể rút ra khái niệm “tác động của báo

chí” là “làm thay đổi ý thức của quần chúng nhân dân về các vấn đề trong

đời sống xã hội thông qua các loại hình báo chí”

Sự tác động của báo chí đối với đời sống xã hội tuy không trực tiếp thể hiện ở của cải vật chất hữu hình được tạo ra, song cũng không kém phần quan trọng Bởi báo chí hình thành dòng thông tin, tri thức, thay đổi quan niệm lỗi thời lạc hậu trong xã hội, thúc đẩy nhu cầu bài trừ cái cũ, từ đó tạo tiền đề tất yếu cho sự phát triển Là một loại hình hoạt động đặc thù, ra đời do những nhu cầu khách quan của xã hội đã phát triển đến một trình độ nhất định của

văn minh nhân loại, báo chí mang trong mình những tiềm năng có ý nghĩa rất

to lớn đối với xã hội

Có thể thấy xuất phát từ thực tiễn kinh tế - xã hội, báo chí - truyền thông tác động vào ý thức quần chúng nhằm tập hợp, thuyết phục, động viên và tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội thông qua việc góp phần thay đổi nhận thức, thái độ và điều chỉnh hành vi của con người và các nhóm công chúng xã hội phù hợp với nhu cầu phát triển Thực hiện được việc thay đổi nhận thức, thái độ và điều chỉnh hành vi của công chúng - nhóm đối tượng theo hướng phù hợp với sự phát triển, tức là đạt được hiệu quả tác động Đây là điều mà bất kỳ chủ thể truyền thông nào cũng mong đợi

Trong bối cảnh hiện nay, báo chí dù tuyên truyền bất cứ nội dung gì, đều phải hướng đến một mục tiêu thống nhất là định hướng cho quần chúng nhân dân tin tưởng và quyết tâm thực hiện các nhiệm vụ đã đặt ra để xây dựng đất nước theo mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN mà Đảng và Nhà nước đã đề ra Mỗi giai đoạn của sự phát triển xã hội, mỗi thời kỳ khác nhau đều có những nhiệm vụ chính trị mới, những mục đích thực tiễn nảy sinh, và

vì thế cũng liên tục xuất hiện nhu cầu định hướng lại Thực tế của quá trình phát triển kinh tế sau thời kỳ đổi mới cũng cho thấy, các chủ trương, đường lối kinh tế của Đảng và Nhà nước ta đã có luôn có sự điều chỉnh kịp thời cho phù hợp với tình hình thực tế, đồng thời cũng đảm bảo bám sát đường lối chung đã đặt ra Cùng với đó, công tác định hướng tư tưởng của quần chúng nhân dân thông qua báo chí cũng liên tục được thực hiện

Báo chí không phải là lực lượng hoạt động không có mục đích Hoạt động thông tin của nhà báo nói riêng và báo chí nói chung cũng luôn thể hiện

rõ tính mục đích của mình Để đạt được mục đích, báo chí luôn tìm mọi cách, mọi phương tiện và cách thức thực hiện để chuyển tải thông tin, tối ưu hóa

mối quan hệ giữa sự kiện và vấn đề thông tin với đông đảo công chúng và dư luận xã hội Báo chí hoạt động vì mục đích giai cấp, phục vụ cho giai cấp lãnh đạo, cầm quyền.Tại Việt Nam, báo chí cũng chính là một trong những công

cụ của Đảng và Nhà nước để lãnh đạo, quản lý xã hội.Báo chí là phương tiện thông tin tác động đến đông đảo công chúng một cách thường xuyên và liên tục nhất Do vậy, mọi hoạt động của báo chí luôn gắn với đời sống chính trị Tuy nhiên hoạt động báo chí không chỉ nhằm mục đích chính trị mà còn nhằm các mục đích khác như kinh tế, văn hóa, dân sinh Vì báo chí lôi kéo, tập hợp, giáo dục và thuyết phục, tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - văn hóa – xã hội.Báo chí là công cụ lôi kéo, tập hợp lực lượng chính trị có hiệu quả nhất, là một trong những công cụ và phương thức nâng cao dân trí hiệu quả nhất

Để bảo đảm sức tác động mạnh mẽ và rộng khắp đến mọi tầng lớp nhân dân, báo chí Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước luôn bảo đảm quyền tự do ngôn luận của người dân Điều này thể hiện ở việc mỗi

cơ quan, tổ chức trong xã hội có nhu cầu đều được thành lập cơ quan báo chí của mình theo đúng quy định của pháp luật

Ngày nay, có thể thấy số đầu báo, tạp chí, kênh phát thanh, truyền hình rất đa dạng.Từ cấp trung ương tới bộ, ngành, địa phương, hiệp hội đều có cơ quan báo chí riêng để đóng vai trò là cơ quan ngôn luận của mình Thông qua các cơ quan báo chí này, tất cả mọi tầng lớp nhân dân, mọi đối tượng quần chúng đều được bày tỏ chính kiến, nguyện vọng trước mỗi vấn đề chung của đất nước hay vấn đề riêng liên quan tới các đối tượng trên Cũng thông qua cơ quan báo chí đại diện, họ trực tiếp tuyên truyền quan điểm tư tưởng chỉ đạo chung Báo chí Việt Nam luôn theo sát định hướng tuyên truyền đường lối, quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản và chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam

Đối với một chủ trương lớn như tái cơ cấu DNNN, thực tế là không chỉ

hệ thống báo chí vào cuộc truyền tải thông tin đến với công chúng Các hình thức tuyên truyền về chủ trương cũng như quá trình triển khai thực hiện tái cơ cấu DNNN thời gian qua là rất đa dạng, phong phú Đó là các cuộc hội nghị tuyên truyền, phổ biến nghị quyết, chính sách mới tại các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương tới từng địa phương, cũng như DN Đó còn là các cuộc hội nghị, hội thảo từ cấp quốc tế tới quốc gia, hoặc cấp bộ ngành, viện nghiên cứu, trường đại học…

Điều này cho thấy đây thực sự là một chủ trương lớn, có tính chất trọng tâm, dẫn dắt cho sự phát triển của nền kinh tế Dù các hình thức tuyên truyền

đa dạng như vậy, song có thể nói báo chí với những đặc điểm, lợi thế riêng của mình đã trở thành lực lượng thông tin về quá trình này hiệu quả nhất nhờ sức tác động rộng khắp tới mọi tầng lớp nhân dân

1.1.2 Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế quốc dân

- Doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế quốc dân

Trước tiên cần hiểu về khái niệm DNNN Theo khái niệm của Từ điển

mở Wikipedia: “DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn

điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức công

ty nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn”

So với DN tư nhân, DNNN thường được cho là kém hiệu quả hơn, lợi nhuận thấp hơn Tuy nhiên, trong khi các công ty tư nhân chỉ phải tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông, DNNN thường phải gồng gánh một số trách nhiệm xã hội, hoạt động vì lợi ích của người dân, được thành lập để đối phó với những thất bại của thị trường Điều đó dẫn đến việc các DNNN không hướng đến và cũng không cần cố gắng tối đa hóa lợi nhuận như các công ty tư nhân

Ở nước ta, cũng giống như các nước XHCN trước đây thực hiện mô hình

kế hoạch hóa tập trung, đều lấy việc mở rộng và phát triển khu vực kinh tế

nhà nước bao trùm trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân làm mục tiêu cho công cuộc cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội Vì vậy, khu vực kinh tế nhà nước

đã được phát triển một cách nhanh chóng, rộng khắp với tỷ trọng lớn trong hầu hết các lĩnh vực cơ bản của nền kinh tế DNNN của Việt Nam được hình thành trong thời kỳ kế hoạch hóa tập trung, trong công cuộc đổi mới, cùng với

sự phát triển của các thành phần kinh tế khác Hệ thống DNNN vừa được phát triển, mở rộng, vừa được sắp xếp, cơ cấu lại và từng bước chuyển sang hoạt động theo cơ chế thị trường

Việt Nam từ sau giải phóng miền Nam thống nhất đất nước đến năm

1990, DNNN được tổ chức dưới hình thức các tổng công ty, các liên hiệp các

xí nghiệp và các DNNN độc lập Tính đến cuối những năm 1980, số lượng DNNN lên tới hơn 12.000 DN, trong đó DN do địa phương quản lý chiếm 75% Sự ra đời tràn lan của các DNNN do cấp địa phương quản lý cùng với hoạt động kém hiệu quả và kinh doanh thua lỗ của các DNNN đã gây ra tổn thất lớn cho ngân sách nhà nước và là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc bội chi ngân sách triền miên trong những năm qua, làm cho gánh nặng tài chính và các khoản vay nợ của nhà nước ngày càng nặng nề và trầm trọng

Từ năm 1989 đến nay, nền kinh tế thực sự bước sang hoạt động theo cơ chế thị trường Các chính sách kinh tế, tài chính đối với DNNN đã được thay đổi theo hướng tự do hóa giá cả và tự chủ tài chính Tuy nhiên, bao cấp trong đầu tư và phân bổ nguồn lực vẫn còn nặng nề khiến tài sản của nhà nước giao cho DN phần lớn là không được bảo tồn và phát triển hiệu quả Vấn đề nợ nần vòng vo, mất khả năng thanh toán còn diễn ra khá trầm trọng, trong khi nạn tham nhũng, lãng phí diễn ra ở mức báo động

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng hoạt động kém hiệu quả của khu vục kinh tế nhà nước là sự duy trì quá lâu cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp làm cho DN không được đặt trong môi trường cạnh tranh, không gắn với

thị trường, do đó chậm đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm Tình trạng làm chủ tập thể chung, mà thực chất là vô chủ, kéo dài phổ biến ở hầu hết các DNNN

Quan điểm phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần trong một thị trường thống nhất với ba hình thức sở hữu cơ bản (nhà nước, tập thể, tư nhân) tạo nên một hệ thống đa dạng các loại hình DN hoạt động bình đẳng trước cơ chế thị trường và pháp luật của nhà nước Đây được coi là quan điểm

cơ bản trong đổi mới chính sách và cơ chế quản lý kinh tế đối với khu vực kinh tế nhà nước, được đặt ra trong mô hình kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước dựa trên cấu trúc lại sở hữu nhà nước để đảm bảo tính định hướng của nó trong nền kinh tế thị trường Trong môi trường cạnh tranh như vậy, DNNN có thêm sức ép để buộc phải hoạt động hiệu quả hơn

- Quá trình tái cơ cấu DNNN

Có thể hiểu, tái cơ cấu DNNN là các hoạt động nhằm tổ chức, sắp xếp

lại mô hình vận hành cũng như phân bổ lại nguồn lực để DNNN hoạt động đạt hiệu quả cao nhất

Giai đoạn 1991 – 1994, thực hiện Nghị định số 388-HĐBT ngày 20/11/1991 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) đã tiến hành tổ chức, sắp xếp lại DNNN theo hướng kiểm kê toàn bộ DNNN, đồng thời phân tích đánh giá tình hình hoạt động của DNNN, những DN nào đủ tiêu chuẩn tiếp tục tồn tại Trên cơ sở tổ chức, sắp xếp lại hơn 250 tổng công ty, các liên hiệp

xí nghiệp và các DNNN độc lập, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định

số 90/TTg ngày 7/3/1994 về việc tiếp tục sắp xếp lại DNNN và Quyết định số 91/TTg ngày 7/3/1994 về thí điểm thành lập tập đoàn kinh doanh Sự ra đời của các tổng công ty 91, bước đầu đã huy động được nhiều nguồn lực, đẩy nhanh quá trình tích tụ, tập trung mở rộng quy mô, đầu tư chiều sâu, đổi mới công nghệ và nâng cao khả năng cạnh tranh Đối với các tổng công ty 90 hoạt

động chủ yếu theo ngành, lĩnh vực do Bộ quản lý chuyên ngành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập và quản lý

Thông qua quá trình sắp xếp, tổ chức lại DNNN nêu trên, tính đến thời điểm đầu năm 2000 số lượng DNNN từ hơn 11.200 giảm xuống còn khoảng 6.000 DNNN Thời kỳ này, mặc dù giảm về số lượng nhưng DNNN vẫn phát triển Giai đoạn 1991 – 1995 tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm của kinh

tế quốc doanh là 11,7%, gấp 1,5 lần tốc độ tăng trưởng bình quân của toàn bộ nền kinh tế và gần gấp đôi kinh tế ngoài quốc doanh DNNN đã thể hiện tích cực vai trò làm nòng cốt thúc đẩy phân bố lại dân cư theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hình thành các trung tâm kinh tế văn hóa mới; trang bị lại

kỹ thuật, đổi mới công nghệ cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân, đào tạo bồi dưỡng cán bộ kỹ thuật, công nhân lành nghề và tạo thêm điều kiện hạ tầng cùng phát triển

Nhiều DNNN đã thể hiện vai trò nòng cốt, chủ lực của nền kinh tế, hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả, duy trì tỷ lệ tăng trưởng, hoàn thành nghĩa vụ nộp ngân sách, ổn định việc làm và nâng cao đời sống cho hàng trăm nghìn lao động, tích cực tham gia các chính sách xã hội Bên cạnh những ưu điểm của DNNN về hoạt động sản xuất kinh doanh, kết quả của công tác đổi mới và sắp xếp DNNN giai đoạn này vẫn chưa đạt yêu cầu nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh Nếu năm 1995, 1 đồng vốn nhà nước tạo ra được 3,46 đồng doanh thu và 0,19 đồng lợi nhuận, thì đến năm 1998 chỉ còn tương ứng

là 2,9 và 0,14

Năm 1998, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 20/1998/CT-TTg ngày 21/4/1998 về đẩy mạnh, sắp xếp và đổi mới DNNN và đến năm 1999, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Chỉ thị số 15/1999/CT-TTg ngày 16/5/1999 về việc hoàn thiện tổ chức hoạt động của tổng công ty nhà nước Như vậy, qua 3 đợt sắp xếp, DNNN đã giảm được hơn 50% số đầu mối.Tuy

đã giảm nhiều về số lượng nhưng quy mô của DNNN nhỏ và dàn trải Việc sắp xếp lại các DNNN đã góp phần thay đổi một bước cơ cấu ngành, vùng, vốn và lao động, tác động nhất định đến hiệu quả sản xuất kinh doanh đối với DNNN

Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa

IX về tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả DNNN, trong

đó mục tiêu 5 năm 2001-2005 là hoàn thành cơ bản việc sắp xếp, điều chỉnh

cơ cấu DNNN hiện có theo hướng cổ phần hóa DN mà không cần nắm giữ 100% vốn; sáp nhập, giải thể, phá sản những DN hoạt động không có hiệu quả; giao, bán, khoán kinh doanh, cho thuê các DN có quy mô nhỏ, không cổ phần hóa được và Nhà nước không cần nắm giữ Thực hiện chế độ công ty trách nhiệm hữu hạn đối với DNNN giữ 100% vốn Sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách, hình thành khung pháp lý đồng bộ bảo đảm quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong sản xuất, kinh doanh của DNNN Đổi mới và lành mạnh hóa tài chính DN, giải quyết cơ bản nợ không có khả năng thanh toán, lao động dôi dư và có giải pháp ngăn chặn các tình trạng trên tái phát Đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổng công ty nhà nước; xây dựng một số tập đoàn kinh tế mạnh.Đầu tư phát triển và thành lập mới DNNN cần thiết và có đủ điều kiện ở những ngành, lĩnh vực then chốt, địa bàn quan trọng.Đổi mới và hiện đại hóa một bước quan trọng công nghệ và quản lý của đại bộ phận DNNN Năm 2001, số lượng từ 5.655 DN sau khi sắp xếp, tổ chức lại đến cuối năm 2005 giảm xuống còn khoảng 2.850 DN Như vậy, kể từ khi Việt Nam mở cửa thị trường những năm đầu 1990, đến năm 2005, DNNN đã được tổ chức, sắp xếp tinh gọn hơn, giảm về số lượng, tăng về quy mô

Tuy nhiên, cơ cấu vốn của DNNN gần như không thay đổi, tỷ trọng vốn vay luôn chiếm hơn 60% tổng nguồn vốn của DN, nhiều DN có tỷ trọng này hơn 90% Bên cạnh sự tăng trưởng vượt bậc ở những DNNN lớn, độc quyền,

khai thác tài nguyên, khoáng sản, thì hiệu quả đầu tư ở nhiều DNNN thấp, sản phẩm đầu tư có khả năng cạnh tranh không cao, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường, máy móc thiết bị được đầu tư lạc hậu, trình độ, năng lực của

DN còn hạn chế, công tác quản lý đầu tư lỏng lẻo dẫn đến kinh doanh thua

lỗ, không trả được nợ, mất vốn nhà nước

Sau khi Việt Nam chính thức gia nhập WTO, để đảm bảo việc cạnh tranh bình đẳng, đồng thời dần khẳng định Việt Nam là nền kinh tế thị trường, ngoài việc ban hành các cơ chế, chính sách đối với DNNN cho đồng bộ với các thành phần kinh tế khác, thì việc nâng cao hiệu quả hoạt động cũng như quy mô của các tổng công ty nhà nước là cần thiết Từ năm 2006 đến nay, Thủ tướng Chính phủ đã thí điểm thành lập một số tập đoàn kinh tế trên cơ sở

tổ chức lại một số tổng công ty 91, đồng thời cũng thành lập các tập đoàn kinh tế trên cơ sở tổ chức lại các tổng công ty 90 thuộc một số Bộ chuyên ngành Tính đến tháng 10/2011, cả nước còn 1.309 DN (tập trung ở 96 tập đoàn kinh tế, tổng công ty và một số DN độc lập) Phần lớn DNNN có quy

mô vừa và lớn, nhưng vẫn còn 102 DN có vốn dưới 5 tỷ đồng, chiếm 9,3% Xung quanh khái niệm tái cơ cấu tồn tại khá nhiều cách hiểu khác nhau Theo đó, tái cơ cấu gắn với sự thay đổi của chiến lược kinh doanh, điều chỉnh hướng chiến lược cũng như tầm nhìn chiến lược của DN Quan điểm khác về tái

cơ cấu cho rằng tái cơ cấu là quá trình cắt giảm lĩnh vực hoạt động sản xuất kinh doanh của DN Có quan điểm lại tiếp cận vấn đề tái cơ cấu DN dưới góc độ sắp xếp, điều chỉnh lại cơ cấu hoạt động, cơ cấu tổ chức bộ máy, cơ cấu thể chế, cơ cấu các nguồn lực của DN bao gồm nhân lực và nguồn vốn

Như vậy, tái cơ cấu DN có thể nhìn nhậntheo nhiều cách khác nhau tùy từng cách tiếp cận khác nhau Song có thể hiểu một cách khái quát, tái cơ cấu

DN là quá trình thay đổi định hướng chiến lược kinh doanh, thiết lập lại cơ cấu tổ chức bộ máy, cơ cấu nguồn lực; cắt giảm các lĩnh vực hoạt động sản

xuất kinh doanh, thiết lập lại cơ cấu tổ chức bộ máy, cơ cấu nguồn lực; thiết

kế lại các quá trình kinh doanh trong DN nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường kinh doanh luôn biến động

1.2 Tác động của báo in đối với quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước

1.2.1 Nội dung và cách thức tác động

Báo chí tác động tới độc giả thông qua các tác phẩm báo chí đăng tải trên các loại hình báo chí để cung cấp thông tin với các cấp độ nông sâu khác nhau Qua các thông tin này cơ quan báo chí mà trực tiếp là nhà báo gửi gắm những thông điệp nhất định nhằm thay đổi nhận thức của độc giả Tuy nhiên,

vì đây là sự tác động có mục đích cụ thể, nên các cơ quan báo chí phải dựa vào mục đích đó để xác định phương thức tác động có hiệu quả nhất

Trước mỗi vấn đề trong đời sồng hàng ngày, có rất nhiều cách nhìn nhận, phân tích, từ đó đánh giá khác nhau, do đó sự tiếp cận nguồn tin, đăng tải thông tin của báo chí phải có chọn lọc Nhà báo không thể “bê” toàn bộ những gì mình thu thập được vào tác phẩm báo chí mà không cân nhắc về sự tác động của thông tin đó Vì vậy, việc xác định phương thức tác động của báo chí là rất quan trọng để thông tin xuất hiện trên báo đạt hiệu quả tác động tích cực nhất Nhìn chung, cách thức tác động của báo chí được phân chia

theo hai cách tiếp cận cơ bản là nội dung và hình thức Hai yếu tố này không

tác động đơn lẻ mà có sự phối hợp tương trợ lẫn nhau để làm tăng hiệu quả tác động của báo chí, trong quá trình thể hiện tác phẩm cần hết sức chú ý tới việc kết hợp hai yếu tố này

- Nội dung

Sự phát triển rộng của hệ thống báo chí ngày nay đã tạo điều kiện để trước mỗi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, mọi tầng lớp nhân dân đều có cơ hội để bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình Điều này cũng ảnh

hưởng tới cách thức lựa chọn và phản ánh thông tin của mỗi cơ quan báo chí Theo đó, ban biên tập mỗi cơ quan báo chí chọn lọc và xác định liều lượng thông tin sự kiện, chọn góc độ thông tin và thời điểm, cách thức trình bày sự kiện thông tin, ngôn ngữ và giọng điệu

Đối với mỗi vấn đề, tùy theo tôn chỉ mục đích hoạt động cũng như tầm ảnh hưởng, đối tượng tác động, mà cơ quan báo chí xác định rõ cách thức tuyên truyền và tác động cho phù hợp Có thể nói đây là phương thức hoạt động có tính nguyên tắc đối với mỗi cơ quan báo chí

Có nhiều phương thức để báo chí tác động tới công chúng Ở cấp báo chí trung ương, những cơ quan như Báo Nhân Dân, Tạp chí Cộng sản thường thông qua phương thức trực tiếp để tuyên truyền nội dung quan điểm, đường lối chính sách, pháp luật và giáo dục ý thức chấp hành cũng như thực thi trong thực tế Để thực hiện điều này, báo chí đăng tải hoặc giới thiệu tóm tắt nội dung cơ bản của các văn bản nghị quyết, phân tích thực tiễn quá trình thực hiện nhằm giải thích và vận dộng nhân dân thực hiện, đưa nghị quyết vào cuộc sống

Bên cạnh đó, tùy vào tôn chỉ mục đích hoạt động cũng như đối tượng mà

cơ quan báo chí đại diện để lựa chọn thông tin về các vấn đề, sự kiện thời sự Qua đó, báo chí tác động đến nhận thức của công chúng xã hội theo định hướng tư tưởng đã được hoạch định sẵn và lôi kéo công chúng vào tầm ảnh hưởng của mình Báo chí cũng có thể phân tích, bình luận các sự kiện và vấn

đề đã và đang diễn ra nhằm thể hiện quan điểm, tư tưởng của mình, đấu tranh chống lại các quan điểm, tư tưởng đối lập, sai trái

Từ đó, báo chí tuyên truyền các quan điểm, chính kiến của những đối tượng công chúng mà cơ quan báo chí đại diện, thuyết phục công chúng xã hội và làm cho quan điểm, tư tưởng ấy trở thành ưu thế, chiếm lĩnh trong suy nghĩ và đánh giá của các nhóm công chúng trong xã hội Một phương thức tác

động cũng hiệu quả không kém của báo chí, đó là biểu dương những tấm gương làm đúng, làm tốt và phê phán những sự việc, con người làm sai, làm trái nhằm bảo vệ đường lối, chính sách pháp luật của Nhà nước

Xung quanh chủ trương tái cơ cấu DNNN tại Việt Nam Có thể nói đây

là chủ trương lớn, có tầm quan trọng và ảnh hưởng tới nhiều đối tượng trong

xã hội Trước tiên về phía cơ quan quản lý nhà nước, việc sắp xếp lại một hệ thống DN được mệnh danh là những “quả đấm thép” của nền kinh tế chắc chắn sẽ đặt ra nhiều vấn đề về tổ chức bộ máy, đại diện quản lý, sắp xếp nhân sự Về phía người lao động trong DN, cuộc tái cơ cấu toàn diện này sẽ ảnh hưởng tới việc làm của hàng trăm nghìn lao động, sẽ có sự luân chuyển công việc, hoặc tạo thêm việc làm, thậm chí là mất việc hàng loạt Về phía các NĐT trong và ngoài nước, sự thay đổi bộ máy cơ cấu, thoái vốn nhà nước là

cơ hội rất lớn để đầu tư vào những ngành, lĩnh vực kinh tế quan trọng

Có thể thấy, tái cơ cấu DNNN là kế hoạch dài hơi có tác động vô cùng to lớn tới hầu hết mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội Điều này đòi hỏi mỗi cơ quan báo chí đại diện cho các tầng lớp này phải cùng tham gia vào quá trình thông tin tuyên truyền để kịp thời phản ánh các quan điểm, ý kiến, cũng như tâm tư, nguyện vọng của từng đối tượng Như vậy có thể thấy đối tượng phản ánh của báo chí là vô cùng rộng lớn

Sự tác động của báo chí không phải đơn chiều mà có qua lại Báo chí thay đổi, định hướng dư luận, và ngược lại dư luận cũng tạo ra nhu cầu định hướng mới để gợi ý hướng tác động tiếp theo cho báo chí Bởi đây là một quá trình dài và liên tục không ngừng nghỉ, nên trong mỗi hoàn cảnh, thời kỳ khác nhau lại cần cách thức tác động khác nhau Quá trình tập hợp lực lượng, thuyết phục công chúng xã hội, huy động nguồn lực trong dân và tham gia tổ chức đông đảo nhân dân tích cực đóng góp cho sự nghiệp xây dựng đất nước, phát triển kinh tế, đẩy mạnh cải cách đòi hỏi báo chí xác định rõ tính mục

đích trong thông tin và tổ chức các chiến dịch truyền thông rộng rãi hướng vào các nhóm đối tượng xác định

Tuy nhiên hiện nay có thể thấy rất rõ là nhiều cơ quan báo chí đang ngày càng xa rời tôn chỉ mục đích hoạt động của mình khi đăng tải các thông tin không phù hợp hoặc lựa chọn các góc độ tiếp cận, liều lượng thông tin, cũng như cách thức phản ánh tới công chúng theo hướng không tạo được sức tác động tích cực, đủ mạnh Vấn đề của báo chí hiện nay không chỉ nằm ở việc đăng tải các thông tin giật gân, câu khách, xa rời mục đích thực sự của hoạt động báo chí - truyền thông, mà còn là việc trước các vấn đề kinh tế - xã hội

hệ trọng của đất nước, các cơ quan báo chí cũng rất lơ là trong việc tiếp cận, phản ánh Hoặc việc phản ánh, cung cấp thông tin ra công chúng bừa bãi, thiếu hệ thống Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý cần sớm chẩn chỉnh để báo chí hoạt động đúng theo vai trò, chức năng của mình

Thêm vào đó, mỗi cơ quan báo chí phải thể hiện được tiếng nói của những giai cấp, đối tượng mà cơ quan đó đại diện Việc xác định đúng vai trò

và cách thức truyền bá thông tin của mỗi cơ quan báo chí có ảnh hưởng rất quan trọng trong việc xem xét, đánh giá hiệu quả tác động của quá trình thông tin, rộng hơn là hiệu quả hoạt động của cơ quan báo chí Từ đó kịp thời đề xuất các phương án để chấn chỉnh và hoàn thiện hơn nữa vai trò của mỗi cơ quan báo chí

- Hình thức

Cấp độ và phương thức thể hiện vấn đề của báo chí hiện nay rất đa dạng

Đó có thể là việc lựa chọn sự kiện và vấn đề thông tin, chọn góc độ tiếp cận, khuynh hướng thể hiện, ngôn ngữ biểu đạt, thời điểm thông tin Đồng thời

đó cũng là việc xây dựng kế hoạch tuyên truyền với các trang báo và chuyên trang, chuyên mục, xây dựng kế hoạch thông tin của tòa soạn trong ngắn hạn hoặc dài hạn Nhìn chung tuỳ từng thời điểm và mục tiêu tác động mà báo

chí lựa chọn và kết hợp các hình thức thể hiện cho phù hợp với nội dung thông tin

Mỗi cơ quan báo chí để xác định hình thức thông tin sao cho đạt hiệu quả cao nhất, trước hết cần xem xét nội dung thông tin có mức độ liên quan như thế nào đối với đối tượng công chúng mà mình đại diện tiếng nói Từ đó lên kế hoạch tin bài để kết hợp nêu bật được vấn đề dưới nhiều góc độc phản ánh, với nhiều tiếng nói góp ý từ các tầng lớp trong xã hội, song vẫn đạt được mục đích tuyên truyền sao cho lợi ích mà nhóm đối tượng cơ quan báo chí đại diện thu được là lớn nhất

Tái cơ cấu DNNN là một chủ trương dài hơi và chắc chắn sẽ còn tiếp tục được đẩy mạnh thực hiện trong thời gian tới Do đó, việc thông tin, tuyên truyền của cơ quan báo chí cũng cần được tính toán để thực hiện một cách lâu dài, bài bản, kết hợp nhuần nhuyễn giữa các thể loại báo chí Là loại hình báo chí có thâm niên lâu đời nhất, ở báo in có sự kết hợp giữa nhiều thể loại báo chí từ tin, bài phản ánh, bài phân tích, bài phỏng vấn Nhờ đó các cơ quan báo in khi thông tin tuyên truyền về tái cơ cấu DNNN có khá đầy đủ các hình thức thể hiện để đạt được hiệu quả tác động tốt nhất đối với công chúng Với thể loại tin, cơ quan báo chí thông báo ngắn gọn về sự kiện để công chúng nắm được những diễn biến mới, thời sự nhất của tiến trình tái cơ cấu DNNN Với bài phản ánh, cơ quan báo chí thông báo một cách chi tiết hơn về việc các đối tượng có liên quan tới chủ trương này đã và đang thực hiện những công việc gì để cụ thể hóa chính sách vào cuộc sống Với thể loại bài bình luận, cơ quan báo chí trực tiếp nêu lêu quan điểm của mình về các vấn

đề xung quanh chủ trương, chính sách chung và các cách thực hiện, cụ thể hóa các chủ trương đó Với thể loại phỏng vấn, cơ quan báo chí cung cấp cái nhìn đa chiều của các cơ quan quản lý, cơ quan hoạch định chính sách, các chuyên gia trong ngành, các đối tượng trực tiếp chịu tác động của chính

sách Qua đó cung cấp tiếng nói của các đối tượng này để đảm bảo vấn đề được "mổ xẻ" dưới mọi góc độ

Tùy theo diễn biến thực tế, mục đích tuyên truyền và tùy vào từng giai đoạn, thời kỳ thực hiện kế hoạch tuyên truyền, cơ quan báo chí sẽ kết hợp sử dụng các thể loại trên để đạt được kết quả tốt nhất Song dù lựa chọn cách thức thông tin, tuyên truyền như thế nào, thì mỗi nhà báo cũng như cơ quan báo chí đều phải lựa chọn sự kiện, vấn đề và góc độ tiếp cận thông tin sao cho tác động tích cực nhất tới công chúng Sự tích cực đó thể hiện ở chỗ thông tin báo chí đề cập, phản ánh phải tạo sự chuyển biến tốt đối với đối tượng mà cơ quan báo chí đại diện phát ngôn nói riêng và đông đảo quần chúng nhân dân, cộng đồng và xã hội nói chung

Với tính chất đại chúng của thông tin báo chí, mỗi sự kiện, vấn đề đưa lên diễn đàn cần phải cân nhắc các khía cạnh lợi hay hại từ các bình diện khác nhau (cả luật pháp và đạo đức) liên quan đến cộng đồng và sự phát triển bền vững của đất nước Trong hoạt động hàng ngày của nhà báo, cái khó không chỉ là săn tin, săn sự kiện, mà khó khăn, phức tạp hơn cả là lựa chọn và cân nhắc nên hay không nên đăng tải thông tin, hoặc đăng tải dưới góc độ nào, cách tiếp cận như thế nào

1.2.2 Hiệu quả tác động

Nghiên cứu hiệu quả tác động của báo chí – truyền thông là một trong những hướng chính trước yêu cấu của lý luận và thực tiễn báo chí hiện đại.Nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này đã phân loại và tập hợp các bình diện để tiếp cận và đánh giá cấp độ của việc nghiên cứu hiệu quả tác động của báo chí – truyền thông Từ các công trình nghiên cứu sẵn có đó, tác giả tổng hợp và đưa ra 5 tiêu chí cơ bản để đánh giá hiệu quả tác động của thông tin về tái cơ cấu DNNN

Bao gồm: Thứ nhất, giao diện, tần suất và cường độ giao tiếp của công chúng với các sản phẩm báo chí – truyền thông; Thứ hai, năng lực tác động,

khả năng chi phối của các ấn phẩm báo chí đối với cộng đồng thông qua việc

khơi nguồn, thể hiện, định hướng và điều hoà dư luận xã hội; Thứ ba, mối

quan hệ tác động phản hồi – quan hệ ngược của công chúng đối với các ấn

phẩm báo chí cũng như thông điệp truyền thông; Thứ tư, vai trò của báo chí –

truyền thông trong việc xã hội hoá cá nhân, trong việc hình thành, thể hiện diện mạo văn hoá cộng đồng cũng như góp phần hoàn thiện nhân cách mỗi

con người; Thứ năm, khả năng thuyết phục, tập hợp và tổ chức công chúng

tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội đặt ra

Dựa trên những tiêu chí mà các tác giả trước đã nêu ra như trên đây, cùng với việc khảo sát, đánh giá thực tế quá trình cung cấp thông tin của cơ quan báo chí quanh vấn đề tái cơ cấu DNNN, tác giả đề xuất các tiêu chí đánh giá hiệu quả tác động của thông tin báo chí bao gồm:

+ Nâng cao nhận thức;

+ Ðịnh hướng tư tưởng;

+ Tạo sự đồng thuận xã hội;

+ Gợi ý chính sách

Trước hết, báo chí nâng cao nhận thức để làm tiền đề cho những tác

động sâu rộng khác đối với ý thức công chúng xã hội.Để tạo ra sự tác động có hiệu quả tới công chúng, báo chí cần thực hiện đầy đủ chức năng truyền bá thông tin, là chức năng cơ bản nhất của báo chí Bởi báo chí – truyền thông ra đời trước hết là do nhu cầu thu nhận thông tin của con người Công chúng nói chung luôn muốn thu thập những thông tin có sự liên quan mật thiết đến bản thân mình, muốn biết những gì đã và đang xảy ra xung quanh mình, từ nơi gần gũi đến nơi xa xôi, từ các vấn đề thân quen tới mới lạ Thông tin là nhu cầu sống còn, nhu cầu phát triển của con người và xã hội, đồng thời là động

lực kích thích sự phát triển Điều đó giải thích tại sao trong quá trình đổi mới

ở nước ta, báo chí – truyền thông phát triển đi lên từng ngày Đồng thời với

đó, cuộc đấu tranh chính trị - tư tưởng càng phức tạp, kinh tế thị trường càng phát triển thì tính chất thông tin cũng ngày càng đa dạng và phức tạp.Số lượng, chất lượng và tính chất các sản phẩm báo chí phản ánh trình độ, diện mạo kinh tế - xã hội ở mỗi giai đoạn và tính chất thể chế chính trị

Để đánh giá hiệu quả tác động của báo chí đối với quá trình thông tin về chủ trương tái cơ cấu DNNN, trước hết cần dựa trên sự truyền bá thông tin trên báo chí có đảm bảo đủ liều lượng và đa chiều để giải thích về những vấn

đề đang diễn ra hay không Chủ trương tái cơ cấu DNNN từ khi bắt đầu thực hiện cho tới nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau, hoặc chứa đựng những khúc mắc đằng sau mà công chúng muốn được nhận thức đẩy đủ, sâu sắc hơn.Vì vậy, đòi hỏi báo chí phải thường xuyên thông tin, giải đáp một cách kịp thời

và đầy đủ

Những vấn đề liên quan tới DNNN rất đa dạng, từ khái niệm về DNNN, vai trò của DNNN, hay đóng góp của DNNN đều là điều mà công chúng quan tâm và không phải ai cũng hiểu rõ Nhờ sự vào cuộc của báo chí mà ngay từ khi bắt đầu quá trình này, nhận thức của công chúng về DNNN đã được cải thiện rất nhiều

Tuy nhiên, từng thời điểm khác nhau thì các chủ trương, chính sách lại

có sự thay đổi nhất định Điều này đòi hỏi báo chí phải thường xuyên, liên tục cung cấp thông tin để công chúng nhận thức đầy đủ và rõ ràng về các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước xung quanh vấn đề có tính chất quan trọng của nền kinh tế này

Thứ hai, báo chí định hướng tư tưởng, thể hiện khả năng báo chí tham

gia vào quá trình tuyên truyền, quảng bá hệ tư tưởng, làm cho hệ tư tưởng này có thể lan truyền rộng rãi và chiếm ưu thế trong suy nghĩ cũng như quan điểm của

nhân dân Chức năng tư tưởng thể hiện sự gắn bó nhất quán, máu thịt của báo chí với một hệ tư tưởng nào đó, thể hiện xuyên suốt trong tác phẩm và sản phẩm báo chí, cũng như trong mọi hoạt động nghề nghiệp nhà báo nói chung

Mỗi nền báo chí hay cơ quan báo chí đều có khuynh hướng tư tưởng chủ đạo hoặc chiếm ưu thế của mình Do đó, báo chí dù tuyên bố công khai hay không, dưới mọi hình thức, về cơ bản thực chất và chủ yếu vẫn là cổ vũ, truyền bá, đấu tranh bảo vệ cho một hệ tư tưởng nhất định Ở tầm rộng hơn, báo chí hoạt động nhằm lôi kéo nhiều tầng lớp nhân dân cùng chung hệ tư tưởng, quan điểm ấy

Đối với chủ trương tái cơ cấu DNNN cho tới nay vẫn còn tồn tại nhiều cách nhìn nhận, đánh giá về các vấn đề xung quanh khối DN này Tại các nước phát triển, DNNN chỉ đóng vai trò rất nhỏ trong nền kinh tế quốc dân

Do đó, quan điểm về phát triển DNNN tại các quốc gia này chắc chắn không giống như Việt Nam Từ khi xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN cho tới này, Đảng và Nhà nước ta luôn kiên định và nhất quán với chủ trương lấy kinh tế nhà nước làm chủ đạo Vì vậy, vai trò của DNNN qua từng thời kỳ dù có thay đổi song vẫn luôn giữ vị thế vô cùng quan trọng trong nền kinh tế quốc dân

Tuy nhiên, do có sự khác nhau trong cách nhìn nhận và đánh giá về vai trò của DNNN, nên các chủ trương, đường lối của ta luôn gặp phải nhiều ý kiến đánh giá khác nhau từ các quan điểm đối lập Cần phải nhìn nhận rằng, con đường phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam là mô hình riêng không giống với bất kì quốc gia nào, vì vậy nó đòi hỏi từ cơ quan quản lý tới mọi tầng lớp nhân dân phải có sự kiên trì xây dựng và theo đuổi Để làm được điều này, vai trò định hướng tư tưởng của báo chí là vô cùng quan trọng

Ở vai trò này, báo chí không chỉ đơn thuần cung cấp thông tin, mà phải bày tỏ chính kiến của mình trước mỗi vấn đề xoay quanh chủ trương tái cơ cơ

cấu DNNN Mỗi cơ quan báo chí cần sử dụng các cách thức tập trung nhất để bày tỏ quan điểm, thái độ về những sự kiện và vấn đề thời sự xung quanh quá trình tái cơ cấu DNNN Thông qua đó góp phần hướng dẫn, định hướng dư luận xã hội và đấu tranh chống lại các quan điểm đối lập và không vì sự phát triển, tiến bộ chung của toàn xã hội

Thứ ba, báo chí tạo sự đồng thuận xã hội Để kiên trì xây dựng đất

nước theo mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN, mỗi thời kỳ phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn đề ra các chủ trương, chính sách phù hợp Ở mỗi thời kỳ, tùy vào nhu cầu phát triển mà các chính sách được thiết kế khác nhau, song đều kiên định theo mục tiêu xây dựng đất nước phát triển, nền kinh tế vững mạnh Song cũng cần phải nhìn nhận thẳng thắn rằng, không thể có chuyện bất kì chính sách nào cũng mang lại lợi ích cho tất cả các nhóm đối tượng trong xã hội.Do đó, cần đặt lợi ích lâu dài trong bình diện phát triển chung của cả đất nước, cả nền kinh tế để có cơ sở tin tưởng và thực hiện các chính sách mà Đảng và Nhà nước đã đề ra

Chủ trương tái cơ cấu DNNN là một chính sách lớn và dài hơi Trong quá trình thực hiện, chắc chắn sẽ mang lại cơ hội phát triển cho nhiều cá nhân, nhiều tổ chức, nhiều ngành, cũng như lan tỏa lợi ích cho cả nền kinh tế Tuy nhiên, thêm vào đó sẽ là sự ảnh hưởng lợi ích của một số nhóm người, tổ chức nhất định Vì vậy, đòi hỏi truyền thông về chủ trương tái cơ cấu DNNN phải hết sức rõ ràng, liên tục Theo đó, trước hết là để minh bạch các chính sách mới liên quan tới chủ trương này Sau đó là để giải thích, phân tích một cách chi tiết và cụ thể về những tác động của các chính sách đó.Bên cạnh việc phân tích nhu cầu phải thực hiện các chính sách mới trong từng giai đoạn, báo chí cũng cần chú ý tới việc giải thích rõ các chính sách này có tác động như thế nào đối với những đối tượng có liên quan Từ đó chỉ ra những tác động tích cực cũng như hạn chế của mỗi chủ trương, chính sách Đây là một quá

trình cung cấp thông tin liên tục và xuyên suốt một cách có hệ thống của mỗi

cơ quan báo chí

Thêm vào đó, cũng rất cần đặt lợi ích của các nhóm đối tượng trong lợi ích chung của toàn xã hội Làm như vậy để giải thích rằng các chính sách của Đảng và Nhà nước trong từng thời kỳ có thể ảnh hưởng tới những nhóm người nhất định, song về lâu dài là để phục vụ cho sự nghiệp phát triển chung

Vì vậy quần chúng nhân dân cần chấp nhận san sẻ lợi ích để phục vụ cho việc phát triển lâu dài Một khi nền kinh tế phát triển vững chắc và tiên tiến thì bản thân họ cũng sẽ được hưởng lợi Như vậy, báo chí đóng vai trò rất lớn trong việc kêu gọi sự đồng lòng, tạo ra sự đồng thuận của toàn xã hội

Cuối cùng, báo chí gợi ý chính sách cho các cơ quan quản lý và hoạch

định chính sách Không chỉ cung cấp thông tin, phân tích về tình hình thực tế

và đường lối phát triển kinh tế của đất nước, báo chí viết về kinh tế cần phải nêu bật lên những điểm chưa phù hợp giữa chính sách và thực tiễn để bổ sung, hoàn thiện các chính sách đó Ở góc độ rộng hơn, báo chí còn có nhiệm

vụ góp phần hoàn chỉnh luật pháp (đặc biệt là luật pháp liên quan đến kinh tế) làm cho các thành phần kinh tế cạnh tranh lành mạnh trên một sân chơi là thị trường chung, với nền tảng là hệ thống luật pháp thống nhất, công minh Thực tế cho thấy, việc báo chí tham gia vào gợi ý cho việc hoạch định chính sách của các cơ quan quản lý đều được thực hiện thống nhất và xuyên suốt trong quá trình báo chí thông tin về bất cứ một vấn đề nào liên quan tới kinh tế Bởi mục đích của việc đăng tải thông tin trên báo chí chủ yếu là nêu lên những vấn đề bất cập đang xảy ra trong thực tiễn liên quan tới một lĩnh vực cụ thể của nền kinh tế Sự bất cập này xảy ra có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau Trong đó có nguyên nhân là các chính sách điều chỉnh hoạt động thực tiễn chưa phù hợp Do đó, báo chí thông tin về sự bất cập cũng chính là nhằm thôi thúc các cơ quan có liên quan tìm hiểu nguyên nhân để sửa

đổi các chính sách quản lý cho phù hợp hơn với tình hình thực tế Có thể nói, mọi chủ trương, chính sách phát triển đất nước nói chung và phát triển kinh tế nói riêng đều tác động tới số đông người dân trong xã hội Do đó, việc đo lường chính sách tác động tích cực hay tiêu cực chắc chắn phải do nhân dân đánh giá thì mới có thể cho kết quả chính xác

Bên cạnh đó, cần khẳng định rằng không thể có kênh thông tin nào phản ánh nhanh chóng và đa chiều các ý kiến phản hồi của đông đảo quần chúng nhân dân hơn báo chí Rõ ràng báo chí là kênh hiệu quả để các cơ quan quản

lý thông qua đó có thể biết được nhân dân đánh giá thế nào về các chủ trương, đường lối phát triển kinh tế, từ đó phát huy những mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực Cụ thể hơn là dựa vào phản hồi của đông đảo quần chúng nhân dân, những nhà hoạch định chính sách sẽ biết cần phải sửa đổi những điểm bất cập nào trong chính sách hiện hành để chúng phát huy hiệu quả quản lý xã hội tốt hơn và nhận được đánh giá tốt hơn từ phía nhân dân Thực tế cũng đã cho thấy báo chí hiện nay đang phát huy được vai trò quan trọng này

Ngoài việc phản ánh những tâm tư, nguyện vọng và đánh giá của người dân, thì báo chí cũng phản ánh các tư tưởng, quan điểm, góc nhìn của các chuyên gia, những người có kinh nghiệm trong lĩnh vực nhất định mà báo chí phản ánh Đặc biệt với lĩnh vực kinh tế vô cùng đa dạng và phức tạp, lại có vai trò trọng yếu với sự phát triển đất nước, thì việc tham vấn ý kiến các chuyên gia là rất quan trọng Thông qua việc đăng tải các ý kiến đánh giá từ đội ngũ chuyên gia, những người có nhiều kinh nghiệm, báo chí đã nêu trực tiếp các vấn đề còn tồn tại do bất cập chính sách Đây là nguồn ý kiến đóng góp quan trọng và có ý nghĩa thiết thức đối với mỗi cơ quan hoạch định chính sách

Tóm lại, sự tác động của báo chí là một quá trình diễn ra theo hai chiều

thuận ngược Một mặt, báo chí cung cấp thông tin để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi, ý thức của công chúng Mặt khác báo chí tập hợp các ý kiến

phản hồi của quần chúng nhân dân nhằm đo lường tác động tích cực hay tiêu cực của chính sách; đồng thời tham vấn ý kiến của người dân, DN, các chuyên gia… giúp các cơ quan quản lý nhìn nhận rõ hơn lý do tại sao chính sách tác động tích cực hoặc tiêu cực đến đời sống

Đây chính là nguồn thông tin tham khảo quan trọng để các cơ quan quản

lý sửa đổi và hoàn thiện các đường lối chính sách, để chúng phát huy hiệu quả tốt hơn và nhận được nhiều phản hồi tích cực hơn từ phía quần chúng nhân dân Cơ chế phản hồi thông tin giữa các đối tượng này với cơ quan quản lý nhà nước liên tục được thực hiện, chính là phương thức hữu hiệu nhất để vừa vận hành vừa sửa đổi, hoàn thiện đường lối chính sách quản lý Nhà nước, tạo động lực cho phát triển kinh tế

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của thông tin báo chí

Xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tác động của thông tin báo chí về tái cơ cấu DNNN, trước hết cần nhìn nhận rằng báo chí tác động qua nội dung và hình thức thông tin Do đó phải lưu ý trước tiên tới 2 yếu tố này Nội dung thông tin hay và hình thức thể hiện phù hợp sẽ tăng hiệu quả truyền đạt thông tin, từ đó tăng hiệu quả tác động lên ý thứ của quần chúng nhân dân Ngược lại, thông tin nghèo nàn, hình thức thể hiện thiếu hấp dẫn thì tác động kém hiệu quả

Liên quan tới tái cơ cấu DNNN, các vấn đề mà báo phản ánh là vô cùng

đa dạng và phong phú.Xem xét trên đối tượng và phạm vi tác động của thông tin báo chí về tái cơ cấu DNNN, tác giả tổng hợp thành 5 nhóm nội dung thông tin chính cần được đăng tải trên báo in như sau:

1, Nhóm nội dung thông tin về chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về tái cơ cấu DNNN tại Việt Nam;

2, Nhóm nội dung về tình hình hoạt động có hiệu quả của một số DNNN sau khi thực hiện tái cơ cấu;

3, Nhóm nội dung về tình hình sai phạm, hoạt động kém hiệu quả tại một

1, Tin, bài tường thuật, phản ánh sự kiện, vấn đề

2, Bài bình luận, phân tích sâu

3, Bài phỏng vấn, bài viết của chuyên gia

Để đánh giá hiệu quả tác động của thông tin báo chí trước một vấn đề cụ thể, cần xem xét trên bình diện đối tượng tác động cũng như định hướng hoạt động của cơ quan báo chí đó Các yếu tố này quyết định rất lớn tới ba đặc tính quan tro ̣ng trong quá trình báo chí phản ánh các sự việc , hiện tượng, vấn đề trong đời sống xã hội Đó là phản ánh hiện thực khách quan , phản ánh c ó chọn lọc và phản ánh luôn thể hiện tính tự giác -tức là có tính mu ̣c đích rõ ràng Ba đặc điểm quan trọng này có ý nghĩ a đối với lao đ ộng báo chí và có ảnh hưởng rất lớn tới hiệu quả tác động của thông tin báo chí

Theo đó, báo chí đã phản ánh hiện thực khách quan thì không được bịa đặt, thêm thắt, vo tròn bóp méo vì bất cứ mu ̣c đích gì Nói báo chí phản ánh

có cho ̣n lo ̣c tức là việc chọn lựa phải có căn cứ, có tiêu chí khoa ho ̣c - thực tiễn nhất quán, rõ ràng Nói tới tính tự giác của phản ánh trong lao động báo chí tức là xác đi ̣nh mu ̣c đích thông tin - vì lợi ích của cộng đồng, vì sự phát triển của xã hội và sự phát triển chung của đất nước chứ không vì mu ̣c đích cá nhân hay một nhóm người nào đó mà lợi ích của ho ̣ đối lập với lợi ích chung, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển b ền vững của đất nước.Ba đặc điểm này

gắn bó mật thiết và củng cố lẫn nhau, làm tăng hiệu quả tác động của thông tin báo chí

Xét trên những đặc tính đó, thì yếu tố ảnh hưởng đầu tiên tới hiệu quả

tác động của thông tin phản ánh trên báo chí chính là chất lượng tin bài.Theo

đó, yếu tố này liên quan tới việc lựa chọn nội dung thông tin và hình thức thể hiện có phù hợp để mang lại hiệu quả tác động cao nhất hay không

Yếu tố thứ hai cần chú ý là năng lực của các cơ quan báo chí và đội

ngũ phóng viên, nhà báo Đây được ví là những cầu nối thông tin cung cấp

các dữ kiện quan trọng nhất từ nguồn tin tới độc giả Báo chí phản ánh hiện thực xã hội thông qua việc nhận thức thực tiễn, tức là bằng các hoạt động thu thập,xử lý và chuyển tải thông tin cho công chúng Điều này nhằm mục đích giúp nhiều ng ười cùng hiểu biết , cùng thống nhất nh ận thức (hoặc giảm dần sự khác biệt), cùng chia sẻ để cùng nhau giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội nhằm thúc đẩy xã h ội phát triển và nâng cao chất l ượng cuộc sống Nói cách khác, nhà báo nói chuyện vớ i công chúng thông qua tác phẩm báo chí - những thông điệp được thiết kế từ những sự ki ện, chất liệu của cuộc sống.Từ các sự kiện trong thực tế , nhà báo phát hiệc, nhận thức dưới các góc độ để tìm kiếm giá tri ̣ cốt lõi của thông tin.Từ đó nhà báo tiếp tục lựa chọn các cách thức truyền tải thông tin đến với độc giả.Khi đã chọn được góc độ thông tin về sự kiện tứ c là phương hướng phát triển, chọn lựa các chi tiết cụ thể cho tác phẩm

đã được xác đi ̣nh.Lựa cho ̣n góc nhìn tức là xác đi ̣nh chủ đề , ý đồ thông tin cho tác phẩm

Vậy yếu tố nào làm căn cứ cho việc chọn lựa góc nhìn, chủ đề tác phẩm? Trước hết là nhu cầu , nguyện vọng , mong đợi (đằng sau đ ó là lợi ích ) của công chúng - do đó không hiểu nhu cầu thông tin củ a công ch úng báo chí thì nhà báo khó có được tác phẩm hấp dẫn, làm rung động lòng người Trong báo chí hiện đại, nhu cầu thông tin của công chúng luôn luôn được ưu tiên hàng