Tổ chức sản xuất tin nội chính, ngoại giao tiếng việt cho trang web dịch vụ của thông tấn xã việt nam

Đây là một nguồn tin phong phú, dồi dào cho các cơ quan báo chí trong nước và các đối tượng có nhu cầu, cung cấp những thông tin cập nhật, đầy đủ và chính xác có tính định hướng cao, góp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VŨ THỊ LỘC

TỔ CHỨC SẢN XUẤT TIN NỘI CHÍNH,

NGOẠI GIAO TIẾNG VIỆT CHO TRANG WEB DỊCH VỤ CỦA THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM

(Khảo sát 6 tháng đầu năm 2015)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

HÀ NỘI - 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VŨ THỊ LỘC

TỔ CHỨC SẢN XUẤT TIN NỘI CHÍNH, NGOẠI GIAO TIẾNG VIỆT CHO TRANG WEB DỊCH VỤ CỦA THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM

(Khảo sát 6 tháng đầu năm 2015)

Ngành: Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Vũ Thị Kim Hoa

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, bảng biểu, biểu đồ trong luận văn đảm bảo chính xác, trung thực và dựa trên thực tế khảo sát và báo cáo của các cơ quan hữu quan Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nào

Tác giả luận văn

Vũ Thị Lộc

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa Báo chí, Khoa Phát thanh - Truyền hình (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) đã nhiệt tình giảng đạt, đào tạo tôi trong suốt thời gian qua

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn TS Vũ Thị Kim Hoa đã t ận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn các đơn vi ̣ thuô ̣c Thông Tấn xã Viê ̣t Nam đã cung cấp số liê ̣u và tài liê ̣u cũng như cho ý kiến đóng góp vào những vấn đề của luận văn

Đồng thời, tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Thông Tấn xã Viê ̣t Nam , Ban Biên tâ ̣p tin Trong nước , các trưởng cơ quan thường trú trong nước , Trung tâm Tư liê ̣u đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình tìm hiểu, tiếp cận các nguồn tài liệu liên quan đến đề tài

Mặc dù tác giả đã nghiêm túc thực hiện luận văn nhưng vẫn không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Tác giả mong muốn tiếp tục nhận được

sự chỉ bảo, giúp đỡ của các thầy, cô để luận văn được hoàn thiện hơn

Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn quan tâm góp ý, động viên tôi trong suốt quá trình học và thực hiện luận văn này

Hà Nội, tháng 9 năm 2015

Vũ Thị Lộc

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng tin nô ̣i chính phát trên trang website di ̣ch vu ̣ của TTXVN

6 tháng đầu năm 2015 42 Bảng 2.2 Số lượng tin nô ̣i chính phát trên trang website di ̣ch vu ̣ của TTXVN

6 tháng đầu năm 2015 44 Bảng 3.1 Tình hình phân bố nhân sự TTXVN năm 2015 85 Bảng 3.2 Dự báo nhu cầu nhân lực TTXVN đến năm 2020 86

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC SẢN XUẤT TIN NỘI CHÍNH, NGOẠI GIAO 10

1.1 Cơ sở lý luận về tin nội chính, ngoại giao 10

1.2 Tổ chứ c sản xuất tin nô ̣i chính, ngoại giao 18

1.3 Quy trình sản xuất tin nô ̣i chính, ngoại giao 26

Chương 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC TIN NỘI CHÍNH, NGOẠI GIAO TIẾNG VIỆT CHO TRANG WEB DỊCH VỤ CỦA TTXVN 35

2.1 Giớ i thiê ̣u về TTXVN và trang web di ̣ch vu ̣ của TTXVN 35

2.2 Khảo sát thực trạng tổ chức sản xuất tin nội chính , ngoại giao của TTXVN 42

2.3 Tác động của việc tổ chức sản xuất tin nội chính , ngoại giao t ại TTXVN 69

Chương 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỔ CHỨC SẢN XUẤT TIN NỘI CHÍNH, NGOẠI GIAO CỦA TTXVN 75

3.1 Nhóm giải pháp về quản lý 75

3.2 Nhóm giải pháp về tăng cường cơ sở kỹ thuật-công nghệ thông tin 81

3.3 Nhóm giải pháp về nguồn nhân lực 83

KẾT LUẬN 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

PHỤ LỤC 99

BẢNG CHÚ THÍCH CHỮ VIẾT TẮT

TTXVN : Thông tấn xã Viê ̣t Nam TTXGP : Thông tấn xã giải phóng BBTT TN : Ban biên tập tin Trong nước BBTT ĐN : Ban biên tập tin Đối ngoa ̣i BLĐ : Ban lãnh đa ̣o

CQTT : Cơ quan thườ ng trú

BTV : Biên tập viên

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh hiê ̣n nay , khi đất nước ta đang đẩy ma ̣nh sự nghiê ̣p công nghiê ̣p hóa, hiê ̣n đa ̣i hóa và trên đà hô ̣i nhâ ̣p ngày càng sâu rô ̣ng với thế giới, viê ̣c duy trì dòng chảy thông tin nhanh , thông thoáng càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết Thông tin, truyền thông có mô ̣t sức ma ̣nh và khả năng

to lớn trong viê ̣c ta ̣o đồng thuâ ̣n xã hô ̣i và huy đô ̣ng sức ma ̣nh mềm phu ̣c vu ̣ sự phát triển của đất nước

Cùng với sự bùng nổ thông tin trong môi trường toàn cầu hóa ngày mô ̣t nhanh chóng và sự phát triển vũ bão của khoa ho ̣c công nghê ̣ , đô ̣c giả ngày càng dễ dàng tiếp cận thông tin một cách đa dạng , đa chiều từ nhiều nguồn khác nhau Ngoài các loại hình báo chí truyền thông nh ư báo in , phát thanh, truyền hình, giờ đây, công chúng có trong tay đa da ̣ng các phương tiê ̣n truyền thông hơn bao giờ hết, bao gồm báo ma ̣ng điê ̣n tử và cả ma ̣ng xã hô ̣i

Tuy nhiên, cũng chính sự bùng nổ thông tin đó mang đến nhữn g thách thức to lớn đối với ngành truyền thông cũng như với đô ̣c giả Viê ̣c lựa cho ̣n được những nguồn tin đáng tin câ ̣y trong mô ̣t thế giới hỗn đô ̣n thông tin và cả tin đồn thâ ̣t giả, quả không hề đơn giản

Trong dòng chảy thông tin ào a ̣t đó , tin chính tri ̣, ngoại giao vẫn luôn được quan tâm đă ̣c biê ̣t Những thông tin này có tầm quan tro ̣ng lớn trong viê ̣c tạo dư luận xã hội về những vấn đề, quyết sách lớn của đất nước, cũng như đóng vai trò quan tro ̣ng trong viê ̣c thực hiê ̣n chính sách đối ngoa ̣i của Đảng và Nhà nước Viê ̣c sản xuất, đăng tải cũng như quản lý thông tin chính tri ̣, ngoại giao luôn là đối tượng được Đảng và Nhà quan tâm và chỉ đa ̣o sát sao

Kể từ khi thành lập vào năm 1945, Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN)

đã trở đã trở thành cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng và Nhà nước, thực hiện chức năng thông tấn nhà nước trong việc phát tin, văn kiện chính thức

của Đảng và Nhà nước, cung cấp thông tin phục vụ yêu cầu lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước; thu thập, phổ biến thông tin bằng các loại hình báo chí phục vụ các đối tượng có nhu cầu trong nước và ở nước ngoài

Có thể nói, TTXVN là một ngân hàng tin nguồn đáng tin cậy của các

cơ quan thông tấn báo chí trong và ngoài nước Thông tin của TTXVN bao quát toàn bộ các mặt kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, khoa học công nghệ, y tế…Với đội ngũ phóng viên hoa ̣t đô ̣ng trên khắp 63 tỉnh thành trong nước và

30 cơ quan thường trú ở nước ngoài trên khắp 5 châu lục, tính bao phủ của TTXVN hiê ̣n nay có thể xem là mô ̣t thế ma ̣nh tuyê ̣t đối so với các cơ quan báo chí khác

Tin nội chính, ngoại giao của TTXVN được thực hiện bởi các phóng viên chuyên trách, các phóng viên Ban trong nước, các phân xã trong nước và ngoài nước, cùng với thông tin khai thác từ các nguồn khác, sau đó được hiệu đính và xử lý chủ yếu bởi Ban biên tập tin trong nước

Để thực hiê ̣n chức năng thông tấn của mình cũng như phu ̣c vu ̣ mu ̣c đích chính tri ̣ của Đảng và Nhà nước , TTXVN đã xây dựng trang website dịch vụ của mình tại địa chỉ www.vnanet.vn như mô ̣t kênh dành cho khách hàng và các đội tượng có nhu cầu trong nước và ngoài nước tiếp cận những thông tin chính thống đáng tin câ ̣y Khách hàng của TTXVN là các cơ quan báo chí, truyền thông trong nước và nước ngoài cũng như những đối tượng có nhu cầu khác

TTXVN phát hành trên trang website dịch vụ của mình trung bình hơn

100 tin bài mỗi ngày, bao quát hầu như toàn bộ các hoạt động chính trị trong nước và các hoạt động đối ngoại, giao lưu quốc tế của đất nước Đây là một nguồn tin phong phú, dồi dào cho các cơ quan báo chí trong nước và các đối tượng có nhu cầu, cung cấp những thông tin cập nhật, đầy đủ và chính xác có tính định hướng cao, góp phần thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng

và Nhà nước cũng như nhu cầu đối ngoại của đất nước

Tuy nhiên, vớ i sự ca ̣nh tranh thông tin ngày càng lớn ở mô ̣t môi trường truyền thông ngày càng rô ̣ng mở, ngày càng có nhiều thách thức đă ̣t ra đối với TTXVN để hoàn thành nhiê ̣m vu ̣, vai trò chính tri ̣ của mình, mà cụ thể là đẩy mạng sự lan tỏa của thông tin chính trị, ngoại giao của mình

Chính vì vậy, đề tài “Tổ chức sản xuất tin nội chính, ngoại giao tiếng Việt cho trang web dịch vụ của TTXVN (khảo sát 6 tháng đầu năm 2015)” được thực hiê ̣n nhằm mu ̣c đích đánh giá toàn diê ̣n thực tra ̣ng và hiê ̣u

quả của việc tổ chức sản xuất tin nội chính , ngoại giao để đăng tải trên website di ̣ch vu ̣ của TTXVN qua việc đánh giá ưu điểm , hạn chế của thông tin cũng như các vấn đề liên quan đến sản xuất những tin này , dự báo xu hướng phát triển và tìm tìm hiểu nhu cầu của khách hàng , từ đó đưa ra mô ̣t số khuyến nghi ̣ nhằ m cải tiến cách thức sản xuất cũng như nâng cao hiê ̣u quả thông tin nội chính, ngoại giao của TTXVN

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Thông tin của TTXVN phần lớn là tin thông tấn , nó mang những đặc trưng của thông tin báo chí nói chung cũng như đặc trưng thông tấn báo chí nói riêng Viê ̣c tổ chức sản xuất tin nội chính, ngoại giao, xét trong quan điểm

hê ̣ thống, cũng mang những đặc điểm chung của việc tổ chức nội dung thông tin truyền thông nói chung Vấn đề này đã được đề cập trong nhiều các tài liê ̣u về truyền thông , báo chí, trong đó có thể kể đến một số tác phẩm, công trình nghiên cứu sau:

- Cuốn sách “News Production: Theory and Practice” (Sản xuất tin tức:

Lý thuyết và Thực hành), của tác giả Sarah Niblock và David Machin, NXB Routledge, 2006, cung cấp những kiến thức cơ bản về quy trình và cách thức sản xuất tin thời sự Qua hệ thống các ví dụ và nghiên cứu trường hợp, các tác giả đưa ra các bước sản xuất tin tức, từ khâu chuẩn bị đến khâu phát hành, cũng như các vấn đề mà nhà báo có thể gặp và cách giải quyết

- “The Transformation of the Newsroom: The Collaborative Dynamics

of Journalists’ Work” (Sự thay đổi của tòa soạn: Phối hợp trong lao động nhà

báo) của tác giả Amy Christine Schimitz Weiss, 2008 Công trình nghiên cứu này khảo sát quy trình sản xuất tin trực tuyến tại các tòa soạn ở Chicago, Illinoise và Monterrey, Mexico Tác giả từ đó chỉ ra lợi ích của mô hình hợp tác giữa các nhà báo trong tòa soạn trong các khâu của quy trình sản xuất tin

- Đề tài khoa học cấp cơ sở “Lý thuyết và kỹ năng Thông tấn báo chí

đối ngoại” do TS Phạm Minh Sơn, Học viện Báo chí và Tuyên truyên, làm

chủ đề tài Đề tài cung cấp một số vấn đề lý thuyết về thông tấn báo chí đối ngoại, đi sâu vào phân tích các thể loại khác nhau như phỏng vấn báo chí, tin báo chí, bài thông tấn và phóng sự

- “Báo chí thế giới-xu hướng phát triển”, sách của TS Đinh Thị Thúy

Hằng, NXB Thông Tấn(2008), đi sâu phân tích những biến đổi của môi trường báo chí, truyền thông thế giới và những xu hướng mới hình thành, trong đó có xu hướng hội tụ

- “Hồ Chí Minh về vấn đề báo chí”, Tạ Ngọc Tấn (biên soạn), Cục

xuất bản, Hà Nội, (1995), tổng hợp, phân tích những quan điểm, tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh về báo chí qua các bài viết và lời nói của Người

- “Lao động nhà báo”, TS Lê Thị Nhã (chủ biên) (2006), Học viện

Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội Cuốn sách cung cấp những kiến thức cơ bản về hoạt động báo chí, những người tham gia vào hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí, cũng như một số vấn đề liên quan như đạo đức nhà báo

- “Báo chí và dư luận xã hội”, PGS.TS Nguyễn Văn Dững Nxb Lao

động, Hà Nội (2011) Đây là công trình nghiên cứu sâu gắn với thực tiễn đời sống báo chí đương đại, thời kỳ hội nhập trong khoảng 10 năm trở lại đây Công trình nghiên cứu phân tích, lý giải 4 vấn đề khá cơ bản về báo chí và dư

luận xã hội: Bản chất dư luận xã hội; Bản chất hoạt động báo chí; Mối quan

hệ tác động của báo chí và dư luận xã hội; Nhà báo và dư luận xã hội

- “Cơ sở lý luận báo chí”, PGS.TS Nguyễn Văn Dững Nxb Lao Động,

Hà Nội, 2013 Đây là một công trình nghiên cứu cung cấp thêm cơ sở lý luận – thực tiễn báo chí – truyền thông hiện đại, nhằm hình thành thế giới quan, phương pháp luận và ý thức tự giác về hoạt động nghề nghiệp báo chí cho người học Nội dung giáo trình cung cấp những kiến thức cơ bản và hệ thống khái niệm cơ bản của lý luận báo chí, về khái niệm và đặc điểm báo chí, bản chất hoạt động báo chí, đối tượng, công chúng và cơ chế tác động của báo chí,

về các chức năng và nguyên tắc cơ bản của hoạt động báo chí, về chủ thể hoạt động báo chí, vấn đề tự do báo chí

- “Quy tri ̀nh sản xuất tin của Thông tấn xã Viê ̣t Nam – Thành công và hạn chế ” , Nguyễn Vũ Thành Đa ̣t , Luâ ̣n văn tha ̣c sỹ Báo chí ho ̣c , Đa ̣i ho ̣c

Khoa ho ̣c xã hô ̣i và Nhân Văn – Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i, 2011 Đây là công trình tìm hiểu về quy trình sản xuất tin nói chung của TTXVN, cũng như nêu

đề xuất về việc xây dựng một quy trình chuẩn hiệu quả cho ngành Tuy nhiên, luận văn chưa xác định rõ quy trình cho từng loại hình tin tức

- “Nâng cao chất lươ ̣ng tin trong nước của Thông tấn xã Viê ̣t Nam , khảo sát giai đoạn 2004-2006”, Trần Tiến Duẩn , Luâ ̣n văn tha ̣c sỹ báo chí

học, Đa ̣i ho ̣c Khoa học xã hội và Nhân văn – Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i, 2007 Luận văn khái quát về TTXVN và các đơn vị thông tin trong ngành, cũng như quy trình làm tin thông tấn, từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng tin trong nước của TTXVN

- “Báo chí Truyền thông hiện đại”, PGS.TS Nguyễn Văn Dững Nxb

Đại học quốc gia Hà Nội, 2011 Thông qua dung lượng của 5 chương sách, tác giả đã cung cấp cho độc giả những khái niê ̣m cơ bản về hoạt đô ̣ng báo chí truyền thông hiê ̣n đ ại Trên nền tàng lý luâ ̣n cơ bản, PGS.TS Nguyễn Văn Dững đã triển khai nhiều vấn đề đ ặc thù của báo chí truyền thông hiện nay

Bằng những ví dụ thực tiễn gần gũi , số liệu thống kê m ới câ ̣p nhâ ̣t , tác giả cuốn sách dành trọn tâm huyết để chia sẻ với các thế hê ̣ nhà báo, những người học báo, nghiên cứu báo chí những kết luận của mình về báo chí hiện đại

Ngoài ra, một số tác phẩm, bài viết khác cũng có liên quan đến vấn đề

nghiên cứu, gồm “Quy trình sáng tạo tác phẩm - đặc trưng và ứng dụng cho

các loại hình sản phẩm báo chí” của TS Nguyễn Ngọc Oanh, bài đăng trên

tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông số tháng 9/2013, “Sự lãnh đạo của

Đảng đối với báo chí”, Hà Xuân Trường, Tạp chí Cộng sản số 3/1991, “Công tác tuyên truyền đối ngoại hiện nay”, bài viết của tác giả Hương Ly, tạp chí

Tư tưởng-Văn hóa, 1998, và cuốn sách “Truyền thông đại chúng trong công

tác thông tin đối ngoại của Việt Nam hiện nay” của tác giả Phạm Minh Sơn

và Nguyễn Thị Quế đồng chủ biên, NXB Lý luận chính trị, Hà Nội, 2008

Tuy nhiên, vấn đề cụ thể về tổ chức nô ̣i dung thông tin nội chính, ngoại giao đăng tải trên website di ̣ch vu ̣ của TTXVN thì chưa có tài liê ̣u nào nghiên cứu mô ̣t cách chi tiết và hê ̣ thống Do vậy, đề tài “Tổ chức sản xuất tin nội chính, ngoại giao tiếng Việt cho website dịch vụ của TTXVN” không bị trùng lặp với bất kỳ một nghiên cứu nào trước đó

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn , qua khảo sát quy trình sản xuất thông tin nội chính, ngoại giao tiếng Việt, luận văn chỉ ra những ưu điểm

và hạn chế của việc tổ chức sản xuất thông tin nội chính , ngoại giao của TTXVN và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức sản xuất tin về lĩnh vực này

3.2 Nhiê ̣m vụ nghiên cứu

Để đa ̣t được những mu ̣c đích nghiên cứu trên , các nhiệm vụ đặt ra đối với để tài là : (1) hê ̣ thống hóa cơ sở lý luâ ̣n , nghiên cứu lý thuyết và các vấn

đề có liên quan , (2) khảo sát quy trình làm việc , cách thức , quy trình tổ

chức sản xuất thông tin nội chính , ngoại giao của TTXVN và kỹ năng nghiệp

vụ của những người tham gia làm các bản tin , và (3) đề xuất những giải pháp

để nâng cao hiệu quả tổ chức sản xuất tin nội chính, ngoại giao tiếng Việt của TTXVN

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là việc tổ chức sản xuất tin nội chính , ngoại giao bằng tiếng Việt phát trên website dịch vụ của TTXVN

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu dựa trên các phương pháp cơ bản sau:

Phương pháp nghiên cứu tài liê ̣u: Đề tài sẽ tiến hành nghiên cứu các tài liệu, các công trình nghiên cứu có liên quan từ trước đến nay để có cơ sở lý thuyết để thực hiện đề tài

Phương pháp phân tích – tổng hợp: Qua nghiên cứu tài liệu và khảo sát thực tế, đề tài tiến hành phân tích, tổng hợp các tài liệu, dữ liệu thu được, nhằm có cái nhìn toàn diện và chính xác về vấn đề

Phương pháp mô hình hóa: các số liệu, dữ liệu sau khi được tổng hợp

sẽ được mô hình hóa để có thể thấy được các số liệu đầu vào, đầu ra, cũng như sự phát triển, biến đổi của vấn đề Cụ thể, quy trình tổ chức sản xuất tin

sẽ được mô hình hóa, với sự so sánh về các mặt qua các thời kỳ

Phương pháp điều tra - khảo sát: Đây là một trong các phương pháp chủ đạo của đề tài, bằng cách tiến hành khảo sát và tìm hiểu thực tế để có cái nhìn chính xác về tình hình thực tế của vấn đề nghiên cứu Đề tài sẽ tiến hành khảo sát số lượng tin, tình hình khai thác tin chính trị, ngoại giao trên trang web dịch vụ của TTX trong 6 tháng đầu năm 2015, để có cơ sở so sánh với các thời kỳ trước và rút ra xu hướng biến đổi Ngoài ra, các nhóm đối tượng gồm khách hàng có đăng ký tài khoản mua tin trên web dịch vụ của TTXVN cũng sẽ được khảo sát, phóng viên, biên tập viên trực tiếp thực hiện và biên tập tin bài, và một số lãnh đạo trực tiếp chỉ đạo thực hiện tin bài Bên cạnh đó,

đề tài sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu, trực tiếp hoặc qua email, để ấy ý kiến của các đối tượng khác nhau về vấn đề nghiên cứu, gồm có đối tượng khách hàng lâu năm của trang web dịch vụ của TTX, phóng viên trực tiếp sản xuất tin bài, và lãnh đạo trực tiếp chỉ đạo sản xuất tin chính trị, ngoại giao cho trang web dịch vụ của TTX Đồng thời, đề tài sử dụng bảng hỏi anket đối với gần 200 người là các khách hàng của TTXVN trong và ngoài đơn vị Các câu hỏi phỏng vấn sâu cũng được gửi cho một số lãnh đạo BBTT TN, lãnh đạo

mô ̣t số phòng của BBTT TN , và trưởng CQTT của TTXVN ở một số địa phương

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Đề tài góp phần tổng hợp , phân tích và hê ̣ thống hóa cơ sở lý luâ ̣n liên quan đến cách thức sản xuất t in nội chính , ngoại giao Bên ca ̣nh đó , đề tài khảo sát và đưa ra những con số thống kê cũng như các xu hướng tiếp nhận thông tin nội chính, ngoại giao của TTXVN của các cơ quan báo chí và khách hàng của TTXVN Từ đó, đề tài đưa ra mô ̣t bức tranh toàn diê ̣n về hiê ̣u quả sản xuất tin nội chính , ngoại giao của TTXVN , cũng như các giải pháp để nâng cao tính hiê ̣u quả của viê ̣c tổ chức thông tin này

Với những giải pháp cụ thể và hệ thống, đề tài sẽ góp phần xây dựng cơ

sở lý luận và thực tiễn để giải quyết vấn đề về nâng cao hiê ̣u quả sản xuất tin

nội chính, ngoại giao của TTXVN, từ đó thu hút được nhiều sự quan tâm của khách hàng hơn , khẳng định uy tin và vị thế của đơn vị, đồng thời là nguồn tham khảo giúp đơn vị xây dựng đường lối phát triển sau này

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo và phần kết luận, nội dung của đề tài bao gồm 3 chương và 9 tiết:

Chương1: Cơ sở lý luâ ̣n về tổ chức sản xuất tin nô ̣i chính, ngoại giao Chương 2: Thực trạng tổ chức sản xuất tin nội chính , ngoại giao cho trang web di ̣ch vu ̣ của TTXVN

Chương 3: Mô ̣t số kiến nghi ̣ về giải pháp nâng cao hiê ̣u quả tổ chức sản xuất tin nô ̣i chính, ngoại giao cho trang web di ̣ch vu ̣ của TTXVN

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC SẢN XUẤT TIN NỘI CHÍNH,

NGOẠI GIAO

1.1 Cơ sở lý luận về tin nội chính, ngoại giao

1.1.1 Khái niệm tin

Có khá nhiều khái niệm về tin, các khái niệm đó về cơ bản đều mô tả tin

là mô ̣t trong những thể loa ̣i thông tấn báo chí, là thông điê ̣p về mô ̣t sự kiê ̣n, hiê ̣n tượng thời sự có ý nghĩa trong cuô ̣c sống

Không phải bất kỳ sự kiê ̣n nào cũng là tin, mà chỉ có những sự kiê ̣n quan trọng, mới mẻ, được công chúng quan tâm mới được coi là tin

Theo từ điển Macquarie của Australia, tin tức là những thông tin mà trước đó không biết Theo nhà ho ̣c giả phương tây Klause Schoenbach, tin là cái gì vừa mới xảy ra Nhà nghiên cứu người Mỹ - Walter Lipman lại viết rằng: Tin - không phải là sự phản ánh điều kiện xã hội, mà là bản tổng kết về những gì đập vào mắt Nhà xã hội học và nhà phê bình báo chí có tên tuổi Bernard Rosko thì khẳng định: bất kỳ một tin nào cũng có bản chất của nó Đó là sản phẩm xã hội, phản ánh cố gắng nhận thức về những gì diễn ra trong xã hội,

và đó là sản phẩm có tổ chức, phản ánh những gì các phương tiện thông tin đại chúng quyết định xử sự với xã hội

Các nhà nghiên cứu Everett Dennis và John Merill thì đưa ra định

nghĩa: “Tin là một thông báo, trong đó đưa ra cái nhìn hiện đại về thực tiễn

đối với một vấn đề, sự kiện hay quá trình cụ thể Tin phản ánh những thay đổi quan trọng đối với cá nhân hay xã hội, được đưa ra trong bối cảnh phổ biến hay điển hình” [61, tr 30]

Theo cuốn sách Nhà báo -Bí quyết kỹ năng -nghề nghiê ̣p , NXB Lao

đô ̣ng năm 1998, thì tin có thể được hiểu như sau:

- Là cái mà trước đây người ta chưa biết , là những kiến thức mới hoặc

là tin sốt dẻo

- Thông ba ́ o về một điều gì đó mới mẻ hoặc là về cái xảy ra truớc đó hoàn toàn chưa lâu

- Là con người, sư ̣ viê ̣c, sự kiê ̣n, vấn đề hay là cái gì đó đáng lưu tâm

- Là sự kiện , hay vấn đề đươ ̣c công bố trên các phương tiê ̣n thông tin đại chúng hoặc là những vấn đề thú vi ̣ quan trọng [10, tr.18]

Tác giả Nguyễ n Thành Lợi và Pha ̣m Minh Sơn lại định nghĩa tin khái quát là “mô ̣t trong nhóm các thể loa ̣i thông tấn báo chí , trong đó thông báo , phản ánh một cách ngắn gọn , chính xác và nhanh chóng nhất về sự kiện và con người, vấn đề cừa mới xảy ra trong cuô ̣c sống có ý nghĩa chính tri ̣, xã hội nhất đi ̣nh” [36, tr 39]

Theo GS.TS Tạ Ngo ̣c Tấn, khi nói đến tin là nói đến sự kiê ̣n Sự kiê ̣n là đối tượng phản ánh của thể loa ̣i tin, đồng thời là nô ̣i dung của tin

Nói một cách ngắn gọn , tin là thông điê ̣p nhanh nhất về một sự kiê ̣n mới có ý nghĩa thời sự

1.1.2 Tin nô ̣i chính, ngoại giao

Theo Từ điển tiếng Việt, “nội chính” có các nghĩa như sau: là “việc sửa trị trong nước”, là “việc chính trị trong một nước” Một số địa phương coi hoạt động của khối nội chính gồm các cơ quan: Kiểm sát, Tòa án, Tư pháp, Thanh tra, Công an, Quân sự, Hải quan, Hội luật gia, Đoàn luật sư, ngoài ra còn có các cơ quan như Chi cục kiểm lâm, Sở ngoại vụ, Sở nội vụ, Chi cục quản lý thị trường, Ban dân tộc, Ban quản lý các cửa khẩu…[65, ngày 28/1/2014]

Trong thực tế, khi sử dụng thuật ngữ nội chính, chúng ta thường hiểu theo nghĩa hẹp, đó là các hoạt động của những cơ quan nhà nước trong lĩnh vực bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội Thực hiện công tác

nội chính là trách nhiệm của các tổ chức Đảng, chính quyền, tổ chức chính trị

- xã hội… và của toàn dân; trong đó, tổ chức Đảng giữ vai trò lãnh đạo

Trong bộ máy nhà nước có một số cơ quan, tổ chức là lực lượng trực tiếp, chủ yếu thực hiện công tác nội chính, gồm: Quân sự, Công an, Kiểm sát, Tòa án, Tư pháp, Thanh tra và trong các tổ chức nghề nghiệp mang tính chính trị, xã hội có Hội luật gia, Liên đoàn luật sư là tổ chức mà hoạt động của nó liên quan nhiều đến lĩnh vực nội chính Các cơ quan, tổ chức nói trên, đều có mối quan hệ công tác chặt chẽ, thường xuyên với nhau, thường được hiểu và gọi chung là các cơ quan, tổ chức nội chính

Nhìn chung các tin được xếp vào thể loại tin nội chính gồm các tin về hoạt động của lãnh đạo Đảng , Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ, các tổ chức chính trị-xã hội, các đoàn thể chính trị, các cơ quan trong khối nội chính (Tư pháp, Thanh tra, Công an, Tòa án, Viện Kiểm sát…), các bộ, ban ngành trung ương và các đi ̣a phương , và các hoạt động chính trị , xã hội nổi bật trong nước, các lĩnh vực an ninh quốc phòng, dân tộc tôn giáo, lao động thương binh xã hội

Bên ca ̣nh tin nô ̣i chính , tin ngoa ̣i giao của TTXVN cũng là mô ̣t trong những mă ̣t ma ̣nh của TTXVN ở mức đô ̣ câ ̣p nhâ ̣t và bao phủ rô ̣ng lớn

Ngoại giao , theo cách hiểu phổ biến , là phương tiện thực hiện chính sách đối ngoại; Là sự vận dụng tổng hợp toàn bộ các biện pháp hòa bình để giải quyết các vấn đề; là hoạt định chính thức của lãnh đạo Đảng, Nhà nước

để thực hiện nhiệm vụ của chính sách đối ngoại; là hoạt động bảo vệ lợi ích, quyền hạn của Nhà nước và công dân nước mình tại nước ngoài

Ngoại giao có thể chia làm các lĩnh vực khác nhau, như ngoa ̣i giao chính trị, ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa và ngoại giao nhân dân Xét theo khía cạnh các bên tham gia , có ngoại giao song phương và ngoại giao đa ph ương Thông tin ngoại giao là mô ̣t phần không thể thiếu trong đời sống xã hô ̣i của quốc gia Các thông tin này cung cấp cho người đọc những hoạt động ngoại

giao phong phú trên mo ̣i mă ̣t của đất nước , các bộ, ngành và các địa ph ương trên các lĩnh vực chính tri ̣, kinh tế, văn hóa, khoa ho ̣c kỹ thuâ ̣t

Tóm lại, tin ngoại giao được đi ̣nh nghĩa là các tin về các hoạt động giao lưu, hợp tác với nước ngoài diễn ra trong nước trên mọi lĩnh vực

Do đă ̣c điể m tổ chức hoa ̣t đô ̣ng của TTXVN , tin ngoa ̣i giao phát vào mục “ngoại giao” trong hệ thống và ở trang website dịch vụ TTXVN là những tin về các đoàn đến , nghĩa là các tin diễn ra trong lãnh thổ đất nước , không bao gồm tin về các đoàn đi, nghĩa là các hoạt động giao lưu, hợp tác với nước ngoài diễn ra ngoài lãnh thổ của Việt Nam Những tin về các đoàn đi sẽ được thực hiê ̣n bởi các phóng viên chuyên trách hoă ̣c các phóng viên thường trú ta ̣i các C QTT TTXVN ở nước ngoài , hoă ̣c bởi sự kết hợp giữa phóng viên chuyên trách và các phóng viên thường trú ta ̣i nước ngoài Các tin này sẽ được gửi về BBTT TN, ở đó chúng sẽ được xử lý, biên tâ ̣p và phát ma ̣ng

1.1.3 Vai tro ̀ của tin nội chính, ngoại giao

Tin nội chính và ngoại giao là những tuyến thông tin cơ bản của truyền thông báo chí Trên các ấn phẩm chính luận thuộc tất cả loại hình báo chí, hai loại thông tin này chiếm vị trí nổi bật Điều đó là do sức hút của chúng đối với độc giả trong công chúng Nói cách khác, thông tin nội chính và ngoại giao có vai trò rất quan trọng trong xã hội, là xương sống cho ngành báo chí của một quốc gia

Giống như các loại thông tin khác, thông tin nội chính và ngoại giao đều mang theo nhiệm vụ chung của thông tin báo chí nói chung Tuy nhiên,

về bản chất, mỗi loại đều có những chức năng riêng dựa trên nội dung thông tin cung cấp cho độc giả

truyền tải tin tức đến cho xã hội Ngày nay, khi sự phát triển của xã hội tri

thức ngày càng diễn ra mạnh mẽ hơn, nhu cầu tin tức của người dân ngày càng cao hơn Công chúng ngày càng quan tâm đến các vấn đề của đất nước,

trong đó có những hoạt động chính trị thường nhật, sản xuất kinh tế, an ninh, quan hệ quốc tế… Thông tin là nhu cầu tất yếu của con người, là động lực để con người tiến hành phát triển xã hội Một khi con người có nhiều thời gian, ý thức để tìm hiểu thông tin hơn, họ sẽ càng chú trọng đến các loại thông tin thiết thực, gắn với đời sống cá nhân và rộng ra là tình hình đất nước Chính vì thế, thông tin nội chính và ngoại giao luôn có vị trí cao, sức nặng lớn trong số các loại thông tin báo chí

Tin nội chính có vai trò cung cấp những nội dung về chính trị trong nước, sự kiện, trào lưu, diễn biến xã hội, kinh tế, quốc phòng, an ninh, v.v… Thông tin nội chính giúp cho công chúng có được cái nhìn từ toàn cảnh đến chi tiết về những gì diễn ra trong đời sống đất nước Từ đó, người dân có thể bắt nhịp với diễn biến cuộc sống, hiểu được những thay đổi trong sản xuất, pháp luật Tiếp thu các thông tin này một cách tích cực, công chúng làm giàu thêm kiến thức, hiểu biết của mình về xã hội đất nước, để từ đó vận dụng cho bản thân hoặc áp dụng trong công tác Thực tế cho thấy, những sự kiện nội chính quan trọng khi được đưa tin rộng rãi tới toàn xã hội đã tạo ra những phản ứng lớn trong dân chúng, thể hiện tư duy và cảm xúc của người dân Một ví dụ điển hình là đợt thông tin sau khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời vào năm 2013

đã giúp nhân dân hiểu thêm về Đại tướng, thời kỳ kháng chiến và bày tỏ xúc cảm về sự ra đi của một nhân vật quan trọng của đất nước Sự đón nhận của độc giả khiến cho vai trò của thông tin nội chính luôn có một vị thế hàng đầu trên các trang báo, truyền hình, phát thanh và báo mạng

Tin ngoại giao cung cấp thông tin riêng về hoạt động giao lưu của đất nước với nước ngoài trên nhiều lĩnh vực khác nhau Chúng đưa đến cho người xem, người nghe những tin tức về quan hệ quốc tế trên nhiều cấp, từ nhà nước cho tới nhân dân Xã hội mở cửa tạo điều kiện cho công chúng được tìm hiểu, đón nhận những thông tin về nước ngoài nhiều hơn Vì vậy, công chúng mong muốn biết được nhiều hơn về sự tương tác của đất nước mình với nước khác,

đặc biệt khi liên quan đến những vấn đề có thể tác động lớn đến đời sống trong nước Chẳng hạn, tình hình chủ quyền trên Biển Đông trong những năm qua luôn là một vấn đề nóng trong xã hội, và người dân luôn muốn được cập nhật tin tức về cách xử lý của nhà nước về vấn đề Biển Đông một cách đầy đủ

và kịp thời nhất Việc đưa tin, phân tích bình luận liên tục về Biển Đông, chính sách của Đảng và nhà nước về chủ quyền biển trong những năm qua phần nào đáp ứng được nhu cầu thông tin ngoại giao thiết thực, gắn sát sườn với đời sống của người dân Việt Nam

Tin nội chính và ngoại giao có vai trò định hướng xã hội vô cùng quan trọng Định hướng xã hội là vai trò chung của báo chí, nhưng thông tin nội

chính và ngoại giao chính là hai mũi nhọn đi đầu trong chức năng này Trong bối cảnh thông tin được cung cấp tăng không ngừng, không phải đối tượng nào cũng có khả năng phân loại, lọc và lựa chọn thông tin cần thiết để tiếp thu Mặt khác, những cách hiểu sai lệch, những trào lưu không đúng đắn về đạo đức, lối sống cũng có thể được tạo ra do những thông tin “loạn” giá trị Chính vì thế, sự định hướng của thông tin chính xác, chính thống có ý nghĩa sâu sắc tới hành vi trong xã hội Nói rộng hơn, vai trò định hướng đã khiến thông tin trở nên một sức mạnh lớn để chèo lái xã hội đi đúng con đường

Tin nội chính mang tính định hướng rõ ràng nhất cho xã hội Các sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội trong nước nếu được đưa tin chính xác, đúng đắn sẽ khiến công chúng không có cách hiểu sai về diễn biến trong nước Chúng giúp người dân đồng tình với những điều tích cực, từ đó góp phần làm một lực lượng tích cực cho sự phát triển chung của xã hội Điều đó cũng đòi hỏi trình độ chuyên môn, bản lĩnh chính trị và cái tâm làm nghề của người đưa tin nội chính phải cao, phải được trải qua nhiều kinh nghiệm Nếu báo chí không làm tốt nhiệm vụ định hướng về các vấn đề nội bộ quốc gia, rất có thể

sẽ có sự rối loạn xã hội, làm sai lệch đạo đức của một bộ phận công chúng vì những vấn đề này gắn chặt với cuộc sống của người dân và mọi biến động sẽ

có tác động tới họ Một khi các vấn đề đất nước được đón nhận với định hướng đúng, báo chí sẽ thực hiện được nhiệm vụ giáo dục của nó và tiến tới tạo ra một xã hội văn minh hơn

Tin ngoại giao giúp định hướng cái nhìn của xã hội về quan hệ đối ngoại của đất nước, để từ đó hiểu được vị thế vai trò của nhà nước, các thực thể của đất nước trên sân khấu quốc tế Đây là nhiệm vụ có tính sống còn của thông tin, vì bên cạnh hiểu biết về tình hình nội bộ quốc gia, công chúng cần

có nhận thức rõ ảnh hưởng của ngoại giao đối với đất nước nói chung và bản thân họ nói riêng Theo thời gian, sự hội nhập quốc tế của đất nước ngày càng tăng, sự phụ thuộc của một nước vào các hệ thống kinh tế, tài chính, pháp luật, an ninh, văn hóa quốc tế cũng ngày càng sâu sắc hơn Tác động của thế giới, khu vực đối với đất nước cũng được nhận thấy rõ nét hơn Quá trình toàn cầu hóa biến mỗi công dân thành một công dân toàn cầu, là một phần nhỏ xác định vận mệnh của nhiều thực thế khác nằm ngoài biên giới của mình Mỗi người dân nên và cần nhận được sự giúp đỡ của báo chí trong việc nhận thức đường hướng đúng đắn của ngoại giao Chẳng hạn, trong thời gian gần đây, một số thế lực xuyên tạc lịch sử về vấn đề biên giới, dựng chuyện gây chia rẽ quan hệ Việt Nam-Campuchia đã bị báo chí Việt Nam vạch mặt; người dân Việt Nam đã hiểu rõ chủ quyền đất nước và mong mỏi tiếp tục phát triển truyền thống giao lưu kinh tế, thương mại, văn hóa với Campuchia

Tin nội chính và ngoại giao là cầu nối cho phản biện xã hội Phản biện

xã hội chính là biểu hiện của một nền dân chủ, khiến các quan điểm của các giới trong xã hội ít chủ quan hơn, góp phần cải thiện hành động của con người, đồng thời giúp đỡ việc hoạch định chính sách Báo chí vốn có vai trò phản biện xã hội, trong đó thông tin nội chính và ngoại giao là cốt lõi

Các sự kiện trong đời sống trong nước, các quyết sách của các cấp lãnh đạo, những xu hướng khác nhau luôn tạo ra những phản ứng trong quần chúng nhân dân Đặc biệt, nếu đó là những vấn đề nhạy cảm, có tác động lớn,

chúng sẽ gây ra nhiều phản ứng trái chiều Công chúng luôn đòi hỏi phải được tham gia nhiều hơn trong quá trình ra quyết định, cải tạo và phát triển kinh tế,

xã hội của đất nước Vì vậy khi càng có nhiều ý kiến quan điểm, những sai lầm, thiếu sót, nguy hại sẽ có ít cơ hội sản sinh ra hơn Trong tình hình đó, tin tức được cung cấp kịp thời sẽ góp phần để các lực lượng trong xã hội có thêm kiến thức để đưa ra nhận định và ý kiến của họ, góp phần tạo ra nhiều tiếng nói hơn đóng góp vào phản biện Tương tự, tin tức ngoại giao luôn cần được cung cấp cho các giới và công chúng để họ bày tỏ quan điểm, từ đó có thể phản biện trước các vấn đề về quan hệ nước ngoài có ảnh hưởng đến quốc gia, hoặc đến từng cá nhân trong nước

Thực tế cho thấy sự vào cuộc của các cơ quan truyền thông báo chí đã giúp cho năng lực phản biện trong xã hội hiện nay ngày càng tăng cao, tạo hiệu ứng tích cực cho cộng đồng và chính quyền Chẳng hạn, dự án đăng cai Đại hội thể thao châu Á năm 2018 gây tranh cãi đã được báo chí thông tin đầy

đủ chi tiết cùng những phân tích, bình luận về nhiều mặt kinh tế, tác động xã hội tiêu cực của dự án Chính điều đó đã giúp tạo dư luận phản đối trong dân chúng, khiến chính phủ quyết định rút quyền đăng cai sự kiện này Những vụ việc lớn khác như dự án đường sắt cao tốc, cải tiến kỳ thi thi đại học, tiêu cực

ở một số tổng công ty nhà nước… cũng đã được phản biện sâu rộng để giúp các cấp, các ngành tránh sai sót, đưa ra ánh sáng những sai phạm, ra quyết định phù hợp hơn

Tin nội chính và ngoại giao là một kênh tuyên truyền đường lối chính sách Không một mảng thông tin nào có vai trò đem đến xã hội những đường

lối, chủ trưởng của Đảng và nhà nước tốt hơn tin tức nội chính và ngoại giao

Vì bản chất của chúng, hai loại thông tin này là cách đơn giản nhất báo chí có thể đưa những quyết sách đến người dân Ngoài hệ thống truyền thông, rất khó để công chúng có thể tiếp cận với những đường lối, quyết định của các cấp lãnh đạo Đây là một nhiệm vụ tối quan trọng của thông tin, giúp người ra

đường lối chính sách và người dân đón nhận được hiểu nhau hơn, từ đó lại giúp các bên có sự định hướng, phản biện

1.2 Tổ chức sản xuất tin nội chính, ngoại giao

1.2.1 Khái niệm

Tổ chức có nghĩa là quá trình sắp xếp và bố trí các công việc, giao quyền hạn và phân phối các nguồn lực của tổ chức sao cho chúng đóng góp một cách tích cực và có hiệu quả vào mục tiêu chung của tổ chức, doanh nghiệp

Đồng chí Lê Duẩn đã từng định nghĩa: “Tổ chức, nói rộng ra là cơ cấu tồn tại của sự vật, hiện tượng Sự vật và hiện tượng không thể tồn tại mà không có một hình thức liên kết nhất định các yếu tố thuộc nội dung Tổ chức,

vì vậy, là thuộc tính của bản thân các sự vật và hiện tượng” [7, tr 28]

Có thể nói, công tác tổ chức là những việc làm để tập hợp nhiều người lại với nhau, xây dựng cơ cấu bộ máy làm việc, định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của từng người, từng bộ phận trong tổ chức, đưa ra khỏi tổ chức những người không phù hợp, bổ sung thêm người mới hay còn thiếu, đề ra chương trình, kế hoạch và cách thức hành động của các thành viên, để tổ chức hoạt động được nhịp nhàng, ăn khớp với nhau và đạt hiệu quả…

Sản xuất (production), theo từ điển Oxford , nghĩa là “hành đô ̣ng ta ̣o ra

hoă ̣c chế ta ̣o mô ̣t sản phẩm từ các thành phần hoă ̣c nguyên liê ̣u thô , hoă ̣c quá trình tương tự để tạo ra sản phẩm” [63, tr 296]

Triết ho ̣c Mac-Lenin đi ̣nh nghĩa sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh

tế mà trong đó sản phẩm được sản xuất ra không phải là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính người trực tiếp sản xuất ra nó mà là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người khác, thông qua việc trao đổi, mua bán

Sản phấm báo chí là một sản phẩm hàng hóa đặc biệt , quy trình sản xuất ra mô ̣t tác phẩm báo chí hoă ̣c mô ̣t sản phẩm báo chí qua nhiều khâu , nhiều công đoa ̣n, từ viê ̣c lên kế hoa ̣ch, chọn đề tài, thu thâ ̣p và xử lý thông tin, trình bày thông tin, biên tâ ̣p, đăng tải và tiếp nhâ ̣n, trả lời phản hồi từ bạn đọc

Viê ̣c sản xuất thông tin là tổng hợp lao đô ̣ng sáng ta ̣o của nhiều người , từ cấp

đô ̣ quản lý, đến phóng viên, biên tâ ̣p viên và kỹ thuâ ̣t viên

dựng bộ máy gồm những người có nghiê ̣p vụ báo chí tham gia vào các khâu khác nhau của một quy trình sản xuất sản phẩm báo chí, nhằm thực hiê ̣n chức năng của cơ quan báo chí

1.2.2 Nguyên tắc tổ chư ́ c sản xuất tin nội chính, ngoại giao

Nguyên tắc hoa ̣t đô ̣ng của báo chí chính là nh ững quy tắc và chuẩn mực chung giúp cho báo chí thực hiện được những chức năng xã hội của mình Hoạt đô ̣ng báo chí cần đảm bảo các nguyên tắc về tính khuynh hướng , tính khách quan, chân thâ ̣t, tính dân tô ̣c, tính quốc tế, và tính nhân văn , nhân

đa ̣o Chính từ những nguyên tắc này , hoạt động tổ chức sản xuất tin tức báo chí luôn phải chă ̣t chẽ và hợp lý để đảm bảo thực hiê ̣n mô ̣t cách tốt nhất chức năng của mình

Ở mỗi cơ quan báo chí , các nguyên tắc tổ chức sản xuất sản phẩm báo chí phải dựa trên mục tiêu hoạt động của cơ quan báo chí đó Từ mục tiêu hoạt động mà định ra chức năng của cơ quan báo chí , từ chức năng mà thiết lập bộ máy phù hợp, và từ bộ máy mà bố trí con người đáp ứng yêu cầu

Tuy nguyên tắc tổ chức sản xuất tin tức nói chung và tin nô ̣i chính , ngoại giao nói riêng ở mỗi cơ quan báo chí không giống nhau, nhưng đều phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản sau đây

Hoạt động báo chí chính là hoạt động chính trị , xã hộ i có tác đô ̣ng mạnh mẽ và trực tiếp đến tư tưởng , tình cảm quả công chúng Dù ở bất kỳ

mô ̣t nền báo chí nào, thì báo chí luôn luôn phản ánh tư tưởng của một giai cấp nhất đi ̣nh, chứa đựng mô ̣t khuynh hướng chính tri ̣ nhấ t đi ̣nh Và nếu tồn tại nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau thì sẽ phân ra thành dòng chủ lưu và dòng phụ lưu, dòng chính thống và không chính thống

Tính khuynh hướng là nguyên tắc phổ biến, không thể chối bỏ của hoạt động báo chỉ một cách khách quan, ngoài ỷ muốn của người làm báo Tính khuynh hưởng cũng có thể hình thành một cách khách quan do nguồn gốc xã hội và tư tưởng của bản thân nền báo chỉ, nhưng lại được phát triển và vận dụng một cách tự giác, một cách có ý thức, tức là tính khuynh hưóng trưởng thành ở trình độ cao sẽ trờ thành tính đảng

Ở Việt Nam , báo chí được xác định là cơ quan ngôn luận của Đảng , Nhà nước, các tổ chức chính trị , xã hội và là diễn đàn của nhân dân Sự lãnh

đa ̣o của Đảng trong hoa ̣t đô ̣ng báo chí là trực tiếp, toàn diện và tuyệt đối Nền báo chí cách mạng của nước ta không thể tách rời sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước để thực hiện chức năng của mình

Đặc biệt, tin nô ̣i chính, ngoại giao – hai luồng tin quan tro ̣ng nhất trong mọi nền báo chí và cơ quan báo chí – lại càng nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Đảng và sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước

Khác với các mảng thông tin khác , viê ̣c sản xuất tin nội chính, ngoại giao đòi hỏi yếu tố chính tri ̣ rất cao , yêu cầu nhà báo , biên tâ ̣p viên cũng như

đô ̣i ngũ quản lý có tư tưởng chính tri ̣ cực kỳ vững vàng , nhằm đảm bảo đưa tin đúng đi ̣nh hướng , chính xác, phản ánh đúng cá c quan điểm , chủ trương chính sách đối nội và đối ngoại của đất nước Không những thế, tin nô ̣i chính, ngoại giao còn có tính nhạy cảm rất cao , chỉ một sai sót nhỏ trong quá trình đưa tin cũng có thể gây ra hâ ̣u quả nghiêm t rọng trong xã hội Vì vậy, viê ̣c đảm bảo sự lãnh đa ̣o của Đảng và quản lý của Nhà nước trong mo ̣i khâu của quá trình sản xuất tin tức nói chung cũng như tin nội chính , ngoại giao nói riêng là vô cùng quan tro ̣ng, đảm bảo sự tồn ta ̣i và phát triển của cơ quan báo chí và nhà báo

Nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đa ̣o của Đảng và sự quản lý của Nhà nước

là một nguyên tắc bất di bất dịch trong công tác tổ chức sản xuất tin nội chính, ngoại giao Để đảm bảo nguyên tắc này , cần phát huy vai trò của tổ chức

Đảng trong cơ quan báo chí , song song với viê ̣c bồi dưỡng tư tưởng và rèn luyê ̣n bản lĩnh chính tri ̣ cho đô ̣i ngũ quản lý cũng như phóng viên , biên tâ ̣p viên của cơ quan báo chí

“ Nhạy cảm chính trị” chính là chìa khóa quan trọng cho nhà báo cũng như cơ quan báo chí trong viê ̣c đưa tin chính tri ̣, ngoại giao Nắm bắt được mô ̣t cách nhanh nhạy các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước giúp cơ quan báo chí doa ̣t

đô ̣ng đúng chức năng, trách nhiệm xã hội của mình Mọi mưu toan "phi chính trị hóa" đối với hoạt động báo chí, cố tình tách báo chí ra khỏi sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đều là ảo tưởng; dù với danh nghĩa gì, cũng làm cản trở tới hoạt động của báo chí cách mạng; đồng thời, cũng làm cản trở tới sự phát triển, tiến bộ của đất nước, tổn hại đến lợi ích của nhân dân

1.2.2.2 Đảm bảo tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí

Mỗi cơ quan báo chí đều có tô n chỉ, mục đích hoạt động rõ ràng cụ thể được thể hiê ̣n trong giấy phép hoa ̣t đô ̣ng của cơ quan đó , buô ̣c các cơ quan báo chí phải tuân thủ

Có thể nói, tôn chỉ, mục đích chính là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của cơ quan báo chí, là sợi chỉ xuyên suốt tạo nên đặc điểm riêng của các cơ quan báo chí cũng như sản phẩm của ho ̣

Nguyên tắc hoa ̣t đô ̣ng đúng tôn chỉ , mục đích không chỉ là quy định pháp lý ràng buộc các cơ quan báo chí , mà còn thể hiê ̣n đa ̣o đức của nhà báo

và trách nhiệm xã hội của họ

Tuy nhiên, trong thờ i buổi ca ̣nh tranh thông tin ngày càng gay gắt, cùng với tác đô ̣ng của sức ép tài chính, nhiều cơ quan báo chí rơi vào hiê ̣n tượng xa rời tôn chỉ mục đích, chạy theo các tin giật gân , câu khách mà quên đi nô ̣i dung quan tro ̣ng nhất cần truyền tải Thực tế ko ít cơ quan báo chỉ bi ̣ pha ̣t vì các biểu hiện này

Theo Quy hoa ̣ch báo chí đến năm 2020 vừa được Bô ̣ Thông tin và Truyền thông công bố , việc phát triển báo chí sẽ dựa trên nguyên tắc phát

triển đi đôi với quản lý tốt hê ̣ thống báo chí , và bảo đảm để các cơ quan báo chí thực hiện đúng chức năng , nhiê ̣m vu ̣, tôn chỉ mu ̣c đích , phù hợp vớ i xu thế phát triển của báo chí hiê ̣n đa ̣i Viê ̣c sắp xếp la ̣i các cơ quan báo chí dựa trên cơ sở xác đi ̣nh rõ điều kiê ̣n hoa ̣t đô ̣ng , tôn chỉ mu ̣c đích, đối tượng phu ̣c

vụ để nâng cao chất lượng của báo chí và phát triển mô hình cơ quan báo chí truyền thông đa phương tiê ̣n

Điều này cũng có nghĩa là các cơ quan báo chí xa rời tôn chỉ , mục đích của mình sẽ có nguy cơ bị hạn chế hoạt động , nhằm đảm bảo báo chí đi đúng

đi ̣nh hướng

Đối với mọi nền báo chí , đă ̣c biê ̣t là nền báo chí cách ma ̣ng ở Viê ̣t Nam, thì việc sản xuất tin nội chính , ngoại giao , việc tuân thủ tôn chỉ , mục đích của cơ quan báo chí la ̣i càng quan tro ̣ng

Thông tin thuô ̣c nhóm chính tri ̣ , ngoại giao cần bám sát nhu cầu phát triển của đất nước, truyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước , phản ánh tâm tư , nguyê ̣n vo ̣ng của nhân dân Bên cạnh đó , cần phản ứng ki ̣p thời , nhanh nha ̣y, phản bác lại những thông tin , luâ ̣n điê ̣u sai trái của các thế lực thù đi ̣ch , đă ̣c biê ̣t trong những vấn đề nha ̣y cảm như tôn giáo, dân tô ̣c, nhân quyền

1.2.2.3 Đảm bảo thông tin “Nhanh-Đúng-Trúng-Hay”

“Nhanh-đúng-trúng-hay” chính là những tiêu chí theo thứ tự mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chúc TTXVN trong lần thăm cơ quan Đây cũng là kim chỉ nam cho hoạt động của không những ngành thông tấn mà còn của báo chí nói chung

Trong những yếu tố này , sự nhanh nhạy trong thông tin là yếu tố mà trong nhiều trường hợp quyết đi ̣nh giá tri ̣ và hiê ̣u quả của thông tin

Trong thế giới truyền thông số với sự ca ̣nh tranh thông tin khốc liê ̣t , cùng với sự bùng nổ công nghệ thông tin và toàn cầu hóa ma ̣nh mẽ, thì yếu tố thông tin nhanh có vai trò quan tro ̣ng hơn bao giờ hết Những tin tức đầu tiên

luôn là những tin tức thu hút và hấp dẫn nhất , không những thế , chúng còn tác động đặc biệt hiệu quả lên tư tưởng và tình cảm của công chúng , những người có xu hướng tin vào những tin tức đầu tiên mà ho ̣ nhâ ̣n được thay vì những tin ra sau đó

Bên ca ̣nh đó, với vai trò là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội, báo chí hàng ngày, hàng giờ chuyển tải khối lượng khổng

lồ những thông tin phản ánh cái thế giới xung quanh của con người đến với con người, giúp cho họ hiểu được thực tế cuộc sống hàng ngày đang diễn ra xung quanh họ, và đến lượt họ, họ nhất thiết sẽ thể hiện kết quả của những hiểu biết

đó trong thái độ, trong hành vi tác động vào thực tiễn nhằm cải tạo thực tiễn Nếu những thông tin báo chí chuyển tải tới công chúng xã hội là chân thực, đúng đắn sẽ tác động tích cực tới các tiến trình xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển Ngược lại, nếu báo chí thông tin không chính xác, cho dù vô tình hay cố ý, phục vụ cho những mục tiêu vụ lợi sẽ tác động tiêu cực tới các tiến trình xã hội, kìm hãm sự phát triển của xã hội

Như vậy, bổn phận, sứ mệnh, giá trị nhân văn của báo chí và hoạt động báo chí là giúp cho công chúng xã hội hiểu được những gì đang diễn ra trong thế giới xung quanh họ, giúp họ định hướng thái độ, hành vi một cách đúng đắn Để thực hiện được bổn phận, sứ mệnh ấy, đạt được những giá trị nhân văn ấy thì điều trước tiên và là một trong số những điều cơ bản nhất là thông tin phải chân thực, khách quan Bởi vậy, chân thực và khách quan phải là một trong những nguyên tắc cơ bản, hàng đầu của hoạt động báo chí

Đa ̣t được những điều trên đã ta ̣o nên sự thành công cơ bản của báo chí Tuy nhiên, điều làm nên sự tro ̣n ve ̣n của tin tức chính là tính hấp dẫn Sự hấp dẫn ở đây được thể hiê ̣n qua cả hai mă ̣t, nô ̣i dung và hình thức Nô ̣i dung mới

lạ, đề tài thú vị được thể hiê ̣n mô ̣t cách thu hút sẽ “giữ chân” được ba ̣n đo ̣c, từ đó tăng hiê ̣u quả của thông tin

Tin chính tri ̣, ngoại giao từ lâu đã được xem như những mảng khô khan nhất, đơn điệu nhất Tuy nhiên, đây cũng chính là thử thách thú vi ̣ cho phóng viên, biên tập viên của mảng tin quan tro ̣ng này Thay đổi góc nhìn, tư duy và cách thể hiện trong khuôn khổ cho phép chính là vấn đề đặt ra với phóng viên, biên tập viên

Để làm được những điều này , thì một cơ cấu tổ chức hợp lý ở cơ quan báo chí là yếu tố quyết định Tư duy của nguời quản lý , lãnh đạo cơ quan là yếu tố trước tiên , cho phép phóng viên , biên tâ ̣p viên phát huy hết khả năng của bản thân mà không phải canh cánh sự “an toàn” là trên hết Mô ̣t bô ̣ máy linh đô ̣ng, gọn nhẹ cũng là yếu tố quan trọng làm nên tính cạnh tranh thông tin của cơ quan báo chí

Bên ca ̣nh đó , cũng đòi hỏi một đội ngũ phóng viên , biên tâ ̣p viên tha ̣o nghề, có bản lĩnh chính trị tốt , để đảm bảo thông tin nhanh nhưng không ẩu ,

lạ nhưng không sai định hướng

1.2.2.4 Đảm bảo thông tin đáp ứng tốt nhu cầu công chúng

Nếu coi báo chí là mô ̣t sản phẩm hàng hóa , thì công chúng chính l à khách hàng Để cơ quan báo chí hoa ̣t đô ̣ng hiê ̣u quả, thì sản phẩm báo chí đầu tiên là phải đáp ứng tốt nhu cầu của công chúng Nhu cầu của công chúng chính là động lực cũng là mục đích của hoạt động báo chí

Trong thời đa ̣i hiê ̣n nay , sự phát triển của dân trí và các tiến bô ̣ công nghê ̣ thông tin khiến người đo ̣c không còn phải “ăn” những món ăn mà ho ̣ được báo chí cung cấp , mà họ còn có quyền quyết định những “món ăn” mà

họ thích

Điều này đă ̣t ra mô ̣t thử thách không nhỏ đối với các cơ quan báo chí ,

đă ̣c biê ̣t khi đưa tin chính tri ̣, ngoại giao Công chúng hiê ̣n nay thường không chấp nhâ ̣n thông tin mô ̣t chiều mang tính “tuyên truyền” , hơn nữa ho ̣ la ̣i càng không ngó ngàng đến những tin tức “khô khan” , khó đọc thường xuất hiện ở mảng nôi chính , ngoại giao Chính vì vậy, hiểu công chúng muốn “món gì” ,

được chế biến thế nào, luôn là mô ̣t câu hỏi lớn đă ̣t ra với mo ̣i cơ quan báo chí,

ở mọi nền báo chí

Mô ̣t trong những cá ch để hiểu công chúng -khách hàng của báo chí , là tạo ra sự giao tiếp rộng rãi giữa báo và quần chúng: cả ở những thông tin quần chúng cung cấp để đăng tải với các hình thức và phương thức khác nhau; cả ở những nhận xét, đánh giá, yêu cầu, đòi hỏi, phản ứng và thái độ của công chúng đối với tờ báo, nhà báo Mối liên hệ chặt chẽ như vậy giúp cho cơ quan báo chí nắm được: khuynh hướng của công chúng như thế nào? Nhu cầu của

họ ra sao? Họ ưa thích những loại thông tin nào để điều chỉnh hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin hàng ngày của họ

Để làm được điều này , nhiều cơ quan báo chí đã tìm cách tương tác nhiều hơn với công chúng , lắng nghe nhiều hơn và nghiêm túc hơn phản hồi của công chúng , bên ca ̣nh viê ̣c xây dựng mô ̣t đô ̣i ngũ công tác viên rô ̣ng rãi

để đi sâu vào quàn chúng, nắm bắt được từng hơi thở của cuô ̣c sống

Tuy nhiên , báo chí không nên chạy theo những nhu cầu tầm thường công chúng, vid du ̣ như những thông tin kiểu “cướp , giết, hiếp”, hay chỉ phản ánh những gì công chúng muốn biết , mà bên cạnh đó , báo chí còn cần phải

đi ̣nh hướng công chúng , hướng ho ̣ vào những thông tin bổ ích , có tính nhân văn, để tạo được không khí lành ma ̣nh, lạc quan trong xã hội

hợp lý

Từ viê ̣c xác đi ̣nh được chức năng , nhiệm vu ̣ của mình , mô ̣t doanh nghiê ̣p, tổ chức sẽ có cách sắp xếp nhân lực , vâ ̣t lực để thực hiê ̣n những mu ̣c tiêu, chứ c năng đó Viê ̣c sắp xếp khoa ho ̣c, hợp lý và hiê ̣u quả nguồn nhân lực cũng như có một cơ chế tài chính hợp lý là việc vô cùng quan trọng đối với mọi cơ quan , tổ chức và doanh nghiê ̣p , là một yêu cầu sống còn trong công tác tổ chức

Đối với một cơ quan báo chí , viê ̣c sản xuất ra sản phẩm báo chí chất lượng đòi hỏi nhiều khâu trong đó có sự tham gia của nhiều người , và tất nhiên cũng cần mô ̣t nguồn kinh phí không hề nhỏ Viê ̣c tổ chức sắp xếp nhân sự hiê ̣u quả và cơ chế tài chính hợp lý chính là chìa khóa để cơ quan báo chí hoạt động hiệu quả , tức là thực hiê ̣n tốt chức năng , nhiê ̣m vu ̣ và đảm bảo nguồn thu bền vững Điều này được thể hiê ̣n trực t iếp qua chất lượng sản phấm thông tin và viê ̣c thu hút nhân tài của cơ quan báo chí

Mô ̣t bô ̣ máy nhân lực được sắp xếp đúng người , đúng viê ̣c sẽ mang la ̣i

mô ̣t bô ̣ máy hoa ̣t đô ̣ng hiê ̣u quả mà không cồng kềnh , không gây lãng phí về nhân lực Bên ca ̣nh đó , cơ chế tài chính , nhuâ ̣n bút hợp lý sẽ khuyến khích phóng viên, biên tâ ̣p viên sản xuất tin bài có chất lượng , từ đó nâng cao hiê ̣u quả hoạt động của cơ quan báo chí

Đối với việc tổ chức sản xu ất tin nội chính , ngoại giao nói riêng , viê ̣c phân bố nhân lực và nguồn ngân sách hợp lý là vô cùng quan tro ̣ng Hiê ̣n nay, chỉ có những cơ quan báo chí lớn, có nguồn kinh phí ổn định, ví dụ Thông tấn

xã Việt Nam, Đài tiếng nói Việt Nam, Đài truyền hình Viê ̣t Nam và Báo Nhân dân, mớ i có hê ̣ thống phóng viên trải khắp các đi ̣a bàn, bao quát mo ̣i thông tin

nô ̣i chính và ngoa ̣i giao diễn ra trên khắp cả nước Chính từ yêu cầu rất cao về nhân lực cũng như vâ ̣t lực cho viê ̣c sản xuất tin bài ở lĩnh vực nô ̣i chính , ngoại giao đòi hỏi các cơ quan báo chí cân nhắc về khả năng bố trí , đầu tư phóng viên trực tiếp sản xuất tin bài hay khai thác lại từ những cơ quan báo chí chính thống lớn Trên thực tế, rất nhiều cơ quan báo chí quy mô nhỏ cho ̣n phương án khai thác tin từ các đơn vi ̣ báo chí nguồn như TTXVN , VOV, VTV hay Báo Nhân dân

1.3 Quy tri ̀nh sản xuất tin nô ̣i chính, ngoại giao

1.3.1 Lập kế hoa ̣ch thông tin

Khâu lên kế hoa ̣ch thông tin đóng vai trò vô cùng quan tro ̣ng đối với mọi cơ quan báo chí , đảm bảo sản phẩm có chủ đề nhất qu án và rành mạch ,

không tản mát, vụn vặt Phóng viên sau đó sẽ được giao đề tài theo chủ đề tòa soạn đưa ra theo yêu cầu thông tin hoặc theo mảng thông tin ho ̣ theo dõi, hoă ̣c

mô ̣t nhóm phóng viên sẽ được lâ ̣p thành mô ̣t đô ̣i cùng nhau khai thác mô ̣t đề tài lớn theo sự phân công sắp xếp của lãnh đạo ban hoặc lãnh đạo cơ quan

Trướ c khi giao phóng viên thực hiê ̣n tin, bài, các phòng, ban thường có dự kiến trước những sự kiê ̣n quan tro ̣ng để đưa tin , hoă ̣c những chiến di ̣ch thông tin về mô ̣t chủ đề hay sự kiê ̣n nóng được dư luâ ̣n quan tâm

Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều sự kiê ̣n xảy ra bất ngờ , không theo kế hoạch, đòi hỏi phóng viên phải nha ̣y bén, nắm bắt vấn đề và thông tin nhanh

Khâu lập kế hoạch thông tin đòi hỏi cấp quản lý, trưởng ban, thư ký tòa soạn phải có cái nhìn bao quát mọi vấn đề đang diễn ra được dư luận quan tâm

Đặc biệt, đối với tin thuô ̣c nhóm chính tri ̣, ngoại giao, đòi hỏi người lên kế hoạch thông tin p hải có nhạy bén chính trị , am hiểu các chủ trương , chính sách của Đảng và Nhà nước, cũng như có con mắt, tầm nhìn và đầu óc dự báo tốt, nắm bắt được những vấn đề nóng bỏng được công chúng quan tâm

Đối với hai thể loại tin này , đôi khi công tác dự kiến thông tin không quan trọng bằng công tác chỉ đạo thông tin Khác với những mảng thông tin khác, những tin thuô ̣c nhóm chính tri ̣ , ngoại giao khi có sự kiện diễn ra bất thường, cần thông tin ki ̣p thời để hướng dẫn dư luâ ̣n , cần có sự chỉ đa ̣o nhanh nhâ ̣y và sát sao giữa người lãnh đa ̣o và phóng viên , lúc này, sự kết hợp giữa phóng viên, biên tâ ̣p và lãnh đa ̣o cơ quan báo chí là cực kỳ cần thiết , đòi hỏi tính linh hoạt cao Trong những trường hợp này , lãnh đạo cơ quan báo chí có thể ra quyết đi ̣nh bỏ qua mô ̣t số bước nhất đi ̣nh trong quy trình sản xuất tin bài để đảm bảo tốc độ thông tin

1.3.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch thông tin

Đây là khâu dành cho phóng viên trực tiếp làm tin , bài Để s ản xuất được mô ̣t tác phẩm báo chí , thì thông thường, phóng viên cần thực hiện đầy đủ các bước sau: tìm hiểu và nghiên cứu thực tế; xác định chủ đề - đề tài - tư

tưởng chủ đề; thu thập và khai thác thông tin; thể hiện tác phẩm về nội dung

và hình thức

Tìm hiểu và nghiên cứu thực tế là khâu đầu tiên trong quy trình sáng

tạo một tác phẩm báo chí Quá trình tìm hiểu và nghiên cứu thực tế nếu được coi trọng sẽ giúp nhà báo có thêm thông tin, tài liệu, giúp cho việc chọn đề tài thuyết phục hơn Thực tế đời sống luôn biến động hàng ngày hàng giờ, việc tìm hiểu và nghiên cứu thực tế chính là quá trình nhà báo thu thập thông tin cần thiết cho việc quyết định có chọn hay không chọn đề tài đó

Xác định đề tài, chủ đề, tư tưởng chủ đề Đề tài là những vấn đề đặt ra

trong cuộc sống thực, rất đa dạng và phong phú, không phụ thuộc vào phạm

vi giới hạn rộng hay hẹp của vấn đề, sự kiện mà thường mang tính khách quan Tư tưởng chủ đề là nội dung được nhà báo xác định cách thức thể hiện

tư tưởng, quan điểm, cách nhìn nhận của nhà báo về vấn đề đó Tư tưởng chủ

đề thể hiện rõ lập trường, sự nhận thức và những phán xét của nhà báo về một vấn đề nào đó Đây là khâu thứ hai quan trọng, nó giúp nhà báo xác định và giới hạn vấn đề để triển khai các bước tiếp theo Nếu việc tìm hiểu thực tế được tiến hành tốt, có hiệu quả thì việc xác định đề tài chủ đề, tư tưởng chủ

đề sẽ bảo đảm chính xác và hiệu quả

Thu thập và khai thác thông tin Đây là quá trình đòi hỏi nhà báo phải

có kỹ năng nghiệp vụ tinh thông để có thể khai thác thông tin một cách chính xác nhất, đầy đủ nhất Thông thường, các nhà báo sử dụng 3 phương pháp cơ bản để có được thông tin Trước hết là, đọc và nghiên cứu tài liệu - có thể đọc các bản báo cáo, kỷ yếu, tư liệu lịch sử, đọc và tìm kiếm trên mạng internet Đọc thường kết hợp với phân tích, so sánh… tìm hiểu bản chất của những thông tin sự kiện, vấn đề liên quan đến đề tài, chủ đề tác phẩm

Thứ hai là sử dụng phương pháp phỏng vấn thông qua hệ thống câu hỏi để tìm kiếm thông tin từ đối tượng và những nhân vật liên quan hoặc nhân vật nắm giữ thông tin Nhà báo cần biết lựa chọn đối tượng, chuẩn bị hệ thống câu hỏi,

các phương tiện kỹ thuật thích hợp để thu thập thông tin phục vụ cho chủ đề của tác phẩm Phương pháp thứ ba là quan sát Khi quan sát, nhà báo có sự phân tích, thẩm định, nhận xét Quan sát kèm theo sự cảm nhận của người quan sát sẽ quyết định việc thu thập thông tin và thẩm định thông tin chính xác hơn

Thể hiện tác phẩm về nội dung và hình thức Nội dung của một tác

phẩm báo chí thường phản ánh chân thực, khách quan những sự kiện, vấn đề,

sự việc có thực xảy ra trong cuộc sống hàng ngày, mang tính thời sự, có ý nghĩa xã hội và được công chúng quan tâm Đây là khâu quan trọng trong quy trình sáng tạo tác phẩm, bởi vì, tác phẩm có hấp dẫn công chúng hay không sẽ phụ thuộc vào những vấn đề mà nó đề cập và cách thức thể hiện nó

Về hình thức thể hiện tác phẩm, trước hết, nó tùy thuộc loại hình báo chí và thể loại tác phẩm Mỗi thể loại báo chí thể hiện một mô thức phản ánh khác nhau tùy theo mục đích của tác phẩm

Đối với các cơ quan báo chí chính thống , lĩnh vực chính trị, ngoại giao từ lâu vẫn có mô ̣t vi ̣ thế quan tro ̣ng Riêng viê ̣c xếp dă ̣t vào vi ̣ trí trang nhất hoă ̣c trang chủ trong tờ báo đã nêu bâ ̣t tầm q uan tro ̣ng của nó Những xu thế gần đây chứng tỏ rằng, các đề tài địa phương và khu vực đang ngày càng tranh chấp vi ̣ trí này của lĩnh vực chính tri ̣ và đang đấu tranh giành cho mình

Tác phẩm báo chí là sản phẩm cá nhân sáng tạo ban đầu của phóng

viên, nhưng sau khi hoàn thành sẽ được biên tập cho phù hợp với chủ đề, tôn chỉ mục đích của tờ báo Vì thế mà không thể bỏ qua khâu duyệt bài Sản phẩm báo chí xuất hiện trước công chúng luôn có bàn tay biên tập Người

biên tập là những người đầu tiên thay mặt công chúng đọc tác phẩm của nhà báo Họ chỉnh sửa, cắt ngắn hoặc thêm bớt, kéo dài cho rõ ý, rõ câu chữ Có tác phẩm phải biên tập nhiều, có tác phẩm phải biên tập ít tùy thuộc vào trình

độ người viết bài và trình độ biên tập viên Khi ra với công chúng, tác phẩm phải đạt độ hoàn hảo nhất có thể

Công viê ̣c của nhà báo trước hết được ghi nhâ ̣n qua quá trình cho ̣n lo ̣c nghiêm túc cả mô ̣t núi sự kiê ̣n và thông tin Công tác biên tâ ̣p buô ̣c phải ch ọn lựa, nhưng nhiều khi cũng ph ải chủ động nếu cần thiết , phải kiểm tra tính đúng đắn, sự đầy đủ và tính tương quan của các thông tin được cung cấp Sự cân nhắc về giá tri ̣ của các thông tin có mô ̣t tầm quan tro ̣ng lớn

Sự phức ta ̣p ngày cang tăng của vấn đề chính tri ̣ đã dẫn tới sự phân hóa

rõ rệt hơn trong tổ chức biên tâ ̣p nô ̣i bô ̣ ở hầu hết các cơ quan báo chí Đặc biê ̣t sự phong phú của những vấn đề chính sách đối nô ̣i đã chứng tỏ rằng mô ̣t sự giao thoa với các lĩnh vực khác là không thể tránh khỏi Ví dụ một cuộc viếng thăm cấp nhà nước cũng có thể đồng thời là vấn đề kinh tế vừa là vấn

đề chính sách đối nội

Các nhà báo hoạt động trong lĩnh vự c đối ngoa ̣i phải luôn ý thức đước tác dụng song phương của những tin tức và bình luận của họ Vai trò của người biên tâ ̣p trong lĩnh vực đối ngoa ̣i là cực kỳ quan tro ̣ng , đôi khi chỉ bỏ sót một từ ngũ hoặc chi tiết sẽ ản h hưởng không nhỏ tới tính chất và tác du ̣ng của thông tin

Hiê ̣n nay, viê ̣c biên tâ ̣p trực tuyến đang dẫn phổ biến ở nhiều cơ quan báo chí Vì công việc biên tập trực tuyên cần được thực hiện qua khả năng thông tin thời sự liên tục nên nó chịu nhiều sức ép về thời gian Nó đòi hỏi ngoài những kiến thức sâu rộng và vững vàng của nhà báo, cần tinh thần trách nhiê ̣m tâ ̣p thể, sự linh hoa ̣t và khả năng làm viê ̣c nhóm

1.3.4 Xuất bản và phát hành

Mô ̣t tác phẩm hay mô ̣t sản phẩm báo chỉ chỉ được xem là hoàn thiê ̣n và

có giá trị khi nó đến được tay độc giả Sản phẩm báo chí có hay đến mấy , nhưng không đến được với công chúng cũng được xem như không có giá tri ̣

và không đa ̣t được mu ̣c đích thông tin của mình Chính vì thế, khâu xuất bản

và phát hành là một khâu không kém phần quan trọng trong toàn bô ̣ quy trình sản xuất sản phẩm báo chí

Khâu xuất bản và phát hành đối với sản phẩm báo chí nói chung là khâu trực tiếp đưa sản phẩm báo chí đến với công chúng Hoạt động này bao gồm viê ̣c in ấn, phát sóng hoặc phát mạng tùy thuộc vào các loại hình báo chí khác nhau như báo in , phát thanh, truyền hình hay b áo mạng điện tử Đây là khâu mang tính kỹ thuâ ̣t rất cao , ảnh hưởng trực tiếp đến nội dung và hình thức của sản phẩm báo chí , cũng như quyết định tính kịp thời của sản phẩm báo chí Chỉ một lỗi nhỏ trong khâu này có t hể làm sản phẩm báo chí mất đi giá trị hoặc giảm giá trị Vì thế, làm tốt khâu này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hình ảnh của cơ quan báo chí

Đặc biệt trong lĩnh vực chính trị , ngoại giao, thì tính nhanh nhạy của thông tin lại đóng vai trò mấu chốt đối với hiê ̣u quả thông tin Độc giả thường

có xu hướng tin tưởng và nhớ những tin tức đầu tiên ho ̣ đo ̣c được về mô ̣t sự kiê ̣n, vấn đề nào đó Vì vậy, những tin tức sớm nhất, đầu tiên luôn có tác động sâu sắc vào tư tưởng và tình cảm của công chúng, có tác dụng định hướng dư luâ ̣n rất ma ̣nh mẽ Và một trong những khâu quyết định đến tốc độ của thông tin chính là khâu xuất bản, phát hành Sự châ ̣m chễ trong khâu này có thể làm công sức của cả cơ quan báo chí trở thành vô ích

Hiê ̣n nay, khi báo ma ̣ng điê ̣n tử đang phát triển lấn lướt các loa ̣i hình báo chí khác, đă ̣c biê ̣t là báo in , thì cuộc chạy đua thông tin càng trở nên gay gắt Thông tin trên báo ma ̣ng điê ̣n tử được phát hầu như tức thì sau khi được biên

tâ ̣p, và được cập nhật thường xuyên với dung lượng không giới hạn Ở cuộc

chạy đua thông tin này , tin càng được phát hành sớm thì tính ca ̣nh tranh c ủa thông tin càng cao, do vâ ̣y hiê ̣u quả thông tin cũng vì thế mà lớn hơn rất nhiều

1.3.5 Tiếp nhâ ̣n và xử lý phản hồi

Sau khi phát sóng, tác phẩm báo chí sẽ nhận được các thông tin phản hồi của người đọc, người nghe, người xem Thông thường thì nhà báo ít để ý đến những thông tin phản hồi của dư luận, bởi họ thường bận rộn và có quá nhiều sự quan tâm khác Tuy nhiên, một nhà báo có trách nhiệm là nhà báo biết quan tâm đến những thông tin phản hồi từ công chúng để điều chỉnh thái

độ đối xử

Trong nền báo chí hiê ̣n đa ̣i hiê ̣n nay , với sự bùng nổ của công nghê ̣ thông tin, tính tương tác của báo chí ngày càng trở nên quan trọng Đặc biệt, sự phát triển của mạng Internet và công nghệ thông tin cho phép công chúng phản hồi lại một thông tin trên báo chí gần như ngay tức khắc Tính tương tác của báo chí ngày càng cao , thì báo chí càng đến gần hơn với công chúng , và như thế, báo chí cũng thực hiện được tốt hơn chức năng thông tin và vai trò làm cầu nối phản biện xã hội của mình

Sự tương tác của báo chí cũng giúp báo chí hấp dẫn hơn rất nhiều đối với công chúng, bởi ở đó, công chúng không chỉ là người tiếp nhâ ̣n thông tin ,

mà còn tham gia vào quá trình sản xuất tin tức Tính tương tác của báo chí khiến tin tức không còn đi theo dòng chảy mô ̣t chiều từ báo chí đến công chúng, mà còn theo chiều ngược lại, từ công chúng đến báo chí

Cơ quan báo chí còn thu được rất nh iều lợi ích từ những phản hồi của công chúng, bởi đây là nguồn thông tin vô cùng quý giá để cơ quan báo chí biết được xu hướng tiếp nhâ ̣n thông tin báo chí , các thị hiếu của độc giả, cũng như các phê bình về mă ̣t nô ̣i dung, hình thức của tác phẩm báo chí, từ đó nâng cao chất lượng thông tin và phu ̣c vu ̣ đô ̣c giả tốt hơn

Hiê ̣n nay, rất nhiều các trang báo điê ̣n tử cho phép người đo ̣c gửi bình luâ ̣n, phản hồi của họ trực tiếp phía cuối tin , tất nhiên có sự biên tâ ̣p và cho ̣n

lọc của tòa soạn Tuy nhiên, với các tin nha ̣y cảm trong các lĩnh vực chính tri ̣, ngoại giao, thì những phản hồi này thường được cân nhắc , lựa cho ̣n và biên

tâ ̣p kỹ hơn trước khi đưa lên ma ̣ng , tránh sự lợi dụng của các thế lực thù địch chống phá

Tuy nhiên, đối vớ i lĩnh vực nô ̣i chính , ngoại giao, viê ̣c tiếp nhâ ̣n phản hồi từ công chúng có ý nghĩa cực kỳ to lớn Những phản hồi có giá tri ̣ từ ba ̣n

đo ̣c không chỉ góp phần nâng cao chất lượng tin bài của cơ quan báo chí , mà còn là nguồn tham khảo, đóng góp lớn cho các chủ trương , chính sách của Đảng và Nhà nước, để báo chí thực sự là cầu nối giữa Nhà nước và nhân dân , thực hiê ̣n tốt vai trò phản biê ̣n xã hô ̣i của mình

Tin nội chính được hiểu là các tin về hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hô ̣i, Chính phủ, các tổ chức chính trị -xã hội, các đoàn thể chính trị, các cơ quan trong khối nội chính (Tư pháp, Thanh tra, Công an, Tòa án, Viện Kiểm sát… ), các bộ, ban ngành trung ương và các đi ̣a phương , và các hoạt động chính trị , xã hộ i nổi bâ ̣t trong nước , các lĩnh vực an ninh quốc phòng, dân tộc tôn giáo, lao động thương binh xã hội

Trong khi đó, tin ngoa ̣i giao được đi ̣nh nghĩa là các tin về các hoa ̣t

đô ̣ng giao lưu, hợp tác với nước ngoài diễn ra trong nước trên mọi lĩnh vực

Tin nội chính, ngoại giao có vai trò quan trọng trong việc đưa thông tin đến công chúng, tuyên truyền đường lối, chủ trương chính sách đối nội và đối ngoại của Đảng và Nhà nước đến với người dân, góp phần giám sát và phản biện xã hội