Phong cách ký chân dung của nhà báo phan quang (khảo sát từ năm 2000 đến năm 2010)

đều là ký ức về các nhân vật đương thời ông đã gặp, với những chi tiết đắt giá về ngôn ngữ, nét tính cách, tiểu sử và các tác phẩm của nhân vật,… giúp cho bạn đọc thấy được tầm vóc, nhâ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TRẦN HỒNG NHUNG

PHONG CÁCH KÝ CHÂN DUNG

CỦA NHÀ BÁO PHAN QUANG

(Khảo sát từ năm 2000 đến năm 2010)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

HÀ NỘI - 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : TS LÊ THỊ NHÃ

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Luận văn được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Lê Thị Nhã, Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Các tài liệu, số liệu trích dẫn sử dụng trong Luận văn là hoàn toàn trung thực và đáng tin cậy Các kết quả nêu trong Luận văn không trùng lặp với các công trình khoa học đã được công bố

Hà Nội, ngày 23 tháng 1 năm 2016

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Hồng Nhung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KÝ CHÂN DUNG VÀ PHONG CÁCH BÁO CHÍ 9

1.1 Khái niệm và sự ra đời, phát triển của thể ký 9

1.2 Khái niệm và đặc điểm của ký chân dung 18

1.3 Phong cách báo chí và ý nghĩa của việc xây dựng phong cách đối với nhà báo 27

Tiểu kết chương 1 35

CHƯƠNG 2: NHÀ BÁO PHAN QUANG VÀ NHỮNG NÉT NỔI BẬT VỀ PHONG CÁCH KÝ CHÂN DUNG CỦA PHAN QUANG 37

2.1 Giới thiệu về nhà báo Phan Quang 37

2.2 Những đặc điểm nổi bật về phong cách ký chân dung của nhà báo Phan Quang 40

2.3 Những đánh giá chung về phong cách ký chân dung và bài học kinh nghiệm về nhà báo Phan Quang 97

Tiểu kết chương 2 102

KẾT LUẬN 106

TÀI LIỆU THAM KHẢO 109

đa dạng của báo chí cũng chính là cơ hội để các tác giả, các nhà báo không ngừng sáng tạo trong việc sử dụng thể loại báo chí với ngôn ngữ, giọng điệu đặc trưng riêng của mình nhằm kiến tạo những tác phẩm báo chí vừa cung cấp đầy ắp thông tin, vừa hấp dẫn đọc giả bởi văn phong điêu luyện, sắc sảo

Một trong những thể loại tiêu biểu, bộc lộ được sự ưu việt cũng như lợi thế của báo chí trong việc phản ánh sự thực chính là ký Ký có khả năng bao quát cuộc sống, phản ánh từ những sự kiện trọng đại đến nét sinh hoạt đời thường trong mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội Ký theo sát diễn biến của đời sống, nhạy bén với sự biến thiên của thời cuộc, có khả năng phát hiện hướng vận động của hiện thực Đặc điểm chung của thể loại ký là sự kết hợp giữ thông tin sự kiện, thông tin lý lẽ, thông tin thẩm mỹ Với tất cả những khả năng trên, ký trở thành nhóm thể loại xung kích không thể thiếu trên mặt trận tư tưởng văn hoá Nhiều nhà báo không những thích viết ký mà còn

“phải” viết ký để truyền tải thông tin đến độc giả một cách chân xác và hiệu quả nhất

Với quan niệm báo chí cách mạng là một mặt trận chiến đấu của cách

mạng, Bác Hồ chỉ rõ: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút

trang giấy là vũ khí sắc bén của họ” [32, tr.616] Cuộc đấu tranh trường kỳ

của dân tộc ta đã hun đúc nên nhiều nhân cách báo chí lớn Bằng lòng yêu thương và trách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dân, họ dành hết tài năng và tâm huyết nhằm cho ra đời những bài báo có giá trị Những tác phẩm đó là

2

một trong những nguồn động viên khích lệ to lớn, củng cố tinh thần để nhân dân vững tâm đi theo đường lối, chủ trương cách mạng đúng đắn của Đảng và Nhà nước Nhà báo Phan Quang là một trong số những tài năng dành trọn tâm huyết cho báo chí cách mạng như vậy Là một nhà báo trưởng thành từ kháng chiến chống Pháp, với hơn 60 năm hoạt động báo chí, nhà báo Phan Quang đã trở thành một cây viết xuất sắc có lập trường kiên định và phong cách nổi bật Ông viết nhiều thể loại: bình luận, chuyên luận, xã luận, phóng sự, điều tra, đặc biệt thành công hơn cả là thể loại ký báo chí Khi nhắc đến mảng sáng tác

ký của ông, nhiều độc giả đã dành trọn thiện cảm và sự ngưỡng mộ của mình đối với những bài ký chân dung của ông Phan Quang đã dành nửa đời người

để cần mẫn cóp nhặt những câu chuyện, phác họa những chân dung Mảng tác phẩm này của ông được xuất bản thành nhiều đầu sách, cuốn nào cũng đầy ắp tri thức, thấm đượm tình người Những trang viết về các chính trị gia, học giả, văn nghệ sĩ của Phan Quang cũng trở thành nguồn cứ liệu quý giá cho nhiều thế hệ bạn đọc cũng như nhà báo trẻ nghiên cứu, học tập

Trong một tự bạch, nhà báo Phan Quang tâm sự rằng, ước mơ của ông

là được theo con đường văn chương, nhưng Cách mạng lại giao cho ông công việc làm báo Rồi theo dòng chảy của thời gian, ông nhận ra rằng, cái công việc tuy không phải là con đường mình chọn ngay từ đầu, nhưng chắc chắn đó

sẽ là con đường mình bền bỉ theo suốt cuộc đời Khi trưởng thành trong nghề báo và có “cốt cách” của một người quản lý, nhà báo Phan Quang được người trong giới gọi là “ông quan” làm báo, thế nhưng sự cần mẫn, hăng say dành cho những trang viết của ông vẫn vẹn nguyên như những ngày chân ướt chân ráo vào nghề Phan Quang có có một sự nghiệp viết lách đáng nể: Nhiều truyện ngắn, truyện vừa, truyện thiếu nhi và đặc biệt là các tập ký - một thế mạnh làm nên nhà báo Phan Quang Ông cũng nổi tiếng là một dịch giả tin

cậy, từng dịch tác phẩm nổi tiếng Nghìn lẻ một đêm Viết nhiều lĩnh vực, thể

loại, nhưng trước sau Phan Quang vẫn là một nhà báo xuất sắc

3

Nhà báo Phan Quang sáng tác rất nhiều tác phẩm thuộc thể loại ký chân dung, các tác phẩm khắc hoạ chân dung ấy được nhà báo Phan Quang ưu ái đặt trong từng cuốn sách với những tựa đề khác nhau, nhưng tựu chung lại đều nói về con người với phẩm cách nổi bật Những cuốn sách nổi tiếng như:

Phác hoạ chân dung (2005), Cho đến khi giã từ trần thế (2011), Thương nhớ vẫn còn tập 1 (2011), Thương nhớ vẫn còn tập 2 (2011) đều là ký ức

về các nhân vật đương thời ông đã gặp, với những chi tiết đắt giá về ngôn ngữ, nét tính cách, tiểu sử và các tác phẩm của nhân vật,… giúp cho bạn đọc thấy được tầm vóc, nhân cách lãnh tụ Hồ Chí Minh, các đồng chí Trường Chinh, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Chí Thanh, Nguyễn Văn Linh… các nhà khoa học, văn hóa Trần Văn Giàu, Lương Định Của, Nguyễn Lân, Nguyễn Hiến Lê, Nguyễn Khắc Viện, Hoàng Tùng… các văn nghệ sĩ Tố Hữu, Chế Lan Viên, Huy Cận, Xuân Diệu, Nguyễn Văn Bổng, Bùi Hiển, Trần Hoàn, Nguyễn Văn Thương, Điềm Phùng Thị, Nguyễn Tuân… Đọc những trang viết khiêm nhường mà thân thiết, người đọc có thể biết được vị thế của tác giả - nhà văn, nhà báo Phan Quang

Có thể thấy, với những đóng góp trong lĩnh vực báo chí, đặc biệt với thể ký, nhà báo Phan Quang đã trở thành một trong những tâm điểm trong các công trình nghiên cứu gần đây Tuy nhiên, nhìn toàn diện về sự nghiệp sáng tác của ông, ký chân dung với những đặc thù riêng của nó vẫn chưa được quan tâm và đánh giá một cách đầy đủ và chân xác Điều gì đã làm nên nét đặc trưng của ký chân dung Phan Quang, khiến chúng nổi bật giữa những tác phẩm cùng thể loại? Và thể loại ấy đã ghi dấu tên tuổi của ông như thế nào trong làng báo chí Việt Nam? Để trả lời cho những câu hỏi đó và kiếm tìm sự đánh giá đúng mực cho loại thể ký chân dung của ông, người viết chọn đề tài

nghiên cứu: Phong cách ký chân dung của nhà báo Phan Quang (khảo sát

từ năm 2000 đến 2010) cho Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học

4

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận chung về ký báo chí và ký chân dung Dưới đây xin tóm tắt một số công trình tiêu biểu:

* Sách:

- Các thể ký báo chí của Đức Dũng, Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin,

Hà Nội - 2001 Cuốn sách này được Nhà xuất bản Thông tin xuất bản lần đầu

từ 1992 với tên gọi Ký báo chí và đã được Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin

tái bản hai lần vào các năm 1996, 1998 Để đáp ứng yêu cầu của công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập trong lĩnh vực báo chí, đồng thời đáp ứng nhu cầu của người làm báo và bạn đọc gần xa, Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin tiếp tục cho tái bản lần 3 vào năm 2001 Đây là một công trình nghiên cứu

lý thuyết về thể loại báo chí, tập trung vào nhóm các thể loại thuộc ký báo chí

như: Phóng sự, Ghi nhanh, Ký chân dung, Ký chính luận, Nhật ký phóng viên,

Sổ tay phóng viên và Thư phóng viên Bên cạnh việc làm sáng tỏ những đặc

điểm, đặc trưng của các thể loại nêu trên, ở một mức độ nhất định tác giả đã

cố gắng trang bị cho người đọc những kiến thức cần thiết về kỹ năng sáng tạo các tác phẩm báo chí Đây là một tài liệu vừa đảm bảo những yêu cầu về học thuật, vừa thể hiện rõ sự năng động trong việc bám sát để nhận diện thực tiễn

Ở một góc độ khác, có thể thấy rằng công trình nghiên cứu này đã có đóng góp nhất định cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và cho hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí nước ta trong những năm qua

- Ký văn học và Ký báo chí của Đức Dũng, Nhà xuất bản Văn hoá -

Thông tin, Hà Nội - 2003 Cuốn sách này là kết quả từ một công trình nghiên cứu của tác giả Đức Dũng suốt hơn 10 năm Nội dung sách đề cập đến những vấn đề xung quanh các thể ký - bao gồm ký văn học và ký báo chí Công trình này đã trình bày cơ sở lý luận có tính khoa học về mối quan hệ trực tiếp giữa

5

báo chí, văn học và cuộc đời, giữa ký văn học và ký báo chí Trong cuốn sách này, tác giả đã sử dụng một hệ thống dữ liệu phong phú, đồng thời bám sát thực tiễn sinh động của đời sống văn học và báo chí nước ta - nhất là trong thời kỳ đổi mới để rút ra được những kết luận rất hữu ích

- Các thể loại chính luận báo chí của Trần Quang, Nhà xuất bản Chính

trị Quốc gia, Hà Nội - 2000 Phần đầu của cuốn sách có phân tích những quan niệm khác nhau về thể loại báo chí, trình bày khái quát được sự hình thành của các thể loại báo chí và đặc điểm phân biệt các nhóm thể loại, bao gồm cả thể ký báo chí

* Các bài báo

Trong lĩnh vực báo chí, nhà báo Phan Quang được đánh giá là cây viết sắc sảo, điêu luyện Tên tuổi và các tác phẩm, đặc biệt là các tác phẩm về thể loại ký của Phan Quang luôn nhận được sự chú ý của báo giới Có khá nhiều bài báo, công trình nghiên cứu về Phan Quang và các tác phẩm ký của ông

như: Phan Quang - Người nhiều hơn một nhà của tác giả Ngô Thảo đăng trên Báo Điện tử Tổ Quốc, Nhà văn, nhà báo Phan Quang - Thương nhớ

vẫn còn của tác giả Trần Hoàng Thiên Kim đăng trên Báo Công an Nhân dân, Nhà báo Phan Quang: Cảm nhận Đồng bằng sông Cửu Long của tác giả

Phạm Quốc Toàn đăng trên trang điện tử của Báo Sài Gòn Giải phóng v.v

* Khoá luận, luận văn

Bên cạnh đó còn có luận văn tốt nghiệp cao học báo chí năm 2009 của

tác giả Hoàng Thu Hằng với đề tài Tác phẩm ký báo chí của Phan Quang đề

cập đến tác phẩm ký báo chí của nhà báo Phan Quang Công trình nghiên cứu này chỉ đề cập tới ký báo chí nói chung, chưa đi sâu tìm hiểu phong cách ký chân dung của nhà báo Phan Quang

Các công trình, tài liệu trên ít nhiều đã phân tích được đặc trưng, phong cách ký báo chí nói chung và ký báo chí của Phan Quang nói riêng, rút ra

6

những đóng góp về nội dung cũng như hình thức trong các tác phẩm ký của ông Tuy nhiên, do hạn chế trong khuôn khổ một bài báo, hay một luận văn tốt nghiệp đại học, các công trình trên chưa đi sâu tập hợp, phân tích từng vấn

đề cụ thể về các thể loại trong ký báo chí Hơn nữa, các tài liệu đó còn phân tán và chưa có hệ thống đầy đủ, chưa có công trình nào đi sâu vào nghiên cứu

ký chân dung của Phan Quang Cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào đặt vấn đề nghiên cứu về thể loại ký chân dung từ phương diện phong cách cá nhân gắn với một tác giả cụ thể Vì vậy, luận văn này mong muốn sẽ giải quyết một cách chi tiết hơn, khảo sát cụ thể hơn về ký chân dung của nhà báo Phan Quang Trên cơ sở đó đúc kết và rút ra những nét nổi bật trong phong cách ký chân dung của nhà báo Phan Quang

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Qua khảo sát các tác phẩm ký chân dung của nhà báo Phan Quang, luận văn bước đầu nhận diện, đánh giá những đặc trưng cơ bản trong phong cách

sáng tạo của tác giả ở thể loại này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hình thành cơ sở lý luận và thực tiễn về vấn đề nghiên cứu

- Khảo sát, tìm hiểu phong cách ký chân dung của nhà báo Phan Quang qua khảo sát các tác phẩm ký chân dung của ông giai đoạn từ năm 2000 đến

năm 2010

- Nhận diện và rút ra những đánh giá về phong cách ký chân dung của

nhà báo Phan Quang

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Phong cách ký chân dung của nhà báo Phan Quang

7

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Những tác phẩm ký chân dung của nhà báo Phan Quang trong thời gian

từ năm 2000 đến 2010, bao gồm các tác phẩm ký chân dung đã được đăng trên báo chí và được tập hợp trong các cuốn sách tác giả đã được công bố:

Thương nhớ vẫn còn (tập 1), Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội - 2011, Thương nhớ vẫn còn (tập 2), Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội - 2011 và Cho đến khi giã từ trần thế, Nhà xuất bản Phụ nữ, Hà Nội - 2011

Tác giả luận văn tập trung khảo sát và đánh giá về các tác phẩm ký chân dung các chính trị gia, học giả, nhà báo và văn nghệ sĩ trong nước được nhà báo Phan Quang khắc họa

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

- Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu được xác định từ hai góc tiếp cận: thứ nhất, từ thể loại báo chí, cụ thể là ký báo chí; và thứ hai là ký chân

dung

- Về thể loại tác phẩm báo chí và thể loại ký báo chí, tác giả sử dụng

các quan điểm tiếp cận trong cuốn Thể loại tác phẩm báo chí (tập 1, tập 2)

của Khoa Báo chí, Học viện Báo chí & Tuyên truyền làm cơ sở lý thuyết;

đồng thời có tham chiếu Cơ sở lý luận văn học (tập 3 về thể loại trong văn

học) và một số công trình nghiên cứu về ký báo chí của tác giả Đức Dũng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu được sử dụng để nghiên cứu các sách, tài

liệu liên quan nhằm hệ thống và hình thành các luận điểm khoa học cho luận văn

8

- Phương pháp phân tích nội dung được dùng để phân tích nội dung và

hình thức các tác phẩm ký chân dung của nhà báo Phan Quang

- Phương pháp phỏng vấn sâu được sử dụng để khai thác những ý kiến,

đánh giá của các nhà báo quan tâm và am hiểu về ký chân dung của nhà báo Phan Quang, đặc biệt là những nhà báo cùng thời với ông

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Đề tài nghiên cứu của luận văn này sẽ góp phần khẳng định những nét đặc trưng tiêu biểu nhất trong phong cách ký chân dung của nhà báo Phan Quang - một trong những tác giả tiêu biểu trong nền văn học và báo chí ở nước ta Kết quả của luận văn cũng đóng góp nhất định cho lý luận về thể loại

ký chân dung trong thời gian tới

Một số kết quả của đề tài này có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy, học tập và cho việc sáng tạo những tác phẩm ký chân dung Công trình nghiên cứu này còn có thể được coi như một trong những tài liệu tham khảo về cuộc đời, về sự nghiệp của tác giả Phan Quang, cung cấp những kinh nghiệm cần thiết và bổ ích cho nghề nghiệp và công việc của các nhà báo trẻ quan tâm đến thể loại ký báo chí ở nước ta hiện nay

9

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KÝ CHÂN DUNG

VÀ PHONG CÁCH BÁO CHÍ

1.1 Khái niệm và sự ra đời, phát triển của thể ký

1.1.1 Khái niệm chung về thể ký

Trong quan niệm của nhiều nhà nghiên cứu, ký được nhìn nhận ở hai góc độ: ký văn học và ký báo chí

- Ký văn học:

Từ khi ra đời, thể ký đã có rất nhiều định nghĩa và khái niệm khác

nhau Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Khoa học xã hội Việt Nam - Viện

Ngôn ngữ học xuất bản năm 1992, “Ký là một thể văn xuôi viết về người thực

việc thực có tính chất thời sự, trung thành với hiện thực ở mức cao nhất”

[48]

Theo sách Thuật ngữ nghiên cứu văn học thể loại ký được xem là

“một loại hình văn học tái hiện cuộc sống qua sự ghi chép, miêu tả người

thật, việc thật… Hình tượng của ký có địa chỉ của nó trong cuộc sống Do đó, tính chính xác tối đa là đặc trưng cơ bản của ký” [50, tr.27]

Theo Từ điển văn học của nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm

1984, ký là “một loại hình văn học bên cạnh thơ, tiểu thuyết và kịch, gồm

nhiều thể, chủ yếu là văn xuôi như: bút ký, hồi ký, du ký, nhật ký, phóng sự, tùy bút, tự truyện, tạp văn, bút ký chính luận… Ký phản ánh những sự việc và con người có thật trong cuộc sống” [34, tr.365]

10

Như vậy, ký văn học có thể hiểu là một thể loại ghi chép sự kiện, con người một cách linh hoạt, tương đối nhạy bén trong việc phản ánh hiện thực ở các thể trực tiếp nhất, ở những nét sinh động và tươi mới nhất Ký văn học vừa có khả năng đáp ứng được yêu cầu bức thiết của thời đại, đồng thời vẫn giữ được tiếng nói sâu sắc của nghệ thuật

- Ký báo chí:

Ký báo chí được định nghĩa là một thể loại báo chí thuộc nhóm chính luận nghệ thuật, ghi chép các sự kiện thời sự hoặc chân dung con người một cách chân thực nhất, tuy nhiên vì có sự giao thoa với nghệ thuật, ký báo chí tạo ra một không gian sáng tạo giúp tác giả có thể truyền tải thông tin một cách sinh động và hấp dẫn nhất

GS Hà Minh Đức cho rằng: “Cái gốc của thể ký báo chí là sự ghi chép

tường thuật các hiện tượng của đời sống, vượt ra ngoài giới hạn của một tin tức” [4, tr.69] Đồng thời ông cũng cho rằng: “Các thể ký báo chí có nhiều điểm rất gần gũi trùng hợp với ký văn học Giữa tuỳ bút, phóng sự, ký chân dung, ghi chép của báo chí với phóng sự ghi chép, ký sự, tuỳ bút của văn học thường khó phân biệt về ranh giới” [10, tr.58]

Chính vì vậy ký báo chí là một trong những thể loại khó đối với người cầm bút nhưng lại không kém phần hấp dẫn và quan trọng Đây cũng là một trong những thể loại báo chí được người đọc ưa thích

1.1.2 Sự khác nhau giữa ký văn học và ký báo chí

Ký là một trong các thể loại báo chí chính luận nghệ thuật, được nhiều người sử dụng trong sáng tác văn học và làm báo Tuy nhiên, phân biệt hai thể loại này là khá khó nhưng rất cần thiết cho việc viết báo Trước tiên, thể loại

Ký có nhiều đặc điểm lớn sau:

- Ký phản ánh những vấn đề, sự kiện, con người có thật, điển hình, luôn

cố gắng đảm bảo tính chân thực, chính xác của nội dung

11

- Ký có hình thức co giãn thể loại linh hoạt, giọng điệu phong phú

- Cái tôi trần thuật trong thể loại Ký báo chí là nhân chứng thẩm định hiện thực

Những đặc điểm trên đã tạo cho Ký một diện mạo riêng, tiếng nói riêng trong văn học và báo chí Cũng chính những đặc điểm này đã giúp cho Ký tạo

ra một kênh giao tiếp riêng đối với công chúng

Xung quanh sự tồn tại và phát triển của ký, có một vấn đề đã gây ra nhiều ý kiến khác nhau: Đó là, liệu có nên phân biệt ký văn học và ký báo chí hay không? Trả lời câu hỏi này cũng có những quan niệm trái ngược nhau Có

ý kiến cho rằng sự phân chia đó là cần thiết và cơ sở phân biệt dựa vào chất lượng nghệ thuật Theo quan điểm này thì ký báo chí là những bài ký có chất lượng nghệ thuật thấp, chỉ đơn giản là cung cấp thông tin đối với công chúng, còn ký văn học có chất lượng nghệ thuật cao hơn Ngược lại với quan niệm trên, lại có những người cho rằng không nên có sự phân chia vì bản chất ký chỉ có một: đó là sự ghi chép trung thành cuộc sống

Ký báo chí được đánh giá là rất gần với ký văn học, nhưng có rất nhiều đặc điểm để phân biệt ký văn học và ký báo chí

+ Ký văn học là một thể loại tái tạo hiện thực khách quan thông qua cảm xúc thẩm mỹ Mặc dù cũng có điểm xuất phát từ hiện thực, song ký văn học cho phép tác giả sử dụng thủ pháp hư cấu Sự hư cấu ở đây không có nghĩa là sự thêm thắt hay bịa đặt vô căn cứ Về vấn đề này, GS Hà Minh Đức

cho ý kiến: “Trong tác phẩm ký văn học, “hư cấu nghệ thuật” được vận dụng

có giới hạn trong khuôn khổ người thật việc thật và người viết có thể hư cấu ở những thành phần không xác định” [16, tr.190] Trên cơ sở hiểu biết hiện

thực, người viết vẫn có thể bồi đắp thêm những chi tiết khác miễn là vẫn giữ được tính xác thực của câu chuyện Ngược lại, ký báo chí lại đòi hỏi tính xác thực được đảm bảo một cách tối đa Vì vậy ký báo chí không chấp nhận hư

lại không đòi hỏi tính thời sự quá cao Trong giáo trình Lý luận văn học tập 2

(1987), GS TS Phương Lựu cho rằng: “Ký văn học và ký báo chí giống nhau

ở chỗ đều tôn trọng tính xác thực và tính thời sự Nhưng ở ký báo chí tính xác thực phải được đảm bảo ở mức tuyệt đối, và tính thời sự cũng mang tính chất thật cấp bách, có khi hàng ngày hàng giờ Ký văn học không đòi hỏi như vậy, ngược lại còn đề ra yêu cầu cao hơn về chất suy nghĩ và tình cảm của chủ thể” [54, tr.273]

+ Một điểm nữa để phân biệt hai thể loại này chính là cái tôi trần thuật xuất hiện trong tác phẩm Cái tôi trong ký báo chí là cái tôi nhân chứng tỉnh táo và lý trí Cái tôi này giúp tác giả xem xét vấn đề bằng tư duy lôgic dựa trên một loạt các sự kiện xác thực Từ đó, nhà báo cũng có thể đưa ra giải pháp cho những vấn đề mình đề cập Cái tôi thể hiện trong ký văn học lại giàu cảm xúc thẩm mỹ và sự đồng cảm Dường như cảm xúc của cái tôi và cái ta trong tác phẩm ký văn học hoà nhập làm một

+ Về kết cấu tác phẩm, ký báo chí thường có kết cấu gồm ba phần: vào

đề, nội dung chính, kết thúc vấn đề với nhiều cách thể hiện khác nhau Những

sự kiện, vấn đề được đề cập đến thường được thuyết phục bằng những luận chứng sống động Trong tác phẩm ký báo chí có những tít phụ ngắn gọn, súc tích, nội dung đi thẳng vào vấn đề Đặc biệt, những con số, thông tin trong tác phẩm ký báo chí thường sống động và chính xác Ký văn học thường linh hoạt hơn và cũng không có tít phụ ở giữa tác phẩm Ký văn học có kết cấu uyển chuyển, mềm mại, có thể đan xen giữa quá khứ và hiện thực, giữa liên

13

tưởng và thực tại, giữa suy nghĩ và hành động, làm cho người đọc bị cuốn theo sự việc như chính mình là người nhập cuộc

+ Về bút pháp, ký văn học sử dụng tổng hợp những thủ pháp nghệ thuật của văn học nói chung, tạo ra một giọng điệu phong phú, sinh động Vì thế,

ngôn ngữ của ký văn học giàu hình ảnh và cảm xúc.“Loại thể ký văn học với

sự phóng khoáng và cơ động của nó có thể giúp cho nhà văn ngay trong một tác phẩm vừa phản ánh thực tại vừa đi ngược dòng thời gian, vừa nối một điểm, vừa ôm vào đấy nhiều chân trời của sự sống, vừa suy nghĩ biện luận, vừa trữ tình châm biếm” [5] Ký báo chí cũng có những giọng điệu phong

phú, hình thức thể hiện co giãn linh hoạt nhưng mục đích cuối cùng của ký báo chí là thông tin xác thực và thông tin thời sự nên văn phong ngắn gọn, ngôn ngữ sự kiện súc tích và sắc sảo, không bay bổng như văn học

Ngôn ngữ trong ký văn học mang tính trần thuật với từ ngữ giản dị, thân tình trong khi ngôn ngữ trong ký báo chí giàu khá chuẩn mực, mang tính lôgic, tính chính luận, đáp ứng đầy đủ việc phân tích, tổng hợp và kiến nghị Một tác phẩm ký báo chí thường ngắn hơn tác phẩm ký văn học

Trên thực tế, trong văn học và báo chí thường xuyên có sự giao thoa giữa các thể loại trong hệ thống thể loại báo chí hay văn học Giữa ký báo chí

và ký văn học có nhiều điểm tương đồng Ký báo chí trong hệ thống thể loại báo chí gần gũi với văn học hơn cả Nhà nghiên cứu văn học Phương Lựu

từng đề cập đến vấn đề này: “Nếu có những tác phẩm ký văn học viết tồi,

đăng báo một cách bất đắc dĩ, thì ngược lại có những bài báo mang giá trị văn học cao Từ đó không nên phân biệt ký văn học và ký báo chí một cách cực đoan từ chất lượng nghệ thuật” [16, tr.200] Tuy nhiên, việc phân biệt

giữa ký văn học và ký báo chí vẫn là cần thiết Nhà báo và nhà văn cần phải dựa vào đó để xây dựng nên tác phẩm phù hợp với đặc trưng của loại hình, mang lại hiệu quả truyền thông đối với độc giả một cách cao nhất

14

1.1.3 Sự ra đời và phát triển của thể ký

Cho đến nay, chưa có một tài liệu cụ thể nào đưa ra con số chính xác thời điểm ra đời của nhóm các thể loại ký, tuy nhiên có thể thấy rằng ký xuất hiện từ rất sớm, bắt nguồn từ việc ghi chép những sự kiện trong đời sống loài người từ xa xưa

Trong văn học nói chung, những hình thức ghi chép mang tính chất ký

đã xuất hiện từ rất sớm Thời kỳ ban đầu, ký bị lẫn vào những hình thức ghi chép khác của sử học, triết học, chính trị Thời cổ đại, những tác phẩm ký đã

ra đời “Sử ký của Tư Mã Thiên viết ra từ thế kỷ thứ nhất trước công nguyên

ngoài những giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa, triết học còn được coi là một

trong những tác phẩm ký vĩ đại nhất” [35, tr.120] Sử ký Tư Mã Thiên được

coi là một tuyệt tác văn học trường tồn cùng thời gian cho đến tận ngày nay

Nó như một viên gạch đặt nền móng vững chắc để thể ký phát triển rực rỡ sau này Tuy nhiên, từ thế kỷ XVII trở về trước, thể ký đã có sự hiện diện trong đời sống văn học và báo chí nhưng chưa có nhiều tác phẩm Các tác phẩm mới chỉ là sự ghi chép lịch sử hay trình bày quan điểm triết học Lúc này, thể

ký chưa thực sự thể hiện được tối đa sức mạnh và vị thế của mình trong đời sống văn học và báo chí

Theo tài liệu nghiên cứu lý luận văn học, thể ký bắt đầu hình thành ở phương Tây từ khi chủ nghĩa Khai sáng xuất hiện vào thế kỷ XVIII Nhưng nhiều tác phẩm mới chỉ dừng lại ở sự ghi chép lịch sử hoặc ở sự trình bày quan điểm triết học Năm 1580, Môngtenhơ, nhà triết học, nhà văn Pháp thời

đại Phục hưng, đã cho xuất bản tập Thể nghiệm Tác phẩm này là sự ghi chép

những suy nghĩ, kinh nghiệm của bản thân tác giả.“Điều đặc biệt là

Môngtennhơ không trình bày những quan điểm triết học của mình bằng một thứ tư duy và văn phong lý luận trừu tượng mà bằng tư duy hình tượng với văn phong mềm mại, uyển chuyển” [34, tr.467] Như vậy, trước thế kỷ XVIII,

thể loại ký đã xuất hiện và đặt nền móng cho thể loại ký phát triển rực rỡ sau

15

này Phải đến thế kỷ XVIII, “người ta mới thấy ký văn học xuất hiện nhiều

trên một số tạp chí trào phúng (ví như tờ Người ba hoa và tờ Khán giả của Adison và Stil ở Anh, tờ Họa sỹ của Novinkov ở Nga) và đạt được sự kết tinh nghệ thuật trong sáng tác của các nhà khai sáng, như Những bức tranh Paris của Mersier, Tự thú của Didrot” [54, tr.356] Đây là những tác phẩm đã vạch

trần bản chất nhà nước phong kiến và ủng hộ cho những tư tưởng cách mạng Pháp

Sang thế kỷ XIX, khi chủ nghĩa hiện thực xuất hiện và thành một phong trào sáng tác rầm rộ, thì ký văn học đạt tới sự phát triển cực thịnh

“Nhiều nhà văn hiện thực kiệt xuất như Dickens, Tharcrey, Balzac, Turgenev, Nescrasov, Uspenski, Korolenko đều viết ký và để lại những tác phẩm bất hủ”

[54, tr.356] Tiểu thuyết gia người Anh Tharcrey đã viết tuỳ bút Những kẻ

thời thượng nước Anh Émile Zola, là một nhà văn nổi tiếng của văn học

Pháp thế kỉ XIX, người được coi là nhà văn tiên phong của chủ nghĩa tự nhiên (naturalism) đã để lại cho nền văn học và báo chí những tác phẩm ký mang

tính hiện thực rõ rệt Ngày 13/1/1898, Émile Zola viết bài báo nổi tiếng Tôi kết

tội (J'accuse) trên tờ L'Aurore của Georges Clemenceau, bài báo đã gây tiếng

vang lớn và thúc đẩy quá trình xét xử lại vụ án Dreyfus Bài báo như lời kết án đanh thép nhà cầm quyền Pháp đương thời chà đạp lên số phận của con người

Những biến động đầu thế kỷ thứ XX đã có những tác động sâu sắc đến đời sống văn học và đời sống báo chí ở trên thế giới, tạo ra sự phát triển có tính chất bùng nổ của thể loại ký Với khả năng phản ánh hiện thực một cách sốt dẻo, nhạy bén, sự phóng khoáng trong lựa chọn chất liệu và phổ biến rộng rãi trong công chúng, thể ký đã trở thành thể loại đầu tầu của báo chí Trong

tập ký Phác thảo về nước Anh (1827-1828), tác giả Heinrich Heine đã coi

nền kinh tế công nghiệp là hình thái sản xuất tiến bộ nhất, đồng thời chỉ trích sâu sắc xã hội Anh, nơi có những kẻ rất giàu nhưng đông đảo nhân dân lao động thì nghèo Đặc biệt, không thể không nhắc tới nhà văn Macxim Gorki

16

với hai tập ký Những cuộc phỏng vấn của tôi và Ở Mỹ đã khắc hoạ xã hội

Mỹ bằng ngòi bút châm biếm và sắc sảo Nhà báo Mỹ John Reed với thiên

phóng sự Mười ngày rung chuyển thế giới đã thu hút sự chú ý của toàn nhân

loại Tác phẩm đã tái hiện lên bức tranh sinh động và chính xác về cuộc cách mạng tháng Mười Đây cũng là tác phẩm đầu tiên công bố cho nhân dân biết

về sự thật của cuộc cách mạng vĩ đại này Nhà báo Wilfred Burchett người úc

đã xuất bản tập phóng sự Việt Nam, cuộc kháng chiến thứ hai năm 1965

bằng tiếng Anh viết về cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam Khi mất đi, ông

để lại một tập hồi ký về cuộc đời phóng viên trong suốt 40 năm của mình, cung cấp cho độc giả những thông tin súc tích và độc đáo liên quan đến những sự kiện và nhân vật tiêu điểm của thế giới

- Sự phát triển của thể loại ký ở Việt Nam

Theo sách nghiên cứu lý luận văn học,“nếu tính cả bi ký, tự, bạt, thì ở

Việt Nam, ký xuất hiện từ thời Lý, Trần Đến đời Lê, Nguyễn, ngoài các thể có hình thức giống như ký Trung Quốc, như ký sự, lục, chí, tùy bút, ký văn học

có sự phá cách thể hiện sự sáng tạo phong phú và đạt được những thành tựu đột xuất với các tập Vũ Trung tùy bút của Phạm Đình Hổ, Thượng kinh ký sự của Lê Hữu Trác” [54, tr.357] Trong giai đoạn được coi là đỉnh cao của văn

học dân tộc thuộc ý thức hệ phong kiến này đã xuất hiện một số tác phẩm ký xuất sắc, tiêu biểu cho mảng văn xuôi giàu tính hienẹ thực Trong đó, tác

phẩm Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô Gia văn phái đầu thế kỷ XIX được

coi là một thể ký sự lịch sử, “được đánh giá là tác phẩm đồ sộ nhất và viết có

nghệ thuật nhất của nền văn học dân tộc ta thời kỳ trung đại ” [4, tr.23] Các

tác giả trong Ngô Gia văn phái đã tái hiện lại một không khí lịch sử sống động, có ý nghĩa khái quát cao để chỉ ra bản chất của quá trình suy tàn không

có gì cưỡng lại được của chính quyền phong kiến lúc bấy giờ

Nhà nghiên cứu Vũ Đức Phúc lại khẳng định tác phẩm Chuyến đi Bắc

kỳ năm Ất Hợi của Trương Vĩnh Ký viết năm 1876 “đã mở đầu cho thể loại

17

văn hồi ký, ký sự tiếng Việt” [4, tr.25] Từ năm 1942, nhà nghiên cứu Vũ

Ngọc Phan đã cho rằng: “những tác phẩm ký bằng Việt văn ở nước ta được

mở đầu bằng những bài viết của Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu trong các năm

1915, 1916, 1917 như các bài Luận về ăn ngon, Thằng người ngây cưỡi con

ngựa hay và nhiều bài khác của nhà thi sĩ này đăng trong Đông Dương tạp

chí” [4, tr.26]

Trong dòng văn học và báo chí cách mạng, những tác phẩm ký đầu tiên

đã ra đời từ những năm 20 của thế kỷ XX, được đánh dấu bằng những bút ký

chính luận xuất sắc của Nguyễn Ái Quốc Những tác phẩm như Bản án chế

độ thực dân Pháp, Khai hoá giết người của Người được coi là những tác

phẩm ký mẫu mực Đó là những tác phẩm không chỉ phục vụ rất kịp thời và hiệu quả mục đích cách mạng, mà nó còn đặt nền móng vững chắc cho các sáng tác văn học cách mạng Việt Nam sau này

Những năm 1930-1945, thể ký để lại dấu ấn với những tác phẩm tiêu

biểu như Việc làng, Tập án cái đình của Ngô Tất Tố đăng trên các báo Hà Nội tân văn và Con ong, Ngõ hẻm ngoại ô của Nguyễn Đình Lạp, Tôi kéo xe của Tam Lang, Vỡ đê, Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây của Vũ Trọng

Phụng Những tác phẩm ký đầy sắc sảo này đã chuyển tải một cách bao quát

và chi tiết từng góc cạnh của cuộc sống xã hội hiện thực trước cách mạng Tháng Tám

Sau Cách mạng Tháng Tám đến nay, thể ký càng ngày càng khẳng định

vị thế của mình bằng việc đóng góp những tác phẩm xuất sắc cho đời sống văn học và báo chí Không thể không nhắc tới những tác phẩm ký có giá trị

như Truyện và ký sự của Trần Đăng, Ở rừng của Nam Cao, Ký sự Cao Lạng của Nguyễn Huy Tưởng, Vỡ tỉnh của Tô Hoài, Sống như anh của Trần Đình Vân, Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi, Những ngày nổi giận của Chế Lan Viên, Họ sống và chiến đấu của Nguyễn Khải, Đường lớn của Bùi Hiển,

Miền đất hứa của Nguyễn Sinh và Vũ Kỳ Lân, Rất nhiều ánh lửa của Hoàng

ký năm 1993 của Báo Văn nghệ đã bội thu với những tác phẩm đặc sắc như

Người không cô đơn của Minh Chuyên, Khởi sắc Quỳnh Lưu của Đặng Văn

Ký, Thành phố chỉ sống 60 ngày của Nguyễn Quang Thiều

Có thể khẳng định rằng thể ký đã góp phần không nhỏ đối với sự phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam và khẳng định tính chân thực ngày càng cao của báo chí hiện đại

1.2 Khái niệm và đặc điểm của ký chân dung

1.2.1 Khái niệm ký chân dung

Ký báo chí là một hình thức báo chí đáp ứng được nhu cầu và dòng chảy thông tin của xã hội Ký báo chí có thể chia ra thành nhiều thể loại nhỏ

như: Phóng sự, Ghi nhanh, Nhật ký phóng viên, Ký chân dung,… Trong đó,

ký chân dung được đánh giá là một thể loại vừa chứa đựng đặc trưng báo chí, vừa kết hợp hài hòa với yếu tố văn học, có sức tiếp cận công chúng và dễ đi

vào lòng người đọc

19

Trong nhiều tài liệu về lý luận cơ sở báo chí trên thế giới, chúng ta có thể bắt gặp khá nhiều bài viết có sử dụng khái niệm “đặc tả” để nói về ký chân dung Trong các bài giảng của ông T.J.S Gioóc, chuyên gia của

UNESCO tại Thông tấn xã Việt Nam (10-1986) thì “đặc tả” “chủ yếu là nhân

cách hoá một sự kiện, đặt nó vào cách diễn đạt của con người và kể câu chuyện từ góc độ con người” Ông cho rằng “việc những người viết đặc tả phải làm là tìm ra góc độ con người, hứng thú con người trong các sự kiện

mà họ viết” Tuy nhiên, ông cho rằng đặc tả là một loại tin đặc biệt và nếu xem

xét từ khía cạnh chủ đề thì hầu hết các tin đều có thể biến thành tin đặc tả

Cũng nói về đặc tả, giáo sư Arnold Hoffman (Khoa Báo Chí, Trường Đại học Các Mác Lai-xích (thuộc Cộng hoà dân chủ Đức trước đây) cho rằng:

“Đặc tả là sự phác hoạ sinh động và đầy sức sống về một con người, tập

trung chủ yếu của con người đó và trình bày con người đó trong những hoạt động xã hội có liên quan của họ” Con người - đối tượng chủ yếu của một tác

giả đặc tả xuất hiện “với tư cách một cá nhân tiêu biểu cho mối quan hệ phong

phú của mình với thế giới xung quanh và đặc biệt với những con người khác… Đặc tả cốt nhằm miêu tả những đặc điểm tất nhiên và ngẫu nhiên về mặt xã hội

đã hoà hợp như thế nào trong nhân cách của một cá nhân” (Arnold Hoffman, Cách viết một bài báo, Thông tấn xã Việt Nam, Hà Nội, 1987)

Năm 1992, trong cuốn sách Ký báo chí, các tác giả đã khẳng định ký

chân dung là một thể ký báo chí có nhiệm vụ phản ánh về con người Những

năm gần đây, lý luận báo chí nước ta cũng đã chú ý hơn đến ký chân dung với

tư cách là một thể ký báo chí có đặc trưng nổi bật là phản ánh về những con người tiêu biểu, điển hình trong những hoàn cảnh điển hình, đáp ứng yêu cầu

tuyên truyền thời sự

Trong các tài liệu hiện có về ký chân dung, ký chân dung được định

nghĩa là “một thể loại thuộc thể ký báo chí có đối tượng phản ánh là những

20

con người hay một tập thể người có thật, được coi là tiêu biểu vào những thời điểm nhất định, đáp ứng yêu cầu thông tin thời sự Đó là những con người hay tập thể người có hành động, việc làm hoặc suy nghĩ nội tâm đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng Ký chân dung có kết cấu linh hoạt và bút pháp giàu chất văn học”

Tổng hợp lại, tác giả luận văn xin đưa ra một khái niệm bao hàm và đơn giản về ký chân dung, làm tiền đề cho nghiên cứu về phong cách ký chân

dung của nhà báo Phan Quang ở các phần tiếp theo:

Ký chân dung là một thể ký báo chí thực hiện công việc tái tạo chân dung những con người điển hình có thật trong đời sống, họ mang cá tính riêng đồng thời thông qua thái độ, hành động, quan điểm của họ ta có thể có cái nhìn cũng như cách đánh giá về thời đại và các vấn đề trong xã hội Ký chân dung có khả năng tạo hiệu quả giáo dục tuyên truyền rất sâu sắc đối với công chúng

Trong nền báo chí cách mạng nước ta những năm qua, cùng với các thể loại báo chí khác, ký chân dung đã góp phần không nhỏ trong việc xây dựng

con người mới xã hội chủ nghĩa

1.2.2 Sự hình thành và phát triển của ký chân dung

Do những hạn chế về tư liệu, cho đến nay, chúng ta vẫn chưa xác định chính xác thể ký chân dung báo chí đã xuất hiện lần đầu tiên ở tờ báo nào Tuy nhiên theo các tài liệu nghiên cứu văn học, ngay từ những năm 20 của thế

kỷ XX, nhà báo Nguyễn Ái Quốc đã viết nhiều bài báo nổi tiếng, khắc hoạ chân dung của những tên thực dân xâm lược tàn bạo và nạn nhân của chúng ở các thuộc địa Với sự kết hợp những kiến thức của đông tây kim cổ và kiến thức phong phú, cụ thể của cuộc sống hàng ngày, với tinh thần chiến đấu không khoan nhượng trước kẻ thù và với nghệ thuật châm biếm sâu sắc, tác

21

giả đã vạch mặt chỉ tên những tên thực dân đã gây ra biết bao tội ác ở các

nước thuộc địa Tác phẩm nổi tiếng Bản án chế độ thực dân Pháp đã dựng

lên hàng chục bức hoạ chân dung gây ấn tượng mạnh mẽ đối với người đọc Đây là vài nét phác hoạ có tính chất đặc tả chân dung của Méc-lanh - một tên

thực dân cáo già đang nắm giữ vận mệnh của “20 triệu con người Việt Nam

tốt số”: “Đó là một ông đã bỏ ra ba mươi sáu năm của đời mình để nhồi nhét cái văn minh đầy ân huệ của nước Pháp vào đầu óc người bản xứ” [47,

tr.33]

Trong những năm kháng chiến cứu nước, trên báo chí cách mạng Việt Nam thường xuyên xuất hiện những bài ký chân dung vạch trần chân tướng của bọn cướp nước và bè lũ tay sai của chúng Trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường hiện nay, bên cạnh những yếu tố tích cực còn bộc lộ những mặt trái như sự xuống cấp của đạo đức xã hội, lối sống chạy theo đồng tiền, bất chấp đạo lý, coi nhẹ thuần phong mỹ tục… Đó chính là những cơ sở xã hội để những bài “chân dung đen” có điều kiện phát huy hiệu quả đấu tranh sắc bén của nó trong báo chí Một thái độ đúng là ngoài việc khẳng định cái tốt, không nên né tránh khi nói đến cái xấu, cái tiêu cực

Những năm vừa qua, bên cạnh việc khẳng định chân dung của những con người mới tiêu biểu cho xu thế đi lên của đời sống, trên nhiều tờ báo nước ta đã thẳng thắn vạch trần bản chất xấu xa của những “khuôn mặt đen” Thực tế đã chứng tỏ rằng những tác phẩm có nội dung như vậy không những không làm suy giảm lòng tin của công chúng mà ngược lại, chúng còn tạo ra được những hiệu quả tích cực, góp phần củng cố niềm tin của mọi người trước quyết tâm đổi mới của Đảng Trình độ nhận thức của công chúng hôm nay đã thay đổi, đòi hỏi những người làm báo phải có ý thức hơn nữa trong việc thông tin đa dạng, đa chiều Việc biểu dương hay phê phán vốn là một

1.2.3 Đặc điểm của ký chân dung

- Nội dung phản ánh:

Nội dung phản ánh trong ký chân dung là con người với bề dày và chiều sâu nhất định Đó là những con người có thật, tiêu biểu cho một vấn đề hoặc khía cạnh nào đó, gắn liền với những hành động cụ thể và bộc lộ những phẩm chất của mình thông qua hành động đó Tuy nhiên, do đặc điểm của thông tin báo chí và do những ràng buộc của khuôn khổ trang báo hay thời lượng phát sóng nên con người trong ký chân dung chỉ được nhấn mạnh ở một nét nổi bật nhất Khi mô tả diện mạo hay trình bày suy nghĩ nội tâm của nhân vật, ký chân dung chỉ nêu lên những điểm đặc biệt bằng phương pháp đặc tả

Việc lấy những con người có thật, điển hình trong cuộc sống làm đối tượng chủ yếu để phản ánh trong ký chân dung là một đặc điểm quan trọng có

ý nghĩa phân biệt giữa thể loại này với các thể ký báo chí Như chúng ta đã biết, mục đích hoạt động của báo chí là nhằm thông tin thời sự về con người,

sự kiện, sự việc, tình huống hoàn cảnh nổi bật - mà trong đó cơ bản là thông tin về những hoạt động của con người Ở các thể loại báo chí khác, ít nhiều đều có đề cập đến những con người cụ thể Tuy nhiên, do chịu sự chi phối của các đặc điểm thông tin sự kiện thời sự, thông tin xác thực nên con người được phản ánh trong báo chí nói chung không có điều kiện để hiện lên với tư cách

là nhân vật như trong tác phẩm văn nghệ Xét trong toàn bộ hệ thống thì các

23

thể loại thuộc ký báo chí có ưu thế hơn trong việc dựng lại chân dung của những con người có thật Điều này gắn chặt với sự xuất hiện của cái tôi, trần thuật và việc sử dụng bút pháp sinh động, giàu chất văn học

Trong những thể loại báo chí khác, đôi khi chúng ta cũng gặp những chân dung tiêu biểu của những con người cùng với những suy nghĩ và việc làm của họ Nhưng nhìn chung, chỉ có trong ký chân dung, đối tượng mới hiện lên bề dày và chiều sâu nhất định Ngoài việc mô tả diện mạo, hành động

và những suy nghĩ có đối tượng, tác giả ký chân dung còn có thể đi sâu vào quá khứ để tìm ra những chi tiết, tiêu biểu để góp phần chứng minh cho phẩm chất của đối tượng Tất nhiên, quá khứ chỉ được khai thác ở những nét tiêu biểu, nổi bật nhất và được trình bày một cách ngắn gọn, nằm trong lôgic của hiện tại Có thể nói việc khai thác quá khứ của nhân vật là một trong những nguyên nhân khiến ký chân dung thực hiện đầy đủ chức năng chủ yếu của mình

Trong ký chân dung, đối tượng được mô tả có thể là cá nhân hoặc cũng

có thể là một tập thể, tuy nhiên phải đảm bảo những đặc điểm sau:

+ Đối tượng chủ yếu của ký chân dung là những con người có thật được coi là tiêu biểu cho một vấn đề hay một khía cạnh nào đó đáp ứng yêu cầu thời sự

Mặc dù cũng xuất phát từ người thật, việc thật những đối tượng được phản ánh trong ký chân dung không giống trong các tác phẩm chân dung văn học Do chấp nhận một đối tượng đa dạng hơn nên tính điển hình của đối tượng trong ký chân dung ở trong một phạm vi nhỏ hẹp hơn và chỉ gắn với một bối cảnh hay một vấn đề thời sự nào đó Đương nhiên, khi vấn đề đã qua,

sự điển hình cũng mất đi để thay vào đó là đối tượng điển hình của một bối cảnh khác

24

+ Con người - đối tượng chủ yếu của ký chân dung phải gắn với những

hành động, những việc làm cụ thể trong những tình huống hoặc hoàn cảnh điển hình

Đặc điểm này đòi hỏi con người phải trực tiếp tham gia hành động, bộc

lộ mình qua hành động là chủ yếu Ký chân dung triệt để khai thác những hành động đó để nhằm mô tả tính cách đối tượng Sự kiện, hoàn cảnh hoặc tình huống là môi trường hành động để đối tượng bộc lộ những phẩm chất tiêu biểu của mình Như vậy, con người hiện lên trong tác phẩm ký chân dung dứt khoát là phải là con người hành động Điều này có phần khác với đối tượng được phản ánh trong chân dung văn học ở mặt cùng là con người hành động nhưng chân dung văn học thì thấm đẫm những suy tư

Trong quá trình sáng tạo tác phẩm ký chân dung không chỉ đòi hỏi con người và sự việc được nêu lên phải cụ thể mà còn đòi hỏi đối tượng của mình phải tiêu biểu để đáp ứng yêu cầu thời sự Chân dung dù điển hình đến mức nào đi chăng nữa mà không phù hợp với tình hình thời sự thì hiệu quả thông tin sẽ rất thấp

Do đối tượng của ký chân dung chỉ được khai thác ở những khía cạnh nổi bật nhất, gắn với những hành động hoặc việc làm cụ thể nên những hành động hoặc việc làm đó càng điển hình bao nhiêu thì sức thuyết phục càng lớn bấy nhiêu Hành động cụ thể của nhân vật trong tác phẩm ký chân dung không chỉ mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng mà còn mang ý nghĩa quyết định

để đánh giá về những phẩm chất của con người Khác với những tác phẩm chân dung văn học, ký chân dung trong báo chí không có điều kiện đi sâu vào

mổ xẻ tâm trạng một cách tỉ mỉ và tác giả cũng không có nhiều thời gian để trình bày những suy nghĩ chủ quan của mình về đối tượng Hành động là trên hết và chỉ có hành động mới được coi là sự thể hiện sinh động của tính cách Nói cách khác, con người hiện lên trong ký chân dung thuyết phục công

về một đối tượng Tuy nhiên, trong tất cả các tác phẩm ký chân dung vẫn có một điểm chung, đó là thái độ thẩm định phải dứt khoát, sự khen chê phải được đặt trên một lập trường rõ ràng Ký chân dung không chấp nhận những chân dung có nhiều mặt đối lập mâu thuẫn nhau, điều mà trong chân dung văn học người ta vẫn thường gặp

- Hình thức của ký chân dung:

Thông thường, một tác phẩm ký chân dung bài gồm những phần như sau:

+ Nêu một sự việc, một sự kiện hay hoàn cảnh, tình huống nổi bật đáp ứng yêu cầu thời sự và giới thiệu con người

Phần này có nhiệm vụ tạo ra bối cảnh để đối tượng chính xuất hiện Bối cảnh này phải đáp được yêu cầu thời sự và càng điển hình càng có sức hấp dẫn đối với công chúng

+ Nhấn mạnh một nét tính cách hay phẩm chất của đối tượng

26

Đây là phần chủ yếu nhất trong tác phẩm để nhằm tái tạo lại chân dung của đối tượng Trên cơ sở của những chi tiết, dữ kiện tiêu biểu nhất và có khả năng biểu lộ phẩm chất của đối tượng nhiều nhất, tác giả triệt để khai thác chúng để phục vụ cho ý đồ bài viết của mình Cũng trong phần này, tác giả có thể trình bày những suy nghĩ của đối tượng trong một mối liên hệ hữu cơ với phẩm chất hoặc tính cách để tạo ra chiều sâu của chân dung

+ Trình bày những vấn đề liên quan đến đối tượng nhằm tạo ra bề dày của chân dung

Trong phần này, tác giả có thể nêu tóm tắt những nét tiêu biểu nhất về tiểu sử của đối tượng hoặc những dữ kiện có liên quan đến quá khứ, đến hoàn cảnh để soi sáng hành động hiện tại Trong trường hợp sự việc (hoặc sự kiện, hoàn cảnh, tình huống) ở phần đầu ít có sức thuyết phục thì đây coi như phần chủ yếu nhất của tác phẩm

+ Phần kết luận

Thông thường trong phần này tác giả đưa ra lời bình cuối cùng của mình để nhấn mạnh ý nghĩa chủ yếu nhất của tác phẩm Phần này thường ngắn gọn, cô đọng và có sức bật bởi sự dồn nén Ở đây, chân dung của đối tượng được nhấn mạnh lần cuối Với những cây bút có nhiều kinh nghiệm thì trong phần này chân dung của đối tượng được hiện ra dưới ánh sáng của

những ý nghĩa mới độc đáo hơn, sâu xa hơn

Bốn phần nêu trên được coi như những mảng chính trong kết cấu của tác phẩm ký chân dung Tuy nhiên, thứ tự trên có thể bị thay đổi hoặc không đầy đủ ở từng tác phẩm cụ thể Điều đó còn phụ thuộc vào đặc điểm của đối tượng và ý đồ của mỗi tác giả Ngoài ra còn phải tính đến sự giao thoa giữa

ký chân dung với các thể ký báo chí khác (như phóng sự, ghi nhanh, nhật ký phóng viên ) và với các thể khác trong hệ thống thể loại báo chí, với các thể

thuộc ký văn học

Từ điển Tiếng Việt [49, tr.771] định nghĩa về phong cách như sau:

“Phong cách là những lối, những cung cách sinh hoạt, làm việc, hoạt động, xử sự tạo nên cái dáng riêng của một người hay một loại người nào đó”

Như vậy, phong cách là những nét riêng, tương đối ổn định, giúp định hình nên nét tính cách cá biệt, trở thành đặc trưng nhận diện cho một người hoặc một nhóm người nhất định Phong cách tồn tại trong giao tiếp của con người thường nhật, trong sự đề cập đến nhiều mặt của đời sống xã hội: phong cách thời trang, phong cách sống,…

Phong cách cũng là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong các lĩnh vực sáng tạo Có nhiều quan niệm khác nhau về phong cách, tuy nhiên các tác giả khi đưa ra quan niệm của mình về cơ bản đều chú ý đến yếu tố như: những tính cách lớn, tính ổn định tương đối hình thành trong quá trình sáng tạo tác phẩm Phong cách giúp người tiếp nhận nhận diện được “chất” riêng có của những tác giả lớn, những tác giả đã bằng phong cách của mình định hình được tên tuổi trong lòng công chúng

TS Hữu Đạt trong sách Phong cách học và các phong cách chức

năng tiếng Việt có nói: “Khái niệm phong cách được dùng ở nhiều địa hạt

nghiên cứu khác nhau và cả trong giao tiếp đời thường Chẳng hạn, phong cách được dùng trong lý luận văn học (dùng để chỉ đặc điểm sáng tác của nhà văn, của một tác phẩm hay một trào lưu văn học… Phong cách bao hàm

cả một số vấn đề về thi pháp, trong đó có thế giới quan sáng tác, cá tính sáng

28

tạo nghệ thuật của nhà văn hoặc của nhiều nhà văn thuộc cùng một trào lưu); trong nghiên cứu văn hoá (dùng để chỉ những đặc điểm văn hoá mang tính dân tộc, thời đại, điêu khắc, hội hoạ (dùng để biểu thị một cách thức, trường phái sáng tác)…”

Nói về phong cách trong sáng tạo nghệ thuật, GS Hà Minh Đức đưa ra

nhận định: “Ở mức độ rõ rệt, phong cách là tính nhất quán của một bản sắc

được thể hiện trong một cấu trúc, một hệ thống những yếu tố về nội dung và hình thức nghệ thuật” [10; 102]

Tác giả Đào Thị Kim Ngân, trong luận văn thạc sĩ báo chí tại Phân viện

Báo chí và Tuyên truyền năm 2004 “Phong cách bút ký Minh Chuyên” đưa ra khái niệm phong cách: “Phong cách được hiểu là những nét chung, tương đối

bền vững của hệ thống hình tượng của các phương thức biểu hiện nghệ thuật, tiêu biểu cho bản sắc sáng tạo của một nhà văn, một tác phẩm, một khuynh hướng văn học hay nền văn học nào đó”

Theo cách hiểu của tác giả luận văn, phong cách trước hết là đặc điểm, dấu hiệu mang tính cá biệt, đậm chất riêng, không trùng lặp ở bất kỳ một đối tượng nào khác Điều kiện đủ để một đặc điểm nổi bật đặc sắc có thể chuyển hóa thành phong cách là khi nó đảm bảo tính ổn định và mang tính hệ thống trong một khoảng thời gian bộc lộ nhất định

Từ những phân tích trên, tác giả luận văn xin được rút ra khái niệm về

phong cách: “Phong cách là lề lối, cung cách, cách thức, phong thái, phong

độ và phẩm cách đã trở thành nền nếp ổn định của một người hoặc của một lớp người được thể hiện trong tất cả các mặt hoạt động như lao động, học tập, sinh hoạt, ứng xử, diễn đạt… tạo nên những giá trị, những nét riêng biệt của chủ thể đó”

29

1.4.1.2 Phong cách báo chí

Trong hoạt động báo chí, vấn đề lý luận về phong cách báo chí có ý nghĩa quan trọng Phong cách báo chí là một khái niệm cần được làm rõ để hiểu một cách cặn kẽ nội hàm của nó, làm cơ sở cho việc nắm bắt và hình dung diện mạo phong cách của một tờ báo, một thời kỳ phát triển của báo chí hay cụ thể và sát sườn hơn là phong cách của một nhà báo mà đề tài luận văn này sẽ tập trung nghiên cứu

Tác giả Đào Ngọc Đệ trên Tạp chí Người làm báo (Hội Nhà báo Việt

Nam) trong bài Phong cách báo chí Hồ Chí Minh nhìn nhận:

“Phong cách là những nét độc đáo về tư tưởng và nghệ thuật có phẩm chất thẩm mỹ, thể hiện trong sáng tác của các tác giả ưu tú Không phải nhà văn, nhà báo nào cũng có phong cách Phải là những nhà văn, nhà báo tài năng, khẳng định được mình bởi những nét độc đáo một cách đa dạng, bền vững mà luôn sáng tạo và đổi mới, có phẩm chất thẩm mỹ trong các tác phẩm thì mới có phong cách”

Qua thực tế khảo sát, tìm hiểu của tác giả luận văn, số lượng đầu sách, công trình nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến phong cách báo chí, đặc biệt là những công trình đề cập đến những khía cạnh riêng, khác nhau, chuyên sâu về phong cách của báo chí không nhiều, chủ yếu là những quan niệm được đưa ra mang tính định hình hoặc có liên quan gián tiếp đến vấn đề Trong quan niệm của người viết, dựa trên cơ sở những khái niệm về phong cách trên những bình diện chung nhất, phong cách báo chí được định nghĩa như sau:

Phong cách báo chí là năng lực vận dụng phong cách ngôn ngữ đặc thù (bao hàm nhiều phong cách và chức năng ngôn ngữ) mà người làm báo

sử dụng trong hoạt động thông tin về các vấn đề thời sự chính trị - xã hội nhằm truyền tải thông tin bằng các thông điệp báo chí đến với đại chúng một

phong cách để bổ trợ cho nhau trong quá trình trao đổi thông tin

Thêm nữa, chính báo chí có khả năng thâm nhập khai thác và thông tin

về mọi mặt trong đời sống xã hội với những tình huống, hoàn cảnh giao tiếp khác nhau Báo chí phải tuân thủ nguyên tắc tái hiện sinh động, chân thực về

sự kiện, hiện tượng, con người,… mà nó phản ánh Điều này đòi hỏi báo chí không chỉ đứng trung gian khách quan quan sát, bình luận, kết luận về vấn đề

mà còn thể hiện sao cho “báo chí là hơi thở của cuộc sống đương đại” Chính tính đặc thù của loại hình phương tiện truyền thông đại chúng này đã đặt ra yêu cầu về ngôn ngữ cho báo chí Và thực tế cho thấy trong phong cách ngôn ngữ báo chí có sự hiện diện của đủ tất cả các loại phong cách như: khẩu ngữ

tự nhiên, khoa học, hành chính, chính luận, văn chương… được vận dụng linh

hoạt trong từng hoàn cảnh và thể loại báo chí khác nhau

Việc định hình phong cách và quá trình định hình phong cách ngôn ngữ báo chí phụ thuộc không nhỏ vào phong cách sáng tạo cá nhân của mỗi người viết Phong cách cá nhân là tổng hòa của rất nhiều yếu tố, từ những điều kiện

tự thân cho đến tác động từ môi trường xã hội Tác giả luận văn xin được đưa tổng kết lại những yếu tố quan trọng giúp định hình phong cách cá nhân, cũng

là tiền đề tạo nên phong cách báo chí

31

Đầu tiên có thể kể đến là tính cách cá nhân Đây là yếu tố ban đầu ảnh

hưởng đến việc định hình phong cách tác giả Mỗi người có một tính cách riêng ảnh hưởng đến quá trình nhận thức và hành động Nét cá tính này định hình nên sự khác biệt, là yếu tố tiền đề đề hình thành nên phong cách

Bên cạnh đó, mỗi cá nhân cũng có nhân sinh quan khác nhau, có một mối quan tâm, một cách nhìn thế giới và con người khác nhau và ở những góc

độ khác nhau Sự khác biệt này tạo nên sự khác biệt cơ bản về mặt nội dung của mỗi tác phẩm mà tác giả mong muốn biểu đạt Thế giới quan, nhân sinh quan của mỗi tác giả chi phối góc độ tiếp cận và sự nhìn nhận, đánh giá này Như vậy, đây chính là một yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành nên phong cách tác giả, là yếu tố sẽ chi phối đến quan điểm, nội dung tư tưởng mà mỗi tác giả biểu đạt trong tác phẩm

Tiếp đến, năng lực cá nhân, giá trị thấm mỹ, vốn sống và tri thức cũng

là một trong những yếu tố cơ bản và có tầm quan trọng hàng đầu ảnh hưởng đến quá trình định hình phong cách Một tác giả có năng lực của tư duy, trí tuệ, có vốn hiểu biết về thế giới, con người, nghệ thuật, thủ pháp, ngôn ngữ,

có một tâm hồn tự do và dồi dào sinh lực với những giá trị thẩm mỹ độc lập

sẽ có khả năng tạo dựng nên một phong cách riêng cho mình thông qua những cách thức biểu đạt nội dung bằng những thông tin, những hình tượng nghệ thuật, ngôn từ và cách thức sử dụng các thủ pháp nghệ thuật để mang lại hiệu

quả tác động và giá trị cho tác phẩm

Cũng phải nói thêm, hiện thực khách quan cũng là yếu tố chi phối đến việc định hình nội dung trong mỗi tác phẩm, góp phần định hình nên phong cách của tác giả Hiện thực khách quan mặc dù là yếu tố luôn biến động, song xét từ góc độ cá nhân của mỗi tác giả với thế giới quan riêng, với góc nhìn riêng, hiện thực khách quan lại hiện ra mang đặc điểm tính cách và nhân sinh quan đặc trưng của mỗi cá nhân Điều này là quan trọng để khi nhìn nhận về

Như vậy, có thể thấy quá trình tạo dựng phong cách diễn ra trong một thời gian dài, thậm chí trong cả một sự nghiệp sáng tạo của mỗi tác giả Ở một giai đoạn, một thời kỳ của một nền báo chí hay văn học, quá trình này còn dài hơn Ở góc độ này, có thể dễ dàng nhận thấy một điều, không phải tác giả nào cũng có phong cách Chỉ những tác giả lớn, với năng lực sáng tạo, nét cá tính riêng, độc đáo và lao động sáng tạo, tìm kiếm những điều mới mẻ không ngừng mới có thể tạo lập riêng cho mình phong cách đặc sắc

1.3.2 Ý nghĩa của việc xây dựng phong cách đối với nhà báo

Nhiều nhà nghiên cứu đã khẳng định: Hoạt động báo chí là lao động sáng tạo Vì thế, trong hoạt động báo chí có phong cách nhà báo Và phong cách báo chí là mục tiêu phấn đấu của mọi nhà báo Phong cách của họ được thể hiện qua những bài báo mà họ viết Tuy nhiên, để trở thành nhà báo có phong cách không phải là điều dễ dàng và không phải cứ viết nhiều là trở thành nhà báo có phong cách

Một số người khác cho rằng, nghề báo là nghề khuôn phép, cần tuân theo những chuẩn mực chính, vì thế mà không nên và không cần thể hiện cá tính riêng hay phong cách của người viết Tuy nhiên đây là một quan niệm sai lầm, vì người làm báo cũng rất cần phải sáng tạo, không phải là một dụng cụ ghi chép thuần túy không cần tư duy Khi ý thức được về tầm quan trọng của phong cách, nỗ lực xây dựng và xây dựng thành công phong cách cá nhân, người làm báo chắc chắn sẽ có những lợi thế và gặt hái nhiều thành công

độ hiểu biết sâu rộng am hiểu vốn văn hoá kim cổ, Đông Tây và vận dụng có hiệu quả trên trang viết

Phong cách báo chí chính luận với Hải Triều, Hoàng Tùng, Hữu Thọ… Đặc biệt là phong cách của Hải Triều, nhà lý luận, nhà báo có bản lĩnh vững vàng cùng với tư duy tỉnh táo, sắc bén đã tiến hành trên báo chí hai cuộc luận chiến về triết học và nghệ thuật và dành được phần thắng

Phong cách phóng sự Ngô Tất Tố, nhà văn hiện thực xuất sắc, nhà báo lớn đã có một phong cách báo chí độc đáo Với ý thức đấu tranh kiên trì, vốn học cổ uyên thâm và sự am hiểu sâu sắc thực trạng nông thôn và bộ mặt văn hoá thành thị, Ngô Tất Tố đã dùng tiểu phẩm để tấn công, vạch mặt, chỉ tên từng đối thủ thực dân, phong kiến Tiểu phẩm báo chí và tiểu phẩm văn học của Ngô tất Tố thống nhất và hoà hợp làm một tạo nên cốt cách sáng tạo mới mang đậm dấu ấn của một thời kỳ lịch sử

Điều rõ rệt là các nhà báo trên, tuy khác nhau về phong cách nhưng đều

có chung những phẩm chất quan trọng Tất cả đều có bản lĩnh vững về chính trị, có lòng yêu nghề tha thiết, có trình độ văn hoá cao và năng lực sở trường

về nghề nghiệp Và dĩ nhiên mỗi phẩm chất trên lại được biểu hiện theo hình thức tư duy và năng lực tinh thần riêng để hình thành phong cách riêng Thông qua cái riêng biệt này, người ta có thể phân biệt được nhà báo này với nhà báo khác Phong cách nhà báo không phải tự nhiên mà có Nó được hình

Đặc biệt, phong cách cá nhân của một nhà báo chính là một trong những yếu tố cấu thành nên phong cách của một tờ báo và cũng chính là hạt nhân giúp định hình diện mạo của một nền báo chí Giáo sư Hà Minh Đức cho

rằng: “Một tờ báo muốn có chỗ đứng cần hội tủ đủ những thành tố sau:

Khuynh hướng chính trị, mặt bằng văn hóa của tờ báo, những cây bút chính,

để tài và chuyên mục, phát hành và ảnh hưởng xã hội” [19, tr.3] Với những

đặc điểm riêng về quan điểm chính trị xã hội, mặt bằng văn hóa cũng như phương thức làm việc sẽ khiến tờ báo có phong cách riêng và những người cầm bút, phóng viên luôn phải nhận thức được điều này đề điều chỉnh phong cách sáng tác của bản thân Tờ Le Monde của Pháp được xem như một tờ báo

có ảnh hưởng rộng rãi trong bạn đọc, không thu hút người đọc bằng màu sắc tranh ảnh, Le Monde chủ yếu in màu đen, không có ảnh, chữ nghĩa nền nã, quan điểm chính trị xã hội thể hiện rõ rệt nhưng kín đáo, chín chắn Vậy để tạo nên một nhận diện thương hiệu in sâu trong lòng công chúng như vậy, chắc chắn đội ngũ nhà báo và phóng viên của Le monde cũng phải là người viết có phong cách sácg tác đáp ứng đúng những khuynh hướng chung của tờ báo, đồng thời phong cách và sức sáng tạo của họ cũng lại là yếu tố giúp duy trì, bồi đắp và phát triển Le Monde có chỗ đứng vững chắc trong nền báo chí Pháp

sử dụng dẫn chứng sắc bén, mới lạ được thể hiện bằng lời lẽ có điểm nhấn, có chiều sâu, giọng điệu biến hóa cho phù hợp với tính chất sự kiện Báo chí hiện đại cũng là một môi trường cạnh tranh khốc liệt không kém gì địa hạt của nghệ thuật hay giải trí, chính vì thế, ai không có cá tính, không có phong cách thì cũng sớm muộn bị đào thải Tạo dựng và theo đuổi phong cách nhất quán

là cách mà nhà báo sẽ ghi được dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả

Tiểu kết chương 1

Trong chương này, luận văn đã giải quyết hai nội dung cơ bản, đó là những vấn đề lý luận xung quanh thể loại ký, ký chân dung và phong cách báo chí

Trước tiên, tác giả luận văn đã khái quát một số vấn đề về khái niệm, sự

ra đời, phát triển của thể ký nói chung, ký báo chí và ký văn học nói riêng Đồng thời cũng chỉ ra sự khác nhau giữa ký văn học và ký báo chí

Tiếp đó, tác giả đi sâu phân tích, làm rõ khái niệm và những đặc điểm nổi bật của ký chân dung - một thể ký báo chí thực hiện công việc tái tạo chân dung một hoặc một tập thể người có thật, được coi là tiêu biểu vào những thời điểm nhất định, đáp ứng yêu cầu thời sự Ký chân dung có khả năng tạo hiệu quả giáo dục tuyên truyền rất sâu sắc đối với công chúng

Cuối cùng, luận văn đã trình bày những vấn đề cơ bản về phong cách báo chí, đó là năng lực, phương thức riêng biệt mà người làm báo sử dụng trong hoạt động thông tin về các vấn đề thời sự chính trị - xã hội nhằm truyền