Nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền hình của các đài phát thanh truyền hình miền tây nam bộ (khảo sát 03 đài phát thanh truyền hình tỉnh đồng tháp, vĩnh long, tiền giang)

Do sự kiện trong phóng sự phải được phát đi càng nhanh càng tốt nên người quay phim phải biết cách thu thập, xử lý những thông tin quan trọng của chủ đề, thể hiện bằng những hình ảnh độn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TRẦN MINH NGUYÊN

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HÌNH ẢNH

TRONG PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH CỦA CÁC ĐÀI PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH MIỀN TÂY NAM BỘ

(Khảo sát 03 đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tiền Giang)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐINH VĂN HƯỜNG

CẦN THƠ - 2015

XÁC NHẬN LUẬN VĂN ĐÃ ĐƯỢC SỬA CHỮA

Luận văn đã được sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày … tháng 10 năm 2015

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS, TS Nguyễn Thị Trường Giang

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận văn là trung thực Những kết quả nghiên cứu của luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Học viên

Trần Minh Nguyên

Lời đầu tiên cho tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến tập thể các thầy cô giáo của Học viện Báo chí Tuyên truyền đã có nhiều sự giúp đỡ tận tình cho bản thân tôi trong quá trình truyền đạt kiến thức, thu thập tài liệu, gợi

ý đề tài, hướng dẫn bảo vệ đề cương và thực hiện luận văn này

Đặc biệt xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Đinh Văn Hường đã luôn theo sát hướng dẫn, động viên cá nhân tôi trong việc thực hiện luận văn, chỉ ra các điểm cần chỉnh sửa, khắc phục để luận văn được hoàn thiện hơn

Tôi cũng gửi lời cảm ơn chân thành đến các đồng chí lãnh đạo, các chị

em đồng nghiệp của 03 Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tiền Giang, đã nhiệt tình cung cấp tư liệu, phỏng vấn sâu để bổ sung tính thực tiễn cho luận văn Cảm ơn nhóm công chúng đã dành thời gian tham gia vào việc khảo sát xã hội học

Cuối cùng, cá nhân tôi mong muốn từ hội đồng sự đánh giá khách quan

để cho luận văn của tôi được hoàn thiện hơn!

Chương 2: THỰC TRẠNG HÌNH ẢNH TRONG PHÓNG SỰ TRUYỀN

HÌNH CỦA ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH CÁC TỈNH

2.1 Giới thiệu chung về miền tây và đài Phát thanh - Truyền hình các tỉnh

2.2 Đánh giá chất lượng nội dung hình ảnh và hiệu quả hình ảnh 65

Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CHẤT LƯỢNG HÌNH ẢNH TRONG

PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH CỦA ĐÀI PHÁT THANH

AVG : Truyền hình An viên

MegaTV : Truyền hình giải trí số

NextTV : Truyền hình kỹ thuật số của Viettel

Trang Bảng 2.1: Kết quả khảo sát về việc có nên đổi mới cũng như

nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền

Bảng 2.2: Kết quả khảo sát những lỗi về hình ảnh trong phóng sự

truyền hình của các đài khu vực Miền Tây Nam Bộ

Bảng 2.3: Bảng kết quả khảo sát lấy ý kiền về hình ảnh trong

phóng sự truyền hình phải như thế nào mới đạt yêu cầu

Bảng 2.6: Bảng kết quả về sự hài lòng về chất lượng hình ảnh của

Bảng 2.7: Kết quả khảo sát về những yếu tố cần chú trọng để

nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền

Bảng 2.8: Kết quả khảo sát về mức độ quan tâm những yếu tố

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Báo chí Việt Nam là tiếng nói của Đảng và nhà nước và của các tổ chức chính trị, đoàn thể, là diễn đàn của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Trong quá trình phát triển nền báo chí Việt Nam đang ngày càng đa dạng với các loại hình báo chí như: Báo in, Báo phát thanh, Báo truyền hình và Báo điện tử Đối với báo chí truyền hình ra đời vào đầu thế kỷ XX, nhanh chóng trở thành một phần quan trọng trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng và là một bộ phận không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi người dân Chúng ta có thể nhận thấy rằng, sự tác động của truyền hình đến đời sống xã hội bao gồm các khía cạnh: Chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa và khoa học kỹ thuật…Các khía cạnh này cũng tác động, ảnh hưởng đến sự phát triển của truyền hình, mọi sự tác động qua lại này điều nhằm vào mục đích: phục

vụ công chúng Công chúng vừa là đối tượng phục vụ, vừa là bộ phận quan trọng tạo thành động lực để phát triển truyền hình

Truyền hình kế thừa được các thế mạnh của các kênh trước đó như điện ảnh, báo in, phát thanh,…và truyền hình là kênh truyền thông chuyển tải thông điệp bằng hình ảnh động với nhiều màu sắc vốn có từ cuộc sống cùng với lời nói, âm nhạc và tiếng động Thế mạnh của truyền hình bắt nguồn từ việc truyền hình tác động vào cả hai giác quan quan trọng nhất của con người

là thị giác và thính giác Thông qua hình ảnh trên truyền hình với những cảnh hình đẹp có nội dung mang tính thời sự, sự kiện,…đem lại cho công chúng bức tranh sống động với cảm giác như đang trực tiếp tiếp xúc và cảm thụ, tiếp xúc trực tiếp với người trong cuộc Hình ảnh ghi lại về cuộc sống thật được rút gọn, làm giàu thêm ý nghĩa sáng rõ hơn về hình thức Thông qua hình ảnh

ý tưởng chủ đề trong phóng sự được thể hiện phong phú hơn về giá trị tinh

thần giúp cho người xem nhận thức rõ hơn, đúng hơn, trúng hơn, gần gũi và sinh động hơn về những sự kiện và vấn đề của cuộc sống

Truyền hình thông qua hình ảnh chuyển tải thông điệp dễ hiểu, hướng dẫn các kỹ năng hoạt động,…giao lưu văn hóa với nhiều ưu thế vượt trội thông qua các phóng sự tài liệu, phim ảnh, trò chơi, quảng cáo Đặc biệt truyền hình có khả năng truyền tải những hình ảnh động có năng lực cổ vũ, kêu gọi hành động xã hội tới đông đảo công chúng trong một thời điểm nhất định và trên diện rộng

Cũng giống như các loại hình báo chí khác, truyền hình cũng có nhiều thể loại, trong đó có thể loại phóng sự truyền hình, đây là thể loại rất được công chúng quan tâm theo dõi Phóng sự truyền hình thường chọn những vấn

đề và sự kiện đang được sự quan tâm của dư luận để làm mục đích phản ánh thông qua ống kính máy quay, phản ánh chính xác cuộc sống Người làm phóng sự truyền hình nhìn nhận sự kiện bằng con mắt của người xem truyền hình và thông qua hình ảnh động tạo cho người xem sự hồi hộp, liên tưởng, cảm xúc…Trong đó, tác giả trở thành người bình luận, trình bày diễn biến của

sự thật và qua đó phân tích, chứng minh cho tiến trình phát triển của sự kiện Cũng có thể tác giả chỉ là một người phản ánh một cách khách quan và đề xuất những vấn đề nóng bỏng của hiện thực

Hình ảnh trong phóng sự được chuyển tải đến người xem có vai trò rất quan trọng, mỗi hình ảnh, mỗi âm thanh cần phải có nội dung rõ ràng, cụ thể, hấp dẫn, cuốn hút Nếu thông tin trong hình ảnh khó hiểu sẽ làm mất đi sự chú ý và hứng thú của tác giả Do sự chú ý của người xem phóng sự truyền hình chỉ trong một thời gian ngắn, vì vậy nội dung chính được thể hiện trong hình ảnh của phóng sự phải được cô động và ngắn gọn, tránh những hình ảnh,

âm thanh gây nhiễu cho nội dung Các hình ảnh mở đầu và kết thúc của phóng

sự phải có khả năng tạo ra được sự hình dung chung về tác phẩm

Do sự kiện trong phóng sự phải được phát đi càng nhanh càng tốt nên người quay phim phải biết cách thu thập, xử lý những thông tin quan trọng của chủ đề, thể hiện bằng những hình ảnh động thông qua các cỡ cảnh, góc độ khuôn hình,…cho người xem thấy và cảm nhận được những vấn đề, sự kiện

mà xã hội quan tâm

Trong phóng sự truyền hình vai trò của người quay phim là hết sức quan trọng Người quay phim cũng có thể được xem là một nhà quan sát, bởi vì họ thể hiện khả năng quan sát của mình về một sự kiện, sự vật, hiện tượng trong thế giới tự nhiên, xã hội bằng cách đứng sau ống kính máy quay để ghi lại tất

cả những hình ảnh thực của cuộc sống đang xảy ra Những chi tiết của thông tin hình ảnh mà người quay phim cho công chúng được nhìn thấy có thể có giá trị

và ý nghĩa hơn vạn lời nói, bởi vì họ được nhìn và cảm nhận Họ cùng vui, buồn, căm phẫn hay cảm thông chia sẻ…khi được nhìn và nghe đồng thời

Như chúng ta đã biết thế mạnh của truyền hình là hình ảnh nó tác động vào hai giác quan quan trọng nhất của con người là thính giác và thị giác và đặc biệt đối với phóng sự truyền hình thì hình ảnh càng luôn có vai trò không thể thiếu trong tác phẩm phóng sự Và để hình ảnh có nội dung kể lại được câu chuyện theo chủ đề tác phẩm thì cần phải có được những hình ảnh “biết nói” phải quay được những hình ảnh có nội dung trung tâm của câu chuyện và hình ảnh phải biết kể chuyện với ít lời bình nhất Thể hiện thông qua những cảnh cận, khuôn mặt, chi tiết, những hình ảnh có cảnh hành động, những hình ảnh khớp với những phản ứng thích hợp

Bên cạnh việc tìm ra những cảnh quay thích hợp cho tác phẩm phóng sự, thì người quay phim phải vận động và phấn đấu, không ngừng tìm ra chất liệu mới để khẳng định được vai trò và trách nhiệm của mình, luôn thể hiện rõ quan điểm, ý tưởng cá nhân vào trong tác phẩm, tránh sự sáo mòn và trùng lắp Họ phải luôn biết tìm ra những cảnh quay độc đáo, có giá trị trong thực tế

để tạo nên một tác phẩm hay được công chúng chấp nhận, phù hợp với thời đại mình đang sống

Đối với đài Phát thanh - Truyền hình các tỉnh Miền Tây Nam Bộ trong

đó có Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Tiền Giang là cơ quan báo chí do UBND tỉnh trực tiếp quản lý về tổ chức, chịu sự lãnh đạo và chỉ đạo của tỉnh

ủy, có nhiệm vụ tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước đến nhân dân, góp phần vào việc phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giữ vững an ninh quốc phòng địa phương Đồng thời, Đài còn

là diễn đàn phản ánh tâm tư, nguyện vọng tiếng nói của người dân với Đảng

và nhà nước Trong thời gian qua đài Phát thanh - Truyền hình các tỉnh Miền Tây Nam Bộ có sự phát triển đáng kể trong lĩnh vực truyền hình, đã chuyển tải hàng ngàn lượng tin, phóng sự, chuyên đề, chuyên mục…

Hiện nay các đài truyền hình đã phát sóng 24/24 giờ trên vệ tinh VINASAT với nhiều thiết bị, chương trình đang được đầu tư, nâng cấp nhằm làm phong phú và hấp dẫn người xem Song song với sự phát triển của sóng truyền hình, thì chất lượng hình ảnh ở thể loại phóng sự truyền hình trong chương trình thời sự của các đài vẫn chưa thật sự thu hút người xem do ít sáng tạo, thiếu sự liên tưởng, gây cảm giác nhàm chán cho người xem, cách thể hiện còn thô sơ, xử lý hình ảnh chưa đạt chất lượng, sử dụng nhiều hình ảnh không phù hợp với nội dung, còn sử dụng nhiều tư liệu cũ chèn vào thay cho những hình ảnh thiếu trong phóng sự…

Đối với khuôn hình còn có những góc quay không sáng tạo, chưa mang tính đột phá, không đúng với tiêu chí hình ảnh, có khi hình ảnh vượt trục, bố cục không theo một trình tự, không phản ánh đúng ý tưởng của bài phóng sự khó tạo cảm xúc cho người xem

Vì vậy, để làm cho hình ảnh trong phóng sự truyền hình mang tính chân thực, khách quan thể hiện đúng quan điểm ý tưởng của tác giả thì hình ảnh trong phóng sự phải được nâng cao là việc làm hết sức cần thiết Qua thời gian

được học tập chương trình thạc sỹ bản thân tôi thấy cần chọn đề tài “Nâng cao

chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền hình của các đài Phát thanh - Truyền hình Miền Tây Nam Bộ” làm luận văn tốt nghiệp của mình

Đây là đề tài giúp cho tôi và những người quay phim nhận thức rõ hơn vai trò của hình ảnh trong phóng sự truyền hình, làm chìa khóa để khai thác thể loại phóng sự truyền hình một cách sáng tạo, nhằm thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền được tốt hơn, đáp ứng hiệu quả nhu cầu thông tin của đông đảo công chúng hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài

Cùng với nền báo chí cả nước, báo chí khu vực Miền Tây Nam Bộ có sự phát triển mạnh mẽ đã và đang có nhiều đóng góp quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của khu vực

Tuy nhiên đến nay, vấn đề nghiên cứu và tìm hiểu giải pháp nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền hình trong phạm vi cả nước nói chung và khu vực các tỉnh Miền Tây Nam Bộ nói riêng chưa có nhiều tổ chức hay cá nhân đi sâu vào nghiên cứu, cũng như chưa có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động báo chí ở khu vực này

Trong quá trình tìm hiểu về vấn đề này, bản thân tôi, một phóng viên quay phim, người trực tiếp cầm máy quay, đang công tác trong lĩnh vực truyền hình nhận thấy vấn đề hình ảnh trong phóng sự truyền hình là rất quan trọng và và có

ý nghĩa thiết thực đối với một tác phẩm phóng sự mà xã hội quan tâm

Khi thực hiện đề tài này cũng là dịp cho tôi nhìn nhận lại các kỹ năng xử

lý hình ảnh trong quá trình tác nghiệp, trao dồi thêm kiến thức về hình ảnh trong phóng sự truyền hình và cũng giúp cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên, quay phim, dựng phim… thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được giao

Đối với đề tài luận văn “Nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng

sự truyền hình của các đài Phát thanh - Truyền hình Miền Tây Nam Bộ”,

bản thân tôi chọn các hướng nghiên cứu như sau:

Thứ nhất, là các sách tham khảo về giáo trình Phóng sự truyền hình của tác giả Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Oanh (Chủ biên) Nxb Đại học Quốc gia TP Hồ

Chí Minh năm 2014, nội dung sách đề cập đến các vấn đề chung về phóng sự

truyền hình và một số kỹ năng sáng tạo tác phẩm cơ bản, mục tiêu cuốn sách nhằm nghiên cứu sâu hơn về thể loại phóng sự truyền hình, các vấn đề liên quan đến lý thuyết và kỹ năng sáng tạo tác phẩm; sách chính luận Truyền hình, lý thuyết và kỹ năng sáng tạo tác phẩm của tác giả Nguyễn Ngọc Oanh,

Nxb Thông Tấn năm 2014, nội dung đề cập giúp cho người xem nhận thức về

loại tác phẩm chính luận nói chung; Về thể loại bình luận, đàm luận trên truyền hình, những đặc trưng sáng tạo tác phẩm; Về vai trò của bình luận viên, cách thức tổ chức sáng tạo tác phẩm, tổ chức sản xuất chương trình; Về quy trình sáng tạo tác phẩm bình luận truyền hình; Về việc sử dụng hình ảnh

và viết lời bình cho tác phẩm,…,cuốn sách còn đi sâu phân tích các kỹ năng tác nghiệp của nhà báo, phóng viên, biên tập viên truyền hình,…; giáo trình Báo chí truyền hình của tác giả PGS.TS Dương Xuân Sơn (Biên soạn), Nxb

Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2009, nội dung tập trung trình bày các vấn đề

của báo chí truyền hình như: vị trí, vai trò, lịch sử ra đời phát triển của truyền hình, khái niệm, đặc trưng, nguyên lý của truyền hình, chức năng xã hội của truyền hình, kịch bản và kịch bản truyền hình, quy trình sản xuất chương trình truyền hình, các thể loại báo chí truyền hình, các thuật ngữ truyền hình,…; Sách Nghệ thuật quay phim, tác giả A.Golovnhia, dịch: Ngô Tạo Kim, Trường Đại học sân khấu Điện ảnh Hà Nội năm 2005, nội dung trình bày một phần trong chương trình của môn nghệ thuật quay phim, giúp người quay phim cần phải biết thực hiện mọi khâu trong công việc của mình,

từ bố cục khuôn hình, bố trí ánh sáng đến việc bấm máy thu hình, bàn về vị trí vai trò và ý nghĩa của người quay phim, công việc sáng tạo của người quay phim trong quá trình xây dựng một bộ phim trên cơ sở những kinh nghiệm thành công của các nhà quay phim,…; sách Báo chí truyền hình của tác giả

G.V.Cudơnhetxốp X.L.Xvích,A.la.lurốpxki(tập1,2),Nxb Thông tấn năm 2004, nội dung vừa đề cập tầm quan trọng của truyền hình trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng, vừa nêu rõ tính đặc thù của báo chí truyền hình Trong đó các tác giả tập trung trình bày vị trí chức năng của truyền hình trong xã hội; vị trí cũa truyền hình trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng; bản chất của truyền hình hiện đại; các phương tiện xây dựng kịch bản truyền hình và những định hướng, triển vọng của truyền hình trong thời đại bùng nổ thông tin và công nghệ truyền thông phát triển vô cùng mạnh mẽ,…; sách Phóng sự truyền hình, tác giả Brigitte Besse, Didier Desormeaux,

Nxb Thông Tấn năm 2003, nội dung trình bày khá tỉ mỉ, khoa học các kỹ

năng, phương pháp làm một phóng sự truyền hình: Từ những quy tắc tiếp cận, sử lý các sự kiện đến sản xuất thông tin, cách xây dựng phóng sự, cách dàn dựng cảnh, bố trí kỹ thuật trường quay, âm thanh, hình ảnh, cách viết lời bình, biên tập,…; sách Nghệ thuật quay phim điện ảnh tác giả Dương Quang Diễn, Hội điện ảnh Việt Nam xuất bản năm 2004, nội dung chủ yếu thuật lại những kinh nghiệm sáng tác phong phú của bản thân tác giả và đồng nghiệp, lồng trong đó là những quan điểm cá nhân của tác giả về nghệ thuật quay phim điện ảnh, người xem sẽ thu lượm được những kinh nghiệm sáng tác phong phú, bổ ích khi làm nghề,…; sách Cơ Sở Lý Luận Báo Chí, Nxb Lao

Động, Hà Nội năm 2013, nội dung cung cấp những kiến thức cơ bản và hệ

thống khái niệm cơ bản của lý luận báo chí, như về khái niệm và đặc điểm báo chí, bản chất hoạt động của báo chí, đối tượng, công chúng và cơ chế tác động của báo chí trong đó có báo chí truyền hình, các chức năng và nguyên tắc cơ bản của hoạt động báo chí, về chủ thể hoạt động báo chí,…; sách Công chúng Truyền hình Việt Nam, tác giả Tiến sĩ Trần Bảo Khánh, Nxb Thông

Tấn, Hà Nội năm 2011, nội dung cuốn sách đã giúp đọc giả hiểu rõ hơn

những vấn đề cần thiết, cơ bản nhất của công chúng truyền hình Việt Nam, với những nội dung: về công chúng truyền hình Việt Nam, công chúng truyền

hình Việt Nam nhìn từ góc độ xã hội học, đặc điểm tâm lý tiếp nhận thông tin của công chúng truyền hình Việt Nam hiện nay, đặc điển trong xử lý thông tin truyền hình…, cho đến xu hướng thay đổi của công chúng và những đề xuất hướng phát triển của truyền hình trong giai đoạn tới,…

Thứ hai, là Tài liệu Nghiên cứu các Nghị quyết hội nghị Trung ương 5

khóa X; Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác tư tưởng, lý luận và quản lý Báo chí; Văn kiện Đại hội Đảng các khóa, các văn bản quy định, hướng dẫn, nghiên cứu khoa học về báo chí…

Thứ ba, là các Luận văn, bài viết, tham luận trong tạp chí người làm báo,

hội thảo khoa học về phóng sự truyền hình…

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trước đây vẫn có đề cập đến nhiều thể loại báo chí truyền hình, nhưng chưa có công trình nào đề cập đến hình ảnh trong phóng sự truyền hình khu vực Miền Tây Nam Bộ hiện nay Do đó, tôi chọn

đề tài “Nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền hình của các đài

Phát thanh - Truyền hình Miền Tây Nam Bộ ”, khảo sát 3 đài Truyền hình các

tỉnh Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tiền Giang để làm Luận văn Thạc sỹ

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn sẽ đánh giá thực trạng chất lượng hình ảnh trong phóng sự

truyền hình của các đài Phát thanh - Truyền hình Miền Tây Nam Bộ

Từ đó, đưa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự trên sóng truyền hình của các đài Phát thanh - Truyền hình Miền Tây Nam Bộ trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu trên, nhiệm vụ của luận văn cần thực hiện những nội dung sau:

- Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận về “Nâng cao chất lượng

hình ảnh trong phóng sự truyền hình”

Những vấn đề lý thiết về hình ảnh trong phóng sự truyền hình, cơ sở thực tiễn của việc nghiên cứu về hình ảnh trong phóng sự của các đài Truyền hình Nghiên cứu mối quan hệ giữa hình ảnh trong phóng sự thời sự truyền hình với các nhóm công chúng khán giả và nhu cầu tiếp nhận thông tin thông qua hình ảnh trong phóng sự của các nhóm công chúng

- Đánh giá thực trạng hình ảnh trong phóng sự được phát sóng trong chương trình thời sự của các đài Phát thanh - Truyền hình miền Tây Nam bộ hiện nay, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, thuận lợi, khó khăn trong cách thể hiện hình ảnh trong phóng sự truyền hình

- Đề xuất một số giải pháp và những kiến nghị góp phần nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền hình được phát sóng trong chương trình thời sự Nhằm thu hút đông đảo hơn khán giả, bảo đảm tính định hướng và nâng cao tính hấp dẫn, hiệu quả tuyên truyền của hình ảnh trong phóng sự trên sóng các đài Phát thanh - Truyền hình Miền Tây Nam bộ

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là Chất lượng hình ảnh trong phóng

sự truyền hình của các đài Phát thanh - Truyền hình Miền Tây Nam Bộ 4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi khảo sát là hình ảnh trong phóng sự của chương trình thời sự tối hàng ngày trên sóng các đài Phát thanh - Truyền hình các tỉnh Đồng Tháp, Vĩnh Long và Tiền Giang

Thời gian khảo sát được giới hạn từ 01/ 08/ 2014 đến 31/ 01/ 2015

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

- Để hoàn thành nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu đề ra, luận văn được

thực hiện trên cơ sở các đường lối, chủ trương và các chính sách, pháp luật, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về báo chí cách mạng Việt Nam Những

vấn đề cơ sở báo chí truyền thông nói chung và lý luận báo chí truyền hình nói riêng cũng được vận dụng như những cơ sở quan trọng trong quá trình

nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Trong quá trình thực hiện luận văn này, tác giả sẽ vận dụng tổng hợp

một số phương pháp nghiên cứu sau đây:

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu được sử dụng để hệ thống hóa những

vấn đề lý luận về quan điểm báo chí nói chung và những tư liệu cần thiết có liên quan tới đề tài

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu để rút ra được những kết

luận cần thiết từ hiện trạng, qua đó đề ra những giải pháp nhằm phát huy ưu điểm và hạn chế khuyết điểm, góp phần nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền hình

+ Phương pháp phỏng vấn sâu được thực hiện đối với đối tượng là

những nhà quản lý, lãnh đạo các đài Phát thanh - Truyền hình tại các đài được

khảo sát để thu thập những ý kiến bổ sung cho luận văn

+ Phương pháp bảng hỏi anket được tiến hành với 360 công chúng,

phóng viên, biên tập viên, quay phim và thu về được 302 phiếu từ công chúng

ở 3 tỉnh khảo sát để có được cái nhìn khách quan khi đánh giá chất lượng hình ảnh, hiệu quả hình ảnh trong phóng sự truyền hình của các đài Phát thanh - Truyền hình khu vực Miền Tây Nam Bộ từ đó thu thập những ý kiến thực tế,

cung cấp cho việc triển khai các luận điểm khoa học cần thiết cho luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn góp phần làm rõ thêm về vai trò của hình ảnh trong phóng sự truyền hình góp phần vào công tác tuyên truyền trên sóng truyền hình của các đài Phát thanh - Truyền hình Miền Tây Nam Bộ, bổ sung thêm tài liệu cho những nghiên cứu về nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền hình, từ đó tạo cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn là tài liệu tham khảo về mặt lý luận báo chí truyền thông, góp phần nâng cao nhận thức, tư duy sáng tạo mới cho người phóng viên quay phim trong việc sáng tạo hình ảnh cho phóng sự truyền hình Luận văn còn rút

ra những bài học kinh nghiệm, đề ra những giải pháp kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự trên sóng truyền hình địa phương trong tương lai

Ngoài ra luận văn còn làm tài liệu tham khảo cho phóng viên, biên tập viên, dựng hình, quay phim, cán bộ lãnh đạo, quản lý báo chí trong lĩnh vực truyền hình có điều kiện hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của hình ảnh trong phóng sự truyền hình tại các cơ quan báo chí nói chung và đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Tiền Giang nói riêng

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về hình ảnh, và vai trò của hình ảnh trong

phóng sự truyền hình

Chương 2: thực trạng hình ảnh trong phóng sự truyền hình của đài Phát

thanh Truyền hình các tỉnh Miền Tây Nam Bộ

Chương 3: Một số bài học kinh nghiệm và giải pháp, kiến nghị nâng cao

chất lượng hình ảnh trong phóng sự truyền hình

ấy trở thành một thứ hoa gấm của nhiều nền văn hóa khác nhau Suốt một thời gian dài, những ký hiệu đó đã là công cụ cơ bản mà con người sử dụng để truyền thông và học hỏi

Trong quyển Từ máy ảnh đến hình ảnh tác giả trích câu nói của nhiếp ảnh gia người Mỹ ANSEL ADAMS (1902 - 1984): “Một bức ảnh tuyệt vời là

một biểu hiện trọn vẹn những gì ta cảm nhận sâu xa nhất về sự vật được chụp ảnh Và do đó, nó chính là biểu hiện đích thực cảm nhận của ta về toàn bộ cuộc đời ” [46, tr.10]

Trong quyển Từ máy ảnh đến hình ảnh tác giả viết: Những hình ảnh đầu

tiên được tạo ra khi nào? Không ai biết cả Chúng bắt nguồn từ thời tiền sử, nhưng những chứng tích còn lại đã cho thấy rằng: Từ nhiều thế kỷ trước, hình ảnh đã tiến hóa thành một loại ngôn ngữ dễ hiểu, bắt cầu cho sự cảm thông giữa các nền văn hóa khác biệt Các ngôn ngữ hầu hết đều được nói lên hay viết ra, và sau này được lưu trữ trong cuốn sách

Với sự ra đời của nghề in ở thế kỷ XV, số lượng sách tăng trưởng rất nhanh và nhu cầu dùng hình ảnh để minh họa cho sách cũng phát triển nhanh chóng Hình ảnh, được phát minh vào đầu thế kỷ XIX, đã biến cuộc tiến hóa trong lĩnh vực tạo hình trở thành một cuộc cách mạng Hình ảnh đã thay đổi cách nhìn của chúng ta đối với sự vật, và vĩnh viễn làm thay đổi nghệ thuật tạo hình

Vậy hình ảnh là gì? trong phạm trù hạn hẹp nhất thì:

hình ảnh là một phương tiện tạo hình bằng tác dụng của ánh sáng trên một phương tiện nhạy cảm với ánh sáng đó Nhưng một định nghĩa đơn giản như thế không thể mô tả được cái kinh nghiệm sáng tạo hình ảnh hoặc tác động mạnh mẽ mà bức ảnh tạo ra hầu như trong mọi khía cạnh của đời sống hiện đại

Có thể cho rằng, hình ảnh tất nhiên không chỉ là dụng cụ khoa học: nó còn là một thành phần không thể tách rời khỏi những nghi lễ và sự kiện quan trọng trong cuộc sống

Và trong quyển Từ máy ảnh đến hình ảnh tác giả cũng khẳng định:

Những bức ảnh mang lại cho chúng ta những hồi ức hiển hiện về những con người, nơi chốn, và sự việc đã xảy ra trong cuộc đời Những bức ảnh đem lại gần nhau những những miền đất và dân tộc

xa xôi, và khi cắt bỏ kinh nghiệm ra khỏi bối cảnh nguyên thủy của kinh nghiệm thì những bức ảnh có thể biến những sự vật quen thuộc trở thành những điều lạ lùng, và những điều tầm thường được mang một ý nghĩa phi thường Con người trong hình ảnh bỗng trở nên quan trọng hơn con người trong đời thực [46, tr.17]

Để có thể tạo một bức ảnh đẹp và một thước phim hay, thì người cầm máy cần phải có tư duy quan sát nhận biết, nhận xét và rung cảm trước sự vật, hiện tượng đang xảy ra… cộng với những kỹ năng chuyên môn để xử

lý, ghi hình Ngoài ra, họ cần có sự kiên trì, nhạy bén ở thời khắc bấm máy,

đó chính là kiến thức nghề nghiệp, kiến thức cuộc sống Để có một khuôn hình ý nghĩa, người ghi hình cần tìm ra nội dung độc đáo để thể hiện, thẩm định nội dung hình ảnh trong mắt mình có tạo được cảm xúc cho người xem không thì mới bấm máy, vì thời điểm bấm máy là lúc hay nhất của cuộc sống, tránh nhàm chán, giống nhau, công thức, phải biết nghĩ ra cách khác để ghi hình, tạo cho khuôn hình có cảm xúc đồng thời tác giả phải biết nhập cuộc với sự việc đang xảy ra

Ở khía cạnh khác, hình ảnh còn được xem là ngôn ngữ biểu tượng, tức là dùng ngôn ngữ hình ảnh để nói lên một vấn đề nào đó, như dùng hình ảnh chim Bồ câu trắng để nói lên khát vọng hòa bình; Một cánh diều bay trong gió với những chú bé chăn trâu vui đùa thể hiện sự yên bình của một làng quê…

Do vậy, ngôn ngữ biểu tượng là ngôn ngữ mang đầy màu sắc và hình ảnh được xem như là một tiếng nói, một cảm xúc, một thể loại ngôn ngữ biểu tượng, giúp cho công chúng cảm nhận được nội dung và ý đồ của tác giả muốn phản ánh đến người xem

1.1.2 Khái niệm truyền hình

Theo quyển Cơ sở lý luận báo chí viết:

Truyền hình là kênh truyền thông đại chúng ra đời sau, kế thừa được các thế mạnh của các kênh trước đó, như điện ảnh, báo in, phát thanh…và ngày nay đang “tận hưởng” tối đa môi trường truyền thông số trên mạng internet” Đồng thời cũng cho

rằng:“Truyền hình là kênh truyền thông truyền tải thông điệp bằng

hình ảnh động với nhiều sắc màu vốn có từ cuộc sống cùng với lời nói, âm nhạc, tiếng động [12, tr.118]

Chính vì thế mà trong quyển Sản xuất chương trình truyền hình cho rằng:

Chương trình truyền hình đề cập đến các vấn đề của đời sống xã hội không phải một cách ngẫu nhiên như vẫn diễn ra, mà nó thường truyền tải thông tin từ ngày này qua ngày khác, nhằm phục vụ một đối tượng công chúng xác định Nội dung của chương trình truyền hình trực tiếp làm sâu sắc đến các tư tưởng, các chủ đề, dần dần tạo nên ý thức công chúng thế giới quan hiện đại [23, tr.30]

Từ những ý kiến trên, có thể thấy, truyền hình là một loại hình phương tiện truyền thông đại chúng chuyển tải thông tin bằng hình ảnh động và âm thanh Và sự xuất hiện của truyền hình như một điều thần kỳ trong sáng tạo của con người với sự kết hợp giữa hình ảnh động và âm thanh, truyền hình

mang lại cho con người cảm giác về cuộc sống rất thật đang hiện diện trước mắt Đó là cuộc sống thật nhưng đã được cô đọng lại, làm giàu thêm về ý nghĩa, làm sáng rõ hơn hình thức và làm phong phú hơn về những khía cạnh, bình diện đường nét sinh động

Hiện nay, truyền hình phát triển nhanh chóng, ngày càng giữ vai trò quan trọng trên mọi phương diện, không chỉ làm phong phú sinh hoạt văn hóa, truyền hình còn được sử dụng rộng rãi trong giáo dục, sản xuất công nghiệp, quân sự, khoa học công nghệ… trở thành một bộ phận không thể thiếu trong đời sống của mọi người

1.1.3 Khái niệm phóng sự truyền hình

Phóng sự truyền hình là một thể loại đặc trưng của truyền hình Nó chuyển tải một nội dung thông tin nóng hổi, sinh động chân thật đến công chúng ở thời hiện tại Nội dung thông tin được bộc lộ theo trình tự logic diễn biến của sự kiện, vấn đề,…qua dòng hình ảnh và âm thanh của hiện thực mà phóng viên lựa chọn, sắp xếp Và có thể nói trong phóng sự truyền hình thì chính kiến, thái độ và cảm xúc của người phóng viên bộc lộ rõ qua việc phân tích, cắt nghĩa, lý giải sự kiện, vấn đề đó

Phóng sự có thể phản ánh sự kiện ở mức độ toàn diện, sâu rộng, có phân tích, đánh giá và đưa ra giải pháp Phóng sự truyền hình chuyển tải thông tin bằng ngôn ngữ, đặc biệt là sự kết hợp của hình ảnh, âm thanh, lời bình, âm thanh hiện trường và những thông tin trình bày trên màn hình

Theo quyển Giáo trình Phóng sự Truyền hình: Trải qua quá trình phát

triển của phóng sự truyền hình, kế thừa những quan niệm về phóng sự truyền hình của các nhà báo, nhà nghiên cứu báo chí qua nhiều thời kỳ ở Việt Nam

và trên thế giới, dựa trên những kết quả nghiên cứu trong các giáo trình, các công trình khoa học ở các trường đại học, những bài giảng về phóng sự truyền hình, có thể đưa ra khái niệm chung về phóng sự truyền hình như sau:

Phóng sự truyền hình là thể loại đặc trưng của truyền hình Nó chuyển tải một nội dung thông tin nóng hổi, sinh động đến công chúng ở thời hiện tại Nội dung thông tin được bộc lộ theo trình tự logíc diễn biến của sự kiện, vấn đề…qua dòng hình ảnh và âm thanh của hiện thực mà phóng viên lựa chọn, sắp xếp Chính kiến, thái độ

và cảm xúc của phóng viên bộc lộ rõ qua việc phân tích, cắt nghĩa,

lý giải sự kiện, vấn đề đó [36, tr 27]

Cùng với quan điểm đó trong quyển Phóng sự báo chí, do TS Nguyễn

Thị Thoa và TS Đức Dũng đồng chủ biên cho rằng:

Phóng sự truyền hình mang trong mình mối quan hệ sự kiện - nhà báo - công chúng đối với những cái đang diễn ra Camera mang lại dòng hình ảnh thực hiện chức năng thông tin đặc biệt, nhà phóng sự chuyển sang đánh giá, bình luận sự kiện Phóng sự là thể loại trinh sát, và nhà phóng sự luôn luôn phải đứng ở tuyến đầu, ở mũi nhọn của cuộc sống Nhà phóng sự cần phải biết lựa chọn từ rất nhiều sự kiện để lấy ra sự kiện cơ bản nhất, đặc trưng nhất, quan trọng nhất trong thời điểm đó [51, tr 215]

Ở một số tài liệu nghiên cứu báo chí khác cũng đề cập đến khái niệm phóng sự truyền hình, về cơ bản nội dung khái niệm cũng chứa đựng những yếu tố nói trên

Và có thể thấy rằng những yếu tố nội dung trong các khái niệm trên là những yếu tố quan trọng, mang tính đại diện của thể loại phóng sự truyền hình Các phương tiện diễn đạt và thể hiện của truyền hình được cấu thành bởi: Bối cảnh, khuôn hình, cỡ cảnh, những phương pháp bỏ qua, lặp lại, những thủ pháp dựng hình, những động tác máy quay, những thủ pháp xuống đen, chồng mờ, những khoảng lặng, những lời nói, tiếng động, âm nhạc… Trong phóng sự, các phương tiện diễn đạt và thể hiện này được phóng viên sử dụng tối đa và đầy sáng tạo trong từng cảnh quay

Nếu trong phóng sự báo in, toàn bộ diễn biến phát sinh, phát triển của sự kiện được phóng viên miêu tả bằng những con chữ, trong phóng sự phát thanh miêu tả bằng phát thanh, gồm: lời nói, tiếng động, âm nhạc, thì trong truyền hình tất cả diễn biến của sự kiện được camera được miêu tả bằng chính những hình ảnh và âm thanh có thực của chính cuộc sống đang diễn ra trước mắt phóng viên, những người tham gia sự kiện, thậm chí trước mắt khán giả truyền hình (nếu là phóng sự truyền thẳng)

Người xem ngồi ở nhà, xa hàng trăm nghìn cây số cũng có thể biết chính xác nhân vật chính của sự kiện, tên tuổi, địa chỉ của sự kiện nhân vật đó, nhìn thấy gương mặt, vóc dáng, màu sắc trang phục của họ, cảm nhận được tình cảm, thái độ thông qua cử chỉ, hành động, lời ăn tiếng nói của các nhân vật Những bối cảnh mà nhân vật và người tham gia trong sự kiện đều ở trong những không gian, thời gian cụ thể có thể kiểm chứng được

Có thể nói, trong phóng sự báo in và phát thanh, phóng viên sử dụng cả

ba phương pháp tả, thuật, bình, để phản ánh sự kiện, vấn đề Còn ở phóng sự truyền hình thì chức năng mô tả thuộc về camera Tất cả bối cảnh, sự vật con người trước ống kính máy quay đều hiện rõ lên nét, trung thực như chúng ta ở

“ngoài đời”

Nếu hình ảnh đó được xử lý kỹ càng, chu đáo, có nghệ thuật thì nó có thể chuyển tải được mọi dạng thông tin mà chưa cần sự hỗ trợ của phương tiện nào khác Hình ảnh do camera ghi lại không chỉ có khả năng mô tả chi tiết toàn bộ sự kiện vấn đề mà còn có khả năng phân tích, lý giải sự kiện, vấn đề, chuyển tải thái độ, tình cảm, của phóng viên đến với khán giả

Ví dụ: Trong tác phẩm “Tượng Đài Mẹ” phản ánh dư luận xã hội xung

quanh việc chính quyền tỉnh Quảng Nam đề xuất việc xây dựng tượng Bà mẹ Việt Nam anh hùng trị giá 411 tỷ đồng trong bối cảnh hiện nay Đấy là đề tài nóng vì nó thu hút sự quan tâm của rất nhiều người Do vậy, cách đặt vấn đề làm sao để không xúc phạm đến tình cảm thiêng liêng của đất nước với công

lao của những bà mẹ Việt Nam anh hùng, nhưng cũng không vì thế mà ủng hộ một chủ trương lãng phí ở thời điểm không thích hợp Sự kết hợp hài hòa giữa hình ảnh và lời bình sẽ làm cho phóng sự thuyết phục hơn

Phóng sự truyền hình sử dụng phương pháp tả, thuật, bình bằng ngôn ngữ hình ảnh và bổ sung những gì mà hình ảnh chưa diễn đạt được ẩn chứa đằng sau những hình ảnh đó bằng âm thanh Hình ảnh cùng với âm thanh làm cho phóng sự truyền hình phản ánh hiện thực khách quan trung thực, gần gũi, sinh động, hấp dẫn hơn phóng sự ở các thể loại báo chí khác Chính khả năng

bằng hình ảnh và âm thanh đã tạo ra “hiệu ứng cùng tham dự” giữa khán giả

và phóng viên, làm cho người xem cảm thấy mình đang cùng phóng viên trực tiếp tham gia, chứng kiến sự việc chứ không phải được xem những gì mà phóng viên kể lại

Ví dụ: Phóng sự “Xóa mù chữ ở Sa Pa” phát trong chương trình thời sự

19 giờ, Đài truyền hình Việt Nam kể một câu chuyện rất ấn tượng xoay quanh hai nhân vật là bé Pang và Dung, hai học sinh mới của trường bán trú Sa Pa (Lào Cai) Mục đích của phóng sự là tập trung phản ánh thực trạng và nguyên nhân của những khó khăn trong việc vận động trẻ em ở vùng cao đi học

Trong phóng sự có một số cảnh quay và cách dựng tốt như: Cảnh bố của Pang (nhân vật chính của phóng sự) cười trả lại bút cho cô giáo và điểm chỉ vào tờ giấy cam kết gửi con đến trường học nội trú tỉnh Lào Cai được thể hiện trong cấu trúc câu dựng toàn - trung - cận, đã đem đến cho khán giả nhiều suy nghĩ Người xem có thể đặt ra các câu hỏi: Những người cha, người

mẹ không biết chữ như vậy thì là sao có thể dạy cho con? Liệu hiện tượng mù chữ có trở lại các vùng cao? Tương lai trẻ em ở vùng cao sẽ ra sao?

Trong phóng sự cũng có nhiều chi tiết ẩn chứa nhiều thông tin: Cận cảnh Pang mặt mũi nhem nhuốc, chân đi đất, tay quệt nước mắt cho thấy trẻ ở vùng cao không được chăm sóc chu đáo và đầy đủ Trung cảnh một em bé

khác đang gào khóc, níu chặt tay mẹ vì không muốn đến trường không chỉ vì không muốn xa gia đình mà còn vì không có những viên thuốc trắng đó Nó

cũng cảnh báo tình trạng “ma túy học đường” đối với trẻ em miền núi Chỉ

trong thời lượng ba phút, toàn bộ câu chuyện khó khăn trong công tác xóa mù chữ ở Sa Pa hiện ra trước mắt người xem và để lại trong lòng họ nhiều suy tư, trăn trở Một sự kiện, vấn đề trong đời sống hiện thực diễn ra trong một khoảng không gian rộng và thời gian dài hơn rất nhiều so với khi nó diễn ra trên truyền hình

Vì vậy, để phóng sự đạt được nội dung và hình thức đầy đủ, chi tiết và hấp dẫn, yêu cầu đặt ra đối với phóng viên là phải rút ngắn khoảng thời gian

từ lúc sự kiện xảy ra trong cuộc sống đến khi xảy ra trên màn ảnh nhỏ càng ngắn bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu nhưng không gây cho người xem cảm giác

sự kiện bị cắt gọt

Trong thể hiện, phóng viên cho người xem có tâm trạng vui, buồn, sửng sốt bất ngờ như chính tâm trạng của phóng viên và họ cảm thấy được đến tận nơi và tận mắt chứng kiến sự kiện xảy ra Các đặt tính của phản ánh logic phát triển của sự kiện, vấn đề bằng hình ảnh và âm thanh, những đánh giá, bình luận sự kiện phải được phối hợp sử dụng nhịp nhàng trong phóng sự

Theo quyển Viết báo như thế nào, cho rằng:

Trong các thể loại báo chí, có lẽ phóng sự là thể loại xung quanh nó

đã từng gây ra nhiều ý kiến khác nhau nhất Điều này có thể có nguyên nhân, trước hết chính từ những khả năng phong phú của thể loại trong quá trình phản ánh hiện thực Những khả năng ấy lại được khai thác từ những góc độ khác nhau ở những nền báo chí khác nhau, từ đó dẫn đến có những cách hiểu không giống giau về thể loại này [8, tr.153]

Và cùng với quan điểm đó trong quyển Giáo trình Báo chí truyền hình

cho rằng:

Chất liệu của phóng sự được lấy từ những sự kiện khách quan mang tính thời sự trong đời sống xã hội Phóng sự không chỉ đảm bảo tính xác thực về nội dung thông tin mà còn góp phần đặt ra hướng giải quyết những câu hỏi mà hiện thực đặt ra Vì thế phóng sự vừa có tính phát hiện vấn đề vừa có đóng góp tích cực tìm ra hướng giải quyết vấn đề Những sự kiện được nêu trong phóng sự thường là những sự kiện được dư luận quan tâm tìm hiểu [6, tr.185]

Từ những ý kiến đó, có thể nói phóng sự là thể loại báo chí giàu chất văn học và có nhiệm vụ thông tin về người thật, việc thật trong một quá trình phát sinh, phát triển Và điểm nổi bật nhất của phóng sự so với các thể loại báo chí khác là khả năng phản ánh hiện thực một cách có bề dày và chiều sâu mang đậm nét hơi thở của cuộc sống hiện thực Để làm được như vậy phóng sự luôn bám sát con người, sự kiện vấn đề nổi bật trong đời sống

Tuy nhiên để người viết có thể khai thác tốt và một cách chân thật nhất

về thể loại này, thì một số tác giả nghiên cứu về lĩnh vực báo chí, truyền hình cũng đưa ra những nhận định và phân lực các dạng phóng sự

Trong đó, theo quyển Viết báo như thế nào? thì tác giả chia phóng sự

thành 5 dạng: [8, tr.178]

a Phóng sự điều tra: Đây là dạng phóng sự có sự kết hợp hài hòa giữa 2

yếu tố: Phóng sự và điều tra, đồng thời sự kết hợp này luôn tuân thủ theo nguyên tắc tính chất phóng sự được thể hiện ở hình thức của tác phẩm Dạng bài này thường được sử dụng trong trường hợp khi đứng trước những sự kiện, tình huống, hiện trạng nào đó vẫn đang còn những câu hỏi chưa được trả lời hoặc có nhiều cách trả lời khác nhau

b Phóng sự vấn đề: Đây là dạng phóng sự phản ánh những vấn đề trong

cuộc sống Những vấn đề phản ánh ở đây luôn tiêu biểu, xác thực và đáp ứng tốt nhu cầu thông tin thời sự Tuy không trực tiếp phản ánh những sự kiện lớn,

những tình huống nổi bật nhưng những vấn đề phản ánh trong phóng sự đề cập tới vẫn có thể có sức lay động lớn và có tầm bao quát hơn

c Phóng sự sự kiện: trong quá trình vận động và phát triển, cuộc sống

luôn xảy ra hàng loạt các sự kiện với tính chất và tầm quan trọng khác nhau Trong đó, một số sự kiện có thể trở thành đề tài cho dạng phóng sự này Tuy nhiên, dạng phóng sự này cũng đòi hỏi một số yêu cầu như: sự kiện phải có cấp độ điển hình cao, đáp ứng tốt yêu cầu thông tin thời sự, gợi lên những vấn

đề mà công chúng quan tâm và phải có tính nhân văn…Cũng giống như phóng sự vấn đề thì phóng sự sự kiện phải bám sát để phản ánh sự kiện một cách sinh động, chân thực và đôi khi nó cũng có thể đề cập đến nguyên nhân

và những vấn đề đặt ra sau nó

d Phóng sự chân dung: Là dạng phóng sự phản ánh những con người

tiêu biểu (cho cái tốt hoặc cái xấu), xuất hiện trong đời sống Và dạng phóng

sự này được cho rằng chính là sự kết hợp giữa 2 dạng phóng sự và ký chân dung, tính chất ký chân dung được thể hiện ở việc lấy con người làm đối tượng chủ yếu để phản ánh, còn tính chất phóng sự được bộc lộ rõ nhất ở hình thức, cách thức phản ánh những chân dung

e Phóng sự ảnh: Đây là dạng phóng sự mà hình ảnh giữ vai trò chủ yếu,

đồng thời cung cấp những thông tin quan trọng nhất Và trong phóng sự ảnh thường có những tấm ảnh giữ vị trí then chốt Tuy nhiên, dù là ảnh chính, ảnh phụ, ảnh chủ đạo hay ảnh chi tiết thì những tấm ảnh tham gia phóng sự ảnh phải mang tính khám phá, phát hiện và phải có mối quan hệ bổ sung lẫn nhau

để phản ánh những khía cạnh tiêu biểu của một sự kiện hay vấn đề nào đó của

đời sống xã hội

1.1.4 Một số quan niệm về phóng sự truyền hình

Từ góc độ phương pháp xây dựng tác phẩm phóng sự, Brigitte Besse

DiDier Desormeaux tác giả cuốn Phóng sự truyền hình viết:

Phóng sự là kết quả của logíc hội tụ dựa trên hình ảnh và âm thanh: Sản phẩm phức hợp này phải được tổ chức xung quanh một

số cảnh chủ chốt, những cảnh này làm nổi bậc ý nghĩa của phóng

sự từ lúc xây dựng cho đến khi phát đi và được mọi người tiếp nhận

[4, tr 104]

ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu báo chí cũng đưa ra nhiều quan niệm về phóng sự truyền hình Các quan niệm đó cũng xuất phát từ nhiều góc độ tiếp cận khác nhau

Trong bài Nhà báo nên viết phóng sự, đăng ngày 25/7/2006, trên “Nghề báo.com”, tác giả Minh Phương có viết:

Phóng sự truyền hình phản ánh sự kiện bằng hình ảnh và tiếng động là chủ yếu, lời dẫn của phóng viên như một chất keo trong suốt khâu nối các chi tiết và tư liệu báo chí thành một kết cấu thống nhất, gợi cảm

Cũng trong cuốn Phóng sự tính chuyên nghiệp và đạo đức của tác giả

M.I.Sostak, có viết:

Các tin thời sự cứng chính là hình thức giới thiệu một tác phẩm phóng sự như một định hình đơn giản, một sự phản ánh tài liệu và hiện thực, như “một thông tin thuần túy khách quan cao độ Mặc dù vậy, đó là hình thức văn học và hoàn chỉnh với đầy đủ các tiêu chí cần thiết của thể loại: khả năng tác động đặc biệt; hay: Người ta chờ đợi ở các tác giả phóng sự tin tức trong thời gian ngắn nhất về các vụ việc, hành vi, các phát biểu mới nhất [18, tr 47]

Như vậy, vấn đề còn lại ở đây là cách gọi tên dạng phóng sự này Chúng

ta có thể gọi “Phóng sự tin” hay “Tin phóng sự” hoặc “Phóng sự thời sự” hay

“Phóng sự ngắn” đều được

1.2 Vai trò của hình ảnh trong truyền hình nói chung, trong phóng

sự truyền hình nói riêng

1.2.1 Vai trò của hình ảnh đối với truyền hình

Truyền hình là kênh truyền thông chuyển tải thông điệp bằng hình ảnh động với nhiều màu sắc vốn có từ cuộc sống cùng với lời nói, âm nhạc, tiếng động Nhờ thế, truyền hình mang lại cho công chúng bức tranh sống động, với cảm giác như đang trực tiếp tiếp xúc và cảm thụ Đó là bức tranh về cuộc sống thực nhưng được thu nhỏ, được “rút gọn”, được “làm giàu thêm về ý nghĩa, làm sáng rõ hơn về hình thức”, được chắc lọc hơn về ý tưởng và làm phong phú hơn về giá trị tinh thần giúp người xem nhận thức rõ hơn, đúng hơn, trúng hơn, gần gũi và sinh động hơn, về những sự kiện và vấn đề của cuộc sống

Theo tài liệu Báo chí Truyền hình tập 1 viết:

Truyền hình và điện ảnh là những phương tiện thể hiện bằng màn ảnh và về cơ bản có ngôn ngữ chung Cần xác định - chí ít là với những nét chung - nội dung của khái niệm “ngôn ngữ màn ảnh” Như đã biết ngôn ngữ màn ảnh là sản phẩm của điện ảnh: Truyền hình ra đời khi thứ ngôn ngữ này đã được các đạo diễn điện ảnh phát triển và được khán giả khai thác sau khi đã học được cách hiểu

thời điểm camera truyền hình mở máy phát sóng đến thời điểm đóng máy camera phát sóng)

Cảnh là quy mô hình ảnh hiện trong một hình Khái niệm “cảnh” biểu thị

độ lớn của hình người hoặc của đồ vật được chiếu trên màn ảnh, nó phụ thuộc vào khoảng cách giữa camera và hình ảnh được quay và phụ thuộc vào tiêu cự của ống kính Về cách phân chia thông dụng nhất về các cỡ cảnh gồm 3 cỡ cảnh: cỡ cảnh Toàn, cảnh Trung và cảnh Cận Cách phân chia chính xác nhất

là chia thành 6 cỡ cảnh

1 Cảnh viễn (xa) (con người và nền xung quanh người đó)

2 Cảnh toàn (con người với toàn bộ chiều cao)

3 Cảnh trung (hình con người chiếu đến đầu gối)

4 Cảnh bán trung (hình con người đến thắt lưng)

5 Cận cảnh (đầu người)

6 Cảnh chi tiết (ví dụ: con mắt)

Một bộ phim hoặc một chương trình truyền hình tác động vào người xem bằng tất cả tổng thể những hình ảnh thay thế nhau gọi là các hình, bằng một chuỗi các hình Một chuỗi liên tục các hình là đặc điểm quan trọng nhất của màn hình Điều này có nghĩa là: sự thay đổi liên tiếp các hình, thời gian phân

bố những hình ấy, nghĩa là trình tự xuất hiện các hình ấy trên màn hình là điều

có ý nghĩa hết sức đặc biệt

Có thể nói, hình ảnh luôn đóng vai trò chủ yếu đối với truyền hình cho nên nó luôn giữ vai trò thiết yếu giữa con người và xã hội, và giữa chúng luôn tồn tại mối quan hệ chặt chẽ với nhau Bởi lẽ thông qua hình ảnh được phát triển truyền hình công chúng có thể tiếp nhận được rất nhiều thông tin hữu ít

Và quan trọng hơn đó chính là thông qua truyền hình những vấn đề, sự kiện

mà xã hội đang quan tâm, và cũng thông qua đó tính tương tác giữa khán giả với các đài cũng được tăng lên đáng kể

Đồng thời, một điểm đáng lưu ý nữa thông đó chính là thông qua việc tiếp nhận những thông tin mà hình ảnh đem lại cho công chúng thông qua truyền hình, thì các đơn vị cũng nhận lại được rất nhiều sự phản hồi của khán giả nhất là về mặt chất lượng hình ảnh (có thể tốt hoặc xấu) Và điều này rất quan trọng Bởi lẽ, qua đó để các đài có những thay đổi phù hợp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng hình ảnh để đáp ứng ngày càng cao nhu cầu bạn xem đài cũng như nâng cao chất lượng của các chương trình

1.2.2 Vai trò của hình ảnh trong phóng sự truyền hình

Ngay từ khi ra đời, nhiếp ảnh đã sánh vai cùng với báo chí trong công việc truyền bá thông tin Sự gắn bó ấy mật thiết đến mức trong tâm trí nhiều người, chiếc máy ảnh - chứ không phải cây bút - đã trở thành biểu tượng của một phóng viên Càng quen thuộc với hàng loạt hình ảnh chuyển động chớp nhoáng trên tivi thì chúng ta càng bị chi phối trước sức mạnh của một hình ảnh duy nhất, bởi chúng ta với hồi tưởng lại các sự việc theo những cảnh trí đơn lẻ chứ không phải bởi những trường đoạn xinê Sẽ không ai nhớ đến một bản tin cũ, một bài bình luận xưa cho dù ngay thời điểm phát hành bản tin ấy

có sốt dẻo đến đâu hay bài bình luận kia có sắc bén đến cỡ nào đi nữa Chỉ có những hình ảnh còn lại mãi trong ký ức con người Và ống kính nhà báo chính

là con mắt nhân chứng

Điều quyết định trong việc làm thời sự thể thao, chuyên mục hay phóng

sự truyền hình là phải có quyền tiếp cận sự kiện hay nhân vật Những hình ảnh chất lượng hơn chắc chắn sẽ đến với chúng ta nếu chúng ta đứng gần với những gì đang diễn ra hay có mặt ở một vị trí thuận lợi Sử dụng hình ảnh trong thông tin truyền hình là một đặc trưng sống còn của loại hình báo chí truyền hình nhất là trong phóng sự truyền hình Hình ảnh có vai trò quan trọng vì có khả năng tác động trực tiếp đến công chúng một cách cảm tính và

dễ thuyết phục công chúng một cách cảm tính và dễ xác định công chúng bằng sự xác thực

Thông qua hình ảnh (tất nhiên là cả âm thanh), con người ở cách xa hàng triệu kilomet có thể cùng một lúc chia sẻ niềm vui, nỗi buồn với nhau Tuy nhiên, hình ảnh trong tác phẩm phóng sự truyền hình không chỉ dừng lại ở góc độ miêu tả, phản ánh con người và cuộc sống thực trong sự biến động của thế giới mà nó còn đem đến cho người xem cảm xúc, niềm tin và đôi khi là cả sức mạnh được tiếp thu bằng ý chí qua tác phẩm

Hình ảnh không chỉ đến rồi đi mà còn làm trái tim rung cảm, khối óc suy nghĩ và giúp con người hiểu nhau hơn Trong tác phẩm phóng sự truyền hình, phóng viên khi đưa ra được hình ảnh, âm thanh sống động, chân thực thì đó là một nửa sự thành công của tác phẩm bởi vì hình ảnh đóng vai trò quan trọng, làm nhiệm vụ chuyển tải có hiệu quả ý đồ về tư tưởng và nghệ thuật của phóng viên

Khi truyền hình mới ra đời, do các yếu tố kỹ thuật nên các hình ảnh thường sử dụng cảnh cận để người xem được thấy rõ các chi tiết Ngày nay, xu hướng chung của truyền hình cũng là sử dụng cảnh cận song là

để tạo ấn tượng về các chi tiết, hình ảnh trong tác phẩm phóng sự truyền hình kết hợp với lời bình giúp công chúng nhận rõ được bản chất của sự kiện, vấn đề Những hình ảnh như vậy có sức hấp dẫn, lôi cuốn, tạo nên giá trị cho tác phẩm

Hình ảnh trong tác phẩm phóng sự truyền hình là những hình ảnh mang giá trị của chủ đề mà tác phẩm đề cập Hình ảnh đó phải lột tả được góc độ tâm lý của đối tượng, thông qua việc khai thác những biểu hiện từ phía bên ngoài Ngoài những khả năng định hướng tư tưởng của tác phẩm, thông qua việc xử lý của phóng viên thì các thông tin hình ảnh chi tiết góp phần làm nên kết cấu tác phẩm Phóng viên phải biết lựa chọn chi tiết thông tin hình ảnh nào phù hợp với ý đồ, tư tưởng của tác phẩm

Quá trình xử lý hình ảnh trong tác phẩm phóng sự truyền hình là xây dựng một chuỗi hình ảnh có ý nghĩa theo logic hợp với quy luật tự nhiên và

khách quan của sự kiện, như vậy mới tạo cho hình ảnh một sức sống, toát lên bản chất của vấn đề, có như vậy mới dễ thuyết phục được người xem Việc sử dụng hình ảnh trong phóng sự truyền hình, phải linh hoạt tùy điều kiện Có khi hình ảnh được sử dụng làm dẫn chứng cho các lập luận, hỗ trợ thêm ý nghĩa cho các lập luận, khả định thêm cho lặp luận vững chắc

Trong tác phẩm phóng sự truyền hình, việc sử dụng những hình ảnh đã từng sử dụng (hình ảnh tư liệu) với ý nghĩa minh họa cho thông tin lời là điều không nên lạm dụng Bởi vì phóng sự truyền hình hướng tới việc mang đến cho công chúng những hình ảnh, những thông tin mới nhất có thể, những thông tin mang tính bổ ích và mang tính thời sự

Như vậy, việc sử dụng hình ảnh trong tác phẩm phóng sự truyền hình là một nghệ thuật đòi hỏi phóng viên không chỉ có tư duy hình ảnh thông thường như các thể loại khác mà còn phải có tư duy phân tích giá trị ý nghĩa của những hình ảnh mà mình chuyển tải đến công chúng Hơn nữa còn phải hiểu rất rõ sự kiện, vấn đề mình đề cập tới để có cách lựa chọn, sử dụng hình ảnh một cách hợp lý, nhuần nhuyễn Việc sử dụng hình ảnh sẽ là tiền đề để có được những ý tưởng cụ thể đến quá trình thu thập thông tin hình ảnh qua khai thác tư liệu hoặc tới hiện trường để ghi hình

1.2.3 Tiêu chí hình ảnh trong phóng sự truyền hình

Hình ảnh chất lượng: là hình ảnh phải đạt tiêu chuẩn cả về nội dung và hình thức, tức là phải giàu có về thông tin trong từng khuôn hình, cỡ cảnh và thể hiện được cảm xúc thẩm mỹ cũng như tính nghệ thuật, ý đồ tư tưởng của tác phẩm Phóng sự truyền hình thông tin về quang cảnh, sự việc và con người, trong đó con người là trung tâm của phóng sự Vì vậy, so với hình ảnh của các thể loại báo chí truyền hình khác thì hình ảnh chất lượng trong phóng

sự truyền hình là những hình ảnh được ghi hình với những thủ thuật riêng Thông qua những cảnh cận, khuôn mặt chi tiết những hình ảnh có hành động…một cách cô động nhất, làm cho người xem cảm nhận được hình dung

sự việc bằng hình ảnh, có nghĩa là làm sao cho hình ảnh trong phóng sự phải đảm đương được cả vai trò bình luận chứ không chỉ đơn thuần là mô tả bề nổi hay quá trình của sự kiện

Một số thủ pháp điện ảnh thường dùng trong khi quay phóng sự có năm

cỡ cảnh cơ bản:

- Viễn cảnh: là hình ảnh được quay từ xa, chưa rõ ràng, thể hiện cái nhìn

từ xa, cái nhìn khách quan, còn chưa rõ về sự vật

- Toàn cảnh: là hình ảnh được quay ở vị trí gần hơn viễn cảnh Trong cỡ cảnh này, sự vật, sự việc của hiện thực khách quan hiện lên trong tầm bao quát toàn diện Đây là cảnh quay cho biết nhiều thông tin về không gian, thời gian, địa điểm nơi xảy ra sự kiện vấn đề

- Trung cảnh: là cỡ cảnh gần hơn toàn cảnh, rõ dần các chi tiết của sự vật, sự việc nhưng thiếu không gian nền

- Cận cảnh: là sự vật hiện ra rõ ràng, tạo cảm giác người quan sát ở vị trí rất gần với vật được quay Cận cảnh tập trung vào chi tiết, cảnh càng cận càng tạo điểm nhấn, người xem dễ nhận biết phản ứng của chủ thể

- Đặc tả: là dùng miêu tả một cử chỉ, chi tiết của sự vật, con người Quay đặc tả khi muốn miêu tả nội tâm nhân vật, khắc họa tính cách hoặc bản chất, nhân vật, sự việc

Các cỡ cảnh chính thường được sử dụng trong phóng sự truyền hình là: toàn cảnh, trung cảnh và cận cảnh Với các cỡ cảnh này, phóng sự truyền hình

có thể thỏa mãng nhu cầu muốn biết cái gì đang xảy ra, nó xảy ra như thế nào của khán giả Mặc khác, qua các cỡ cảnh tác giả có thể bộc lộ được thái độ tâm lý của con người trong sự kiện đó

Ý nghĩa hình ảnh trong tác phẩm truyền hình thể hiện ở chỗ cảnh quay cho xem cái gì, góc máy quay và động tác máy có ý nghĩa như thế nào, tác giả muốn biểu lộ ý đồ gì qua góc máy này Khả năng biểu hiện của hình ảnh trong tác phẩm truyền hình còn biểu hiện ở mối liên hệ trong các hình ảnh Sự sắp

xếp hình ảnh trong quá trình truyền đạt thông tin giúp con người cảm nhận được tính đa chiều, lập thể trong mỗi sự kiện, vấn đề, số phận con người, làm cho khán giả phát hiện được tính ẩn dụ của hình ảnh và qua đó biểu hiện được mối quan hệ của sự kiện sự vật, hình ảnh chất lượng là những hình ảnh mà trong nó có nội dung đắt nhất để phản ánh nét bản chất của vấn đề

Thông thường để hiểu được nội dung một cận ảnh, người ta cần 2-5 giây,

để hiểu được nội dung trung cảnh, người ta cần 5-8 giây, còn toàn cảnh lượng thời gian cần nhiều hơn nữa Hình ảnh trong các tác phẩm truyền hình phải tuân thủ theo nguyên tắc cảm nhận như thói quen quan sát khuôn hình từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, quy luật hình khối, xa dần, cân đối đường nét, màu sắc, kích thước sự vật, đường vàng (đường chéo), đường mạnh, điểm mạnh, chiều vận động của đối tượng

Để hình ảnh trong phóng sự truyền hình đạt chất lượng tốt, ta phải luôn đảm bảo ý đồ nội dung, nghệ thuật trong từng cảnh quay như: sắp đặt khuôn hình, vị trí nhân vật, hướng chuyển động của người, vật và máy quay một cách hợp lý, đảm bảo logic, sự liên kết, mối dựng giữa các cảnh với nhau Đồng thời đảm bảo nhịp điệu tiết tấu thích hợp cho cảnh, đoạn hoặc trường đoạn, đảm bảo tính tự nhiên sinh động không sượng, không phô diễn hoặc lắp ghép máy móc Và để hình ảnh đẹp, chất lượng nội dung tốt, đòi hỏi người quay phim, biên tập còn viên phải có tay nghề vững vàng, có ngưỡng thẩm

mỹ và nắm vững những kỹ năng cơ bản khi tác nghiệp

1.3 Mối quan hệ giữa hình ảnh và âm thanh trong phóng sự truyền hình

Trong quyển giáo trình Báo chí truyền hình viết:

Một ưu thế của truyền hình chính là truyền tải cả hình ảnh và âm thanh cùng một lúc Khác với báo in người đọc chỉ tiếp nhận bằng con đường thị giác, phát thanh bằng con đường thính giác, người xem truyền hình tiếp nhận sự kiện bằng cả thị giác và thính giác Qua các cuộc nghiên cứu người ta thấy 70% lượng thông tin con

người thu được là qua thị giác và 20% qua thính giác Do vậy truyền hình trở thành một phương tiện cung cấp thông tin rất lớn,

có độ tin cậy cao, có khả năng làm thay đổi nhận thức của con người trước sự kiện [21, tr.15]

Vì vậy ngôn ngữ trong phóng sự truyền hình là ngôn ngữ tổng hợp của hình ảnh và âm thanh Hai yếu tố này luôn hổ trợ và bổ sung cho nhau, cùng tạo nên hiệu quả thông tin của phóng sự Nếu như hình ảnh thiết phục người xem bằng người thật, việc thật thì lời bình giúp họ tổng hợp, khái quát và hiểu được bản chất của sự việc, sự kiện phản ánh trong tác phẩm phóng sự Lời bình có ưu thế phản ánh những khía cạnh trừu tượng của vấn đề

Tuy nhiên mỗi dạng phóng sự truyền hình khác nhau, vai trò của mỗi yếu

tố này cũng khác nhau Trong phóng sự sự kiện, phóng sự vấn đề, phóng sự chân dung, phóng sự điều tra hình ảnh dù chi tiết bao nhiêu thì cũng chỉ có giá trị thông tin “bề nổi”, thông tin “bề sâu”, phải nhường cho lời bình,…Tuy mối quan hệ hình ảnh và âm thanh có thể khác nhau nhưng điều cốt yếu nhất là chúng bổ sung cho nhau, nâng đỡ nhau để truyền đạt ý đồ tư tưởng của tác giả phóng sự truyền hình

Âm thanh là một trong hai thành phần làm nên tác phẩm phóng sự (hình ảnh và âm thanh), được cấu trúc một cách sáng tạo để hổ trợ cho câu chuyện trong tác phẩm truyền hình Mặc dù âm thanh và hình ảnh được cảm thụ bằng những giác quan cảm nhận riêng nhưng âm thanh được tác giả tổ hợp lại cùng với hình ảnh thành một tổng thể hoàn chỉnh, không có sự tách biệt Trong trạng thái như vậy, âm thanh cùng với hình ảnh trở nên có hiệu quả hơn là cảm thụ chúng một cách riêng rẽ Các nguồn âm thanh được sử dụng là các chất liệu ghi được trên máy thu trong quá trình quay phim tại hiện trường Âm thanh trong tác phẩm truyền hình đó hoàn toàn là một công việc sáng tạo về nội dung và cấu trúc, nó kết nối nhiều thành phần với nhau để cùng với hình ảnh nâng cao giá trị nghệ thuật và tính hấp dẫn chung cho tác phẩm

Âm thanh có ảnh hưởng đến hình ảnh và ngược lại Việc dựng hình với các nhịp phách trong âm nhạc của phim thường làm cho việc cắt cảnh xem ra hợp lý hơn

Các cảnh phim sẽ khác nhau tùy thuộc vào âm thanh được dùng trong các cảnh đó như thế nào Ví dụ, đưa sớm âm thanh của cảnh tiếp sau trước khi cắt hình ảnh sẽ cảm thấy khác hơn hẳn so với việc cắt âm thanh và hình ảnh đồng thời Cảnh tiếp sau sẽ thấy được nhấn mạnh hơn cảnh đã qua, và nội dung câu chuyện được chuyển tải đến trước với người xem

Đương nhiên một quyết định như vậy không phải là do người làm âm thanh thực hiện ở cuối giai đoạn hậu kỳ mà do ê kíp thực hiện quay phim, biên tập viên và dựng hình làm việc cùng với nhau, vì nó có ảnh hưởng sâu sắc đến việc kể chuyện của tác phẩm truyền hình

Ngôn ngữ hình ảnh, âm thanh làm cho phóng sự truyền hình có sức biểu cảm và sức tác động lớn hơn nhiều so với phóng sự báo in và phát thanh Nếu trong báo in và phát thanh, phóng viên phải cố gắng tìm ra những từ ngữ biểu cảm để diễn tả cảm xúc của nhân vật trong sự kiện, vấn đề thì ở phóng sự truyền hình, chỉ bằng một vài khuôn hình với các cỡ cảnh khác nhau về nét mặt, những giọt nước mắt hay ánh mắt, nụ cười của nhân vật, người xem đã

có sự chia sẽ, đồng cảm cùng trạng thái tình cảm với nhân vật mà phóng viên chưa cần phải nói lời nào Trong phóng sự truyền hình, hình ảnh được coi là chính ngôn và âm thanh là thứ ngôn, hình ảnh là thứ ngôn ngữ độc đáo tạo ra

sự khác biệt của truyền hình với các loại hình báo chí khác

1.4 Phân biệt phóng sự truyền hình với một số thể loại truyền hình khác

1.4.1 Phân biệt phóng sự truyền hình với tin truyền hình

Theo quyển giáo trình Báo chí truyền hình viết [21, tr.202]

- Tin truyền hình thông báo sự kiện hiện tượng một cách ngắn gọn nhất

Nó thông báo sự kiện ở thời điểm còn phóng sự truyền hình phản ánh sự kiện trong quá trình diễn biến của nó Tin truyền hình chỉ trả lời 5 câu hỏi đặc

trưng của thể loại tin là: Ai? Cái gì? Khi nào? Ở đâu? Như thế nào? Phóng sự truyền hình ngoài việc làm rõ những vấn đế chính là phần cốt lõi của phóng

sự, là điểm khác biệt rất nổi bật của nó với thể loại tin

- Tin truyền hình sử dụng giọng văn trần thuật giản dị và hết sức khách quan Phóng sự truyền hình sử dụng văn trần thuật nhưng mang dáng dấp văn học, được phép thể hiện cái tôi nhấn chứng tác giả Ngôn ngữ của phóng sự truyền hình cũng đa dạng hơn nhiều (bút pháp sinh động)

- Tin truyền hình thường đưa về một (hoặc một vài sự kiện), còn phóng

sự truyền hình phản ánh một chuỗi các sự kiện, hiện tượng xảy ra trong quá trình phát sinh, phát triển của cuộc sống Chính vì nội dung thông tin khác nhau dẫn đến thời lượng tối đa của hai thể loại này cũng khác nhau Ở tin thường không quá một phút, còn ở phóng sự tối thiểu cũng 4 phút trở lên

- Tin truyền hình phản ánh tất cả các hiện tượng sự kiện đang xảy ra trong cuộc sống khách quan, có ý nghĩa chính trị - xã hội nhất định Còn trong phóng sự truyền hình không phải sự kiện có ý nghĩa xã hội – chính trị nào cũng trở thành phóng sự truyền hình mà chỉ có những vấn đề đòi hỏi phải lý giải thì nó mới được phản ánh bằng thể loại phóng sự Điều khác biệt cơ bản nhất giữa phóng sự truyền hình và tin truyền hình nói riêng, tin báo chí nói chung là tin chỉ đưa các sự kiện, sự việc đã xảy ra, ít bình luận Ngược lại, phóng sự truyền hình nói riêng và phóng sự báo chí nói chung đều có yếu tố bình luận, có cái tôi thẩm định, đánh giá, nhận xét về sự kiện, sự việc,

Theo quyển giáo trình Phóng sự truyền hình cũng cho rằng [15, tr.39]:

So sánh phóng sự truyền hình và tin truyền hình chúng ta thấy hai thể loại này

có sự khác nhau cơ bản, với đặc điểm cung cấp thông tin nhanh chóng, kịp thời và chú trọng đến kết quả của sự kiện, tin truyền hình sử dụng số lượng cảnh quay ít hơn, các thủ pháp nghệ thuật quay, tạo hình, và tầng số phóng viên xuất hiện trên hình,…trong tin cũng ít hơn trong phóng sự Vì thế khi

làm tin phóng viên không mất nhiều thời gian để bám sát sự kiện để ghi lại tất

cả diễn biến của sự kiện

Tóm lại, phóng sự truyền hình phản ánh sự kiện, vấn đề một cách trung thực và hấp dẫn hơn phóng sự của các loại hình báo chí khác khi phóng viên bám sát sự kiện, vấn đề, sử dụng tốt các thủ pháp tạo hình để ghi lại được toàn

bộ diễn biến của chúng Đồng thời, phải có những lời bình mềm mại, uyển chuyển, sâu sắc, ấn tượng, thông tin tác động vào chiều sâu cảm xúc của khán giả và làm cho người xem có cảm giác đang được cùng phóng viên tham gia chứng kiến sự kiện

1.4.2 Phân biệt phóng sự truyền hình với phim tài liệu

Theo quyển giáo trình Báo chí truyền hình cho rằng [20, tr.203]: Phóng

sự truyền hình cũng như phim tài liệu truyền hình điều sử dụng ngôn ngữ tổng hợp là hình ảnh và âm thanh, chúng cùng hướng tới một mục đích nhất định Tuy nhiên, có thể phân biệt giữa phóng sự truyền hình với phim tài liệu truyền hình ở những điểm sau:

Tính thời sự: Phóng sự truyển hình là một thể loại báo chí truyền hình,

do vậy yêu cầu hàng đầu của nó là lượng thông tin hàng đầu của nó là lượng thông tin thời sự mới mẻ Trong phóng sự truyền hình, thông tin sự kiện thường chiếm nhiều hơn thông tin thẩm mĩ Trong khi đó phim tài liệu truyền hình với đề tài phản ánh rộng, đi vào chiều sâu tư tưởng, vì thế nó mang đậm tính thẩm mĩ và nhân văn Thời gian chủ đạo của phóng sự truyền hình thường ở thời hiện tại, còn phim tài liệu truyền hình thường khai thác những vấn đề trong quá khứ có tính chất tư liệu

Chi tiết: Phóng sự truyền hình thường đi vào những chi tiết, và số liệu cụ thể, còn phim tài liệu truyền hình thường đi vào những chi tiết khái quát Vì thế lời bình trong phóng sự truyền hình không đi xa sự kiện và bám sát vào sự kiện để phản ánh, trong khi đó phim tài liệu truyền hình lại có xu hướng khái quát và hình tượng hóa