Kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử ở tây nam bộ hiện nay (khảo sát các tòa soạn báo cần thơ, báo cà mau, báo an giang, năm 2014)

Nghĩa là, nhà báo ngày nay phải có khả năng làm báo đa phương tiện, cùng một sự kiện nhà báo có thể viết bài cho báo in, quay phim cho truyền hình, thu audio cho báo phát thanh và sáng t

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN QUỐC DANH

KỸ NĂNG TÁC NGHIỆP CỦA NHÀ BÁO

TRONG TÒA SOẠN CÓ BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

Ở TÂY NAM BỘ HIỆN NAY(Khảo sát các tòa soạn Báo Cần Thơ, Báo Cà Mau, Báo An Giang, năm 2014)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS NGUYỄN THÀNH LỢI

HÀ NỘI - 2015

LUẬN VĂN ĐÃ ĐƢỢC SỬA CHỮA THEO KHUYẾN NGHỊ

CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

(Ký và ghi rõ họ tên)

PGS.TS Nguyễn Văn Dững

LỜI CAM ĐOAN

Đây là công trình nghiên cứu của tôi, với sự hướng

dẫn tận tình, trách nhiệm của PGS,TS Nguyễn Thành

Lợi Các số liệu để triển khai luận văn này là hoàn toàn

trung thực, là kết quả lao động tích cực, nghiêm túc và sự

nỗ lực, quyết tâm của bản thân Các số liệu được sử dụng trong luận văn chưa từng được diễn giả nào công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội, ngày 29 tháng 7 năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Quốc Danh

LỜI CẢM ƠN

Công trình này hoàn thành là nhờ sự giúp đỡ của các thầy, cô Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền; Học viện Chính trị khu vực IV, Ban Biên tập Báo Cà Mau, Cần Thơ, An Giang

Các anh /chị đồng nghiệp ở các Báo Vĩnh Long, Bạc Liêu, Báo Ảnh Đất Mũi, Cần Thơ, Cà Mau, An Giang và tác giả xin trân trọng cảm ơn các cơ quan báo chí và các anh/chị đồng nghiệp đã giúp đỡ tác giả Đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình, trách nhiệm của cá nhân PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, người trực tiếp hướng dẫn; sự giúp đỡ của Nhà báo Nguyễn Bé, Tổng Biên tập Báo Cà Mau; Nhà báo Nguyễn Thanh Dũng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo tỉnh Cà Mau; Nhà báo Trương Văn Chuyển, Phó Tổng Biên tập Báo Cần Thơ; Nhà báo Tân Văn Ngữ, Tổng Biên tập Báo An Giang; ThS Phan Văn Tú, Giảng viên Trường Đại học KHXH-NV, Đại học Quốc gia TP

Hồ Chí Minh; Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Tập đoàn Lebros; Ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập báo điện tử VietnamPlus (Thống tấn xã Việt Nam); Nhà báo Trần Ngọc Hà, Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội, Báo Pháp Luật Việt Nam

Luận văn mặc dù còn nhiều khiếm khuyết, tác giả đã hết sức nỗ lực, tuy nhiên sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được quý thầy cô và đồng nghiệp góp ý để luận văn được hoàn thiện hơn

Tác giả luận văn

Nguyễn Quốc Danh

MỤC LỤC

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TÁC NGHIỆP CỦA NHÀ BÁO

1.4 Những yếu tố tác động đến hoạt động tác nghiệp của nhà báo trong tòa

Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ KỸ NĂNG TÁC NGHIỆP CỦA NHÀ BÁO TRONG

2.2 Phân tích kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong tòa soạn có báo in và

Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG TÁC NGHIỆP CHO NHÀ BÁO

TRONG TÒA SOẠN CÓ BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ Ở TÂY NAM BỘ 77

3.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng tác nghiệp cho các nhà báo

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Nxb : Nhà xuất bản PGS : Phó giáo sƣ PVS : Phỏng vấn sâu

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH

Hình 1.1: Mô hình tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB 32 Hình 2.1: Một Slideshow ảnh trên Báo An Giang điện tử 48Hình 2.2 Một bài báo trên Báo Cà Mau điện tử được đăng lại nguyên bản của

Biểu đồ 2.1: Mức độ sử dụng đồ họa để sáng tạo tác phẩm báo chí của nhà báo 49 Biểu đồ 2.2: Mức độ sử dụng kỹ năng âm thanh của các nhà báo 50 Biểu đồ 2.3: Hình thức tương tác của công chúng với cơ quan báo chí 53 Biểu đồ 2.4: Mức độ sử dụng thành thạo phần mềm xử lý video của các nhà báo 56

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự tác động mạnh mẽ của internet và quá trình toàn cầu hoá truyền thông đại chúng đã buộc các toà soạn báo in phải thay đổi phương thức truyền tải thông tin nếu không muốn “chết đứng” trong xu thế phát triển của báo chí hiện đại

Những tiện ích của internet đã thúc đẩy các phương tiện truyền thông đại chúng không ngừng nâng cao tính năng hội tụ trong một toà soạn báo Cùng với sự xuất hiện của thiết bị 3G đã tạo ra sự đa dạng về cách thức, hình thức truyền tải thông tin của báo chí Sự tiếp nhận thông tin của công chúng báo chí cũng trở nên đa dạng, phong phú về hình thức và phương tiện như: điện thoại di động, laptop, ipad kết nối mạng không dây… Chính vì thế, công chúng báo chí ngày nay yêu cầu các toà soạn báo thông tin nhanh, tức thời khi

có sự kiện xảy ra hoặc chậm nhất là khi kết thúc sự kiện Công chúng trong thời kỳ công nghệ số không còn kiên nhẫn đợi đọc tin tức đăng trên báo in hay chờ tới giờ phát sóng của đài phát thanh, truyền hình như thời kỳ internet chưa phát triển trên phạm vi toàn cầu từ thập niên 1990 trở về trước

Từ những tác động trên của internet, các toà soạn không chỉ có báo in

mà cả phát thanh, truyền hình… trên thế giới và ở Việt Nam phải thay đổi hình thức, cách thức truyền tải thông tin để tồn tại và phát triển Chính vì thế, hiện nay ở các toà soạn báo, ngoài loại hình báo chí truyền thống có thêm báo mạng điện tử, báo chí đa phương tiện phát hành trên môi trường internet Đó cũng là xu thế phát triển tất yếu của báo chí hiện nay

Theo đó, nhà báo có nhiều cơ hội trong việc nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng tác nghiệp để sáng tạo các loại hình báo chí, đáp ứng yêu cầu của công chúng Xu hướng phát triển toà soạn báo chí đa loại hình, đa phương tiện đòi hỏi các nhà báo phải vững chắc về chuyên môn, giỏi về nghiệp vụ và

thành thạo về kỹ năng, kỹ thuật để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong hoạt động báo chí

Nghĩa là, nhà báo ngày nay phải có khả năng làm báo đa phương tiện, cùng một sự kiện nhà báo có thể viết bài cho báo in, quay phim cho truyền hình, thu audio cho báo phát thanh và sáng tạo tác phẩm đa phương tiện cho báo mạng điện tử…

Yêu cầu đó không chỉ đối với các nhà báo hoạt động trong các toà soạn báo lớn ở Trung ương hay các trung tâm đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh… mà ngay cả các toà soạn báo ngành, báo chí địa phương cũng đã

và đang đặt ra với các nhà báo, trong đó có cả các nhà báo đang hoạt động trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở Tây Nam Bộ (từ đây viết tắt

là TNB)

Nhưng thực tế, các nhà báo trong các tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử, nhất là các nhà báo ở TNB hiện nay còn rất hạn chế về kỹ năng làm báo đa phương tiện Trong đó, các nhà báo gặp khó khăn nhất là kỹ năng sử dụng đồ họa, kỹ năng quay và dựng video, kỹ năng xử lý âm thanh… nên khó có thể đáp ứng yêu cầu sáng tạo tác phẩm báo chí đa loại hình, đa phương tiện

Trong khi đó, lãnh đạo các tòa soạn chưa thật sự quan tâm đầu tự phát triển báo mạng điện tử, chủ yếu tập trung nguồn lực cho báo in là chính Từ

đó, thiếu sự quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, khuyến khích các nhà báo học tập nâng cao kỹ năng làm báo đa phương tiện

Mặt khác, do thiếu quan tâm đầu tư nên hạ tầng kỹ thuật không đáp ứng được yêu cầu sản xuất sản phẩm báo chí đa phương tiện Lãnh đạo các tòa soạn báo không yêu cầu bắt buộc nên các nhà báo không quan tâm đến việc tự trang bị cho mình kỹ năng làm báo đa phương tiện, tác phong, tư duy làm báo lạc hậu so với yâu cầu thực tế của công chúng báo chí hiện đại

Làm thế nào để các tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử phát triển theo kịp với xu thế chung của báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại; Làm thế nào để nâng cao kỹ năng làm báo đa phương tiện cho các nhà báo trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử hiện nay? Đó chính là lý do để

tác giả lựa chọn đề tài: “Kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong toà soạn có

báo in và báo mạng điện tử ở Tây Nam Bộ hiện nay” làm luận văn Thạc sĩ

chuyên ngành báo chí học Luận văn nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng về

kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử, đưa ra hệ thống những giải pháp để tăng cường hiệu quả các kỹ năng làm báo

đa loại hình, đa phương tiện cho các nhà báo

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Tác giả Đức Dũng, trong cuốn “Viết báo như thế nào” (Nxb Văn hóa -

Thông tin, năm 2006) đã trả lời những câu hỏi có liên quan đến công việc sáng tạo tác phẩm báo chí Tác giả công trình này đã lý giải thế nào là nhà báo

và công việc của người viết báo là như thế nào và cần những tố chất gì Đồng thời giới thiệu một cách hệ thống phương pháp và các kỹ năng sáng tạo các thể loại báo chí

Trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí” (Nxb Lao động, năm 2012),

PGS.TS Nguyễn Văn Dững đã cung cấp những kiến thức cơ bản và hệ thống khái niệm cơ bản của lý luận báo chí, như khái niệm và đặc điểm báo chí, bản chất hoạt động báo chí… Ngoài các vấn đề về lý luận, tác giả có đề cập kỹ năng của nhà báo Ở đó, kỹ năng là khả năng vận dụng những vấn đề lý thuyết vào quá trình tác nghiệp là những thao tác nghề nghiệp trong quá trình thu thập và xử lý thông tin Đối với nhà báo, kỹ năng là những hành vi, thao tác nghiệp vụ hằng ngày, từ việc nắm bắt tình hình chung và cụ thể trong lĩnh vực được phân công, theo dõi, phát hiện và tiếp cận nguồn tin, giao tiếp, khai thác thông tin - dữ liệu… để viết bài và nghe ngóng dư luận xã hội

Bàn về lao động nhà báo, TS Lê Thị Nhã trong cuốn “Lao động nhà báo - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản” (Nxb Chính trị - Hành chính, Hà Nội năm 2010), ngoài việc đưa ra các khái niệm về nhà báo, các phẩm chất và năng lực nghề nghiệp cơ bản của phóng viên, cuốn sách còn mô tả về vai trò, nhiệm vụ các chức danh trong tòa soạn báo, như: Tổng Biên tập, Phó tổng Biên tập, Ban Thư ký tòa soạn, Biên tập viên…

TS Nguyễn Thành Lợi, trong cuốn “Tác nghiệp báo chí trong môi

trường truyền thông hiện đại” (Nxb Thông tin và Truyền thông, năm 2014),

ngoài giới thiệu các lý thuyết truyền thông, hội tụ truyền thông, tòa soạn hội

tụ, còn mô tả rõ đặc điểm và những kỹ năng cần thiết đối với nhà báo “đa năng” trong môi trường hội tụ truyền thông Theo đó, nhà báo “đa kỹ năng” ngoài việc nắm bắt các công nghệ làm báo truyền thống, phải biết xử lý ảnh

và video; đặc biệt biết sử dụng mạng xã hội để tăng giá trị cho tờ báo điện tử của mình và coi công chúng là đối tác trong quá trình tác nghiệp

Bàn về sự hình thành và phát triển của báo mạng điện tử, trong cuốn

“Báo mạng điện tử những vấn đề cơ bản” (Nxb Chính trị Quốc gia, năm

2014), TS Nguyễn Thị Trường Giang ngoài giới thiệu mô hình tòa soạn và quy trình sản xuất thông tin của báo mạng điện tử, còn giới thiệu những đặc trưng cơn bản của báo mạng điện tử Theo đó, đặc trưng của báo mạng điện tử

là khả năng đa phương tiện, như: văn bản, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động, âm thanh, video, đồ họa…

Trong loạt bài “Sự vận động và phát triển của báo chí hiện đại trong

môi trường hội tụ truyền thông” (đăng trên Tạp chí Người Làm Báo, tháng

10/2013), ngoài giới thiệu về sự vận động và phát triển của hội tụ truyền thông, TS.Nguyễn Thành Lợi còn bàn về những tố chất cần có ở một nhà báo hiện đại Tác giả cho rằng: Trước xu thế hội tụ truyền thông không thể cưỡng lại, một nhà báo đa năng phải là người làm được nhiều việc, không chỉ viết

cho báo in, báo điện tử mà có thể sản xuất các sản phẩm truyền thông cho phát thanh và truyền hình Đặc biệt, những nhà báo hoạt động trong các tòa soạn hội tụ cần có sự nhạy bén để xử lý thông tin cho các kênh truyền thông khác nhau Thực tiễn của những tòa soạn hội tụ trên thế giới cho thấy, muốn xây dựng được tòa soạn hội tụ thành công, trước hết cần phải có đội ngũ phóng viên, biên tập viên có kỹ năng nghề nghiệp tốt, được đào tạo bài bản,

có khả năng sử dụng nhiều thiết bị hiện đại như máy quay, máy ảnh, máy ghi âm đồng thời am hiểu nhiều loại hình báo chí Tuy nhiên, trong bất kỳ điều kiện nào, vẫn không thể thiếu các kỹ năng chuyên sâu như kỹ năng điều tra, viết chân dung, phỏng vấn, phóng sự, kỹ năng sử dụng truyền thông mạng xã hội trong tác nghiệp

PGS.TS Đinh Thị Thúy Hằng, trong bài viết “Đào tạo báo chí ở

trường đại học trong xu thế báo chí hiện đại” (Tạp chí Người làm báo, tháng

12 năm 2013), cho rằng: Xu hướng mới của báo chí hiện nay là sự phát triển của mô hình tòa soạn báo chí hội tụ, tòa soạn đa phương tiện Đây là xu hướng phát triển của báo chí hiện đại trên thế giới và tại Việt Nam Chính vì vậy, ngày càng nhiều cơ quan báo ở các nước đòi hỏi các nhà báo của mình phải trở thành các nhà báo “đa năng”, có nghĩa là các nhà báo cần phải nắm bắt được kỹ năng của tất cả các loại hình báo chí: báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử và biết chụp ảnh, các phương pháp làm báo trên nền thiết bị mới như máy tính bảng, điện thoại thông minh…

Liên quan đến hoạt động tác nghiệp của các nhà báo ở Tây Nam Bộ, tại

Hội thảo khoa học "Nâng cao chất lượng tuyên truyền về nông nghiệp, nông

dân, nông thôn trên báo Đảng ở Đồng bằng sông Cửu Long" do Tạp chí

Cộng sản phối hợp với tỉnh Hậu Giang tổ chức vào tháng 1/2013 Đề tài thuộc chương trình nghiên cứu khoa học các Ban Đảng do GS TS Trương Giang Long làm chủ nhiệm Với hơn 50 bài tham luận, nội dung các bài tham luận

đều nhấn mạnh sự cần thiết phải đẩy mạnh tuyên truyền sâu rộng trên báo Đảng và các phương tiện thông tin đại chúng về những chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực nông nghiệp, nâng cao đời sống mới Trong đó có các tham luận gần với đề tài nghiên cứu của tác giả như:

"Đẩy mạnh tuyên truyền trên báo Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn

Đồng bằng sông Cửu Long" - GS.TS Trương Giang Long; "Tuyên truyền về

nông nghiệp, nông dân, nông thôn trên báo Đảng ở nước ta hiện nay: Thực trạng và giải pháp” - TS Nguyễn Thành Lợi; "Báo Cần Thơ: Đẩy mạnh tuyên truyền về nông nghiệp, nông dân và nông thôn" - Lê Thanh Long.

Nghiên cứu về báo chí các tỉnh ở Tây Nam Bộ, một số luận văn thạc sĩ

báo chí học như: “Báo Đảng đồng bằng song Cửu Long với vấn đề an sinh xã

hội”, của tác giả Trần Ngọc Trường Giang (Học viện Báo chí - Tuyên truyền,

năm 2015), đi sâu vào khảo sát, đánh giá thực trạng việc đưa thông tin tuyên truyền trên lĩnh vực an sinh xã hội của các nhà báo và tòa soạn báo Đảng ở đồng bằng sông Cửu Long Đồng thời đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tuyên truyền về an sinh xã hội đối với nhà báo và các tòa soạn báo Đảng đồng bằng sông Cửu Long

Luận văn thạc sĩ báo chí học “Báo Đảng ở các tỉnh đồng bằng sông

Cửu Long hiện nay” của Đoàn Phương Nam (Học viện Báo chí và Tuyên

truyền, năm 2008) tập trung khảo sát và đánh giá sự phát triển của đội ngũ nhà báo và các tòa soạn báo của Đảng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long

Luận văn thạc sĩ báo chí học “Báo in địa phương với việc phát triển

nông nghiệp ở đồng bằng sông Cửu Long” của Trần An Phước(Trường Đại

học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, năm 2012), đi sâu khảo sát và đánh giá thực trạng về việc tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp nông thôn ở các tòa soạn báo in khu vực đồng bằng sông Cửu Long

Các luận văn trên chỉ đi sâu nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của báo Đảng đồng bằng sông Cửu Long; nghiên cứu về thực trạng, hiệu quả tuyên truyền về chính sách an sinh xã hội và lĩnh vực phát triển nông nghiệp của các tòa soạn báo in ở đồng bằng sông Cửu Long, chứ chưa bàn đến vấn đề kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB hiện nay

Các tác giả của các công trình nghiên cứu trên đã bàn đến báo chí truyền thông, hội tụ truyền thông và những vấn đề có liên quan Tuy nhiên, nghiên cứu về đội ngũ nhà báo, nhất là kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử ở Việt Nam nói chung và ở Tây Nam

Bộ nói riêng chưa được đề cập tới, trong khi đó, TNB có đời sống hoạt động báo chí rất đa dạng và phát triển khá sôi động ở 12 tỉnh và 1 thành phố trực thuộc Trung ương

Chính vì vậy, trên cơ sở kế thừa những kết quả nghiên cứu, luận văn “Kỹ

năng tác nghiệp của nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở Tây Nam Bộ hiện nay” phần nào sẽ bổ khuyết một phần thiếu hụt đó

3 Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu

3.1 Câu hỏi nghiên cứu

- Trong môi trường truyền thông hội tụ hiện nay, kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử ở Việt Nam nói chung và Tây Nam Bộ nói riêng là gì ?

- Đâu là kỹ năng chính cho nhà báo tác nghiệp hiện nay ?

- Thực trạng về kỹ năng tác nghiệp đa phương tiện của nhà báo trong

tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử hiện nay như thế nào ?

- Nguyên nhân nào dẫn đến kỹ năng tác nghiệp của các nhà báo trong tòa soạn có báo in và báo mạng ở Tây Nam Bộ chưa đáp ứng với môi trường tác nghiệp hiện nay ?

- Những nhân tố nào ảnh hưởng đến kỹ năng tác nghiệp đa phương tiện của nhà báo trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử ở Tây Nam Bộ ?

- Giải pháp nào để nâng cao kỹ năng tác nghiệp đa phương tiện cho các nhà báo trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử ở Tây Nam Bộ?

3.2 Giả thuyết nghiên cứu

- Kỹ năng tác nghiệp của các nhà báo trong các tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử của các báo Đảng hiện nay, nhất là ở Tây Nam Bộ vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu mới đang đặt ra hiện nay Do đó, cần nghiên cứu sâu vấn đề này để đưa ra giải pháp phù hợp

- Các nhà báo còn nhiều hạn chế về kỹ năng tác nghiệp đa phương tiện

là do chưa am hiểu và chưa làm chủ được kỹ thuật đa phương tiện; thiếu trang thiết bị và kỹ thuật, chưa xem trọng báo chí đa phương tiện, đặc biệt là chưa

có sự yêu cầu bắt buộc của lãnh đạo tòa soạn

- Lãnh đạo các tòa soạn chưa quan tâm đúng mức công tác đào tạo kỹ năng làm báo đa phương tiện cho các nhà báo; chưa có chế độ khuyến khích các nhà báo tích cực sáng tạo tác phẩm báo chí đa phương tiện, đa loại hình; các nhà báo còn yếu về ngoại ngữ và chưa làm chủ được các phương tiện kỹ thuật hiện đại

- Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng về kỹ năng làm báo đa phương tiện; thực hiện các chính sách khuyến khích các nhà báo tự học, nâng cao trình độ chuyên môn, trình độ ngoại ngữ, tự rèn luyện kỹ năng làm báo đa phương tiện, có chế độ đãi ngộ, khuyến khích các nhà báo sáng tạo tác phẩm báo chí đa phương tiện… thì kỹ năng tác nghiệp đa phương tiện của các nhà báo sẽ được cải thiện và nâng cao được hiệu quả hoạt động

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nhằm khảo sát thực trạng kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB, chỉ ra những thành

công và hạn chế, từ đó, đề xuất, kiến nghị nâng cao kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở khu vực này

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đa ̣t được mu ̣c đích trên, luâ ̣n văn thực hiê ̣n những nhiê ̣m vu ̣ sau đây:

- Khái quát hệ thống những vấn đề lý luận về báo chí và truyền thông nói chung, trong đó làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về báo chí đa phương tiện và kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong hoạt động báo chí

Những vấn đề lý luận này là nền tảng và là cơ sở để ứng dụng vào thực tiễn hoạt động báo chí, trong đó có việc sử dụng kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB

- Khảo sát thực trạng về kỹ năng tác nghiệp cho toà soạn có báo in và báo mạng điện tử của nhà báo các tỉnh, thành phố ở TNB, phỏng vấn sâu một

số cán bộ quản lý, phóng biên, biên tập viên… tại 3 toà soạn báo: Cần Thơ,

Cà Mau và An Giang, một số toà soạn báo khác trong khu vực (ưu tiên khảo sát các nhà báo đang công tác trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử)

- Từ đó, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế về những kỹ năng của các nhà báo đang tác nghiệp tại 3 cơ quan có báo in và báo mạng điện tử Trên cơ sở đó, tác giả luận văn đưa ra hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao các kỹ năng tác nghiệp cho nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB, gồm: Cần Thơ, Cà Mau và An Giang

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu các kỹ năng tác nghiệp của các nhà báo trong toà

soạn có báo in và báo mạng mạng điện tử ở TNB, qua khảo sát Báo Cần Thơ,

Cà Mau và An Giang

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Thời gian năm 2014

6 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở lý luận

Luận văn nghiên cứu dựa trên quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về báo chí truyền thông Trong đó, tập trung làm rõ những vấn đề về xu hướng phát triển của báo chí truyền thông, đặc biệt là truyền thông đa phương tiện và các kỹ năng làm báo đa phương tiện của nhà báo nói chung, nhà báo trong các toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB nói riêng trong hoạt động báo chí

6.2 Phương pháp nghiên cứu công cụ

Để thực hiê ̣n được mu ̣c đích và nhiê ̣m vu ̣ nghiên cứu , tác giả luận văn

sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp khảo sát, thống kê: Cụ thể, tác giả luận văn khảo sát

thực trạng sử dụng các kỹ năng tác nghiệp làm báo đa phương tiện trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử của các nhà báo ở TNB, từ đó đưa ra những kết quả cụ thể liên quan đến kỹ năng làm báo của các nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB Đồng thời, chỉ ra những nguyên nhân ảnh hưởng đến việc sử dụng các kỹ năng làm báo đa phương tiện của các nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB hiện nay

- Phương pháp phỏng vấn sâu (phỏng vấn các chuyên gia, lãnh đạo

quản lý cơ quan báo chí): Đối tượng phỏng vấn gồm các giảng viên báo chí; các nhà báo có chuyên môn sâu liên quan đến đề tài; lãnh đạo các cơ quan báo chí 3 tỉnh: Cần Thơ, Cà Mau và An Giang Mục đích của phương pháp này là

để có được những ý kiến khách quan về kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử nói chung, nhà báo trong các toà soạn

có báo in và báo mạng điện tử ở TNB nói riêng

- Phương pha ́ p nghiên cứu tài liê ̣u: Tác giả tìm, tập hợp, trích dẫn, phân

tích các loại tài liệu nhằm hệ thống hoá các vấn đề lý luận, xây dựng khung lý thuyết làm cơ sở lý luận phục vụ cho mục đích nghiên cứu đề tài

- Phương pháp điều tra xã hội học (bảng hỏi anket):

Để đánh giá được thực trạng sử dụng các kỹ năng tác nghiệp của các nhà báo hoạt động trong tòa soạn báo in có báo mạng điện tử của Đảng bộ tỉnh, thành phố ở TNB, tác giả luận văn đã tiến hành phát phiếu khảo sát 200 người (có 104 nhà báo nam (tỷ lệ 52%) và 96 nhà báo nữ (tỷ lệ 48%), gồm: phóng viên, nhà báo, biên tập viên, kỹ thuật viên và lãnh đạo quản lý cơ quan báo chí tại 6 tòa soạn báo in có báo mạng điện tử, trong đó có 147 phiếu khảo sát tại 3 tòa soạn Báo Cần Thơ, Cà Mau và An Giang

Phần lớn phóng viên, nhà báo ở TNB trong độ tuổi thanh niên và trung niên, đông nhất là lứa tuổi từ 20-30 tuổi: 50 người (tỷ lệ 25%), từ 30-40: 82 người (tỷ lệ 41%),; từ 40-50 tuổi: 47 người (tỷ lệ 23,5%); từ 50- 60 tuổi: 21 người (tỷ lệ 10,5%)

Mục đích là để có số liệu mang tính định lượng về khả năng sử dụng các kỹ năng làm báo đa phương tiện đối với nhà báo trong các toà soạn có báo

in và báo mạng điện tử ở TNB

- Phương pháp thảo luận nhóm: Tác giả luận văn nêu ra chủ đề thảo

luận liên quan đến đề tài nghiên cứu; đối tượng là cán bộ, phóng viên, biên tập viên; địa điểm thảo luận tại các cơ quan báo chí được khảo sát Mục đích của phương pháp này là nhằm thu thập ý kiến về thực trạng kỹ năng làm báo

đa loại hình, đa phương tiện của các nhà báo nói chung và của các nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB nói riêng

7 Ý nghĩa khoa học, thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

7.1 Ý nghĩa khoa học

Luận văn sẽ góp phần hệ thống hoá thêm khung lý luận về kỹ năng tác nghiệp làm báo đa phương tiện của nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử Là tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác đào tạo, nghiên cứu, tại các cơ sở đào tạo và nghiên cứu về lĩnh vực truyền thông, báo chí

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn có giá trị tham khảo về mặt thực tiễn về kỹ năng tác nghiệp

đa phương tiện trong hoạt động báo chí cho các cơ quan báo chí, nhà báo nói chung, các cơ quan báo chí và nhà báo trong toà soạn có báo in và báo mạng điện tử ở TNB nói riêng

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động tác nghiệp của nhà báo trong tòa

soạn có báo in và báo mạng điện tử

Chương 2: Thực trạng về kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong tòa

soạn có báo in và báo mạng điện tử ở Tây Nam Bộ

Chương 3: Giải pháp nâng cao kỹ năng tác nghiệp cho nhà báo trong

tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử ở Tây Nam Bộ

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TÁC NGHIỆP CỦA NHÀ BÁO TRONG TOÀ SOẠN CÓ BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 1.1 Nhà báo và công việc của người làm báo

1.1.1 Nhà báo

Theo Luật Báo chí sửa đổi, bổ sung và được Quốc hội Việt Nam khoá

X, thông qua ngày 12 tháng 6 năm 1999: “Nhà báo là người có quốc tịch Việt Nam, có đủ các tiêu chuẩn chính trị, đạo đức và nghiệp vụ báo chí do Nhà nước quy định đang hoạt động hoặc công tác thường xuyên với một cơ quan

báo chí Việt Nam và được cấp thẻ Nhà báo” [60, tr.4]

PGS,TS Nguyễn Văn Dững, trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí” cho rằng: “Nhà báo là chủ thể trực tiếp hoạt động báo chí, chịu trách nhiệm trước pháp luật và dư luận xã hội về những thông tin mà họ cung cấp cho công chúng xã hội, trên cả hai bình diện pháp lý và đạo đức” [13, tr.300 - 301]

TS Đức Dũng, trong cuốn “Viết báo như thế nào?”, cho rằng: “Nhà báo

có nghĩa là tất cả những người trực tiếp tham gia hoạt động báo chí, được Nhà nước công nhận, được cấp thẻ Nhà báo” [10, tr.35]

Qua đó, có thể thấy, nhà báo là người được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp thẻ Nhà báo để hoạt động trong lĩnh vực báo chí, tuân thủ các quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm trước pháp luật về quá trình hoạt động sáng tạo ra tác phẩm (sản phẩm) báo chí, đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về những thông tin trong tác phẩm (sản phẩm) báo chí của mình

1.1.2 Đặc trưng nghề nghiệp

Hoạt động nghề báo là một quy trình lao động của cá nhân hoặc một tập thể để sáng tạo ra tác phẩm, sản phẩm báo chí nhằm cung cấp cho công chúng những thông tin thời sự chính xác và đáng tin cậy

Hoạt động của phóng viên, nhà báo là đi thực tế, quan sát, ghi chép, phỏng vấn, điều tra, thu thập thông tin… các vấn đề hiện thực khách quan xã hội, qua đó đánh giá, phân tích, xử lý thông tin và đưa thông tin về các sự việc, hiện tượng, vấn đề xã hội đó một cách trung thực thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng

1.1.3 Yêu cầu đối với nhà báo

Trong thư gửi thầy và trò lớp báo chí Huỳnh Thúc Kháng mùa hè năm

1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Nói đến báo chí, trước hết phải nói đến người làm báo chí”, tức là nhà báo “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”

Chính vì thế, nhà báo phải đáp ứng được các yêu cầu về phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, kiến thức rộng, giàu nghị lực, nhạy bén trước các vấn đề xã hội, giỏi nghiệp vụ… tựu chung lại là các tố chất sau:

1.1.3.1 Về chính trị

Phẩm chất chính trị của nhà báo được thể hiện ở quan điểm, lập trường trong việc lựa chọn, phân tích và thông tin các vấn đề, sự kiện trong cuộc sống

Phẩm chất chính trị được xem là nền móng tư tưởng, bản lĩnh nghề nghiệp để nhà báo sáng tạo tác phẩm báo chí của mình có ích cho xã hội Nhà báo không chỉ đơn thuần là “người đưa tin” mà nhà báo phải là “chiến sĩ” trên mặt trận tư tưởng nên nhà báo vừa là người đưa tin và vừa người phản hồi thông tin, nhà báo vừa là người chiến đấu và vừa là người “xây dựng” trên mặt trận văn hoá tư tưởng để mang lại lợi ích cho xã hội

Thực tiễn đã chứng minh, người hoạt động báo chí là người hoạt động chính trị, có sứ mệnh lịch sử trong từng thời điểm, giai đoạn hoạt động nghiệp

vụ báo chí của mình

Tác giả Lê Thị Nhã, trong cuốn “Lao động nhà báo lý, thuyết và kỹ năng cơ bản”, nhận định: “Toàn bộ quá trình sáng tạo ra sản phẩm báo chí đều

trực tiếp bị chi phối bởi những quan hệ chính trị Ngược lại, chính báo chí cũng tồn tại như một thứ quyền lực của xã hội hiện đại, hàng ngày, hàng giờ tác động, ảnh hưởng vào các tiến trình chính trị xã hội” [49, tr.75]

Từ đó cho thấy, hiểu biết và có bản lĩnh chính trị là một yếu tố không thể thiếu đối với một nhà báo Một nhà báo thiếu hiểu biết và thiếu bản lĩnh

về chính trị sẽ có cách nhìn nhận, phân tích, đánh giá và phán xét vấn đề sẽ khác hơn so với một nhà báo có bản lĩnh chính trị vững vàng

Nhà báo không có nhận thức chính trị đúng đắn thì khi phán xét vấn đề,

sự kiện dễ mất phương hướng, đôi khi nhìn nhận lệch lạc bản chất sự kiện, vấn đề từ tích cực thành tiêu cực Thực tế có nhiều vấn đề, sự kiện được các nhà báo thông tin nhiều chiều khác nhau, thậm chí trái ngược nhau Điều đó bắt nguồn từ nhận thức chính trị của các nhà báo khác nhau Chọn góc độ nào, sự kiện nào và phản ánh theo hướng nào là do sự nhạy cảm chính trị của nhà báo Nhà báo phản ánh góc độ sự kiện, vấn đề như thế nào thì độc giả tiếp nhận được thông tin ở góc độ đó Nhà báo phải chịu trách nhiệm trước xã hội và công chúng của mình về những thông tin mình đưa ra Chính vì thế, trước khi viết nhà báo phải tự đặt ra cho mình những câu hỏi: Viết cái gì, viết cho ai, viết để làm gì, nhằm mục đích gì, nó sẽ như thế nào? Do nhà báo không chỉ là người đưa tin mà còn là người định hướng dư luận xã hội theo hướng tích cực, tiến bộ

Muốn đảm đương được trọng trách đó, trước hết nhà báo phải có bản lĩnh chính trị vững vàng và đạo đức nghề nghiệp trong sáng Tất cả những người làm báo (người viết, người in, người sửa bài, người phát hành ) phải

có lập trường chính trị vững chắc

Trong bối cảnh kinh tế thị trường, đồng tiền có sức mạnh chi phối đến

tư tưởng và hành động của mọi người Vì vậy, nhà báo muốn làm tròn trách nhiệm xã hội, trách nhiệm với công chúng thì phải ra sức học tập, nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn nghiệp vụ Chỉ khi nào vững vàng về chính trị,

nhận thức chính trị đúng thì mới có thể hành động đúng, nếu nhận thức chính trị sai chắc chắn sẽ dẫn đến hành động sai Do đó, bản lĩnh chính trị vững vàng

là một yêu cầu không thể thiếu đối với mỗi nhà báo cách mạng Việt Nam

1.1.3.2 Tri thức và thực tiễn

Tri thức và vốn sống thực tiễn là hai yếu tố giúp nhà báo sáng tạo nên những tác phẩm báo chí có giá trị cao Tri thức của nhà báo bao gồm tri thức chung từ trường học, từ sách… và tri thức chuyên sâu, am hiểu về lĩnh vực nào đó Do nghề làm báo là liên quan đến nhiều lĩnh vực, ngành nghề của đời sống xã hội nên yêu cầu nhà báo phải biết và hiểu nhiều lĩnh vực, ngành nghề, phải có kiến thức rộng, tổng hợp về: chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, lịch

sử, khoa học… để khi gặp vấn đề, sự kiện liên quan đến lĩnh vực, ngành nghề nào thì nhà báo cũng có đủ tri thức hiểu biết để phân tích, đánh giá và sáng tạo tác phẩm báo chí đạt chất lượng thông tin

Nhà báo không những có kiến thức tổng hợp mà còn cần có kiến thức chuyên sâu ở một lĩnh vực nào đó để thực hiện những đề tài, chủ đề chuyên trách ở các các toà soạn báo Thường ở các toà soạn báo có chia ra nhiều ban chuyên đề và phân công những nhà báo, phóng viên am hiểu và chuyên sâu về từng lĩnh vực để phụ trách việc thực hiện tin, bài Bởi ngày nay yêu cầu của công chúng đối với nhà báo ngày càng cao Nhà báo không chỉ đưa tin mà còn phải phân tích, đánh giá như thế nào về thông tin đó cho công chúng với tư cách là người “quan sát”

Không chỉ vậy, để phân tích, đánh giá được sát với bản chất của sự kiện, vấn đề một cách thấu đáo, đòi hỏi nhà báo ngoài tri thức, hiểu biết tổng hợp thì còn phải có kinh nghiệm vốn sống thực tiễn Cũng cùng một vấn đề, sự kiện nhưng nhiều nhà báo, phóng viên có thể đưa ra những đánh giá, phân tích khác nhau do trình độ hiểu biết, vốn sống, kinh nghiệm thực tiễn khác nhau Người có hiểu biết rộng, vốn sống, kinh nghiệm thực tiễn nhiều thì đưa ra nhận định thường chặt chẽ, sâu sắc hơn người có ít hiểu biết và kinh nghiệm hơn

Vốn sống, kinh nghiệm được rút kết từ lao động thực tiễn lâu dài mới

có được của nhà báo Nhà báo, phóng viên lao động thực tiễn càng nghiêm túc thì có thể rút kết được nhiều kinh nghiệm quý Vốn sống, kinh nghiệm là một kiến thức “đặc biệt”, không có trong sách vở hay trong các chương trình giảng dạy mà nó được trang bị từ đời sống thực tế và hoạt động hằng ngày của nhà báo thông qua những chuyến đi, những cuộc tiếp xúc, những việc đã làm và chứng kiến những sự kiện đã qua rồi sâu chuỗi lại thành những bài học cho riêng mình

Theo tác giả Lê Thị Nhã trong cuốn “Lao động nhà báo lý thuyết và kỹ năng cơ bản”, cho rằng: “Nghề báo bắt người viết phải đi, phải quan sát, nhìn ngắm, trò chuyện Gặp mỗi con người, đến mỗi vùng đất, nếu nhà báo chịu khó tìm hiểu, sẽ làm phong phú thêm vốn sống của mình Và chính bằng vốn sống đó, nhà báo lại mở rộng, đào sâu những thông tin, tư liệu về những vùng đất và con người đó” [49, tr.81]

Ngày nay, internet và mạng di động đã phát triển mạnh mẽ đến mọi miền, giúp nhà báo, phóng viên rất nhiều trong việc cập nhật thông tin, nhưng đó là những thông tin nhân bản bởi nhà báo, phóng viên không trực tiếp thu thập, quan sát hiện trường, không trực tiếp nghe, thấy Cũng có những phóng viên, nhà báo lạm dụng công nghệ để thu thập thông tin và sáng tạo tác phẩm báo chí Những tác phẩm báo chí đó không còn đúng nghĩa của báo chí

Báo chí đòi hỏi người lao động sáng tạo tác phẩm phải nghiêm túc, thông tin phải được người làm báo trực tiếp thu thập thông tin, trực tiếp tại hiện trường để quan sát, nghe, nhìn và suy ngẫm, đánh giá một cách chân thật, khách quan sự việc, sự kiện Tính chân thật, khách quan là những yếu tố cốt lõi sống còn của tác phẩm báo chí Chính vì thế, nhà báo phải nhập cuộc, phải thực tế từ hiện trường của vấn đề, sự kiện trong cuộc sống

Tri thức và vốn sống thực tiễn là hai yếu tố không thể thiếu trong một nhà báo Hai yếu tố đó thể hiện tính chuyên nghiệp, khả năng, trình độ làm nghề và bản lĩnh trong sáng tạo tác phẩm báo chí của nhà báo

1.1.3.3 Năng khiếu báo chí

Năng khiếu là những tố chất, khả năng đặc biệt của con người được thể hiện thành thạo, chuyên nghiệp và năng động trong công việc, lĩnh vực cụ thể nào đó Trong cuộc sống, ở bất cứ nghề nào, lĩnh vực nào cũng cần có năng khiếu, năng khiếu giúp công việc sắc sảo hơn Năng khiếu có thể là bẩm sinh hoặc cũng có thể hình thành trong môi trường đào tạo và rèn luyện Tuy nhiên, năng khiếu cần có sự kết hợp đào tạo, học tập và rèn luyện thì mới phát triển, mới có thành công

Trong lĩnh vực báo chí, năng khiếu là độ nhanh nhạy, tính chuyên nghiệp và sự linh hoạt của nhà báo trong việc thực hành sáng tạo tác phẩm báo chí, việc lựa chọn và thể hiện thông tin của từng tác phẩm Tác phẩm báo chí thành công ngoài khả năng nghiệp vụ vững vàng thì năng khiếu chính là yếu tố góp phần nâng cao giá trị tác phẩm

Người ta thường nói, làm nghề gì cũng vậy, nếu có năng khiếu thì mức

độ thành công, thành đạt cao hơn người không có năng khiếu Trong nghệ thuật sân khấu, trong hội họa… chúng ta thường thấy những người thành công hầu hết là những người có năng khiếu, sở trường rất phù hợp với lĩnh vực đó Do có năng khiếu, sở trường lĩnh vực đó cộng với sự đào tạo, rèn luyện nên họ phát huy được khả năng đến mức sắc sảo mà người không có năng khiếu không làm được

Trong nghề báo cũng vậy, nhà báo có chuyên môn và năng khiếu thì việc phát hiện, chọn lựa đề tài, thông tin và viết bài chuyển tải thông tin một cách dễ dàng, còn nhà báo có chuyên môn, không có năng khiếu làm báo thì việc lựa chọn thông tin và viết bài để chuyển tải thông tin trước một sự kiện

luôn gặp nhiều khó khăn, lúng túng, không biết bắt đầu từ đâu, chuyển tải thông tin gì và tác phẩm báo chí khó thành công

1.1.4 Kỹ năng tác nghiệp của nhà báo trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử

Kỹ năng tác nghiệp của nhà báo là việc vận dụng kiến thức lý luận báo chí, kinh nghiệm hoạt động thực tiễn và các phương tiện kỹ thuật để thực hiện một quy trình sáng tạo ra tác phẩm báo chí bằng những thao tác, hành vi chuyên môn cụ thể

1.1.4.1 Nhóm kỹ năng khai thác, thu thập thông tin trong tác nghiệp báo chí

- Kỹ năng giao tiếp: Đó là hoạt động thường ngày của nhà báo Giao

tiếp tiếp là cầu nối giữa nhà báo với đối tượng, nhân vật mà nhà báo hướng đến để phỏng vấn, khai thác thông tin Trong quá trình tác nghiệp nếu nhà báo

có kỹ năng giao tiếp tốt thì việc thu thập thông tin, phỏng vấn nhân vật sẽ thuận lợi và dễ dàng hơn, nhất là đối với những người mới gặp lần đầu, chưa

có mối quan hệ từ trước

- Kỹ năng đặt câu hỏi phỏng vấn: Đây là một kỹ năng rất quan trọng

trong việc thu thập thông tin để sáng tạo tác phẩm báo chí Các câu hỏi phỏng vấn giúp cho nhà báo có thêm thông tin, có cơ sở vững chắc hơn về những thông tin được nêu trong bài báo Đặt biệt, người trả lời các câu hỏi phỏng vấn là cơ sở giúp cho bài báo tăng cao tính thuyết phục Chính vì thế, nhà báo cần phải trang bị cho mình khả năng đặt câu hỏi phỏng vấn tốt nhất, câu hỏi phỏng vấn càng ngắn gọn, càng cụ thể càng dễ nhận được câu trả lời có giá trị thông tin cao

- Kỹ năng chọn lọc thông tin: Kỹ năng này yêu cầu nhà báo phải biết

phân tích và lựa chọn thông tin cốt lõi của một vấn đề, sự kiện, sự việc trong một khối thông tin chung Nhà báo phải biết lọc ra đâu là thông tin quan

trọng, bản chất, cốt lõi người đọc, người xem đang cần được thông tin, muốn biết bản chất câu chuyện, sự việc đó cụ thể như thế nào để thông tin

- Kỹ năng quan sát: Quan sát các hoạt động đang diễn ra tại hiện

trường sự việc, sự kiện để phát hiện và nắm bắt diễn biến của một sự việc, sự kiện, một câu chuyện Nhưng kỹ năng quan sát không chỉ đơn thuần là nhìn thấy quá trình diễn biến của một câu chuyện mà ở đó nhà báo phải biết phát hiện đâu là sự bất thường, đâu là sự khác biệt, đâu là sự tồn tại, đâu là sự đột biến trong một câu chuyện, một sự kiện, một vấn đề nào đó Để từ đó, nhà báo khai thác thành những đề tài báo chí có giá trị thông tin mới, mang tính phát hiện cao bên cạnh những bài báo đưa tin chung chung

- Kỹ năng tìm kiếm thông tin: Thông tin là nguồn “nguyên liệu” để sáng

tạo ra tác phẩm báo chí Chính vì thế nhà báo muốn có tác phẩm báo chí phải

có thông tin Thông tin có từ nhiều nguồn khác nhau, cơ quan nhà nước, đơn

vị, tổ chức tư nhân, người dân, các sự kiện, quan sát phát hiện, nghiên cứu tài liệu, xem báo, đài và từ mạng xã hội…Nhưng làm thế nào để có được thông tin đáng tin cậy đòi hỏi nhà báo phải biết cách tìm kiếm từ nguồn tin có trách nhiệm, có pháp nhân Kỹ năng này yêu cầu nhà báo phải năng động, nhạy bén với thông tin và chủ động trong việc tìm kiếm “tài nguyên” để phục vụ sáng tạo tác phẩm báo chí liên tục

- Kỹ năng đánh gia tính trung thực của thông tin: Kỹ năng này yêu cầu

nhà báo phải có kiến thức sâu, rộng trên nhiều lĩnh vực cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn để thẩm định độ tin cậy, chính xác hay gọi là tính trung thực của thông tin Trong quá trình thu thập thông tin, có nhiều nguồn cung cấp thông tin về một vấn đề, một sự kiện nào đó, nhà báo là người đưa tin phải chịu trách nhiệm xã hội, trách nhiệm trước pháp luật về thông tin nhà báo đưa ra Chính vì thế, trước khi quyết định đưa tin, viết bài thì nhà báo phải biết thẩm định, đánh giá đâu là thông tin trung thực, đáng tin cậy Nhà báo cần đặt ra

các câu hỏi về thông tin như: Tin này xuất phát từ đâu ?; Ai là người cung cấp

? Sự thật có đúng như vậy không ? Nguồn tin có đáng tin cậy không ? Ai là người đủ tư cách pháp nhân để phát biểu về tin này ?

Thậm chí từ nguồn tin có được, nhà báo có thể phân tích, đánh giá nguồn tin đó để có trung thực chưa để làm sáng tỏ vấn đề công chúng quan tâm

1.1.4.2 Nhóm kỹ năng phát hiện đề tài và thể hiện thông tin

- Kỹ năng phát hiện đề tài: Đề tài báo chí ở ngay trong đời sống xã hội

hằng ngày xung quanh nhà báo, như một vụ cướp của, một trận gió lốc, một đợt nước biển dâng cao, một vụ cháy chợ và nhiều đề tài khác thông qua các môi quan hệ giao tiếp, các nguồn cộng tác viên, thông qua nghiên cứu văn bản, những chính sách, chủ trương mới hay những câu chuyện trong dự luận

xã hội… Nhưng thực tế không ít nhà báo “bí” đề tài vì không phát hiện ra đề tài mới Chính vì thế để có đề tài thì nhà báo cần phải có nhiều mối quan hệ với nhiều đối tượng khác nhau và phải có khả năng tổng hợp, đánh giá, phân tích, so sách thông tin để phát hiện những vấn đề mới, sự khác biệt, đột phá trong những đề nhà báo tiếp cận được Từ cái phát hiện mới, khác biệt đó nhà báo khai thác thông tin, phát triển thành đề tài báo chí

- Kỹ năng đặt tít: Tít hay còn gọi là đầu đề bài báo là một bộ phận

quan trong ttrong tác phẩm báo chí Bởi tít hay đầu đề bài báo là cái in vào mắt người đọc trước tiên khi nhìn lướt qua tổng thể một tờ báo để quyết định đọc và không đọc bài báo nào Tít là dấu hiệu để phân biệt bài báo nào quan trọng và bài báo nào cần đọc đối với độc giả

Tuy nhiên, đối với phóng viên, việc đặt tít một bào báo không chỉ đơn thuần là cho nó một cái tên đầu đề mà ở đó tít phải thể hiện được nội dung chủ đề cần phải làm rõ từ đầu đến kết thúc câu chuyện trong bào báo; tít ở đây còn thể hiện cả quan điểm, tư tưởng và ý chí của người viết bài nhưng làm thế nào để có được một cái tít hay, hấp dẫn là thuộc về kỹ năng của người viết bài

Tác giả Đức Dũng, truong cuốn “Viết báo như thế nào” lưu ý khi đặt đầu đề cho tác phẩm báo chí rằng: “Không dùng những từ lặp lại nhiều lần Không nên bê nguyên xi một câu trong bài viết để làm đầu đề Tránh dùng câu nghi vấn, câu mập mờ nhiều nghĩa Tránh những chữ văn hoa sáo rỗng Đừng nghiêm nghị quá Không bong lơn, đùa cợt bằng đầu

đề Không bình luận, không lăng mạ bằng đầu đề Tránh những đầu đề chung chung, thiếu nội dung cụ thể” [10, tr.96]

- Kỹ năng viết bài: Đây là kỹ năng rất quan trọng, có tính quyết định

thành công của nhà báo trong cách thể hiện thông tin phục vụ công chúng sau khi đã thu thập đầy đủ thông tin Viết như thế nào để công chúng tiếp cận dễ nhớ, dễ hiểu, nhớ lâu Chính vì thế, viết cần phải ngắn gọn, rõ ràng, thông tin

cụ thể, chính xác, dùng câu ngắn, dùng từ phổ thông đơn nghĩa dễ hiểu, gần gũi với công chúng Phương pháp thể hiện như thế nào cho phù hợp và hiệu quả là điều cần phải được cân nhắc, nhất là hoạt động của nhà báo trong toà soạn báo đa loại hình, đa phương tiện như hiện nay Thể hiện tác phẩm báo chí cho báo in như thế nào, nội dung nào, thể hiện tác phẩm báo chí cho báo mạng điện tử như thế nào, nội dung thông tin nào và thể hiện tác phẩm báo chí tích hợp đa phương tiện như thế nào, hình ảnh, âm thanh, tiếng động… phải được tính toán hợp lý

Khi viết phải dùng câu ngắn gọn, đi trực tiếp vào sự kiện không vòng

vo, dùng từ phổ thông, đơn giản, dễ hiểu, nhất là viết cho báo mạng điện tử

- Kỹ năng viết sa pô: Sa pô hay còn gọi là mở đầu một bài báo, đây là

phần rất quan trọng để dẫn dắt, lôi cuốn người đọc đến với toàn bộ câu chuyện của bài báo Nó như “ mặt tiền” của một tòa nhà trong một khu phố, tòa nhà có đẹp, hấp dẫn, dễ nhìn hay không là do phần xây dựng, trang trí, phối hợp với màu sơn… Sa pô của một bài báo có hấp dẫn, cuốn hút hay không là do phân nội dung, những chi tiết quan trọng được đặt ra ở đó và

thậm chí người viết còn biết cách dẫn dắt người đọc đi tiếp vào phần nội dung chính của bài báo

Chính vì thế, phóng viên phải biết lựa chọn và thể hiện những nội dung, những chi tiết quan trọng để thể hiện trong phần sa pô của phải báo Phần sa

pô phải ngắn gọn, cô động, tạo được sự tò mò cho người đọc

- Kỹ năng sắp xếp bố cục bài báo: Bố cục bài báo là tổ chức, sắp nội

dung các thông tin, chi tiết trong một bài báo mạch lạc, logic, rõ ràng, chặt chẽ để giúp người đọc tiếp nhận dễ hiểu, nhớ lâu

Có nhiều cách bố cục cho một bài báo nhưng thông thường các nhà báo

sử dụng bố cục theo mô hình tháp ngược, nghĩa là những thông tin, chi tiết quan trọng được đặt ở phần đầu và những thông tin ít quan trọng đặt ở phần cuối bài bài báo

Nhưng thực tế, bài báo có sắp xếp theo bố cục nào cũng phải chú ý đến việc thể hiện nội dung chủ đề một cách mạch lạc, rõ ràng thì mới đạt được mục đích thông tin nhằm hướng cho người đọc nắm được cốt lõi bản chất của câu chuyện trong bài báo

Một nhà báo giỏi, ngoài việc phải hiểu biết và vận dụng tốt lý luận báo chí còn phải biết sử dụng thành thạo các phương tiện kỹ thuật phục vụ cho quá trình sáng tạo tác phẩm báo chí Bắt đầu từ phương pháp lựa chọn chủ đề, nội dung thông tin, phương pháp thu thập thông tin như thế nào, thu thập ở đâu, lựa chọn nguồn tin và kiểm chứng nguồn tin, sau cùng là thực hiện tác phẩm báo chí

Trong môi trường truyền thông hiện đại như hiện nay, ngoài các yêu cầu trên nhà báo còn phải thành thạo kỹ năng làm báo đa phương tiện

Trong việc thực hiện quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí thực tiễn, nhà báo cần phải năng động vận dụng kiến thức báo chí, kinh nghiệm thực tiễn, kỹ năng đa phương tiện để truyền tải thông tin đến công chúng một cách kịp thời,

đa dạng, phong phú và chính xác

1.2 Nhà báo tác nghiệp trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử

1.2.1 Khái niệm

Có thể khẳng định nhà báo tác nghiệp trong tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử hiện nay phải là nhà báo “đa kỹ năng” bởi họ phải biết sử dụng các phương tiện truyền thông hiện đại mới đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của công chúng

Nhà báo “đa kỹ năng” là người làm báo chuyên nghiệp, nắm vững và vận dụng tốt quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí, có khả năng sử dụng thành thạo nhiều loại phương tiện và các phầm mềm công nghệ thông tin, cùng lúc

có thể sáng tạo tác phẩm cho nhiều loại hình báo chí như: báo in, phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử và tác phẩm báo chí đa phương tiện…

1.2.2 Đặc trưng cơ bản của nhà báo đa kỹ năng

Thứ nhất, là người làm báo chuyên nghiệp, năng động, linh hoạt trong

thực hiện sáng tạo tác phẩm báo chí, cùng lúc có thể vừa nắm được thông tin, vừa có được hình ảnh tĩnh, vừa có hình ảnh động và có âm thanh để đáp ứng yêu cầu sáng tạo tin, bài cho nhiều loại hình báo chí trong cùng thời gian của tòa soạn

Thứ hai, là người có khả năng đưa tin, bài về tòa soạn nhanh nhất, độ

chính xác thông tin đáng tin cậy

Thứ ba, là người có khả năng làm chủ các kỹ thuật đa phương tiện, biết

sử dụng tốt mạng xã hội và các phần mềm công nghệ để sáng tạo tác phẩm

cho đa loại hình báo chí

1.2.3 Về kỹ năng tác nghiệp của nhà báo đa kỹ năng

Kỹ năng chung của nhà báo là những thao tác, hành động tác nghiệp hằng ngày từ việc quan sát, tiếp cận, nắm bắt và thu thập thông tin đến viết bài và xử lý phản hồi thông tin bằng nhiều loại phương tiện ngôn ngữ khác nhau Tuy nhiên, đối với nhà báo “đa kỹ năng” đòi hỏi cao hơn, ngoài những

kỹ năng thu thập thông tin và viết bài thì nhà báo còn phải thành thạo trong

xử lý văn bản, chụp và xử lý ảnh, xử lý đồ họa, xử lý âm thanh, quay và dựng video, sử dụng thành thạo các phần mềm ứng dụng v.v

đồ họa… Kiểu chữ, kích cỡ chữ, màu sắc chữ… đóng vai trò quan trọng nhất định làm tăng hay giảm tính hấp dẫn của văn bản [19, tr.123-124]

Văn bản là phương tiện duy nhất giúp cho nhà báo đưa được thông tin

sự kiện xảy ra nhưng không thu thập được hình ảnh, âm thanh, video của sự kiện do một “sự cố” nào đó

Văn bản còn được dùng để làm rõ chi tiết, nhấn mạnh thông tin cho công chúng dễ tiếp nhận và dễ hiểu nội dung thông tin trong các đoạn video, clip, âm thanh hay đồ họa về một sự kiện nào đó đã hoặc đang xảy

ra trong xã hội

Như vậy, văn bản vừa có tính chất truyền tải thông tin đơn nhất vừa mang tích chất diễn giải, làm rõ thêm chi tiết, nội dung thông tin trong hình ảnh, video, âm thanh hay đồ họa Việc sử dụng văn bản phải rõ ràng, ngắn gọn, dễ hiểu để công chúng dễ tiếp nhận thông tin

1.2.3.2 Chụp và xử lý ảnh

Ảnh báo chí là một hình thức truyền tải thông tin thông qua việc ghi lại khoảnh khắc thực tiễn về đời sống và các sự kiện xảy ra trong xã hội bằng một hình ảnh đơn hoặc chuỗi hình ảnh cụ thể, chân thật, khách quan nhằm đưa đến công chúng một lượng thông tin nhất định

Theo ThS Nguyễn Tiến Mão trong cuốn “Cơ sở lý luận ảnh báo chí” cho rằng: “Ảnh báo chí là một trong những hình thức thông tin của báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động, nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một giá trị thẩm mỹ nhất định” [43, tr.39]

Một tác phẩm ảnh báo chí có giá trị thông tin phải đảm bảo được hai yếu tố Thứ nhất, tác phẩm ảnh đó phải được ghi lại trong khoảnh khắc tự nhiên, chân thật, khách quan thực tiễn gắn liền với sự kiện, nhân vật và các hoạt động trong đời sống xã hội có giá trị thông tin Thứ hai, tác phẩm đó phải được truyền tải trên phương tiện truyền thông đại chúng

Thực tiễn cho thấy, ảnh báo chí có chất lượng là bức ảnh chặt chẽ về bố cục, rõ ràng, sắc nét về hình thức và có giá trị thông tin, được chú thích cụ thể Trong tác phẩm báo chí nói chung và tác phẩm báo chí đa phương tiện nói riêng hình ảnh gắn liền với bài viết để làm tăng giá trị thông tin, tăng tính chân thật, khách quan của tác phẩm báo chí

Hình ảnh được sử dụng trong các tác phẩm báo chí đa phương tiện là hình ảnh tĩnh (still image) và hình ảnh động (animation)

- Ảnh tĩnh (still image): Là dạng hình ảnh được sử dụng nhiều, nhất là trên báo in, nó có vai trò quan trọng làm tăng thêm chất lượng giá trị thông tin của bài báo Ảnh tĩnh trên báo chí thường có hai dạng, thứ nhất là ảnh chụp từ máy ảnh, thứ hai là ảnh đồ họa Khi sử dụng, tuỳ theo tính chất nội dung thông tin mà nhà báo hoặc tòa soạn quyết định dùng ảnh chụp hay ảnh đồ họa, định khổ lớn hay nhỏ để kết hợp làm tăng giá trị thông tin cho bài báo

Bức ảnh nếu được ghi lại đúng thời khắc có giá trị thông tin cao nhất khi sự kiện xảy ra sẽ làm nổi bật thông tin của sự kiện

TS Nguyễn Thành Lợi, trong cuốn “Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại”, cho rằng: “Hình ảnh tĩnh là phương tiện tốt nhất để nhấn mạnh một cảm xúc mạnh mẽ, nhấn mạnh một điểm quan trọng trong một câu chuyện, hoặc để tạo ra một tâm trạng cụ thể” [41, tr.212]

Bức ảnh có giá trị sẽ làm nổi bật điểm quan trọng trong tác phẩm báo chí và tạo được cảm xúc, sự hấp dẫn với công chúng Ảnh tĩnh thường được

sử dụng kết hợp với văn bản để truyền tải thông tin Công chúng tiếp nhận thông tin qua hình ảnh sẽ nhanh chóng, dễ dàng và nhớ lâu hơn so với chữ viết Hình ảnh đi kèm với tin, bài có giá trị tạo sự hấp dẫn công chúng để quyết định đọc hay không đọc tin, bài báo đó

- Ảnh động (animation): Hình ảnh động trên báo mạng điện tử thường được thể hiện qua hai hình thức thức là slideshow (trình diễn ảnh) và animation

Slideshow (trình diễn ảnh) là thức trình diễn ảnh gồm nhiều hình ảnh khác nhau được sắp xếp theo một ý đồ nhất định Các hình ảnh sẽ tự động hiển thị nối tiếp nhau trên màn hình giao diện nhằm diễn đạt những nội dung thông tin nhất định của bài báo

Ảnh động dạng Animation (dạng tích hợp hình ảnh): Đây là những hình ảnh động được tạo ra từ sự kết hợp nhiều ảnh tỉnh, gần giống với nguyên lý làm phim hoạt hình Khác với ảnh động trình diễn, ảnh động dạng animation

là những hình ảnh được tạo nên từ các ảnh riêng lẻ, hoàn chỉnh, chuyển động mềm mại và liền mạch với tốc độ cao như một đoạn phim” [19, tr.127- 128]

Kỹ năng này đòi hỏi nhà báo phải am hiểu và thành thạo các thông số

kỹ thuật của máy ảnh, nhất là máy ảnh kỹ thuật số, nắm vững những nguyên tắc về bố cục, màu sắc, ánh sáng, đối tượng ghi hình…, đồng thời phải biết và

sử dụng thành thạo các phầm mềm xử lý hình ảnh như: Photoshop, Picasa…

để chỉnh sửa hình ảnh, tạo ra các yếu tố động hoặc ảnh chuyển động Tuy nhiên, việc chỉnh sửa, xử lý hình ảnh phải đảm bảo tính nguyên tắc của ảnh báo chí, không làm sai lệch nội dung thông tin ban đầu của bức ảnh

1.2.3.3 Xử lý thông tin đồ họa

Đồ họa là hình ảnh được biểu đạt dưới dạng hình ảnh được vẽ, thiết kế bằng phầm mềm đồ họa ứng dụng trên máy tính nhằm minh họa cho những chi tiết, ý tưởng nào đó, giúp cho bạn đọc tiếp nhận thông tin nhanh và đầy đủ hơn, dễ hiểu hơn, ấn tượng hơn và dễ nhớ hơn về sự việc, sự kiện nào đó “Đồ họa thông tin (Inforgraphic) hay còn gọi là đồ họa trực quan sử dụng hình ảnh

để trình bày thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức tạo thành số liệu thống kê chính xác, cụ thể, rõ ràng giúp độc giả dễ dàng theo dõi, đọc hiểu” [41, tr.202]

Tác giả Hà Huy Phượng trong cuốn “Tổ chức nội dung thiết kế và trình bày báo in” cho rằng: “Hình ảnh đồ họa thông tin hoặc đồ họa tin tức

là dạng thức thông tin diễn tả sự kiện, vấn đề bằng hình vẽ Hình vẽ có thể kết hợp với chữ viết hoặc hình ảnh chụp để biểu đạt các chi tiết, tình tiết sự kiện hoàn chỉnh” [56, tr.96]

Hình ảnh đồ họa thường dùng rất có hiệu quả để diễn giải những con số trong lĩnh vực kinh tế, mô tả chi tiết các vụ tai nạn trên biển, trên không, hiện trường các vụ án, mô tả về khoảng các địa lý của các sự kiện, sự việc… mà chữ viết và hình ảnh chụp không diễn tả được hết thông tin

1.2.3.4 Quay và dựng video

Hình ảnh video đem đến cho công chúng thông tin, bối cảnh và diễn biến sự kiện một cách chân thực, sinh động Video là một phương tiện truyền tải hình ảnh động hiệu quả nhất, giúp người đọc, người xem tiếp nhận thông tin, nội dung chính của bài viết hoặc nhân vật chính trong tác phẩm báo chí Video sử dụng trên báo mạng điện tử gồm các hình thức: Video minh họa cho

bài viết, video dành riêng cho trang web, các chương trình video phát lại sản phẩm của truyền hình và các chương trình video theo yêu cầu

Các báo mạng điện tử thường sử dụng video trong những sự kiện lớn, quan trọng hoặc trong những kiện, sự việc thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng xã hội Từ thực tiễn cho thấy, tác phẩm báo mạng điện tử có tích hợp video đem đến sự hấp dẫn, sống động hơn nhiều so với một tác phẩm có nhiều chữ viết

và hình ảnh tĩnh Vì vậy, việc tích hợp video trong sản phẩm báo mạng điện tử là một yêu cầu rất quan trọng để giúp báo mạng điện tử cạnh tranh, thu hút công chúng, để tồn tại và phát triển trong hệ thống truyền thông đại chúng hiện đại

1.2.3.5 Xử lý âm thanh (Audio)

Âm thanh là một trong những ngôn ngữ đa phương tiện trên báo mạng điện tử Nó có tác dụng tạo nên sự gần gũi, thân thiện với người tiếp nhận thông tin bởi có sự xuất hiện tiếng nói trong các sản phẩm báo chí

Âm thanh sử dụng trên báo mạng điện tử gồm các hình thức: Tiếng động,

âm nhạc, lời bình, các chương trình phát thanh dành riêng cho trang web, các chương trình phát thanh phát lại từ các đài truyền thanh” [19, tr.133-134]

Thực tế cho thấy, một tác phẩm báo mạng điện tử có tích hợp file âm thanh

sẽ tạo được cảm giác chân thật Một bài viết ngắn có thêm đoạn âm thanh minh họa có tác dụng và hiệu quả truyền tải thông tin hơn một bài viết dài dòng, không

- Phầm mềm xử lý hình ảnh: Hiện nay có nhiều phầm xử lý hình ảnh như:

Picasa, ACD See, Photoshop… Trong đó, phầm mềm Photoshop có thế mạnh chỉnh sửa các nội dung liên quan đến hình ảnh như: Cắt ghép, phục chế, làm banner…thao tác sử dụng khá đơn giản nên người dùng rất dễ dàng xử lý

- Phần mềm xử lý đồ họa: Hiện nay phầm mềm Illustrator và Corel

Draw là hai phần mền được sử dụng phổ biến nhất trong các tòa soạn báo Đây là công cụ dùng để thiết kế và vẽ đồ họa

- Phầm mền xử lý âm thanh: Adobe Audition hay Cool edit pro là hai

phầm mềm xử lý âm thanh chuyên nghiệp, hỗ trợ ghi âm, sửa đổi các tệp âm thanh như chèn thêm, cắt bỏ đoạn âm thanh, thêm bốt hiệu ứng… và lưu thành nhiều định dạng khác nhau theo nhu cầu sử dụng của cơ quan báo chí

- Phầm mềm xử lý video: Sử dụng phổ biến hiện nay là phầm mềm

Adobe Premiere Pro và Avid Liquid Hai phầm mềm này chuyên dùng cho biên tập, dựng hình ảnh Thế mạnh của Adobe Premiere Pro là sự tương tác với các sản phẩm của Adobe, từ đó giúp cho việc dựng phim của người sử dụng được thuận tiện hơn Trong khi đó, Avid Liquid cung cấp cho người sử dụng khả năng thực hiện tất cả các khâu từ bấm máy, biên tập cho đến khâu hoàn tất sản phẩm

1.3 Đặc điểm tòa soạn có báo in và báo mạng điện tử

1.3.1 Toà soạn báo in

1.3.1.1 Khái niệm

Tòa soạn báo in là tòa soạn có tổ chức bộ máy hoạt động báo chí và truyền tải thông tin thông qua sản phẩm in ấn

1.3.1.2 Cơ cấu, mô hình tổ chức

Ban Biên tập của tòa soạn báo in gồm Tổng Biên tập và các Phó Tổng Biên tập Dưới Ban Biên tập thường có từ 3 phòng, ban trở lên Đối với toà soạn báo Đảng địa phương có cơ cấu tổ chức theo Quyết định 338-QĐ/TW, ngày 26/11/2010 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, khoá X, có 7 Phòng, Ban, gồm: Phòng Hành chính - Trị sự, Phòng Thư ký toà soạn, Phòng Xây dựng Đảng - Nội chính, Phòng Kinh tế, Phòng Văn hoá - Xã hội, Phòng Bạn đọc -

Tư liệu, Phòng Báo điện tử (mỗi phòng thường có từ 3 đến 7 người)

1.3.1.3 Hoạt động của các toà soạn báo Đảng

Hoạt động của các toà soạn báo là hoạt động mang tính quy trình của một tập thể Trong đó gồm Ban Biên tập, Phòng Thư ký toà soạn (phòng biên tập) và các phòng nghiệp vụ ( Phòng phóng viên hoặc các Phòng, Ban chuyên đề)

Hoạt động của các toà soạn chủ yếu là hoạt động xuất bản báo Để có những sản phẩm báo chí thì các bộ phận trong toà soạn có sự phối hợp hoạt động với nhau, tuỳ theo mô hình tổ chức của từng toà soạn mà đề ra cách hoạt động khác nhau Nhưng thông thường thì hoạt động theo mô hình sau:

- Ban Biên tập:

Ban Biên tập là những người đưa ra kế hoạch, định hướng công tác tuyên truyền và kiểm duyệt công tác xuất bản các ấn phẩm báo Việc định hướng đó diễn ra hằng ngày, có nơi diễn ra theo định kỳ xuất bản báo Đối với báo thưa kỳ, việc định hướng, xây dựng kế hoạch tuyên truyền, kiểm duyệt xuất bản thường diễn ra mang tính định kỳ Những tòa soạn báo thưa kỳ thường thì Ban Biên tập và các phòng, ban trong tòa soạn tổ chức họp báo vào sáng thứ hai hằng tuần, còn những tòa soạn có nhật báo thường thì Ban Biên tập hoặc thành viên Ban Biên tập phụ trách nội dung

tổ chức họp báo vào đầu giờ buổi sáng mỗi ngày để quyết định nội dung thông tin tuyên truyền

- Phòng Biên tập (Phòng Thư ký tòa soạn):

Công việc chính của phòng này là nhận tin, bài, ảnh từ phòng phóng viên và từ cộng tác viên để biên tập, dàn trang, trình bày trước khi trình Ban Biên tập duyệt xuất bản

Nhân sự phòng này thường có: Trưởng phòng, 2 Phó Trưởng phòng, 1 đến 2 biên tập viên, các kỹ thuật viên, họa sĩ trình bày, nhân viên morat

- Phòng Phóng viên (có tòa soạn phòng phóng viên chia thành nhiều

phòng nghiệp vụ)

Nhân sự phòng phóng viên của các báo địa phương thường có từ 15 đến 20 phóng viên Trong đó có 1 trưởng phòng, 1 đến 3 phó trưởng phòng

Công việc chính của phòng phóng viên là xây dựng kế hoạch nội dung tuyên truyền cho từng số báo, sự kiện Phân công phóng viên thực hiện tin, bài theo kế hoạch và sự kiện thời sự Biên tập bước một, kiểm tra nội dung chủ đề và chất lượng thông tin trước khi chuyển đến Phòng Biêp tập để thực hiện các khâu còn lại

- Phòng Tổ chức - Hành chính (có nơi gọi là phòng Trị sự)

Đây là phòng tham mưu về nhân sự, tài chính, quản lý công tác phát hành, quảng cáo và các chương trình từ thiện xã hội Thực hiện các chính sách, chế độ cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động theo quy định

Phòng này thường có 1 trưởng phòng, 1 hoặc 2 phó trưởng phòng, có 1 hoặc 2 kế toán, thủ quỹ… Ngoài ra ở phòng này còn có bộ phận làm công tác phát hành báo, quảng cáo và từ thiện xã hội

1.3.2 Tòa soạn báo đa loại hình

1.3.2.1 Tòa soạn báo in có báo mạng điện tử

Tòa soạn báo in có báo mạng là một tòa soạn có hai loại hình báo chí, gồm báo in và báo mạng điện (phiên bản điện tử) cùng tồn tại và hoạt động trong một cơ quan báo chí Mô hình tòa soạn báo in có báo mạng điện tử là

mô hình hoạt động khá phổ biến hiện nay của nhiều tòa soạn báo in của Đảng

tập làm luôn công việc cho trang thông tin điện tử hoặc báo mạng điện tử của các tòa soạn báo

Tuy nhiên, trang thông tin điện tử hoặc báo mạng điện tử của các cơ quan báo Đảng khu vực TNB hiện nay hầu như mới chỉ là phiên bản của

tờ báo in Bởi hầu hết các tin, bài trên trang thông tin điện tử hoặc báo mạng điện tử của các báo là đăng tải lại nội dung (nguyên bản, không có chỉnh sửa, biên tập lại hoặc chỉ chỉnh sửa lại một phần rất nhỏ tít, sapo) của bài báo in

Các tòa soạn báo in của Đảng ở khu vực TNB, trong tòa soạn có báo mạng điện tử hoặc trang thông tin điện tử hiện nay hầu hết là lấy báo in làm trung tâm cho hoạt động báo chí Đội ngũ cán bộ, phóng viên, kỹ thuật viên… của mô hình này được phát huy từ nguồn lực làm báo in

1.3.2.2 Đặc trưng của tòa soạn đa loại hình

Tòa soạn đa loại hình có chức năng phát hành được nhiều sản phẩm báo chí như: báo in, phát thanh, truyền hình online, báo mạng điện tử…

Với tòa soạn đa loại hình, cùng lúc có thể tổ chức thực hiện được nhiều sản phẩm báo chí khác nhau tùy theo nội dung, sự kiện để đáp ứng yêu cầu thông tin đa dạng, phong phú, dễ tiếp nhận cho nhiều đối tượng công chúng khác nhau

Tòa soạn đa loại hình được hiểu là một tòa soạn tổ chức sản xuất thông tin và phân phối cho từ hai loại hình báo chí trở lên, ví dụ tòa soạn báo in có báo mạng điện tử, có chương trình phát thanh, truyền hình trực tuyến… Ở đó các loại hình báo chí được kết hợp linh hoạt với nhau để tạo

ra những sản phẩm báo chí phù hợp cho từng loại hình, giúp cho công chúng dễ tiếp nhận thông tin

Thông thường khi nói đến tòa soạn đa loại hình là người ta nghĩ đến sự tổng hợp các loại hình truyền thông trong một tòa soạn báo hay cơ quan báo