Tổ chức thông tin chuyên đề trên các tạp chí ngành xây dựng (khảo sát các tạp chí xây dựng, kiến trúc việt nam, quy hoạch xây dựng, năm 2013 và 2014)

Nguyễn Quang Hòa 2015 Biên tập báo chí, NXB Thông tin và Truyền thông, cuốn sách đề cập đến những lỗi phổ biết trên báo chí và các lỗi hi hữu xảy ra trong các hoàn cảnh đặc biệt; Những

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

PHẠM THỊ THANH HUYỀN

TỔ CHỨC THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TRÊN CÁC TẠP CHÍ NGÀNH XÂY DỰNG HIỆN NAY

(Khảo sát trên các tạp chí: Xây dựng, Kiến trúc Việt Nam,

Quy hoạch xây dựng, năm 2013 và 2014)

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

(Ký và ghi rõ họ tên)

PGS.TS Phạm Huy Kỳ

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới

sự hướng dẫn của PGS,TS Hà Huy Phượng - Học viện Báo chí và Tuyên truyền Các kết quả nghiên cứu của luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào Các số liệu, ví dụ và trích dẫn sử dụng trong Luận văn bảo đảm tính chính xác, rõ nguồn, độ tin cậy và trung thực

Tác giả luận văn

PHẠM THỊ THANH HUYỀN

Trang Bảng 2.1: Chuyên mục tổ chức chuyên đề trên các tạp chí khảo sát 51 Bảng 2.2: Tổng hợp các chuyên đề đã xuất bản trên các tạp chí

trình bày thông tin trên các tạp chí ngành Xây dựng 70

Biểu đồ 2.1: Số lƣợng chuyên đề trên các tạp chí ngành Xây dựng 66

Hình 2.1: Một số trang ruột của tạp chí Quy hoạch xây dựng 2013 61

Trang

Chương 1: TỔ CHỨC THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TRÊN TẠP CHÍ -

1.3 Những yêu cầu đối với việc tổ chức thông tin chuyên đề trên tạp chí 29

HIỆU QUẢ TỔ CHỨC THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TRÊN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, với sự ra đời và phát triển của mạng internet, nhất là loại hình báo mạng điện tử đã và đang làm thay đổi đáng kể thị trường thông tin, tạo nên một cú hích mạnh mẽ, đưa cuộc cạnh tranh thông tin trên mặt báo trở nên ngày càng khốc liệt, đồng thời kéo các loại hình báo chí khác, trong đó có báo in vào một cuộc đua tranh gay gắt Cuộc đua này chủ yếu diễn ra trên mặt trận cạnh tranh về tốc độ thông tin và chất lượng thông tin

Để hoạt động hiệu quả và đáp ứng nhu cầu của bạn đọc ngày một nâng cao, mỗi loại hình báo chí luôn phải tìm một hình thức chuyển tải thông tin hiệu quả qua các hình thức như: thông tin chuyên đề, chuyên mục, chương trình…kỳ để họ không thể quên

Tạp chí là một loại hình xuất bản phẩm trong mạng lưới sách báo in của

hệ thống các phương tiện thông tin truyền thông đại chúng Dòng tạp chí thông tin khoa học khác với báo ở chỗ nó chú trọng tới việc thông tin nghiên cứu, trao đổi, tuyên truyền nhiều chủ đề thuộc một lĩnh vực, một phạm vi, một ngành hoạt động nào đó của xã hội hơn là thông tin tin tức mang tính thời sự nóng hổi hay thông báo các tình hình và sự kiện chung hoặc của lĩnh vực đó

Ra đời với nhiệm vụ, chức năng đặc thù của mình, các tạp chí thông tin khoa học đã trở thành một kênh thông tin đáng tin cậy với vai trò là diễn đàn thông tin, nghiên cứu khoa học của một ngành, một lĩnh vực nào đó

Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các loại hình báo chí hiện nay, với chức năng, đặc thù của mình, các tạp chí sẽ phải tìm những hướng đi nào thích hợp, hiệu quả, phát huy bằng chính thế mạnh của mình để tồn tại và phát triển? Thực tế, hoạt động tổ chức thông tin trên các tạp chí thông tin khoa học hiện nay đang có những vấn đề cần bàn, chưa thực sự quyết liệt trong việc tìm những hướng đi riêng, cần biểu đạt được sự chuyên nghiệp Thế mạnh của tạp chí thông tin khoa học là ở đặc trưng thông tin mang tính chuyên biệt, chuyên sâu Điều đó làm nên sự khác biệt với báo in cũng như các loại hình báo chí khác

Trong xu hướng chung, việc tổ chức thực hiện nội dung phân chia theo các chuyên mục phù hợp với từng lĩnh vực hoạt động của các tạp chí đang là thông dụng Song, muốn hoạt động hiệu quả, phát huy tối đa thế mạnh, cạnh tranh được với các loại hình báo chí khác cũng như đáp ứng nhu cầu của công chúng bạn đọc ngày một nâng cao, bắt buộc tạp chí phải tìm một hình thức chuyển tải thông tin hiệu quả cho mình

Vậy, con đường chuyển tải, phát huy đúng với vai trò, chức năng để tạo nên “bản sắc” cũng như khẳng định uy tín, chất lượng, độ thu hút độc giả cho loại hình tạp chí sẽ là gì? Nhất là trong bối cảnh báo chí hoạt động theo cơ chế thị trường, không còn là báo chí bao cấp như trước thì bài toán về hiệu quả kinh tế cũng là vấn đề lớn cọ sát tới mọi hoạt động tạp chí hiện nay Với việc lựa chọn hình thức thông tin chuyên đề trên một vài tạp chí hiện nay là một hình thức thông tin cần được xem xét, khảo sát, phân tích một cách kỹ lưỡng để có thể phát huy tốt vai trò truyền thông của loại hình báo chí này Cao hơn, nếu xây dựng được một mô hình thông tin chuyên đề hiệu quả

sẽ mở ra hướng đi mới cho các tạp chí thông tin khoa học tìm được vị thế của

mình trong lòng độc giả Đây cũng chính là lý do tác giả chọn vấn đề: “Tổ chức thông tin chuyên đề trên các tạp chí ngành Xây dựng” (Khảo sát các

tạp chí Xây dựng, Kiến Trúc Việt Nam, Quy hoạch xây dựng, năm 2013 và 2014), làm đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình Trên cơ sở khảo sát

thực tế tại 03 tạp chí thông tin khoa học chính của ngành Xây dựng là: Tạp chí Xây dựng (Bộ Xây dựng); Tạp chí Kiến trúc Việt Nam (Viện Kiến trúc Quốc gia - Bộ Xây dựng); Tạp chí Quy hoạch Xây dựng (Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia - Bộ Xây dựng) trong 2 năm 2013 và 2014

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Tại Việt Nam, các tài liệu nghiên cứu báo chí học về loại hình tạp chí trên thế giới chưa có Các đề tài nghiên cứu trong nước liên quan đến thông tin chuyên

đề trong báo chí còn chưa nhiều, chưa mang tính hệ thống; đặc biệt trong loại hình tạp chí nói chung, tạp chí khoa học chuyên ngành nói riêng Bên cạnh đó cũng còn rất ít công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu, riêng biệt về vấn đề này

Các sách liên quan đến lĩnh vực báo chí đã xuất bản ở Việt Nam cũng

đã đề cập đến vấn đề này nhưng ở một khía cạnh khác của thông tin như:

Hà Huy Phượng (2006), Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in,

NXB Lý luận chính trị Cuốn sách đề cập đến những vấn đề như: Những nguyên tắc, phương pháp tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo, tạp chí, những phần mềm tin học ứng dụng trong thiết kế báo, tạp chí, tìm hiểu công nghệ và quy trình in báo in, tạp chí…

Nguyễn Uyển (2001), Xử lý thông tin việc của nhà báo, NXB Chính trị

Quốc gia Cuốn sách đề cập đến những công việc của người làm báo, tạp chí, Cách xử lý thông tin và giới thiệu một số ấn phẩm văn xuôi nhằm cung cấp một cách toàn diện về công việc xử lý thông tin trong hoạt động báo chí

Nguyễn Quang Hòa (2015) Biên tập báo chí, NXB Thông tin và Truyền

thông, cuốn sách đề cập đến những lỗi phổ biết trên báo chí và các lỗi hi hữu xảy ra trong các hoàn cảnh đặc biệt; Những nguyên tắc khi biên tập; Người biên tập cần những tố chất gì để hoàn thành tốt công việc trong tòa soạn đa phương tiện; những loại kiến thức biên tập viên phải có để phục vụ cho công việc; Những điều cần chú ý khi biên tập chuyên đề Xây dựng Đảng, Kinh tế, Văn hóa xã hội, Pháp luật, Thể thao, Xây dựng…; Đồng thời cuốn sách cũng nói rõ quy trình xuất bản ở các tòa soạn báo… hay những kẽ hở trong quy trình biên tập, đó chính là những cạm bẫy đối với người biên tập…

Ngoài ra còn có một số sách đề cập đến những vấn đề lý luận báo chí liên quan đến đề tài như:

Nguyễn Văn Dững (2006), Truyền thông - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản,

NXB Lý luận chính trị Cuốn sách cung cấp những kiến thức lý thuyết và kỹ năng truyền thông cơ bản nói chung, truyền thông - vận động xã hội và truyền thông đại chúng nói riêng; cũng như cung cấp một số nội dung, khái niệm,

kỹ năng, tình huống, cơ chế, chức năng của một số loại hoạt động truyền thông; chu trình, việc lập kế hoạch truyền thông, giám sát, đánh giá, phương pháp sử dụng trong giám sát, đánh giá và các hoạt động để duy trì hoạt động truyền thông Qua cuốn sách, sẽ thấy hoạt động truyền thông bao gồm nhiều

cấp độ, từ truyền thông nội cá nhân đến việc giao tiếp liên cá nhân Nhưng dù

ở cấp độ nào thì truyền thông cũng góp phần quan trọng trong quá trình phát triển nhân cách cá nhân cũng như hình thành diện mạo văn hóa của mỗi con người và của cộng đồng, của quốc gia vì những tác động, và sức lan tỏa, sức truyền dẫn của nó tới công chúng Cuốn sách cũng là sự tổng kết đúc rút từ nhiều tài liệu và kinh nghiệm của các nước

Nguyễn Văn Dững, Hoàng Anh (1998 - sách dịch), Nhà báo, bí quyết kỹ

năng nghề nghiệp, NXB Lao động Cuốn sách trình bày tỉ mỉ, sinh động các

kinh nghiệm xử lí thông tin, xử lí văn bản của nhà báo - phóng viên và người biên tập Cuốn sách gồm 07 chương, đề cập đến những khía cạnh cụ thể hoạt động nghề nghiệp của phóng viên và biên tập viên, từ việc rút tít, đặt đầu đề, mào đề cho một tác phẩm, các nguyên tắc và dạng thức rút ngắn tin tức, tính khách quan của báo chí

Nguyễn Văn Dững (2012), Cơ sở lý luận báo chí, NXB Lao động; Tác giả

đã luận giải một cách sâu sắc về chức năng xã hội cơ bản của báo chí Trong chức năng quản lý, giám sát và phản biện xã hội, các tác phẩm đã làm rõ vai trò của báo chí trong thực hiện các vấn đề đó, đồng thời chỉ ra sáu điều kiện để báo chí thực hiện tốt hơn các chức năng này Có thể nói, các tác phẩm này là “kim chỉ nan” cho những ai quan tâm hay nghiên cứu đến các chức năng xã hội của báo chí, chức năng quản lý, giám sát và phản biện xã hội của báo chí

G.V Lazutina (2003 - sách dịch), Cơ sở hoạt động sáng tạo của nhà

báo, NXB Thông tấn; Cuốn sách được giới báo chí ở Nga đánh giá cao, được

tổng kết từ những kinh nghiệm nghề nghiệp thành lý thuyết, thông qua hình thức đối thoại lý thú giữa tác giả với đồng nghiệp và các sinh viên Qua đó phản ánh những quan điểm của quá trình công tác báo chí và những công cụ của nó, tạo nên phương pháp hoạt động sáng tạo của nhà báo Cuốn sách còn

đề cập đến mối quan hệ giữa nội dung và hình thức, giữa khách thể và chủ thể, quan hệ giữa nhà báo với công chúng và sự tác động lẫn nhau của những mối quan hệ đó, trách nhiệm và đạo đức của nhà báo Đó là những yếu tố quan trọng trong hoạt động sáng tạo của nhà báo

Claudia mast (2003 - sách dịch), Công tác biên tập, NXB Thông tấn;

Tác giả đã trình bày những nhiệm vụ cơ bản của công tác biên tập sách báo và những yêu cầu đối với ngôn ngữ báo chí và sách xuất bản Các phương pháp biên tập sách báo và quá trình hoàn chỉnh một bản thảo sách báo

Các tác giả người Mỹ trong một số cuốn sách dịch bản in bằng tiếng

Việt như: John Berry trong cuốn “Thiết kế báo chí hiện đại” (Contemporary Newspaper Design); tác giả Finberg và Itule với cuốn “Chỉnh sửa hình ảnh”

và “Biên tập hình ảnh”; tác giả Mc Dougall và Hampton trong cuốn “Biên tập

và trình bày” (Editing & Layout) là những cuốn sách có nhiều dữ liệu tham

khảo tốt về tư duy trực quan trong giải quyết vấn đề liên quan đến thiết kế,

trình bày báo - Tác giả Daryl Moen trong cuốn “Thiết kế và trình bày báo”

(Newspaper layout and design), Khoa Báo chí, Trường Đại học Missouri (Mỹ), đã cung cấp nhiều thông tin bổ ích về các kỹ năng thiết kế, trình bày báo in hiện đại

Một số tài liệu dịch khác có giá trị tham khảo về thiết kế, trình bày báo

của các tác giả người Mỹ như: cuốn “Thiết kế báo chí hiện đại: Phương pháp

kết cấu” (Contemporary Newspaper Design: A Structural Approach) của tác

giả Mario Garcia; cuốn “Thiết kế tổng thể tờ báo” (Designing the Total Newspaper) của Edmund Arnold; cuốn “Người thiết kế báo chí” (The Newspaper Designer's) của Harold Evans; cuốn “Thiết kế” (The Designer)

của Tim Harrower… là những tài liệu có giá trị tham khảo cho luận văn Bên cạnh đó, còn có nhiều tài liệu dịch tiếng Việt khác của các tác giả

người Mỹ khác để tác giả tham khảo, thực hiện đề đài Cụ thể như: “Loại và

kiểu chữ” của J Lieberman Ben, “In ấn” của Richard Hopkins và “In hình ảnh” của Allan Haley, “Hướng dẫn thiết kế đồ thị, biểu đồ” của Nigel Holmes

(Watson-Guptill Publications, NY, 1985), “Thị giác và dung lượng thông tin” của Edward R Tufte, bài viết “30 mẹo vặt trong thiết kế báo chí” của Yesta

desamba đăng trên trang http://graphicdesign.stackexchange.com

Qua quá trình khảo sát thực tế trên các khóa luận, luận văn, luận án đã được công bố, tác giả Luận văn nhận thấy đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về

các vấn đề của báo chí Việt Nam thuộc các loại hình khác nhau như: Hệ thống truyền thông đại chúng thế giới hiện nay; Sự tác động của toàn cầu hóa đến các phương tiện truyền thông đại chúng; Những xu hướng phát triển của báo chí hiện đại; Cách tổ chức thông tin trình bày báo chí… Các nghiên cứu đăng tải trên các phương tiện truyền thông đại chúng thường chỉ mổ xẻ một khía cạnh, bộ phận nào đó hoặc gián tiếp có liên quan đến vấn đề thông tin chuyên

đề, đến báo chí hiện đại hay sự phát triển của báo in… như:

Luận văn Thạc sĩ truyền thông (2008) của tác giả Nguyễn Thị Thanh

Hương với chủ đề: “Mô thức thông tin trên chuyên san Hồ Sơ sự kiện” (Khảo

sát từ tháng 1/2007 đến hết tháng 6/2008) do PGS,TS Tạ Ngọc Tấn hướng dẫn và Luận văn Thạc sĩ Báo chí học (2011) của tác giả Nguyễn Tri Thức với

chủ đề: “Thông tin chuyên đề trên chuyên san Hồ sơ sự kiện” (Khảo sát từ

năm 2006 đến hết tháng 3/2011) đều tập trung khảo sát trên một chuyên san

Hồ sơ sự kiện của Tạp chí Cộng sản Tác giả Nguyễn Tri Thức đã tập trung nghiên cứu nội dung, hình thức, chất lượng và hiệu quả của việc tổ chức thông tin chuyên đề trên chuyên san Hồ sơ sự kiện, đưa ra một số kiến nghị, giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của riêng chuyên san Hồ sơ sự kiện trong thời gian tới

Các nghiên cứu về tổ chức nội dung trên hệ thống tạp chí Ngành Xây dựng đã có 2 luận văn Thạc sĩ là: Luận văn Thạc sĩ Báo chí học (2013) của

tác giả Phạm Thị Thu Hà với chủ đề: “Vai trò của báo chí trong quản lý xã

hội đối với ngành Xây dựng” do TS Trần Bá Dung hướng dẫn và Luận văn

Thạc sĩ Báo chí học (2013) của tác giả Nguyễn Thùy Trang với chủ đề: “Nâng

cao chất lượng hệ thống các tạp chí ngành Xây dựng” (Khảo sát trên các Tạp

chí Xây dựng - Bộ Xây dựng; Tạp chí Kiến trúc - Hội Kiến trúc sư Việt Nam; Tạp chí Khoa học Kiến trúc và Xây dựng - Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội từ tháng 3/2011 đến tháng 3/2013) do PGS,TS Nguyễn Thế Kỷ hướng dẫn Cả hai luận văn đều chưa đi sâu vào nghiên cứu các tạp chí ngành Xây dựng dưới góc nhìn là tổ chức thông tin chuyên đề Do đó, có thể khẳng định việc nghiên cứu đề tài là cần thiết

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức nội dung thông tin chuyên đề trên các tạp chí ngành Xây dựng hiện nay; Đánh giá những thành tựu và hạn chế, từ đó đưa ra một số kiến nghị, giải pháp nhằm giúp các tạp chí ngành Xây dựng nắm rõ để có những điều chỉnh kịp thời, nâng cao chất lượng thông tin Đồng thời, luận văn góp phần nhận diện rõ về tính hiệu quả, phù hợp, đảm bảo tính chất, vai trò, đặc thù của loại hình tạp chí khoa học chuyên ngành qua hình thức thông tin chuyên đề

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các khái niệm, nội dung cơ bản về thông tin, tạp chí, tạp chí khoa học chuyên ngành, chuyên đề, thông tin chuyên đề, tổ chức thông tin chuyên đề…

- Khảo sát nội dung, hình thức tổ chức thông tin chuyên đề trên các tạp chí ngành Xây dựng năm 2013 - 2014

- Phân tích, đánh giá chất lượng và hiệu quả của việc tổ chức TTCĐ trên các tạp chí ngành Xây dựng

- Trên cơ sở thực trạng và yêu cầu đặt ra cho công tác tổ chức thông tin chuyên đề cũng như hoạt động thông tin của các tạp chí ngành Xây dựng, đưa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của hình thức tổ chức tổ chức thông tin chuyên đề cũng như hoạt động của Tạp chí trong giai đoạn tới; Phục vụ đắc lực công tác thông tin tuyên truyền của Đảng và Nhà nước, của các tạp chí ngành Xây dựng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu về tổ chức thông tin chuyên đề trên các tạp chí ngành Xây dựng hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi khảo sát: Cơ cấu, hình thức tổ chức thực hiện thông tin chuyên đề; Nội dung, hình thức trình bày thông tin chuyên đề; Vấn đề tài chính vận

hành và tổ chức để thực hiện thông tin chuyên đề trên các tạp chí Ngành Xây dựng, gồm: Tạp chí Xây dựng, Tạp chí Kiến trúc Việt Nam, Tạp chí Quy hoạch xây dựng

Thời gian khảo sát: Năm 2013 và 2014

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Xuất phát từ cơ sở lý luận thực tiễn là những tác động, cạnh tranh của báo chí hiện đại đối với các loại hình báo chí trong thời gian qua cũng như những yêu cầu của Đảng và nhà nước, ngành Xây dựng đối với các tạp chí ngành Xây dựng Luận văn có sử dụng một số lý thuyết về báo chí - truyền thông để làm cơ sở chung cho nghiên cứu Luận văn cũng sử dụng một số kết quả nghiên cứu về mô thức thông tin chuyên đề, đề tài dựa trên cơ sở nhận thức luận các vấn đề lý luận

và các lý thuyết về báo chí - truyền thông và các ngành khoa học liên quan như: triết học, tâm lý học, xã hội học, kinh tế học, quan hệ công chúng báo chí…

5.2 Phương pháp nghiên chung

Dựa trên cơ sở có tính nguyên tắc của lôgíc biện chứng, luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chung như: Phân tích - tổng hợp; Qui nạp - diễn dịch; Mô hình hóa - khái quát hóa Luận văn cũng sử dụng lý luận Mác - Lênin, phương pháp luận của triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm nền tảng xuyên suốt quá trình nghiên cứu

5.3.Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

Để nghiên cứu đề tài, tác giả luận văn đã vận dụng các phương pháp cụ thể sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phương pháp nghiên cứu tài liệu

được sử dụng để hệ thống hoá các vấn đề lý luận thành khung lý thuyết làm

cơ sở để thể hiện đề tài

- Phương pháp khảo sát: Thông qua lập phiếu khảo sát thực trạng tổ

chức thông tin chuyên đề trên các tạp chí ngành xây dựng hiện nay (khảo sát các tạp chí: Kiến trúc Việt Nam, Quy hoạch Xây dựng, Xây dựng, năm 2013

và 2014)

- Phương pháp thống kê: Thông qua khảo sát, sử dụng phương pháp

tống kê các số liệu mang tính định lượng về các chuyên đề đã thực hiện trên các số tạp chí của ngành Xây dựng để làm cơ sở cho các phân tích định tính

về vấn đề nghiên cứu, khảo sát

- Phương pháp phân tích: Từ các dự liệu khảo sát định lượng về tổ chức

chuyên đề trên tạp chí ngành Xây dựng, phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh để xem xét, đánh giá, phân tích tổ chức thông tin chuyên đề, từ đó rút ra những kết luận khoa học cần thiết cho luận văn

- Phương pháp phỏng vấn sâu (phỏng vấn chuyên gia): Phương pháp

này được sử dụng để phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực báo chí Họ là những nhà quản lý, thư ký tòa soạn, phóng viên, biên tập đã và đang làm việc trong lĩnh vực báo chí và đang công tác tại ngành Xây dựng cũng như một số đối tượng liên quan đến đề tài

- Phương pháp điều tra xã hội học: Sử dụng hệ thống bảng hỏi và chọn

mẫu đối tượng phát phiếu Kết quả của phương pháp nghiên cứu này được xử

lý bằng phần mềm dữ liệu định lượng SPSS, phần mềm xử lý dữ liệu định tính Nvivo có thể cho ra các phân tích tương quan nhiều chiều, bảo đảm tính khách quan

6 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn góp phần hệ thống hóa những nhận thức lý luận về tác động của báo chí hiện đại đối với việc tổ chức thông tin và thông tin chuyên đề, đóng góp vào việc phát triển lý luận về mô hình tổ chức thông tin chuyên đề của một tòa soạn tạp chí nghiên cứu chuyên ngành trên cơ sở bài học thực tế của một số tạp chí ngành Xây dựng Từ đó tổng kết kinh nghiệm, tìm kiếm giải pháp nhằm góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả của việc thông tin chuyên đề trên các Tạp chí ngành Xây dựng

Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa về truyền thông đại chúng cũng như sự bùng nổ của các loại hình báo chí hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của thời đại công nghệ số (bối cảnh cạnh tranh khốc liệt giữa báo in với báo

điện tử trong đời sống truyền thông hiện đại ngày nay) các tòa soạn báo in cũng như các Tạp chí nghiên cứu khoa học cần tìm những hướng đi riêng cho mình nhằm thu hút bạn đọc, đứng vững và khẳng định lợi thế riêng của mình

Đề tài bắt đầu đóng góp nghiên cứu khoa học về việc tổ chức thông tin chuyên đề trên các Tạp chí ngành Xây dựng, từ đó đi vào nhận diện, tìm hiểu vấn đề, giúp cho những người làm tại các tạp chí ngành Xây dựng và lãnh đạo các tạp chí có những điều chỉnh, nâng cao chất lượng các chuyên đề, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao, đa dạng của độc giả Đồng thời nâng cao chất lượng nội dung nghiên cứu và lý luận phê bình chuyên ngành, góp phần hoàn thành tốt hơn nữa chức năng nghiên cứu khoa học của các tạp chí chuyên ngành Xây dựng nói riêng cũng như các tạp chí nghiên cứu khoa học nói chung, góp phần phục vụ tốt hơn nữa công tác thông tin tuyên truyền của Đảng và Nhà nước

Đề tài cũng mong muốn bước đầu đóng góp nghiên cứu khoa học về tổ chức hoạt động của bộ máy thực hiện các chuyên đề, công tác phát hành và tài chính cũng như đề ra những thành tựu, hạn chế để giúp các đơn vị Tạp chí ngành Xây dựng có kế hoạch, phương hướng hoạt động hiệu quả hơn nữa đối với các ấn phẩm tạp chí, đồng thời có những chuyên đề nghiên cứu hiệu quả

6.2 Giá trị thực tiễn của luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo về mặt thực tiễn tại các cơ quan báo chí, nhất là đối với các tạp chí ngành Xây dựng ở Việt Nam hiện nay Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai thực hiện Đề án Quy hoạch phát triển báo chí Việt Nam đến năm 2025 của Chính phủ với tiêu chí mỗi bộ, địa phương, ban ngành chỉ có một tờ báo và một tạp chí, bên cạnh việc sắp xếp, cơ cấu lại bộ máy hoạt động báo chí, vấn đề hoạch định lại cơ cấu nội dung thông tin trên báo chí ngành Xây dựng cũng cần có một đánh giá, nghiên cứu để xây dựng định hướng nội dung thông tin một cách khoa học, hiệu quả

Việc nghiên cứu để tạo ra một cấu trúc thông tin với nội dung tích hợp giữa 3 lĩnh vực Kiến trúc - Quy hoạch - Xây dựng trên một cuốn tạp chí là vấn đề cần đặt ra Việc nâng cấp quy mô, hình thức, chất lượng các chuyên đề

thành ấn phẩm chuyên đề riêng biệt hay tiếp tục thực hiện trong chuyên mục tạp chí cũng cần được nghiên cứu thấu đáo

Và, dù ở vai trò nào thì việc tổ chức nội dung theo mô thức thông tin chuyên đề đều là hướng đi tích cực, thỏa mãn được yêu cầu thông tin của một tạp chí khoa học chuyên ngành Vì vậy, việc khảo sát, nghiên cứu về tổ chức thông tin chuyên đề trên các tạp chí ngành Xây dựng vào thời điểm này có đem lại gía trị thực tiễn, góp phần tích cực vào việc nghiên cứu, hoạch định nội dung, nâng cao chất lượng thông tin cho báo chí ngành Xây dựng; cụ thể

là trên tạp chí Đồng thời, đáp ứng, phát huy đúng với vai trò nhiệm vụ truyền thông của một tạp chí khi chỉ là duy nhất trong ngành

7 Điểm mới của luận văn

- Luận văn hệ thống hóa được các vấn đề lý luận chung về tổ chức thông tin chuyên đề trên báo chí, cụ thể: các khái niệm, vai trò và những yêu cầu đối với việc tổ chức thông tin chuyên đề trên tạp chí

- Luận văn chỉ ra thực trạng tổ chức thông tin chuyên đề các tạp chí ngành Xây dựng như: Tạp chí Xây dựng, Tạp chí Kiến trúc Việt Nam, Tạp chí Quy hoạch Xây dựng trong 2 năm 2013 và 2014 Từ đó phân tích, đánh giá chất lượng và hiệu quả của việc tổ chức thông tin chuyên đề trên các tạp chí ngành Xây dựng

- Luận văn đưa ra các giải pháp và khuyến nghị nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Tạp chí, phục vụ đắc lực hơn nữa công tác thông tin tuyên truyền của các tạp chí ngành Xây dựng

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 9 tiết

Chương 1: Tổ chức thông tin chuyên đề trên tạp chí - những vấn đề lý

luận cơ bản

Chương 2: Thực trạng tổ chức thông tin chuyên đề trên các tạp chí

ngành Xây dựng

Chương 3: Phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức

thông tin chuyên đề trên các tạp chí ngành Xây dựng

Chương 1

TỔ CHỨC THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TRÊN TẠP CHÍ -

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN

1.1.1 Khái niệm thông tin, tạp chí

+ Khái niệm thông tin

Trong lịch sử tồn tại và phát triển của mình, con người thường xuyên cần đến thông tin Ngày nay, với sự bùng nổ thông tin, thông tin càng trở thành một trong những nhu cầu sống còn của con người và khái niệm thông tin đang trở thành khái niệm cơ bản, chung của nhiều lĩnh vực khoa học

Theo Từ điển tiếng Việt, NXB Từ điển Bách khoa 2010, thông tin là

“truyền tin cho nhau để biết” (động từ), “điều được truyền đi cho biết, từ truyền đi (nói khái quát)” [53, tr.1220]

Khái niệm thông tin (information) được sử dụng thường ngày Con người có nhu cầu đọc báo, nghe đài, xem truyền hình, đi tham quan, du lịch, tham khảo ý kiến người khác để nhận được thông tin mới Thông tin mang lại cho con người sự hiểu biết, nhận thức tốt hơn về những đối tượng trong đời sống xã hội, trong thiên nhiên giúp cho họ thực hiện hợp lý công việc cần làm để đạt tới mục đích một cách tốt nhất

Giải thích về thuật ngữ information, hai tác giả Philipppe, Serge Proulx,

trong cuốn “Bùng nổ truyền thông: Sự ra đời một ý thức hệ mới” cho rằng:

Từ Latin information, gốc của từ hiện đại “information” (thông tin) có 2 hướng nghĩa Một, nó chỉ hành động rất cụ thể là tạo ra một hình dạng (Forme) Hai, tùy theo trạng huống, nó có nghĩa sự truyền đạt hoặc một

ý tưởng, khái niệm hay biểu tượng Sự cùng chung sống của hai hướng nghĩa ấy, một nhằm vào sự tạo lập cụ thể, một vào sự tạo lập kiến thức

và truyền đạt, có vẻ tiêu biểu cho sự phát minh của tiếng Latin

Trong lịch sử báo chí, lần đầu tiên thông tin được con người chú ý nghiên cứu về mặt ý nghĩa xã hội của nó và được đề cập đến trong lý thuyết

báo chí vào những năm 20 - 30 của thế kỷ XX Theo cách hiểu kinh điển thì

“Thông tin chính là những cái mới khác với những điều đã biết” Theo tác giả E.P Prôkhôrốp cuốn “Cơ sở lý luận của báo chí”, ấn hành năm 2001 thì:

“Từ “thông tin” trong ngành báo chí cũng được sử dụng theo nhiều nghĩa, từ lâu nó đã được dùng trong ba nghĩa có quan hệ mật thiết với nhau: Đó là các thông báo ngắn không bình chú về các tin tức nóng hổi của đời sống trong nước và quốc tế; Là danh mục nhóm thể loại tin tức (các loại hình thông tin: tin ngắn, báo cáo, tường thuật, phỏng vấn); Cuối cùng,“thông tin” đôi khi được hiểu là thể loại tin ngắn [35, tr.28] Như vậy, trong hoạt động báo chí, thông tin là yếu tố thứ nhất, tạo nên sức mạnh, uy tín của nhà báo, cơ quan báo chí Báo chí không sử dụng các phương tiện nào khác để thực hiện vai trò xã hội của mình, ngoài thông tin

Như vậy, có thể khái quát lại khái niệm về thông tin báo chí như sau:

Thông tin là khối lượng tri thức, tư tưởng do nhà báo tái tạo và sáng tạo từ

hiện thực cuộc sống Tất cả những vấn đề, sự kiện, hiện tượng trong tự nhiên

và xã hội được báo chí phản ánh nhằm phục vụ nhu cầu tìm hiểu, khám phá của con người để tuyên truyền, phổ biến qua các phương tiện kỹ thuật, các loại hình chuyển tải nhằm tác động đến những hành vi của công chúng xã hội, định hướng dư luận xã hội, thực hiện chức năng, giám sát, quản lý để góp phần hoàn thiện, phát triển xã hội

+ Khái niệm tạp chí

Có thể nói, tạp chí là sản phẩm của quá trình phát triển của báo nhưng

ra đời muộn hơn báo.Tạp chí được gọi phổ biến là Magazine, có nơi gọi là Review, hay Journal

Khái niệm tạp chí được bắt nguồn từ tiếng Pháp “Journal”, có nghĩa là

nhật ký báo, được định hình trong tên gọi tờ tạp chí đầu tiên và cũng là tờ tạp

chí đầu tiên; “Joural de savants” vào ngày 5/1/1665, tại Pháp, được coi là

thủy tổ của tạp chí

Tờ tạp chí được gọi là Magazine đầu tiên trên thế giới là tờ Gentlemen’s Magazine ở Anh, 1731 - 1707 Nó được coi như là phương tiện giải trí

Trong cuốn Xuất bản tạp chí (bản dịch tiếng Việt, Khoa Xuất bản -

Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2010), các học giả Trung Quốc đưa ra khái niệm, “Tạp chí có tên gọi cố định, có đánh số thứ tự theo quyển, kỳ hoặc năm tháng, nhân bản bằng phương thức in ấn, đăng tải trên chất liệu giấy, là

xuất bản phẩm liên tục thành quyển " [23, tr.32]

Cũng trong cuốn Xuất bản tạp chí (bản dịch tiếng Việt, Khoa Xuất bản

- Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2010), công bố của tổ chức UNESCO,

“Tất cả xuất bản phẩm có cùng một tiêu đề, xuất bản liên tục định kỳ hoặc không định kỳ, mỗi năm ít nhất là trên 1 kỳ (1 lần), mỗi kỳ đều ghi rõ số thứ

tự và ghi rõ ngày tháng thì gọi là tạp chí” [23, tr.34]

Theo Từ điển tiếng Việt của Vietlex (Trung tâm Từ điển học Việt Nam)

thì: “Tạp chí là xuất bản phẩm định kỳ, thường có tính chất chuyên ngành, đăng nhiều bài do nhiều người viết, đóng thành tập, thường có khổ nhỏ hơn báo” [53, vần T]

Theo từ điển tiếng Việt (Nhà xuất bản Văn hóa thông tin) thì “Tạp chí

là báo đóng tập, ra có kỳ (không phải hàng ngày), có nhiều mục” [vần T]

Theo từ điển Hán Việt dành cho học sinh (Nhà xuất bản Văn hóa thông tin) thì tạp chí được phân tích như sau: “Tạp: có nhiều loại trong đó chỉ sách ghi chép các sự kiện, bài viết Tạp chí: là báo ra có kỳ hạn (nghĩa gốc là ghi chép linh tinh)” [vần T]

Theo Đại từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin,1999 thì: Tạp chí, dt Xuất bản phẩm định kỳ, đăng nhiều bài của tác giả khác nhau về một ngành hoạt động nhất định, đóng thành tập: tạp chí văn học, tạp chí toán học, tạp chí chuyên ngành [vần T]

Trong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay, đã xuất hiện các tạp chí điện

tử (trên websits), tạp chí trên sóng phát thanh và truyền hình… xuất bản định

kỳ (giờ, khung chương trình) và liên tục (tạp chí điện tử)

Như vậy, tất cả các định nghĩa trên đều chỉ ra các yếu tố hoặc đặc điểm cấu thành tạp chí Tham chiếu các định nghĩa trên và tình hình thực tế, có thể

rút ra khái niệm chung về tạp chí như sau: Tạp chí là một loại xuất bản phẩm

định kỳ, có tên gọi ổn định, có kỳ hạn xuất bản trong khoảng thời gian nhất định (có thể là bán nguyệt san, ra hằng tháng, quý); cung cấp thông tin, kiến thức cho những đối tượng bạn đọc nhất định

Như vậy, trước hết tạp chí là loại báo chí, được xuất bản định kỳ hoặc liên tục có tính chất chuyên biệt Có thể phân loại tạp chí theo các tiêu chí: Theo chức năng; Theo nhiệm vụ; Theo nội dung phản ánh (lĩnh vực và đối tượng phản ánh); Theo hình thức thông tin và thiết kế, trình bày ấn phẩm; chương trình); Theo đối tượng tiếp nhận (công chúng)

Xét về mặt đối tượng tiếp nhận, dù có sự khu biệt mang tính tương đối, song trên thực tế luôn có sự giao thoa giữa các nóm đối tượng Cụ thể một độc gỉa có thể đọc nhiều loại tạp chí, thuộc các nhóm khác nhau Nên sự phân

định tạp chí theo tiêu chí “đối tượng tiếp nhận” chỉ mang tính tương đối

Xét về mặt nội dung phản ánh (bao gồm cả chức năng, nhiệm vụ, nội dung thông tin và hình thức thông tin), tựu chung có thể chia các loại Tạp chí

in truyền thống và tạp chí điện tử, tạp chí trên sóng) thành ba nhóm sau:

Nhóm các Tạp chí thông tin lý luận khoa học chuyên biệt (tạp chí khoa học chuyên ngành): Đây là các tạp chí thông tin về các lĩnh vực chuyên biệt như: chính trị, chính trị xã hội, kinh tế… Ví dụ: Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Khoa giáo, Tạp chí Tài chính, Tạp chí Thanh Tra, Tạp chí Xây dựng…

Nhóm các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí: Tiêu đề của nhóm cũng chỉ rõ nội dung phản ánh của nhóm tạp chí này Có thể kể một số tạp chí trong nhóm như: Tạp chí Thể thao, Thời trang trẻ, Tạp chí Ôto-xe máy (Auto Vietnam)…

Nhóm các tạp chí thông tin tổng hợp (hay còn gọi là tạp chí thông tin

xã hội): Ví dụ: Thế giới mới, Tri thức trẻ, Hà Nội ngày nay…

Hầu hết các tạp chí chuyên ngành đều mang tính chuyên biệt cao, hướng tới một nhóm độc giả nhất định, song cũng có một số tạp chí chuyên ngành có phạm vi phủ sóng rộng khắp và có đối tượng bạn đọc đông đảo do phạm vi bao trùm của hệ thống chính sách mà ngành đó quản lý, tổ chức thực hiện cũng như mức độ ảnh hưởng của ngành đó đến đời sống xã hội

- Tạp chí thông tin lý luận khoa học chuyên biệt (Tạp chí khoa học

chuyên ngành)

Tạp chí khoa học chuyên ngành được hiểu là phương tiện truyền thông mang tính học thuật Mục tiêu chính của nó là chuyên chở thông tin chuyên biệt đến giới nghiên cứu khoa học, góp phần xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về một ngành, một lĩnh vực nào đó; Hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ đối với đội ngũ cán bộ làm nghiệp vụ và phổ biến chính sách đến các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh, quản lý của ngành đó Tạp chí khoa học chuyên ngành còn là diễn đàn để những người làm nghiệp vụ và giới nghiên cứu về ngành trao đổi và học hỏi nhau

Theo tiêu chí phân loại trên, các tạp chí ngành Xây dựng thuộc loại tạp chí thông tin lý luận khoa học chuyên biệt, phổ biến kiến thức chuyên biệt về lĩnh vực xây dựng hay còn gọi là Tạp chí khoa học chuyên ngành Xây dựng

1.1.2 Khái niệm chuyên đề, thông tin chuyên đề và tổ chức thông tin chuyên đề

+ Khái niệm chuyên đề

Theo Từ điển Tiếng Việt, “Chuyên đề” là vấn đề chuyên môn có giới

hạn, được nghiên cứu riêng Thuật ngữ chuyên đề bao gồm “chuyên” và “đề” Trong đó, “chuyên” có thể hiểu là chuyên sâu, chuyên biệt, chuyên về lĩnh vực, phạm vi nào đó Còn “đề ” trong phạm vi nghiên cứu này có nghĩa là vấn đề, đề tài, chủ đề [53, tr.187]

Như vậy, chuyên đề có thể được hiểu là vấn đề chuyên môn, chuyên sâu, chuyên biệt về một chủ đề, vấn đề, đề tài nào đó, được biểu hiện thông qua nhiều góc độ nhằm làm rõ bản chất của sự vật, hiện tượng đã được nêu ra

Chương trình chuyên đề trên báo chí nói chung chính là sự sắp xếp hợp

lý các thành phần tin, bài, phóng sự nhằm đáp ứng nhiệm vụ tuyên truyền của

cơ quan báo chí, đồng thời mang lại hiệu quả tác động cao nhất đối với người xem Việc sắp xếp các tin, bài, phóng sự một cách chỉnh thể, khoa học, hợp lý

sẽ giúp khán giả tiếp nhận thông tin một cách dễ dàng, đầy đủ và hệ thống

Chương trình chuyên đề trên tạp chí thể hiện tính chất lao động tập thể Trên thực tế, tùy theo tiêu chí phân loại, mỗi chương trình chuyên đề có đối

tượng tác động riêng, có nội dung phản ánh riêng và cách thức tác động riêng Chuyên đề tạp chí có các đặc điểm như: lượng bài đăng ổn định, nội dung mang tính chuyên biệt

Bản thân quá trình chuyên môn hóa trong tổ chức hoạt động báo chí chính là tiền đề để hình thành nên các chuyên đề báo chí Có thể thấy cho đến nay, chưa có nhiều tài liệu cũng như khái niệm về chuyên đề báo chí vì đây là một khái niệm chuyên môn chưa được nghiên cứu và sử dụng nhất quán

Trong luận văn Thạc sĩ báo chí học “Tổ chức sản xuất các chuyên đề

truyền hình của Đài PT-TH Quảng Bình”(Học viện Báo chí và Tuyên truyền),

tác giả Phạm Thanh Tùng đã đưa ra khái niệm chuyên đề như sau:

Chuyên đề báo chí là khái niệm nảy sinh và là kết quả của quá trình phân công chuyên môn hóa trong lĩnh vực báo chí Từ góc độ của

cơ quan báo chí khái niệm chuyên đề được khai thác và sử dụng trong việc cụ thể hóa tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan báo chí trong việc xây dựng cơ cấu tổ chức bộ máy và tổ chức sản phẩm báo chí [55, tr.11]

Tác giả cũng đưa ra quan niệm về chuyên đề báo chí nhìn từ 2 góc độ,

đó là góc độ của nhà báo và góc độ của công chúng Theo đó:

Chuyên đề báo chí - Từ góc độ của nhà báo được khai thác và sử dụng

để chỉ nhiệm vụ chuyên môn của nhà báo trong việc nắm bắt và phản ánh các chủ đề, vấn đề, lĩnh vực cụ thể của thực tiễn Chuyên đề báo chí

- từ góc độ của công chúng tiếp nhận là khải niệm chỉ cấu trúc thông tin

về các mặt, các lĩnh vực, các vấn đề của thực tiễn mà cơ quan báo chí hướng tới các nhóm đối tượng chuyên biệt [55, tr.11]

Dựa trên hai góc độ để đưa ra quan niệm về chuyên đề báo chí nói chung nhưng tác giả Phạm Thanh Tùng cũng chưa đưa ra được quan niệm riêng về chuyên đề tạp chí

Trên cơ sở nghiên cứu những quan điểm về báo chí, tạp chí, chuyên đề tạp

chí, có thể khái quát: Chuyên đề tạp chí là tập hợp các bài viết với nội dung

chuyên biệt (chuyên sâu) về từng vấn đề (đề tài, chủ đề) được thực hiện định kỳ

trên tạp chí Như vậy, thuật ngữ chuyên đề gồm CHUYÊN và ĐỀ CHUYÊN có

thể hiểu là chuyên sâu, chuyên biệt, chuyên đề…, còn với từ ĐỀ trong phạm vi nghiên cứu này có nghĩa là vấn đề, đề tài, chủ đề… về một chủ đề, vấn đề, đề tài nào đó, được biểu hiện thông qua nhiều góc độ, lăng kính khác nhau, nhằm làm

rõ bản chất của sự việc, hiện tượng đã nêu ra tùy theo mục đích của nghiên cứu

+ Khái niệm thông tin chuyên đề

Từ những quan niệm về chuyên đề, chuyên san, chuyên mục ở trên, có thể hiểu rằng thông tin chuyên đề là thông tin chuyên sâu, chuyên biệt về một chủ đề, vấn đề, đề tài chuyên môn nào đó, trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, dưới các góc độ, cách thức, phương pháp, phương tiện kỹ thuật tiếp cận khác nhau, nhằm cung cấp một khối lượng thông tin nhất định

về một chủ đề, vấn đề, đề tài nào đó cho những đối tượng tiếp nhận

Thực tế, có không ít cách tiếp cận về thông tin chuyên đề đối với từng lĩnh vực khách nhau, tùy theo chức năng, nhiệm vụ, mục đích của chủ thể phải thông tin Ví dụ, trong các thông tin chuyên đề về: dịch bệnh, hỏa hoạn, động đất, tai nạn hầm mỏ, đổi mới giáo dục… thì chỉ bao gồm những thông tin liên quan đến các chủ đề, đề tài đã được xác định, bằng các hình thức, phương thức thông tin khác nhau như qua: văn bản, tham luận, phim ảnh, báo cáo, phát biểu… nhằm chuyển tải được một cách hiệu quả nội dung thông tin cần đến đối tượng công chúng tiếp nhận

Có thể quan niệm một cách khái quát rằng: Thông tin chuyên đề là

những thông tin chuyên sâu, đa dạng, nhiều chiều về một vấn đề, chủ đề, đề tài cụ thể được xác định trong chuyên đề

+ Khái niệm tổ chức thông tin chuyên đề

Tổ chức là xác định một cơ cấu chủ định về vai trò, nhiệm vụ hay chức

vụ được hợp thức hóa

Cơ cấu chủ định về vai trò, nhiệm vụ là những người làm việc với nhau phải thực hiện những vai trò nhất định Vai trò đó được xây dựng một cách có chủ đích để đảm bảo các hoạt động phù hợp với nhau sao cho mỗi người có thể làm việc được trôi chảy, có hiệu quả cao trong nhóm Nó chính là sự kết

hợp, liên kết những bộ phận riêng rẽ thành một hệ thống, hoạt động nhịp nhàng như một cơ thể thống nhất

Nội dung của tổ chức là việc thiết lập bộ máy quản lý trong đó gồm nhiều bộ phận được chuyên môn hoá, có liên hệ với nhau nhằm thực hiện các chức năng cụ thể của quản lý vì mục tiêu chung Như vậy, tổ chức chính là công việc xây dựng cơ cấu tổ chức quản lý của hệ thống; được xây dựng trên

cơ sở kế hoạch hoá phát triển, đồng thời là lực lượng vật chất để tiến hành các hoạt động điều chỉnh, động viên, điều tra và đánh giá Một cơ cấu tổ chức được coi là hợp lý khi nó tuân thủ nguyên tắc thống nhất trong mục tiêu, mỗi

cá nhân đều góp phần công sức vào các mục tiêu chung của hệ thống

Tổ chức hoạt động trong đơn vị báo chí được hiểu trên những góc độ trên Tuy nhiên, đối với tổ chức thông tin nội dung trên báo chí có thể được hiểu là: xác định một cơ cấu chủ định về nội dung, hình thức của một tờ báo, tạp chí theo chức năng và nhiệm vụ được giao Ví dụ: tổ chức các chuyên mục, chuyên trang trên báo tạp chí Còn tổ chức thông tin chuyên đề là tổ chức cơ cấu nội dung, hình thức trình bày về một chủ đề, vấn đề trên báo chí dưới hình thức chuyên đề

Ngoài ra, tất yếu để tổ chức thực hiện được các nội dung chung của báo chí cũng như các chuyên đề trên báo chí còn liên quan đến các vấn đề về vai trò, nhiệm vụ của những người làm việc trong tòa soạn báo chí phải thực hiện Vai trò đó được xây dựng một cách có chủ đích để đảm bảo đem lại hiệu quả cao của nội dung thông tin Nó chính là sự kết hợp, liên kết những bộ phận riêng rẽ thành một hệ thống, hoạt động nhịp nhàng như một đơn vị báo chí

Cũng từ những khái niệm về chuyên đề, thông tin chuyên đề trên, có thể hiểu rằng, tổ chức thông tin chuyên đề là hệ thống biên tập, tổ chức các bài trong chuyên đề báo chí để đem đến cho bạn đọc tính chất chuyên sâu về một vấn đề, chủ đề nào đó Ngoài ra, cần phải đem đến cho bạn đọc những thông tin luôn mới, phong phú và tạo thành dư luận xã hội lành mạnh.Việc tổ chức hệ thống chuyên đề này sẽ là khung xương, rường cột cho toàn bộ hoạt động nội dung, định hướng của báo chí

Thông thường, việc tổ chức mỗi chuyên đề cần phải đảm nhiệm một đề tài, nội dung nhất định, thể hiện các góc nhìn của sự kiện, hiện tượng xã hội Các chuyên đề hấp dẫn bởi nó có tính thời sự và tính chiến đấu cao, có vai trò đặc biệt trong việc tạo nên phong cách riêng cho tờ báo nói chung, trong dòng tạp chí chuyên ngành nói riêng

Một điểm khác, tổ chức thông tin chuyên đề cần phải được hệ thống, sắp xếp các nội dung chuyên đề một cách khoa học để giúp cho độc giả dễ tiếp cận và có cái nhìn sâu sắc hơn về một vấn đề, một sự kiện nào đó để có nhận thức và hành vi đúng, phù hợp

Đối với dòng tạp chí, việc tổ chức các chuyên đề thường tạo thành một

hệ thống tập hợp hàng loạt bài viết với khả năng bàn luận, lý giải, giới thiệu

và quảng bá về một vấn đề hoặc nhiều vấn đề có mối liên hệ với nhau nhằm tìm hiểu sâu hơn, rõ hơn về vấn đề công chúng quan tâm

1.2 VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨCTHÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TẠP CHÍ

1.2.1 Tạo sự đa dạng, phong phú về nội dung thông tin tạp chí

+ Thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của tờ tạp chí

- Thực hiện chức năng của tạp chí

Trước hết, cần khẳng định rằng, tạp chí cũng như báo in ở Việt Nam ngày nay đều là phương tiện truyền thông trong sự nghiệp đấu tranh bảo vệ

Tổ quốc và xây dựng đất nước Tạp chí cũng có nhiệm vụ truyền đạt, phổ biến sâu rộng đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đến với quần chúng nhân dân, động viên, hướng dẫn và tổ chức quần chúng thực hiện có hiệu quả đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật đó…

Ngoài ra, tạp chí có những chức năng riêng biệt như:

Truyền bá kiến thức lý luận cần thiết cho cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo các cấp, các ngành, các giới, các địa phương, giúp họ nắm chắc đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước để dựa vào đó động viên, tổ chức, hướng dẫn quần chúng thực hiện

Trang bị kiến thức học thuật mới, củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức khoa học để vận dụng ngày càng tốt hơn vào các hoạt động và nghiên

cứu nhằm phục vụ đắc lực cho việc xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước và tổ chức thực hiện trong thực tiễn

Như vậy, bên cạnh thực hiện các chức năng chung của báo chí, tạp chí còn phải coi trọng chức năng xây dựng và tuyên truyền lý luận, dự báo khoa học Do đó, loại thông tin có ý nghĩa quan trọng của tạp chí là thông tin lý luận, thông tin khoa học về ngành, lĩnh vực Vì những đặc điểm và chức năng riêng biệt đó nên hiệu quả của tạp chí không nhất thiết phải tính bằng số lượng độc giả Sự hấp dẫn của tạp chí chủ yếu ở lượng thông tin và giá trị khoa học của nó, chứ không phải bằng lời văn hấp dẫn, bóng bẩy

- Thực hiện nhiệm vụ của tạp chí

Nhiệm vụ của tạp chí tùy thuộc vào nhiệm vụ chính trị của ngành, cơ quan và lĩnh vực hoạt động xã hội mà tạp chí đó tham gia Nhưng, về cơ bản, không thể không chú ý đến những nhiệm vụ cốt lõi về: Nghiên cứu lý luận, nghiên cứu khoa học, phổ cập tri thức và tổng kết thực tiễn; Khảo sát và phản ánh thực tế, giúp làm sáng tỏ lĩnh vực và phương hướng của tạp chí đã xác định; Hướng dẫn tư tưởng, chủ trương, nghiệp vụ thông tin bao gồm thông tin khoa học trong nước, nước ngoài và những hoạt động lĩnh vực, ngành; Góp phần xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về ngành, lĩnh vực

Như vậy, các tạp chí của ngành Xây dựng có điểm đặc trưng riêng biệt,

là các tạp chí thông tin lý luận khoa học chuyên biệt, phổ biến kiến thức chuyên biệt về lĩnh vực xây dựng Như vậy, tự bản thân các tạp chí ngành Xây dựng sẽ mặc nhiên được chuyên biệt hóa, có thể theo nội dung, lĩnh vực chuyên sâu; hoặc theo đối tượng công chúng hướng đến (tuổi tác, giới tính, thành phần xã hội) Và như vậy, với tạp chí chuyên ngành Xây dựng, tính chuyên biệt của nó được khu biệt ở nội dung thông tin tập trung vào một ngành, lĩnh vực nhất định

+ Tạo sự đa dạng nội dung thông tin cho tờ tạp chí

Trong quá trình thực hiện chức năng nhiệm vụ của báo chí nói chung, các tạp chí chuyên ngành nói riêng, hai nội dung làm nên sự đa dạng của thông tin nằm ở nội dung thông tin chung và thông tin chuyên biệt

- Về thông tin chung

Những đặc tính của thông tin chung trong nội dung báo chí là: tính độc đáo; tính đại chúng và tính hợp thời; tính chính xác, khoa học và thống nhất; tính gần gũi, phổ cập, đại chúng; tính định kỳ, đều đặn; tính phong phú, đa dạng; tính tương tác…

Tính phong phú, đa dạng trong thông tin báo chí là mang lại cho công

chúng một lượng thông tin mới, phản ánh đúng, kịp thời, đi vào những vấn đề thiết thực nhất mà công chúng đang quan tâm hoặc đang thiếu thông tin

Trong hoạt động báo chí, nhận thức về chất lượng thông tin song song

với nhận thức về chức năng và đối tượng phản ánh của báo chí Các tiêu chí đánh giá chất lượng thông tin nằm ở tính độc đáo, tính đại chúng và tính thời

điểm Trong thời đại ngày nay, lượng thông tin phụ thuộc một cách quyết định vào tính thời điểm (đúng lúc) Thông tin đúng thời điểm đáp ứng được

nhu cầu của đại công chúng, tự nó sẽ có giá trị và trở nên đặc biệt Báo chí làm được những điều trên sẽ làm tăng giá trị của thông tin, nếu thông tin chậm hiệu quả sẽ ngược lại và chất lượng của nó sẽ bằng không

Loại hình báo chí nào cũng phải tuân thủ theo Luật Báo chí và nguyên tắc hoạt động báo chí Mọi sản phẩm báo chí phải đảm bảo tính khách quan, trung thực, phản ánh những vấn đề xuất phát từ thực tiễn của đời sống xã hội

để đảm bảo tính chính xác, khoa học và khách quan Mỗi tác phẩm báo chí

phải phản ánh được đầy đủ, chính xác, khách quan các sự kiện được nêu ra Thông tin không chính xác, không khách quan được đưa ra sẽ gây ảnh hưởng xấu đến đời sống xã hội, làm phát sinh những phản ứng tiêu cực

Đối với tạp chí khoa học chuyên ngành, thông tin chuyên đề ngoài yêu cầu về tính chính xác, trung thực, khách quan, còn cần đảm bảo tính khoa học

và thống nhất Bởi, thông tin chuyên đề luôn bao hàm một lượng thông tin tri thức, hướng dẫn, định hướng độc giả áp dụng, thực hiện theo, nên cần đảm bảo tính khoa học, thống nhất Đặc biệt khi chỉ dẫn về một vấn đề, cần được thống nhất, tránh tình trạng lúc này hướng dẫn một đằng, khi khác lại hướng dẫn một nẻo, khiến công chúng rất khó xác định khi tiếp nhận thông tin Đặc

biệt với những thông tin tư vấn về chính sách, pháp luật lại càng đòi hỏi tính

chính xác, khoa học, thống nhất

Gần gũi, phổ cập, đại chúng là yêu cầu từ thực tế cuộc sống đặt ra đối với báo chí Báo chí cần mang đến những bài viết mà trình độ chung của đại đa số nhân dân có thể hiểu và tiếp thu được Mặt khác, thông tin báo chí cũng cần đảm bảo để các nhà khoa học tiếp nhận không thấy nhàm chán nhưng người nông dân cũng có thể hiểu được Đó chính là yêu cầu của truyền thông đại chúng Điều này tưởng như mâu thuẫn với đặc trưng của loại hình tạp chí chuyên ngành - vốn mang nặng tính học thuật và đi sâu vào một ngành, lĩnh vực - nhưng trên thực tế không hề mâu thuẫn Bởi bên cạnh đối tượng công chúng là các nhà khoa học, các cán bộ nghiệp vụ, tạp chí chuyên ngành vẫn dành một số chuyên mục hướng tới đại chúng - những đối tượng chịu sự điều chỉnh của ngành, lĩnh vực đó

Mỗi loại hình báo chí thể hiện tính định kỳ theo đặc trưng của mình Thông tin báo chí vì thế cũng mang tính định kỳ Báo chí cung cấp thông tin định kỳ thể hiện sự chuyên nghiệp của tòa soạn và sự tôn trọng công chúng Và đây cũng là yếu tố để công chúng nhớ, chờ đợi, đón xem những thông tin theo một thói quen mà báo chí, tạp chí đã duy trì đều đặn Chính vì vậy, báo chí, hay tạp chí đều phải tuân thủ định kỳ những thông tin, những chương trình, chuyên

đề mà mình đã định ra, đó chính là cách để giữ chân độc giả, gắn kết công chúng với báo chí Tính định kỳ trên các tạp chí ngành Xây dựng thể hiện ở hình thức thông tin chuyên đề định kỳ trên các số tạp chí ra hàng tháng

Thực tiễn hoạt động báo chí cho thấy rất rõ tính phong phú đa dạng của thông tin báo chí Phương thức thông tin của báo chí cũng rất phong phú, linh hoạt, từ đưa tin vắn, tin sâu, đến bình luận, phân tích sâu, chuyên luận, với nhiều dạng thức và thể loại khác nhau phù hợp với sự kiện phản ánh, đối tượng tiếp nhận thông tin, tâm lý và tâm trạng xã hội Thông tin chuyên đề trên tạp chí chuyên ngành cũng luôn hướng đến đảm bảo nguồn thông tin về những vấn đề của ngành, liên quan đến ngành sao cho đa dạng, sinh động và hấp dẫn công chúng Ngoài ra, thông tin còn cần phải thiết thực, có như vậy mới nâng cao hiệu quả hướng dẫn, tư vấn cho độc giả

Một trong những nguyên lý quan trọng của truyền thông là tính tương tác Tương tác càng nhiều, tần xuất cao, tương tác càng bình đẳng, năng lực

và hiệu quả truyền thông càng cao Trong xã hội hiện đại, tương tác xã hội là

phương thức cơ bản trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm, tìm kiếm, trao đổi và nâng cao năng lực sáng tạo giá trị mới cho mỗi cá nhân và nhóm xã hội

Đối với nội dung thông tin chuyên đề trên tạp chí chuyên ngành, tính tương tác có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả thông tin bởi các tương tác bình đẳng,

sự chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi kiến thức càng sâu rộng; việc trao đổi các kỹ năng, nâng cao năng lực của mỗi cá nhân càng được nâng cao Đặc biệt với chức năng, nhiệm vụ của mình, tạp chí chuyên ngành có vai trò rất quan trọng đối với hoạt động trao đổi, nghiên cứu thông tin khoa học chuyên ngành của công chúng Chính vì vậy, thông tin chuyên đề trên tạp chí chuyên ngành càng nâng cao tính tương tác bao nhiêu thì công chúng càng có vai trò tích cực và chủ động bấy nhiêu trong việc tiếp nhận thông tin, xử lý và ứng dụng trong đời sống thực tiễn

- Thông tin chuyên biệt, chuyên sâu

Có thể nói, thông tin chuyên biệt, chuyên sâu là hình thức thông tin đặc biệt thích hợp với loại hình tạp chí và hình thức thông tin chuyên đề trong báo chí Thông tin chuyên biệt, chuyên sâu của tạp chí chuyên ngành thể hiện

ở hình thức và nội dung của tạp chí

Ở góc độ hình thức biểu đạt tính chuyên biệt chuyên sâu của thông tin được xem xét trên hai thành phần là khổ và bìa tạp chí

Khổ tạp chí là sự nhận diện rõ nhất Theo xu hướng hiện đại, khổ các

tạp chí có xu hướng dần nhỏ đi Tuy nhiên, việc trú trọng đến đến tính logic của nội dung và chức năng, nhiệm vụ riêng biệt của mình, bao chí lại được thiết kế khá linh hoạt Điều này đặc biệt phù hợp với các tạp chí chuyên ngành với nhu cầu tra cứu thông tin của độc giả và có thể lưu trữ lâu dài cũng như hết sức tiện lợi khi mang theo người

Trang bìa cũng là một đặc điểm nhận dạng của mỗi tạp chí chuyên ngành Các tạp chí chuyên ngành thường rất chỉn chu đầu tư cho trang bìa bởi

đây chính là những thứ tác động trực quan đầu tiên, qua đó độc giả đánh giá được phong cách cũng như nội dung bên trong của nó

Ở góc độ nội dung, thông tin trên tạp chí thể hiện ở những nội dung (bài viết) nghiên cứu, tổng kết, đánh giá…mà hình thức biểu đạt của nó thể hiện chủ yếu ở các thể loại bài viết chuyên luận, phóng sự, phỏng vấn

Ngoài 2 yếu tố trên, ngôn ngữ cũng là yếu tố quan trọng tạo nên sự đa dạng nội dung thông tin cho tờ tạp chí Vì là một ấn phẩm tạp chí khoa học chuyên ngành (phục vụ nhóm đối tượng công chúng của chuyên ngành mà tạp chí đang hoạt động) nên ngôn ngữ tạp chí chuyên ngành sử dụng cũng mang tính chuyên biệt của ngành đó, đồng thời phù hợp, gần gũi với công chúng của tạp chí

1.2.2 Thông tin chuyên đề tạo sức hấp dẫn cho công chúng

+ Vai trò của công chúng đối với báo chí

Công chúng báo chí là đối tượng tiếp nhận và phản hồi thông tin, đồng thời là khách hàng tiêu thụ sản phẩm báo chí Do vậy, một hướng quan trọng trong cách tiếp cận thông tin báo chí là mỗi chương trình, mỗi tác phẩm phải được xem xét kỹ lưỡng trong hệ thống những mối quan hệ giữa báo chí và công chúng

- Công chúng - Đối tượng tiếp nhận và phản hồi thông tin

Thông tin báo chí không ngoài việc phục vụ công chúng báo chí Công chúng là người tiếp nhận thông tin và phản hồi thông tin Sự phản hồi của công chúng, sự tương tác của công chúng đã làm thay đổi tư duy làm báo hiện đại, xu hướng báo chí không phải là của các nhà báo chuyên nghiệp mà là của toàn dân

Ngày nay, bất cứ ai cũng có thể trở thành một nhà báo, cũng có thể tham gia diễn đàn của một tờ báo, một cơ quan truyền thông Như vậy, công chúng không chỉ là người tiếp nhận thông tin của báo chí, mà còn là người cung cấp thông tin cho nhà báo, có khi còn cùng nhà báo xây đắp, phát triển những câu chuyện của báo chí thông qua các hình thức phản hồi

Ở khía cạnh khác, công chúng báo chí là đối tác của cơ quan báo chí, là nguồn cung cấp dữ liệu và nguồn nuôi dưỡng báo chí Họ cũng là lực lượng

đánh giá, giám sát và cổ vũ động viên mọi hoạt động của báo chí Thực tế cho thấy, sản phẩm báo chí nào được công chúng, nhóm đối tượng tham gia càng nhiều thì uy tín, năng lực, hiệu quả truyền thông càng cao

Công chúng luôn có nhu cầu tiếp nhận thông tin để nhận thức cái mới Bởi vậy, công chúng cần cái mới mà họ chưa biết Công chúng cũng thường quan

tâm đến những tác phẩm báo chí xuất hiện đúng lúc, đáp ứng được nhu cầu và sự

quan tâm của họ trong thời điểm đó Công chúng sẽ thấy hứng thú, hấp dẫn và có gía trị khi tác phẩm đạt được tính thời điểm Ngày nay, lượng thông tin phụ thuộc một cách quyết định vào tính kịp thời, đúng lúc, nhanh nhạy Báo chí đáp ứng được nhu cầu này của công chúng sẽ làm tăng giá trị của thông tin, nếu thông tin chậm hiệu quả sẽ ngược lại và lượng của nó sẽ bằng không

Những đặc tính của thông tin báo chí như: Độc đáo; Đại chúng, hợp

thời, chính xác; khoa học và thống nhất; gần gũi, phổ cập, đại chúng; định kỳ,

đều đặn; phong phú, đa dạng; tương tác… không ngoài việc nhắm tới sự thỏa mãn về nhu cầu của công chúng báo chí

- Công chúng - Khách hàng tiêu thụ sản phẩm báo chí

Công chúng quyết định vai trò, vị thế và sức mạnh xã hội của báo chí

và nhà báo Đây là mối quan hệ biện chứng có tác động mạnh mẽ với nhau,

bổ trợ cho nhau trong quá trình đưa thông tin, kiếm chứng, sàng lọc thông tin

Như vậy, công chúng với báo chí là sự trao đổi hàng hóa, là nguồn lực

vô tận, nguồn lực tạo ra để báo chí tồn tại và phát triển Nếu không có công chúng thì sản phẩm báo chí coi như không có tác dụng Báo chí được sản xuất

ra không có người đọc, chương trình phát sóng không có người nghe, người xem, nhà báo không có công chúng thì không có sự tồn tại của báo chí

Trên thực tế, báo chí nếu không bán được sản phẩm, hoặc tăng doanh thu quảng cáo, không mở rộng khách hàng thì khó có điều kiện phát triển sự nghiệp báo chí Với xu hướng phát triển theo cơ chế thị trường, bắt buộc các

cơ quan báo chí phải tự chủ về tài chính thì mối quan hệ với công chúng với

tư cách là khách hàng là tất yếu trong giai đoạn hiện nay và trong cả tương lai của cơ quan báo chí

Là khách hàng tiêu thụ sản phẩm báo chí, công chúng chính là đối tượng giúp cho báo chí thu lại lợi ích từ chính trị, văn hóa, xã hội Bởi trên cơ

sở số lượng, chất lượng và đặc điểm nhóm công chúng mà sản phẩm báo chí gây ảnh hưởng, cơ quan báo chí sẽ có cơ hội phát triển quảng cáo, kinh doanh dịch

vụ và gây ảnh hưởng chính trị - xã hội Đây là điều rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định vị thế xã hội và bản chất của hoạt động của cơ quan báo chí Tăng nguồn thu để bù đắp chi phí sản xuất Là khách hàng tiêu thụ sản phẩm báo chí

+ Công chúng của các tạp chí khoa học chuyên ngành

Với vai trò, chức năng, nhiệm vụ riêng, tất yếu tạp chí có công chúng riêng Có thể nói, công chúng của tạp chí là những đối tượng tiếp nhận thông tin chuyên sâu Họ cũng chính là những người tham gia vào việc trao đổi các kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm chuyên ngành, nghiệp vụ, lĩnh vực, tham gia chỉ dẫn và giải trí… Như vậy, tạp chí với vai trò là diễn đàn để những người làm nghiệp vụ và giới nghiên cứu về ngành trao đổi, học hỏi, nắm bắt thông tin, tạp chí đã tạo cho mình một đối tượng công chúng bạn đọc khá chuyên biệt

Với vai trò cung cấp thông tin, kiến thức cho những đối tượng công chúng nhất định, tạp chí khoa học chuyên ngành chuyên chở thông tin chuyên biệt đến giới nghiên cứu khoa học, góp phần xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về ngành, lĩnh vực; Hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ đối với đội ngũ cán bộ làm nghiệp vụ trong ngành và phổ biến chính sách đến các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh, quản lý của ngành đó Công chúng của tạp chí khoa học chuyên ngành là những người có nhu cầu quan tâm, tìm hiểu, tiếp nhận loại thông tin chuyên biệt đó

Thường thì tạp chí thuộc lĩnh vực nào sẽ phục vụ công chúng của lĩnh vực đó Tuy nhiên, cũng có những tạp chí chuyên ngành có độ phủ rộng rãi tới nhiều đối tượng bạn đọc vì thông tin lĩnh vực đó gần gũi và sát thực đối với nhiều đối tượng công chúng Ngoài ra, các tạp chí chuyên ngành cũng tìm tòi phương thức mở rộng đối tượng bạn đọc qua hình thức dành một số chuyên trang, chuyên mục hướng tới đại chúng - những đối tượng có liên quan, chịu sự điều chỉnh của ngành, của lĩnh vực đó

Công chúng của tạp chí, đặc biệt là tạp chí khoa học chuyên ngành là những đối tượng tiếp nhận thông tin chuyên sâu Nắm bắt nhu cầu này, loại hình tạp chí sẽ tìm được thế mạnh của mình trong cuộc cạnh tranh khốc liệt với các loại hình báo chí hiện đại khác hiện nay Công chúng sẽ tìm thấy những thông tin chuyên sâu, giàu tính nghiên cứu khoa học hơn là những thông tin nhanh, khó kiểm chứng trên các báo mạng điện tử

Tính tương tác có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả thông tin của tạp chí bởi các tương tác bình đẳng, sự chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi các kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm chuyên ngành giúp cho việc học hỏi kiến thức càng sâu rộng; việc trao đổi các kỹ năng, nâng cao năng lực của mỗi cá nhân càng được nâng cao Đặc biệt, với tạp chí khoa học chuyên ngành, hình thức thông tin chuyên đề của nó càng nâng cao tính tương tác bao nhiêu thì công chúng càng có vai trò tích cực và chủ động bấy nhiêu trong việc tiếp nhận thông tin, xử lý và ứng dụng trong đời sống thực tiễn

+ Công chúng chuyên biệt của các chuyên đề báo chí

Công chúng chuyên biệt của các chuyên đề báo chí có thể chia thành 4 nhóm sau:

Thứ nhất, nhóm công chúng quan tâm tới vấn đề mà chuyên đề đề cập

đến Thường thì nhóm công chúng này tìm đến sự chia sẻ thông tin từ các chuyên đề báo chí mà nhu cầu họ đang muốn tìm hiểu, nghiên cứu hay đơn thuần chỉ là sự quan tâm tới vấn đề đó vì nó liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến họ Những thông tin đó đánh trúng vấn đề nhóm công chúng quan tâm, họ tiếp nhận nó một cách hào hứng và thấy thiết thực Công chúng nhóm này thường rất mở, họ có thể ở mọi lĩnh vực khác nhau nhưng có chung một mối quan tâm tới vấn đề chuyên sâu trong chuyên đề báo chí

Thứ hai, nhóm công chúng muốn tìm hiểu, tiếp nhận tri thức kiến thức

Nhóm công chúng này có thể nói là những người có tri thức, có sự hiểu biết nhất định Họ là những người luôn muốn tìm tòi, khám phá, tiếp nhận những tri thức mới Khi những nội dung thông tin chuyên đề đáp ứng được nhu cầu của họ, họ cảm thấy thỏa mãn và tin tưởng, tiếp nhận nó thì chuyên đề báo chí

đó đạt tới sự phong phú, hấp dẫn, chân thực và khách quan

Thứ ba, nhóm công chúng đọc với tính chất giải trí Nhóm công chúng

này có thể nói là ngẫu nhiên Họ tiếp nhận thông tin một cách đơn giản, đọc

để giải trí, hay đơn thuần là đón nhận thông tin một cách tự nhiên Vì vậy, họ

có thể đọc nhanh ở bất cứ đâu, bất cứ thời điểm nào, khi họ có thời gian

Thứ tư, nhóm công chúng là các nhà khoa học, chính trị gia, chuyên

gia… Họ là những người tham gia trao đổi, phản biện các vấn đề chuyên biệt, chuyên sâu Trước hết, đây là nhóm công chúng “chuyên biệt” của chuyên đề báo chí Họ vừa là người trực tiếp tham gia chuyên đề, vừa là khách hàng tiêu thụ sản phẩm chuyên đề Nhóm công chúng này có thể ở nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng đều có chung những mối quan tâm và kiến thức về những nội dung

đề cập trong chuyên đề báo chí Vì vậy, trong các chuyên đề báo chí, nhóm công chúng này chính là các tác gỉa của những nội dung trao đổi, thông tin Họ cũng góp phần quan trọng trong việc làm nên sự thành công của chuyên đề báo chí

Độ phủ đối với công chúng của các chuyên đề báo chí còn phụ thuộc vào tính chất, qui mô của vấn đề mà chuyên đề thông tin Chuyên đề rộng, bao trùm, liên quan đến nhiều đối tượng công chúng hay chuyên đề được chẻ nhỏ, tập chung chuyên sâu vào một khía cạnh quan trọng của vấn đề cũng sẽ

có những công chúng riêng của nó Với những chuyên đề nằm trong một tờ báo hay tờ tạp chí thì công chúng của chuyên đề cũng chính là công chúng của tờ báo hay tờ tạp chí đó Tuy nhiên, họ là những công chúng thích tìm hiểu sâu về các sự kiện, vấn đề mà ấn phẩm thông tin Đây cũng chính là lý

do mà các tờ báo, tạp chí xuất xuất bản chuyên đề để đáp ứng nhu cầu thông tin của các đối tượng công chúng này

1.3 NHỮNG YÊU CẦU ĐỐI VỚI VIỆC TỔ CHỨC THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ TRÊN TẠP CHÍ

1.3.1 Những yêu cầu chung đối với việc tổ chức thông tin chuyên

đề trên tạp chí

+ Về nội dung thông tin

Đối với thông tin chuyên đề trên tạp chí, nội dung thông tin cần đảm bảo những yêu cầu chung như: phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan

tạp chí; có chủ đề, có tính vấn đề; có tính thời điểm; đảm bảo tính khách quan, chân thật; đảm bảo hàm lượng khoa học, học thuật cao (với các tạp chí khoa học); phù hợp với nhu cầu của công chúng; có ý nghĩa xã hội

Với ba nhóm tạp chí như đã nêu ở phần khái niệm về tạp chí, trong nội dung này, tác giả xin được đề cập ở góc độ của các tạp chí khoa học chuyên ngành nhằm hướng tới giải quyết các nội dung nghiên cứu của các tạp chí ngành Xây dựng vốn thuôc dòng tạp chí này Cụ thể, những yêu cầu về tổ chức nội dung thông tin của các chuyên đề trên tạp chí khoa học chuyên ngành như sau:

- Nội dung thông tin phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của tạp chí:

Nội dung thông tin chuyên đề nhất thiết phải phù hợp với chức năng, nhiệm

vụ của tạp chí Nghĩa là tạp chí đang phục vụ công tác truyền thông thuộc ngành, lĩnh vực nào thì vấn đề thông tin của chuyên đề phải bám sát vào

những vấn đề của ngành lĩnh vực đó Mỗi tạp chí có một công chúng “chuyên

biệt” riêng, quen thuộc trong lĩnh vực hoạt động của tạp chí Thông tin

chuyên đề không phù hợp với chức năng nhiệm vụ của tạp chí, không xuất phát từ những vấn đề của lĩnh vực hoạt động của tạp chí sẽ không có giá trị, không được công chúng tạp chí tiếp nhận Như vậy, thông tin đó cũng không phù hợp với chức năng nhiệm vụ của tạp chí

- Nội dung thông tin phải có chủ đề, vấn đề: Tính chủ đề, vấn đề là bản

chất cốt lõi của thông tin chuyên đề Khi một vấn đề nào đó quan trọng cần được thông tin, phổ biến rộng khi đó sẽ hình thành chủ đề thông tin trên báo chí Mặt khác, một vấn đề “nóng” đang gây sự quan tâm, theo dõi của đông đảo công chúng hoặc gây tranh cãi đối với công chúng thì khi đó cũng sẽ hình thành nên chủ đề thông tin nhằm làm sáng tỏ hay đưa ra những gợi mở để giải quyết vấn đề Việc tập hợp nhiều nội dung xoay quanh làm sáng tỏ một vấn đề tạo nên lợi thế của hình thức thông tin chuyên đề Đây cũng là lợi thế cạnh tranh của loại hình tạp chí với các loại hình báo chí khác khi tổ chức nội dung theo hình thức này

- Nội dung thông tin phải mang tính thời điểm cụ thể: Nội dung thông

tin chuyên đề xuất hiện đúng lúc, đáp ứng được nhu cầu của công chúng tạp

chí và sự quan tâm của họ trong thời điểm đó thì thông tin chuyên đề sẽ có giá trị hơn, tạo sự hứng thú, hấp dẫn công chúng Lượng thông tin còn phụ thuộc vào tính thời điểm của nó.Trong thời đại ngày nay, lượng thông tin phụ thuộc một cách quyết định vào tính kịp thời, đúng lúc, nhanh nhạy Tạp chí làm được những điều trên sẽ làm tăng giá trị của thông tin, nếu thông tin chậm hiệu quả sẽ ngược lại và chất lượng của nó sẽ bằng không Thực tế thì một vấn đề được lựa chọn để thông tin chuyên đề, tất yếu vấn đề đó đang “nóng” hoặc cần thiết trong xã hội Thông tin đúng thời điểm sẽ giúp cho việc nhìn nhận, đánh gía và định hướng giải quyết vấn đề một cách hiệu quả Thông tin không đúng thời điểm sẽ giảm hiệu quả truyền thông, thậm chí không còn ý nghĩa tích cực

- Nội dung thông tin của sự kiện, vấn đề phải đảm bảo tính khách quan chân thực: Thông tin chuyên đề trên tạp chí cần đảm bảo tính khách quan,

chân thật bởi vai trò của tạp chí nghiên cứu khoa học chuyên ngành là phổ biến tri thức chuyên sâu Tri thức ấy càng phải khách quan chân thực bởi nó

là tiền đề, cơ sở, dữ liệu cho mọi nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực mà tạp chí hoạt động Bởi vậy trách nhiệm về việc đưa ra những thông tin khách quan, chân thực thuộc về tòa soạn tạp chí cũng như các chuyên gia tham gia nội dung thông tin chuyên đề

- Nội dung thông tin phải đảm bảo hàm lượng khoa học, tính học thuật cao: Các tạp chí khoa học chuyên ngành cần đảm bảo có nội dung thông tin

có hàm lượng khoa học, học thuật cao, bởi với vai trò lựa chọn và cầu nối liên kết với đội ngũ làm nghề, các tạp chí khoa học chuyên ngành càng trở nên quan trọng khi trở thành một sân chơi lớn, một diễn đàn lớn mạnh, tập hợp được đông đảo đội ngũ các chuyên gia trong và ngoài nước

Về lĩnh vực khoa học, tạp chí là một bộ phận cấu thành hữu cơ của thiết chế nghiên cứu khoa học chuyên ngành, đương nhiên và trước hết, nó phải phản ảnh những chức năng và kết quả hoạt động chính yếu trong lĩnh vực hoạt động của tạp chí Vì vậy, thông tin chuyên đề trên tạp chí khoa học cần phải thu hút sự hợp tác của giới chuyên môn, khai thác và phát huy rộng rãi

những kết quả và nội dung nghiên cứu và thực tiễn Do vậy, những nội dung thông tin sẽ phải có một hàm lượng khoa học, học thuật cao Đồng thời thu hút sự hợp tác của giới chuyên môn, khai thác và phát huy rộng rãi những thông tin chuyên đề trong nghiên cứu và thực tiễn của vấn đề Thông tin chuyên đề giúp cho việc khẳng định trên tạp chí là một ấn phẩm khoa học, tập hợp và đăng tải có hệ thống các nghiên cứu, các bài viết có chất lượng khoa học và chuyên môn

- Nội dung thông tin phải phù hợp với nhu cầu của công chúng, đối tượng chuyên biệt: Đối tượng phục vụ của tạp chí khoa học chuyên ngành là

công chúng “chuyên biệt” Trước hết, công chúng của tạp chí là các cán bộ công nhân viên chức của lĩnh vực hoạt động mà tạp chí đang phục vụ từ nhà lãnh đạo đến các nhân viên phục vụ Sau đến là những người có hoạt động liên quan đến lĩnh vực hoạt động của tạp chí, của ngành, Vì vậy, nội dung thông tin cần phù hợp với nhu cầu của đối tượng công chúng tạp chí

Trên thực tế có nhiều tạp chí chỉ phục vụ chủ yếu cho một loại bạn đọc

là cán bộ nghiên cứu có trình độ khoa học nhất định Nhưng cũng có tạp chí đối tượng phục vụ bạn đọc vừa là cán bộ nghiên cứu, cán bộ quản lý, vừa là cán bộ chuyên môn thuộc ngành đó Thậm chí có tạp chí đối tượng bạn đọc đông đảo bao gồm nhiều đối tượng liên quan trong toàn xã hội Do vậy, mỗi tạp chí, việc xác định đối tượng bạn đọc để đáp ứng những thông tin phù hợp với nhu cầu của họ là cần thiết

- Nội dung thông tin phải có ý nghĩa, giá trị xã hội: Thông tin chuyên

đề trên tạp chí đảm bảo được những yêu cầu trên sẽ đem lại gía trị to lớn và

có ý nghĩa đối với xã hội Ngoài ra, một trong những tiêu chí lựa chọn chủ đề thực hiện thông tin trên tạp chí là chủ đề phải có ý nghĩa xã hội, được công chúng đón nhận và có tác động tích cực tới công chúng Các chuyên đề tạp chí thường đi sâu vào bản chất từng vấn đề, từng sự kiện Đó có thể là vấn đề,

sự kiện vừa mới xảy ra nhưng cũng có thể là những sự kiện, vấn đề đã xảy ra nhưng vẫn còn giá trị lớn trong thực tiễn cuộc sống Vì vậy, việc khai thác các chủ đề cũng rất linh hoạt, sáng tạo

Chủ đề có ý nghĩa đối với xã hội là chủ đề có tính tích cực, ngƣợc lại với những chủ đề mà nếu thực hiện lại vô tình thúc bẩy cái xấu xuất hiện hay kích thích luồng tƣ duy tiêu cực trong xã hội

+ Về hình thức thông tin chuyên đề

Hình thức thông tin chuyên đề trên tạp chí đƣợc thể hiện ở việc định hình chuyên trang, chuyên mục, định hình hình thức nội dung thông tin chuyên đề trong cơ cấu nội dung chung của tạp chí

Có thể nói, chuyên trang chuyên mục là hình thức phân định về cấu trúc nội dung của tạp chí, chuyên đề là phần nội dung chuyển tải về một chủ

đề, vấn đề mà tạp chí thực hiện trong từng số tạp chí

Ngoài ra, có hình thức ấn phẩm chuyên san, phụ san đứng độc lập với tạp chí thực hiện theo hình thức chuyên đề từng số nhƣng trực thuộc tạp chí Trong nội dung này, tác gỉa xin đi sâu vào hình thức chuyên đề nằm trong chuyên mục của tạp chí Đây là hình thức đang đƣợc thực hiện tại tác tạp chí ngành Xây dựng

Việc định dạng chuyên đề trên trang bìa tạp chí cũng nhƣ việc định hình chuyên trang, chuyên mục thực hiện chuyên đề ở phần nội dung thông tin chuyên đề trong cơ cấu chung của cả cuốn tạp chí đƣợc thể hiện rõ ở phần thể hiện hình thức và nội dung thông tin Tùy theo sự hoạch định của mỗi tạp chí

mà thông tin chuyên đề nằm trong một chuyên mục hay nhiều chuyên mục

Việc định hình rõ các chuyên trang, chuyên mục chính là việc hoạch định cơ cấu nội dung, hình thức tạp chí một cách khoa học mang tính hệ thống,

lô gíc Bạn đọc cũng dễ dàng nhận diện và tìm đọc về thông tin chuyên đề đó khi

nó đƣợc định hình nằm ở những nội dung, vị trí nhất định Trong trình bày tạp chí, họa sỹ dễ dàng định dạng một phong cách trình bày chuyên đề sao cho hài hòa cùng với các nội dung của chuyên mục khác Việc tổ chức thông tin chuyên

đề một cách tùy tiện, không đƣợc định hình rõ ràng ở một chuyên mục hay hệ thống chuyên mục nào đó không tạo nên tính định kỳ, hấp dẫn và khoa học cho tạp chí, dẫn đến hiệu quả thông tin không cao Việc sử dụng kết hợp nhiều thể loại tác phẩm báo chí trong thông tin chuyên đề cũng là một đặc thù, cần thiết

- Về hình thức thể loại tác phẩm sử dụng

Trong báo chí luôn có sự tích hợp giữa nhiều thể loại tác phẩm báo chí nội dung thông tin của tờ báo hay tạp chí Tuy nhiên, mỗi thể loại tác phẩm báo chí tỏ ra hiệu quả và phủ hợp với một loại hình báo chí nào đó hơn cả

Với loại hình tạp chí, các thể loại tác phẩm được sử dụng nhiều nhất,

đó là: xã luận, bình luận, chuyên luận, bài báo khoa học, tin tức khoa học, bài

phản ánh về vấn đề khoa học Các thể loại này thể hiện rõ tính lý luận, tỏ rõ

chính kiến, thái độ với vấn đề nêu ra; Nêu được vấn đề mới hoặc khía cạnh mới về vấn đề đặt ra trong thông tin Với các thể loại bài này, đầu đề tác phẩm yêu cầu phải ngắn gọn, hấp dẫn; thể hiện đề xuất, giải pháp thúc đẩy cái mới phát triển, đẩy lùi lạc hậu của vấn đề thông tin Bố cục nội dung trong bài chặt chẽ, diễn đạt mạch lạc, trong sáng

Với thể loại phóng sự, điều tra thì vấn đề nêu ra đáp ứng được những đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn Nêu lên những hoạt động đã làm, chưa làm được, những kinh nghiệm thành công hoặc chưa thành công trong thực hiện nhiệm vụ Với thể loại này, tít bài ngắn gọn, hấp dẫn, bố cục chặt chẽ, diễn đạt mạch lạc, trong sáng

Với thể loại phỏng vấn thì vấn đề đưa ra mang tính diễn giải, làm rõ những nội dung vấn đề, có ý nghĩa tham khảo Trong trường hợp cần lấy ý kiến về quan điểm, góc nhìn của nhiều người về một vấn đề, tính chất ý kiến mang tính quan điểm riêng, thể hiện sự đa dạng, nhiều chiều giúp cho việc tập hợp, đánh giá vấn đề, lối viết ngắn gọn xúc tích rõ ràng, dễ hiểu, cần đặt tên tít nội dung chính cho mỗi ý kiến nhằm nhận diện nhanh vấn đề cốt lõi

- Về sử dụng ngôn ngữ

Ngôn ngữ tạp chí mang tính đặc thù, chuyên biệt, trong đó chủ yếu được biểu đạt bằng mã văn tự Đối tượng bạn đọc tạp chí có ý nghĩa quyết định đến phong cách ngôn ngữ tạp chí Ngôn ngữ chung của báo chí được thể hiện bằng ngôn ngữ chuẩn nhưng mang tính phổ cập, cụ thể, dễ hiểu Tạp chí lại thường sử dụng ngôn ngữ khoa học, lấy yếu tố khoa học làm chủ đạo để phân tích, lý giải lôi cuốn bạn đọc Tạp chí sử dụng phương pháp tư duy