Đặt vấn đề tổ chức trang tin thời sự trên báo sóc trăng từ thực tiễn khảo sát ba tờ báo đảng ở miền tây nam bộ (khảo sát trang tin thời sự trên báo sóc trăng, báo an giang, báo vĩnh long từ năm 2013 đến nay)

cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền và là diễn đàn của nhân dân, báo Đảng địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc giữ vững sự ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới về

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TẠ ĐÌNH NGHĨA

ĐẶT VẤN ĐỀ TỔ CHỨC TRANG TIN THỜI SỰ TRÊN BÁO SÓC TRĂNG TỪ THỰC TIỄN KHẢO SÁT

BA TỜ BÁO ĐẢNG Ở MIỀN TÂY NAM BỘ

(Khảo sát trang tin thời sự trên: Báo Sóc Trăng, Báo An Giang,

Báo Vĩnh Long từ năm 2013 đến nay)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS HUỲNH VĂN THÔNG

CẦN THƠ - 2015

LUẬN VĂN ĐÃ ĐƯỢC SỬA CHỮA THEO KHUYẾN NGHỊ

CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

(Ký và ghi rõ họ tên)

PGS.TS Nguyễn Văn Dững

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình do tôi nghiên cứu Thông tin, các trích dẫn và số liệu trong luận văn rõ ràng

và trung thực Các kết luận trong luận văn chưa từng được công bố trong các công trình khác

Tác giả luận văn

Tạ Đình Nghĩa

1.1 Báo Đảng địa phương - Đặc trưng về chức năng, nhiệm vụ 11

Chương 2: THỰC TRẠNG TRANG TIN THỜI SỰ TRÊN BÁO ĐẢNG

2.2 Khảo sát, đáng giá thực trạng trang tin thời sự trên Báo Đảng

Chương 3: TỔ CHỨC TRANG TIN THỜI SỰ TRÊN BÁO SÓC TRĂNG 86 3.1 Những yêu cầu đang đặt ra đối với báo Đảng địa phương khu vực

3.2 Những khuyến nghị, đề xuất giải pháp tổ chức trang tin thời sự

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ TIẾNG NƯỚC NGOÀI

Agate line : Dòng với cỡ chữ 5.5

BBCMVN : Báo chí cách mạng Việt Nam

BC&TT : Báo chí và Tuyên truyền

ĐHKHXH&NV : Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn ĐHQGHN : Đại học quốc gia Hà Nội

GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay báo chí nước ta ngày càng khẳng định vai trò, vị trí to lớn của mình trong công cuộc đấu tranh xây dựng và phát triển đất nước trên tất cả các lĩnh vực: chính trị, tư tưởng, văn hóa, xã hội Báo chí không chỉ là tiếng nói của Đảng, của Nhà nước, của các tổ chức chính trị, đoàn thể xã hội mà còn là diễn đàn của nhân dân Mặc dù ra đời chậm so với các hình thái xã hội khác nhưng báo chí đã nhanh chóng trở thành một trong những lĩnh vực xung kích bởi năng lực phản ánh hiện thực đa dạng, sinh động và luôn luôn phát triển Báo chí là một hoạt động không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người và các giai cấp trong cuộc đấu tranh vì tiến bộ văn minh của nhân loại Khoa học kỹ thuật và công nghệ ngày càng phát triển là động lực mạnh

mẽ cho báo chí ngày càng vươn cao, vươn xa hơn, thông tin được quảng bá rộng rãi, nhanh chóng đáp ứng được nhu cầu thông tin của công chúng Mỗi loại hình báo chí nói chung và cơ quan báo chí nói riêng cần lựa chọn cho

mình một hình thức phát triển phù hợp và năng động nhất

Trong hệ thống CVVMVN Việt Nam, bên cạnh các cơ quan báo, đài của trung ương, của các bộ ngành, còn có hệ thống báo chí của các địa phương Báo chí địa phương là một bộ phận quan trọng cấu thành nền BCCM Việt Nam Mỗi địa phương đều có những truyền thống và đặc điểm riêng về đời sống kinh tế - xã hội, có sắc thái riêng trong tâm lý của công chúng báo chí Công chúng địa phương thích đọc báo, nghe đài địa phương trước hết vì

họ luôn luôn muốn biết được những thông tin của địa phương mình, những thông tin đã và đang diễn ra xung quanh mình

Ở các địa phương, báo Đảng không chỉ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là cơ quan tuyên truyền, giải thích vận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách; định hướng chính trị, tư tưởng cho nhân dân trước các

sự kiện, vấn đề trong tỉnh, thành, khu vực, trong nước cũng như quốc tế Là

cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền và là diễn đàn của nhân dân, báo Đảng địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc giữ vững sự ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới về mọi phương diện; góp phần to lớn trong việc động viên tinh thần thi đua lao động, làm việc, học tập trong các tầng lớp nhân dân; cổ vũ những nhân tố mới, những điển hình tiên tiến, góp phần tích cực trong việc thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị ở địa phương;

mà còn đem đến cho công chúng địa phương những thông tin bổ ích, thiết thực, gắn với cuộc sống hàng ngày của họ

Thời gian vừa qua, trước những tác động của cuộc cách mạng về công nghệ thông tin; sự thay đổi về nhu cầu, tâm lý của công chúng; sự phát triển mạnh mẽ của mạng Internet và sự bùng nổ các phương tiện truyền thông, nhiều cơ quan báo chí địa phương đã linh hoạt tìm cách thích ứng và bước đầu đã thu được những thành công nhất định Tuy nhiên, xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu thông tin của con người ngày càng cao Nhịp sống hiện đại đòi hỏi con người lựa chọn hình thức thông tin kịp thời, nhanh gọn, trực tiếp, dễ nhớ, dễ hiểu Báo chí rất cần đến sự đổi mới; nó phải liên tục, phải cập nhật thông tin một cách nhanh chóng kịp thời để đưa những thông tin mới, mang tính thời sự đến công chúng Nội dung thông tin càng hấp dẫn thì thu hút được khán, thính giả, bạn đọc càng nhiều Chính sự đổi mới việc tổ chức nội dung trang tin thời sự thật sự mang tính hợp thời, nhanh chóng, hấp dẫn có vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển của một tờ báo nói riêng hay của cơ quan báo chí nói chung Vì vậy, để nâng cao hiệu quả thông tin đáp ứng yêu cầu thời sự, có định hướng và phục vụ cho quảng đại quần chúng; đồng thời làm tốt các chức năng, vai trò, tôn chỉ, mục tiêu của mình, mỗi cơ quan báo chí càng phải không ngừng đổi mới, hoàn thiện hơn, nâng cao chất lượng nội dung thông tin cũng như hình thức thể hiện trên trang thời sự của báo mình

Đề tài "Đặt vấn đề tổ chức trang tin thời sự trên báo Sóc Trăng từ thực tiễn khảo sát 3 tờ báo Đảng ở miền Tây Nam Bộ năm 2014" nhằm góp

phần đánh giá một cách khái quát hiệu quả thông tin của trang tin thời sự, những mặt được, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình thông tin, phản ánh

sự kiện thời sự trên trang tin thời sự của một số tờ báo của Đảng bộ các tỉnh miền Tây Nam bộ Đồng thời, trên cơ sở đó, đề ra một số giải pháp cụ thể để từng bước đổi mới nội dung thông tin của trang tin thời sự cho phù hợp (cả về hình thức, nội dung và phương thức tổ chức) Từ đó góp phần trong việc giữ vững sự ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới về mọi phương diện; nhất là phát triển kinh tế, nâng cao dân trí và dân chủ hóa mọi mặt đời sống xã hội ở địa phương

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến đề tài

Trong mấy mươi năm qua, vấn đề thông tin, báo chí nói chung, đặc trưng và yêu cầu đổi mới báo Đảng nói riêng đã thu hút sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều nhà xã hội học, báo chí học cũng như các cơ quan lãnh đạo, quản lý báo chí Đã có nhiều luận văn, luận án, bài viết, về mảng lĩnh vực này Đồng thời cũng đã có nhiều văn bản chỉ thị, chủ trương, nghị quyết của Đảng CSVN, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các văn bản của Hội Nhà báo Việt Nam với nội dung chỉ đạo nhằm đổi mới, tạo điều kiện để báo chí nói chung, báo Đảng nói riêng, phát triển mạnh mẽ, vững chắc, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới Tuy năm 2012, Báo Sóc Trăng cũng như các tỉnh khác đã từng xây dựng Đề án NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ PHÁT TRIỂN BÁO (địa phương) GIAI ĐOẠN 2008 - 2010, ĐỊNH HƯỚNG ĐẾN NĂM 2015; nhưng hầu hết chỉ tập trung cho công tác tổ chức nhân sự

và các phương án kinh phí (tài chính) Mảng đề tài trang tin thời sự trên báo Đảng tỉnh Sóc Trăng nói chung, của các tỉnh Miền Tây Nam bộ (ĐBSCL) chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống

Do vậy, có thể nói là từ trước đến nay, đây là công trình nghiên cứu đầu tiên về đổi mới nội dung trang thông tin thời sự, nâng cao chất lượng truyền

thông báo chí trên một tờ báo của Đảng bộ địa phương địa bàn Miền Tây Nam bộ, không trùng lặp với đề tài nào khác

2.2 Công trình nghiên cứu liên quan đến các khía cạnh của đề tài

Riêng về các đề tài nghiên cứu có liên quan đến những khía cạnh của

đề tài, là cơ sở rất quan trọng cho việc nghiên cứu và kế thừa trong quá trình

triển khai đề tài - như về: những vấn đề chung của công tác báo chí - truyền

thông, hiệu quả thông tin thời sự, đổi mới nội dung, hình thức thể hiện trên báo in, báo chí địa phương, tính định hướng của báo chí, về nâng cao chất lượng tuyên truyền của báo Đảng trên một số lĩnh vực,

Trong đó, có các tác phẩm chuyên khảo, công trình khoa học có giá trị của các nhà lãnh đạo, các cơ quan, các nhà khoa học, giảng viên chuyên nghiên cứu và giảng dạy về báo chí Điển hình như :

- Nguyễn Văn Dững (2012), Giáo trình cơ sở lý luận báo chí, Nxb Lao

động, Hà Nội

- Nguyễn Văn Dững (Chủ biên), Đỗ Thị Thu Hằng (2012), Truyền thông - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

- Tạ Ngọc Tấn (Chủ biên) (1993), Cơ sở lý luận báo chí, Phân viện Báo chí

và Tuyên truyền - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

- Đỗ Thị Thu Hằng (2013), Tâm lý học ứng dụng trong nghề báo, Nxb

Thông tấn, Hà Nội

- Trần Thế Phiệt (1997), Tác phẩm báo chí, Tập 3, Nxb Giáo dục, Hà Nội

- Đinh Văn Hường (2003), Tổ chức và hoạt động của tòa soạn, Nxb

Đại học quốc gia, Hà Nội

Trong nhiều văn kiện, nghị quyết, luật pháp của Đảng - Nhà nước, bài viết, bài phát biểu của các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước cũng nêu rõ vị trí, vai trò và chức năng, nhiệm vụ cũng như định hướng công tác báo chí nói chung trong công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay Chúng tôi cũng tham khảo thêm một số công trình nghiên cứu khác, các luận văn, bài viết trên các tạp chí chuyên ngành, tham luận của một số hội thảo nghiệp vụ có liên quan đến các khía cạnh của đề tài Tiêu biểu như:

- Đỗ Thị Thu Hằng (2013), “Tâm lý tiếp nhận của công chúng báo chí -

Khái niệm và nội dung cơ bản”, Tạp chí Người Làm báo, (63)

- Đỗ Chí Nghĩa (2014), “Nhận diện thể loại bình luận ngắn trên báo chí

hiện nay”, Tạp chí Lý luận Chính trị & Truyền thông, tháng 8/2014

- Lê Thị Nhã (2014), "Củng cố giá trị then chốt của báo in trong thời đại kỹ

thuật số”, Tạp chí Lý luận Chính trị & Truyền thông, tháng 11/2014

- Nguyễn Ngọc Oanh (2013), “Quy trình sáng tạo tác phẩm - đặc trưng

và ứng dụng cho các loại hình sản phẩm báo chí”, Tạp chí Lý luận Chính trị

& Truyền thông, tháng 9/2013

- Hà Huy Phượng (2015), “Luận bàn về sự tồn tại và phát triển của loại hình

báo in”, Tạp chí Lý luận Chính trị & Truyền thông, tháng 01/2015

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở chỉ rõ thực trạng và đánh giá một cách khái quát hiệu quả thông tin thời sự, mức độ đáp ứng nhu cầu thông tin thời sự của công chúng, những mặt được, hạn chế cùng với nguyên nhân của một số tờ báo Đảng bộ tỉnh khu vực Miền Tây Nam bộ (cụ thể là 3 tỉnh: Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long) hiện nay, luận văn sẽ đề ra những giải pháp, kiến nghị có tính khả thi

để đổi mới phương thức tổ chức nội dung thông tin trên trang tin thời sự, đáp

ứng yêu cầu thời sự, góp phần nâng cao tính hấp dẫn và hiệu quả tham gia tuyên truyền, cổ động, phản biện xã hội của Báo Đảng các tỉnh Tây Nam bộ trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn xác định những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau đây:

- Tổng hợp những vấn đề lý thuyết về đặc thù, nhiệm vụ, chức năng của báo chí nói chung và báo Đảng địa phương nói riêng; các cơ sở lý thuyết, phương pháp luận và cơ sở thực tiễn của việc nghiên cứu nội dung thông tin cũng như yêu cầu về thời sự của báo Đảng ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

- Điều tra công chúng nhằm thu nhận những đánh giá, nhận xét về chất lượng thông tin, mức độ đáp ứng yêu cầu trong việc cung cấp thông tin thời

sự Nghiên cứu mối quan hệ của báo Đảng địa phương đối với các nhóm công chúng bạn đọc và nhu cầu tiếp nhận thông tin của các nhóm công chúng bạn đọc đối với báo Đảng Miền Tây Nam bộ

- Khảo sát, đánh giá thực trạng về nội dung trang tin thời sự của báo Đảng 3 tỉnh: Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long hiện nay; chỉ ra được và phân tích các nguyên nhân ảnh hưởng đến những ưu điểm, khuyết điểm, thuận lợi, khó khăn trong hoạt động của báo Đảng địa phương trong cơ chế thị trường

và thực tiễn xã hội tại địa phương

- Đề xuất một số giải pháp và những kiến nghị để góp phần nâng cao chất lượng phản ánh, nội dung và phương pháp hoạt động của báo Đảng địa phương, góp phần bảo đảm tính thời sự, tính định hướng và tính hấp dẫn, nâng cao hiệu quả của trang thông tin thời sự trên báo Đảng miền Tây Nam

bộ nhằm thu hút đông đảo công chúng bạn đọc, cải thiện và duy trì sự phát triển của Báo Sóc Trăng trong tình hình hiện nay và những năm tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nội dung thông tin thời sự của báo Đảng Miền Tây Nam bộ (cụ thể ở đây là Báo Sóc Trăng, thông qua khảo sát một số tác phẩm báo chí cụ thể thuộc nhóm thể loại thông tấn báo chí và phương thức tổ chức trang tin thời sự trên 3 tờ báo Đảng Miền Tây Nam bộ: Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long) Việc nghiên cứu đối tượng này được thực hiện thông qua khách thể là sự đánh giá của công chúng, bạn đọc và một số nhân tố liên quan (phóng viên, biên tập viên, nhà quản lý) về chất lượng thông tin thời sự của tờ báo của Đảng bộ tỉnh Sóc Trăng nói riêng, 3 tờ báo Đảng Miền Tây Nam bộ nói chung

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Trong thực tế có rất nhiều vấn đề đặt ra đối với báo Đảng địa phương nói chung, báo Đảng khu vực ĐBSCL nói riêng Nhưng luận văn này chỉ đề cập đến những vấn đề có liên quan đến việc tổ chức nội dung trang tin thời sự

trên Báo Đảng 3 tỉnh: Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long Trong đó, sẽ tập

trung các thể loại phục vụ thông tin thời sự (chủ yếu là các tác phẩm thuộc thể loại thông tấn báo chí)

- Phạm vi khảo sát là nội dung thông tin thời sự thông qua một số tác phẩm báo chí cụ thể thuộc nhóm thể loại thông tấn báo chí trên báo và vấn đề

tổ chức nội dung trang thời sự trên 3 tờ Báo Đảng Miền Tây Nam bộ từ năm

2013 đến nay

5 Câu hỏi nghiên cứu và giả thiết nghiên cứu

5.1 Câu hỏi nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động báo chí nói chung, báo

Đảng nói riêng, việc chọn và nghiên cứu đề tài "Đặt vấn đề tổ chức trang tin thời sự trên Báo Sóc Trăng từ thực tiễn khảo sát 3 tờ báo Đảng Miền Tây Nam bộ" nhằm trả lời những câu hỏi:

- Cơ sở nào khẳng định báo Đảng địa phương giữ vai trò quan trọng trong đời sống chính trị-kinh tế-xã hội địa phương?

- Nhu cầu thông tin thời sự của công chúng bạn đọc đối với báo in nói

chung, trên địa bàn nói riêng?

- Thực trạng hoạt động và những yêu cầu đang đặt ra đối với báo Đảng miền Tây Nam bộ nói chung, 3 tờ báo: Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long nói riêng?

- Mối quan hệ giữa tính định hướng và tính kịp thời, tính độc đáo, tính chính xác, khách quan, tính đại chúng (chất lượng thông tin trên trang thời sự) như thế nào để phù hợp với mục tiêu phấn đấu của báo Đảng địa phương hiện nay?

- Làm thế nào để nâng cao chất lượng thông tin thời sự trên Báo Đảng miền Tây Nam bộ nói chung, giải pháp cho Báo Sóc Trăng nói riêng?

5.2 Giả thuyết nghiên cứu

- Thứ nhất: Ai cũng thừa nhận từ khi ra đời đến nay vai trò của báo Đảng

rất to lớn đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng; song hiện nay báo Đảng, nhất

là báo Đảng địa phương chưa thu hút được nhiều công chúng bạn đọc Vì sao

như vậy? Phải chăng thông tin trên báo Đảng không phù hợp với công chúng bạn đọc? Hay công chúng bạn đọc không “mặn mà” với báo Đảng? Phải chăng báo Đảng chưa thể hiện rõ vai trò của mình trong bối cảnh hiện nay?

- Thứ hai: Thông tin trên Báo Đảng Miền Tây Nam bộ có đáp ứng nhu

cầu thời sự không? Tại sao? Phải chăng chính vì giảm sút năng lực thông tin thời sự khiến Báo Đảng Miền Tây Nam bộ ngày càng giảm đi tính hấp dẫn?

- Thứ ba: Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế hiện nay, yêu

cầu đặt ra là phải đổi mới báo chí nói chung, từng cơ quan báo chí nói riêng, trong đó có hệ thống báo Đảng địa phương Báo Đảng Miền Tây Nam bộ cần đổi mới như thế nào để đáp ứng với nhu cầu thông tin của bạn đọc hiện nay?

- Thứ tư: Để thông tin thời sự trên Báo Đảng Miền Tây Nam bộ thật sự

thu hút đối với các nhóm công chúng bạn đọc, việc xác định công chúng bạn đọc hiện nay của báo Đảng địa phương thế nào cho chính xác?

- Thứ năm: Nếu không đổi mới kịp thời, Báo Đảng Miền Tây Nam bộ

có thể hoàn thành tốt vai trò, nhiệm vụ của mình hay không? Liệu cần phải có những đổi mới gì về hình thức, nội dung và phương pháp tổ chức nội dung thông tin để không phải tụt hậu trong tình hình hiện nay?

6 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở quan điểm duy vật biện chứng

và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác, các ký luận nền tảng hình thành phương pháp luận nghiên cứu bao gồm:

- Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin;

- Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí;

- Những lý luận về báo chí, về lý thuyết truyền thông, thông tin đại chúng đã được các nhà khoa học trên thế giới và trong nước xây dựng thành các giáo trình giảng dạy về truyền thông - báo chí

6.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tổng hợp tài liệu: Tiếp cận hệ thống các văn kiện, các tài liệu mang tính quan điểm mang tính định hướng của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí; các giáo trình, công trình của các nhà lãnh đạo, quản lý báo chí, các nhà khoa học, nhà báo, các nhà nghiên cứu và giáo dục về báo chí đã nghiên cứu trước để đúc rút những vấn đề cơ bản về tính hấp dẫn, tính thời sự, tính định hướng, tính đại chúng,… trong hoạt động báo chí nói chung và báo Đảng Miền Tây Nam bộ hiện nay nói riêng

- Phương pháp điều tra bằng phỏng vấn: sử dụng bảng hỏi đối với một

số đối tượng công chúng bạn đọc, biên tập viên, phóng viên của Báo Sóc Trăng, Báo An Giang, Báo Vĩnh Long và phỏng vấn sâu một số người làm báo Đảng địa phương khu vực Miền Tây Nam bộ (phóng viên, biên tập viên, lãnh đạo báo chí, ) để thu thập thông tin về thực trạng "thông tin thời sự" trên Báo Đảng Miền Tây Nam bộ, nhu cầu tiếp nhận thông tin và các dạng, các yêu cầu thông tin, mức độ thời sự của thông tin cần được tiếp nhận trên báo Đảng địa phương của công chúng

- Phân tích văn bản (tác phẩm) báo chí: Chọn một số tác phẩm báo chí

cụ thể thuộc nhóm loại thể thông tấn báo chí để khảo sát các yếu tố: tính kịp

đề xuất giải pháp nâng cao tính hấp dẫn của nội dung thông tin qua việc tổ chức trang tin thời sự trên Báo Đảng Miền Tây Nam bộ hiện nay

7 Những đóng góp về khoa học của đề tài

Nếu được thực hiện thành công thì luận văn sẽ góp phần bổ sung cho lý luận về vấn đề tổ chức trang tin thời sự nhằm nâng cao hiệu quả của thông tin trên báo chí địa phương nói chung, báo Đảng (báo in) nói riêng

Luận văn cũng sẽ góp phần làm sáng tỏ quan điểm, đường lối, định hướng của Đảng và Nhà nước về báo chí cách mạng Việt Nam, chứng minh tính thiết thực và vai trò và yêu cầu đổi mới của báo Đảng địa phương trong tình hình mới

Luận văn có thể cung cấp cứ liệu khoa học tin cậy để các cơ quan lãnh đạo, quản lý báo chí địa phương có cơ sở trong việc hoạch định đường lối, chính sách và những vấn đề có liên quan đến công tác lãnh đạo, quản lý báo chí tại một số tỉnh Miền Tây Nam bộ nói chung, Sóc Trăng nói riêng

Những giải pháp được đề xuất ra có thể giúp Báo Đảng Miền Tây Nam

bộ nghiên cứu vận dụng để nâng cao chất lượng thông tin; qua đó phát huy hiệu quả, tác dụng của báo Đảng địa phương phù hợp tôn chỉ, mục đích của tờ báo; khẳng định vai trò, vị trí của báo Đảng địa phương nói chung, Báo Sóc Trăng nói riêng; cũng như đáp ứng yêu cầu đối với cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, tiếng nói của chính quyền và diễn đàn của nhân dân địa phương trong tình hình hiện nay

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chương: Chương 1 trình bày những vấn đề cơ sở lý thuyết và thực tiễn liên quan đến vấn đề nghiên cứu Chương 2 trình bày các kết quả khảo sát và ý kiến nhận xét, đánh giá liên quan đến thực trạng trang tin thời sự trên các tờ báo in được chọn khảo sát Chương 3 trình bày các ý kiến liên quan đến việc tổ chức trang tin thời sự trên báo Sóc Trăng (là đơn vị mà người thực hiện luận văn đang công tác)

Chương 1 THÔNG TIN THỜI SỰ TRÊN BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG - MỘT SỐ

VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Báo chí không chỉ là tiếng nói của Đảng, của Nhà nước, của các tổ chức chính trị, đoàn thể xã hội mà còn là diễn đàn của nhân dân; là kênh thông tin quan trọng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân, định hướng dư luận xã hội

1.1 Báo Đảng địa phương - Đặc trưng về chức năng, nhiệm vụ

1.1.1 Những lợi thế của hệ thống báo chí địa phương

Ở nước ta, báo chí cách mạng đã giữ vai trò quan trọng có những cống hiến to lớn trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ tổ quốc và thống nhất

đất nước Bác Hồ và các nhà cách mạng tiền bối đều đặc biệt quan tâm đến hoạt

động báo chí; coi báo chí như một công cụ đắc lực trong việc giáo dục lòng yêu nước, ý thức chính trị, tập hợp lực lượng cách mạng, động viên ý thức trách nhiệm công dân Khi đất nước bước vào thời kỳ xây dựng và phát triển, báo chí được sử dụng như một công cụ vô cùng hiệu quả, là vũ khí mạnh mẽ chống các hiện tượng tiêu cực, phê phán thói hư, tật xấu, tính bảo thủ, tệ nạn xã hội, truyền

bá các kinh nghiệm tiên tiến, giới thiệu những nhân tố mới tích cực, triển khai giáo dục tuyên truyền các chính sách, pháp luật rộng rãi đến quảng đại quần chúng, động viên, tổ chức hình thành các phong trào quần chúng sâu rộng để thực hiện các nhiệm vụ chính trị - kinh tế - xã hội - an ninh quốc phòng của từng thời kỳ, từng giai đoạn cách mạng nhằm xây dựng và phát triển quê hương đất nước, có thể nói, báo chí là một nhân tố có vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước Hàng ngày, hàng giờ, nó tác động vào xã hội một cách rộng rãi, ảnh hưởng đến những mối quan hệ chính trị, quốc tế

Mặt bằng dân trí càng cao, nhu cầu báo chí càng tăng, báo chí càng đóng vai trò quan trọng, mũi nhọn trong công cuộc đổi mới Trong xã hội

bùng nổ thông tin, công chúng không chỉ có nhu cầu lớn lao về thông tin mới, chính xác, những thông tin về các chính sách, chủ trương, về lý giải các vấn

đề xã hội mang tính chất thời sự mà còn đòi hỏi cao về chất trí tuệ của thông tin báo chí

Mỗi sản phẩm, tác phẩm báo chí cụ thể được chuyển tải đến công chúng, thông tin trong tác phẩm báo chí lúc đó chỉ mới là thông tin khả năng Việc công chúng mua và đọc báo, xem chương trình truyền hình, nghe đài phát thanh tạo nên một cấp độ mới trong quá trình thông tin thành thông tin tiếp nhận Những gì công chúng tiếp nhận được qua việc tiếp xúc với tác phẩm báo chí là tiền đề để hình thành thông tin thực tiễn Quá trình hình thành thông tin thực tiễn được thực hiện bởi công chúng, nó chịu ảnh hưởng không chỉ của thông tin tiếp nhận mới mà còn bị tác động bởi nguồn thông tin

đã tích luỹ trước đó; cũng như, bị ảnh hưởng bởi tất cả các yếu tố trong đời sống tinh thần Bởi vì thông tin thực tiễn chính là những tri thức, tiêu chuẩn, giá trị được hình thành ở khách thể thông tin (công chúng) do sự tiếp nhận thông tin, ảnh hưởng đến cách nghĩ, cách làm, phương hướng và mục tiêu hành động của công chúng Do đó, hiệu quả hoạt động của thông tin báo chí cần phải được xem xét bắt đầu từ tính chất, hàm lượng thông tin khả năng trong tác phẩm Chất lượng thông tin khả năng trong tác phẩm báo chí, nói cho cùng đó là mức độ đáp ứng các nhu cầu về thông tin của công chúng bao gồm một loạt yếu tố: tính thời sự, hấp dẫn, phù hợp lợi ích, lối sống, sức gây

ấn tượng tâm lý mạnh mẽ,

Xét trên bình dỉện xã hội, nếu tuyệt đối hóa mục đích chính trị của báo chí - TTĐC, dễ dẫn đến việc làm cho thông tin đơn điệu, nghèo nàn do

áp đặt duy ý chí, làm cho công chúng xa lánh các phương tiện TTĐC; và

do đó, hiệu lực và hiệu quả tác động của TTĐC sẽ suy giảm, niềm tin của công chúng xã hội thậm chí bị đánh mất dần Nhưng nếu xa rời tính chính

trị của mục đích thông tin, thì việc lôi kéo và tập hợp giáo dục thuyết phục

và tổ chức đông đảo công chúng xã hội và nhân dân nói chung sẽ không có

phương hướng xác định Áp lực lớn nhất và cũng là nghĩa vụ - trách nhiệm

xã hội lớn lao đối của báo chí là thông tin cho công chúng các sự kiện và vấn đề thời sự, thời cuộc - những vấn đề nhân dân quan tâm bức xúc, đòi hỏi muốn biết, được biết, được thông tin một cách công khai, minh bạch và thỏa mãn nhu cầu nhận thức về những vấn đề liên quan đến lợi ích của họ

Do đó, ở đây cần tính chuyên nghiệp, nghệ thuật tổ chức thông tin và sản xuất các sản phẩm báo chí như thế nào cho hiệu quả

Trong hệ thống BCCMVN, bên cạnh các cơ quan báo, đài của trung ương còn có hệ thống báo chí của các địa phương Mỗi loại hình báo chí nói chung và cơ quan báo chí nói riêng cần lựa chọn cho mình một hình thức phát triển phù hợp và năng động nhất Không chỉ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là cơ quan tuyên truyền, giải thích vận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách; định hướng chính trị, tư tưởng cho nhân dân trước các

sự kiện, vấn đề trong tỉnh, thành, khu vực, trong nước cũng như quốc tế; báo chí địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc giữ vững sự ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới về mọi phương diện; góp phần to lớn trong việc động viên tinh thần thi đua lao động, làm việc, học tập trong các tầng lớp nhân dân; cổ vũ những nhân tố mới, những điển hình tiên tiến, góp phần tích cực trong việc thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị ở địa phương; và còn đem đến cho công chúng địa phương những thông tin bổ ích, thiết thực, gắn với cuộc sống hàng ngày của họ Nội dung thông tin càng hấp dẫn thì thu hút được khán, thính giả, bạn đọc càng nhiều Công chúng địa phương thích đọc báo, nghe đài địa phương trước hết vì họ luôn luôn muốn biết được những thông tin của địa phương mình, những thông tin đã và đang diễn ra xung quanh mình Công chúng báo chí quan tâm đầu tiên đến việc tờ báo có đáp ứng đầy đủ thông tin về dân sinh hàng ngày trên địa bàn mình sinh sống hay không Nguồn đề tài của báo chí xuất phát từ con người và đối tượng hướng

tới, đối tượng thông tin cũng chính là con người xã hội (công chúng bạn đọc) Những vấn đề, sự kiện, hiện tượng, xung quanh, ảnh hưởng, tác động đến cuộc sống hàng ngày của mình chính là những nhu cầu thông tin thiết yếu nhất, những thông tin cần tiếp nhận chính nhất của công chúng

Lối sống là tổ hợp toàn bộ các mô hình, cách thức và phong thái sống của con người thể hiện trong mọi phương thức cũng như lĩnh vực hoạt động,

từ sản xuất, tiêu dùng, sinh hoạt đến thái độ, hành vi, cách tư duy, lối ứng xử giữa con người với con người, giữa chủ thể với đối tượng, giữa điều kiện với phương tiện và mục đích sống Trong lối sống, tổng hoà những nét cơ bản, khắc hoạ những đặc điểm cuộc sống của các cá nhân, các nhóm người, của giai cấp, dân tộc trong một xã hội nhất định Lối sống thể hiện phổ quát nhất ở phương thức hoạt động kinh tế - xã hội Lối sống người dân mỗi vùng, miền được hình thành do điều kiện địa lý, kinh tế, chính trị, tâm lý và văn hoá dân tộc bản địa Lịch sử hình thành và phát triển mỗi vùng, miền, địa phương cũng là lịch sử hình thành và phát triển lối sống của người dân vùng, miền, địa phương đó Trải qua quá trình giao lưu, tiếp biến văn hoá trong hệ văn hóa cộng đồng, xã hội, quốc gia; nó được vun đắp được làm phong phú và đậm đà thông qua hoạt động lao động sản xuất, chiến đấu, học tập, giao tiếp xã hội trong nội bộ vùng, miền, địa phương trong sự giao lưu văn hoá giữa các dân tộc bản địa Mỗi con người, mỗi nhóm công chúng đều có tâm lý tiếp nhận riêng Muốn nắm bắt tốt tâm lý công chúng, người làm báo càng phải hiểu rõ môi trường lịch sử, xã hội, văn hóa cũng như những mối quan hệ xã hội

Chẳng hạn, lối sống người miền Tây Nam bộ chính là sự hoá thân của các đặc điểm truyền thống dân tộc mang những nét riêng bản sắc con người

và văn hoá vùng đồng bằng châu thổ sông Cửu Long trong hệ văn hóa cộng đồng dân tộc Việt Nam Miền Tây Nam Bộ là vùng địa hình sông nước và đồng bằng cộng với khí hậu nắng nóng và gió mùa tạo nên một "nơi gặp gỡ của những điều kiện tự nhiên thuận tiện" (Trần Ngọc Thêm) dẫn tới những

đặc trưng tính cách trong lối sống Từ lối sống, ảnh hưởng đến nhân sinh quan, thói quen về tiếp nhận thông tin, sự năng động mà cũng rất thiết thực trong lựa chọn, tính hào hiệp sẵn sàng đùm bọc, sẻ chia trong cộng đồng đa dân tộc, làng xóm; về nhu cầu văn hóa, thói quen làm ăn, tính nhạy bén trong hoạt động kinh tế, xã hội, dẫn tới đặc trưng trong nhu cầu thông tin, tính địa phương,

Báo chí địa phương là một bộ phận quan trọng cấu thành nền BCCMVN, chịu sự chi phối lớn khuynh hướng tính Đảng Là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, tiếng nói của, chính quyền và nhân dân trong tỉnh, báo Đảng địa phương có vai trò hết sức quan trọng trong việc tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, các văn bản chỉ thị, nghị quyết của Đảng bộ và chính quyền các cấp tới quần chúng nhân dân, tổ chức hướng dẫn nhân dân thực hiện có hiệu quả Đồng thời báo Đảng địa phương phản ánh những tâm tư nguyện vọng của quần chúng nhân dân với Đảng, góp phần vào việc bảo vệ vững chắc chế độ XHCN Nâng cao tính định hướng và tính hấp dẫn của báo Đảng địa phương, giữ vững vai trò là cầu nối giữa Đảng với Dân là yêu cầu chung của báo Đảng

Tính định hướng và tính hấp dẫn của báo Đảng là thể hiện tính Đảng, tính nhân dân, tính đa dạng phong phú của tờ báo, nó có mối quan hệ chặt chẽ trong việc nâng cao chất lượng của tờ báo Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã nói “Một tờ báo không được đại đa số dân chúng ham chuộng thì không xứng đáng là một tờ báo” Và Bác luôn luôn dạy: "Báo chí không được xa rời tôn chỉ mục đích, đi chệch hướng chỉ đạo, lãnh đạo của Đảng" Chính vì vậy, nâng cao tính định hướng và hấp dẫn của báo Đảng địa phương trong giai đoạn hiện nay (trong cơ chế thị trường định hướng XHCN) phần nào giúp cho báo Đảng địa phương nói chung, các báo Đảng miền Tây Nam bộ nói riêng có thêm nhận thức về lý luận và thực tiễn để nâng cao chất lượng tờ báo, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao cho Nâng cao tính định

hướng và hấp dẫn của báo chí là một việc làm thường xuyên, liên tục, lâu dài của mọi tờ báo nói chung và báo Đảng địa phương nói riêng Hơn 20 năm qua nền kinh tế nước ta đổi mới theo cơ chế thị trường nhưng vẫn kiên trì giữ vững định hướng XHCN đó là nét đặc trưng, độc đáo và ưu việt của chúng ta

Báo chí địa phương là một trong những hoạt động truyền thông đại chúng mang tính xung kích bởi năng lực phản ánh hiện thực đa dạng, sinh động và luôn luôn phát triển Khi báo Đảng địa phương sâu sát, kịp thời đưa những thông tin thời sự liên quan đến những nhu cầu cơ bản của người dân (như: ăn, ở, học hành, làm ăn, sức khỏe, ) ngay trên "địa bàn của mình" chính là làm tốt nhiệm vụ thông tin thời sự đáp ứng nhu cầu của công chúng địa phương và phát huy ưu thế số một của mình so với những phương tiện truyền thông khác Người đọc chỉ quan tâm đến những tờ báo có những câu

chuyện gắn bó với đời sống hàng ngày của chính họ, của những người bình

thường sống trong cộng đồng Những người tiêu thụ những sản phẩm truyền thông tiềm năng này sẽ chỉ bỏ tiền mua những tin tức, thông tin đến những vấn đề liên quan đến “cơm áo gạo tiền”, giáo dục, y tế, nơi họ sống mà không quan tâm lắm đến những gì cách xa họ, ít liên quan đến đời sống và quyền lợi sát sườn của họ [45, tr.148]

Kết quả một cuộc khảo sát, nghiên cứu về thực trạng tiếp cận với các phương tiện TTĐC của người dân tỉnh Đồng Tháp (điều tra định lượng trên

500 người dân ở một tỉnh thuộc ĐBSCL) của Lưu Hồng Minh năm 2008 cho

thấy: 29,8% ý kiến trả lời cho biết báo in là phương tiện TTĐC sử dụng

thường xuyên (nhiều thứ 2 sau truyền hình, cao hơn phát thanh và cả BMĐT) Trong bảng xếp hạng những tờ báo/tạp chí được yêu thích thì báo địa phương (Báo Đồng Tháp) đứng thứ 3 sau Tuổi Trẻ và Công An thành phố Hồ Chí Minh; cao hơn Báo Thanh Niên, Báo Nhân Dân, Báo Pháp Luật, Báo Nông thôn Ngày nay, Hay trong cuộc khảo sát của chúng tôi trên 3 tờ báo địa phương ĐBSCL (Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long), mặc dù là báo cách nhật

(3 - 5 kỳ/tuần) nhưng tỷ lệ "ngày nào cũng đọc báo tỉnh" cũng được 21,1%;

có 42,2% ý kiến trả lời rằng họ đọc 2 - 3 lần/tuần

Mục đích thông tin của báo chí là vì sự phát triển bền vững của xã hội,

vì lợi ích cộng đồng và chất lượng đời sống vật chất của nhân dân Báo Đảng địa phương phát hiện các sự kiện và vấn đề xã hội mà cộng đồng cần quan tâm Tổ chức các hoạt động từ thiện xã hội, hỗ trợ những người có hoàn cảnh éo le, khó khăn; khơi dậy phong trào xã hội rộng khắp giúp đỡ người khó khăn, khắc phục hậu quả thiên tai,… mang tính xã hội nhân đạo và nhân văn sâu sắc Giáo dục ý thức xã hội, ý thức cộng đồng cho các thành viên, tạo sự liên kết xã hội rộng rãi trên cơ sở nhận thức vai trò, nghĩa vụ, trách nhiệm và quyền lợi công dân của mỗi người, nâng cao tính tự giác, tinh thần lao động sáng tạo vì lợi ích chung, giáo dục tinh thần “mình vì mọi người, mọi người vì mình” Không chỉ thông tin thời sự kịp thời cho công chúng biết, phục vụ nhu cầu thông tin đơn thuần mà còn là để những thông tin khả năng, tiếp nhận trở thành thông tin thực tiễn, giúp công chúng có hành động phù hợp: trồng cây gì, nuôi con gì, trồng - nuôi như thế nào cho năng suất cao, cho có hiệu quả kinh tế phù hợp với điều kiện sinh thái và nhu cầu thị trường; biết làm thế nào để chăm sóc sức khỏe bản thân, gia đình; biết ngày càng nhiều những tri thức hữu ích để thỏa mãn nhu cầu và xây dựng cuộc sống trên quê hương mình ngày một tốt hơn;

Cơ chế thị trường tạo điều kiện mở rộng nên đầu báo tăng nhanh, kỹ thuật in ấn chế bản hiện đại được trang bị cho báo Đảng địa phương Báo chí ngày càng đa dạng về nội dung, đẹp về hình thức Điều đó đòi hỏi mỗi tờ báo phải không ngừng đổi mới nâng cao chất lượng và tính hấp dẫn, tính nhanh nhạy, kịp thời của thông tin thời sự để thu hút bạn đọc

1.1.2 Những thách thức đối với báo in nói chung, báo Đảng địa phương trong bối cảnh hiện nay

1.1.2.1 Thách thức về nhu cầu thông tin của công chúng

Trong lĩnh vực TTĐC, việc nghiên cứu công chúng là bộ phận rất quan trọng, mang tính then chốt cho sự tồn tại của một sản phẩm truyền thông Vì

thế, các nước phát triển trên thế giới đã thực hiện công việc này một cách thường xuyên và chuyên nghiệp Các chuyên gia chú trọng việc nghiên cứu công chúng từ góc độ kinh tế học, báo chí học, xã hội học, về thái độ, hành vi, nhu cầu, điều kiện tiếp cận,… của công chúng đối với các sản phẩm TTĐC Đặc biệt, thời đại toàn cầu hoá thông tin đã tạo ra sự cạnh tranh khốc liệt trong hoạt động truyền thông nói chung và báo chí - TTĐC nói riêng Tìm hiểu nhu cầu công chúng cũng là một trong những vấn đề báo Đảng địa phương phải quan tâm Công chúng báo chí là đối tượng mà báo chí (bao gồm báo in, truyền hình, phát thanh, báo mạng, báo chí trên thiết bị di động) hướng vào để tác động, nhằm lôi kéo, thu hút họ vào phạm vi ảnh hưởng của mình Đồng thời, công chúng còn tương tác trở lại, tham gia vào quá trình sáng tạo

tác phẩm - phát tán thông tin, giám sát, quyết định vai trò, vị thế xã hội của

sản phẩm báo chí - truyền thông

Mỗi nhóm công chúng cụ thể được xác định là những nhóm đối tượng cụ thể, ngoài những điểm chung, lại có những đặc thù khác nhau về “kho tàng” tri thức lịch sử - văn hoá, khác nhau về thế giới quan, nhân sinh quan và do đó biểu hiện nhận thức, thái độ

và hành vi, nhu cầu và sở thích, Việc xác định đối tượng tác động của báo chí không chỉ dừng lại ở bình diện chung là ý thức quần chúng hay cấp độ cụ thể hơn là công chúng xã hội nói chung,

mà nên xác định cụ thể hơn nữa, là ý thức quần chúng Tức là ý thức của các nhóm công chúng, đối tượng mà báo chí nhằm tới như nhóm đối tượng đích, nhóm đối tượng liên quan Ví dụ, cũng là nhằm vào đối tượng nông dân, nhưng nông dân các vùng miền có những đặc điểm không như nhau, nông dân ven đô thị khác với nông dân trung du, miền núi ( ) Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã nhắc nhở những người làm báo cách mạng Việt Nam rằng, phải luôn đặt câu hỏi; viết cái gì? Viết cho ai? Viết để làm gì? Viết như

thế nào? Đó là những câu hỏi thường trực đối với nhà báo trong quá trình tác nghiệp - từ phóng viên, biên tập viên đến những người lãnh

đạo quản lý cơ quan báo chí [30, tr.132 - 133]

Trước những tác động của cuộc cách mạng về công nghệ thông tin; sự thay đổi về nhu cầu, tâm lý của công chúng; sự phát triển mạnh mẽ của mạng Internet và sự bùng nổ các phương tiện truyền thông, nhiều cơ quan báo chí địa phương đã linh hoạt tìm cách thích ứng và bước đầu đã thu được những thành công nhất định Tuy nhiên, xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu thông

tin của con người ngày càng cao, "Thông tin chính là những cái mới khác với những điều đã biết" Tại buổi gặp gỡ giới báo chí đầu Xuân 2008, Thủ

tướng Nguyễn Tấn Dũng đã nhấn mạnh yêu cầu: "Báo chí trong điều kiện

cạnh tranh thông tin quyết liệt hiện nay, càng phải cố gắng vươn lên, cung cấp thông tin mau lẹ, kịp thời, chính xác, sắc sảo, đáp ứng nhu cầu thông tin của nhân dân, phục vụ sự điều hành của Chính phủ" Đời sống nhân dân được cải thiện, trình độ dân trí ngày càng được nâng cao nên nhu cầu thông tin của nhân dân đòi hỏi ngày càng cao hơn Báo chí rất cần đến sự đổi mới; nó phải liên tục, phải cập nhật thông tin một cách nhanh chóng kịp thời để đưa những thông tin

mới, mang tính thời sự đến công chúng Khi thông tin về những sự kiện, hiện

tượng, vấn đề thời sự, tờ báo không chỉ đơn thuần làm nhiệm vụ thông tin hiện thực khách quan; mà lý do chính ở đây đó là vì những sự kiện, hiện tượng, vấn

đề thời sự kia phản ánh đời sống dân sinh của con người, gắn với những nhu cầu

cơ bản nhất của con người Người dân đọc báo hàng ngày có thể chỉ để xem: giá xăng, giá gạo, giá sữa, giá hành, giá lúa, tăng giảm thế nào; hàng cứu trợ đã đến vùng bị thiên tai chưa; họ muốn biết cơn bão số 5 đã đi vào đất liền chưa, rầy nâu di trú nhiều ở khu vực nào trong địa phương mình, Hoặc đọc báo để tìm hiểu rõ hơn về chuyện xây dựng trường lớp ở địa phương, về chính sách mới cho đối tượng thất nghiệp, về thủ tục làm giấy sở hữu quyền sử dụng đất, thế chấp vay vốn ngân hàng; hoặc muốn học cách nuôi tôm an toàn, trồng cây đặc

sản hiệu quả trên vùng đất quê mình, Báo chí địa phương không chỉ thông tin đến cho công chúng biết làm sao để "ăn no mặc ấm" mà còn phải từng bước nâng dần trách nhiệm thực hiện chức năng "khai sáng" để mang đến cho công chúng những kiến thức phục vụ cho "ăn ngon, mặc đẹp"

Báo chí địa phương còn đứng trước một trách nhiệm to lớn là thực hiện chức năng diễn đàn của nhân dân, tham gia vào quá trình giám sát, phản biện

xã hội với sự gắn bó với quyền lợi thiết thực của các tầng lớp nhân dân và vì

sự phát triển của quê hương, của cộng đồng, của đất nước Trong thực trạng của xã hội đương đại, vai trò của tính tương tác thông tin trên báo chí địa phương ngày càng phát huy hiệu quả của báo chí trong thực hiện nhiệm vụ tham mưu, đề xuất những biện pháp xây dựng và điều chỉnh chính sách; tham gia tích cực, có trách nhiệm trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu và các tệ nạn xã hội

1.1.2.2 Thách thức về ứng dụng khoa học công nghệ và hội tụ truyền thông

Khoa học kỹ thuật và công nghệ ngày càng phát triển là động lực mạnh mẽ cho báo chí ngày càng vươn cao, vươn xa hơn, thông tin được quảng bá rộng rãi, nhanh chóng đáp ứng được nhu cầu thông tin của công chúng Tuy nhiện, đa dạng hóa thông tin đa chiều trong xu hướng đa phương tiện của báo chí - truyền thông đang đặt nhiều thách thức to lớn đối với báo Đảng địa phương

Như ông Lê Quang Nguyên - Giám đốc Đài PTTH Vĩnh Long đã khẳng định: “Mục tiêu cơ bản, nhất quán trước nhất là làm thế nào để hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao, góp phần ổn định KTXH.” Tuy phải nỗ lực “kiếm tiền” để thực hiện tốt nhiệm vụ tuyên truyền, ổn định và phát triển, nhưng không được xa rời tôn chỉ, mục đích" Nguyên tắc là "kiếm tiền" ở các chương trình giải trí và đầu tư đúng mức cho các chương trình phục vụ nhiệm

vụ chính trị Ở đây, có thể thấy một minh chứng cụ thể, sống động cho luận

điểm: báo chí là một hoạt động chính trị-xã hội và mỗi cơ quan báo chí Việt

Nam nói chung, báo chí địa phương nói riêng, đều phải thực hiện sứ mệnh lịch sử, cũng như nhiệm vụ chính trị và trách nhiệm xã hội của mình Chính

từ mục tiêu chung đó, mỗi cơ quan báo chí luôn bám sát tôn chỉ mục đích, nhưng đồng thời cũng phải có những giải pháp khả thi, quan tâm đúng mức đến mảng hoạt động kinh tế báo chí để nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật, tăng kinh phí hoạt động và tập trung triển khai kế hoạch phát triển chất lượng nội dung thông tin ngày càng thời sự, nhanh nhạy, đa dạng, phong phú, hấp dẫn,… Tuy nhiên, đối với báo Đảng địa phương thì mọi sự không hề thuận lợi: nguồn kinh phí thấp - hầu hết các tờ báo Đảng địa phương nói chung, các

tờ báo của những tỉnh miền Tây Nam bộ (như Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long) vẫn còn phải "sống từ nguồn sữa mẹ" là kinh phí do Tỉnh uỷ cấp hàng năm - chủ yếu là kinh phí hoạt động thường xuyên và để trả lương cán bộ, phóng viên, nhân viên cùng với thực hiện một phần chế độ nhuận bút theo quy định tại Nghị định 61/2002 (nay là Nghị định 18/2014) của Chính phủ

Xu hướng hội tụ truyền thông với việc tận dụng những thành quả của công nghệ thông tin đang đặt ra một vấn đề mang tính 2 mặt Một mặt, nó đòi hỏi một

tư duy quản lý và những đầu tư mới về phương tiện, trang bị cho các cơ quan báo chí địa phương Mặt khác, báo chí đa phương tiện sẽ làm cho báo chí tốt hơn với nội dung đa dạng và phong phú, là cách thức để chiếm được nhiều khán giả hơn,

do đó kinh doanh tốt hơn Nó còn giúp các nhà báo có cơ hội thực hiện tốt hơn vai trò của mình và có thể kể những câu chuyện thích hợp với từng loại hình báo chí Nhưng nó cũng đòi hỏi nhà báo phải suy nghĩ và đủ năng lực, trình độ "đa phương tiện” và cảm thấy tự tin khi thực hiện tin bài cho tất cả các loại hình báo chí Điều quan trọng là báo chí địa phương và các sản phẩm của mình cần phải đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế- xã hội, ổn định chính trị địa phương để xây dựng đất nước Giá trị của sản phẩm báo chí sẽ được đo bằng chất lượng của chúng Độc giả, khán giả sẽ là người quyết định họ đọc gì, xem gì

1.1.2.3 Những thách thức về quản trị

Bên cạnh những hạn chế về cơ sở vật chất trang thiết bị, chất lượng và trình độ đội ngũ cán bộ biên tập, phóng viên, còn có những thách thức về quản trị: Cơ chế, quan niệm lãnh đạo - quản lý chưa theo kịp xu hướng toàn

cầu hóa và thương mại hóa Sức "ì" trong tư duy nông nghiệp giản đơn, phương thức làm việc mang nặng "tình cảm", thói quen "gia trưởng", coi trọng "quan hệ thân tộc, quen biết" trong việc thu nhận, đào tạo, sử dụng và

đề bạt cán bộ, vẫn tồn tại không ít ngay trong bộ máy các cơ quan báo chí

và cơ quan chủ quản của báo chí địa phương Cuộc cách mạng khoa học công nghệ với hệ thống Internet hoạt động hiệu quả làm tăng rất nhanh hàm lượng trí tuệ không chỉ trong ý thức, động cơ mà hành động của mỗi con người mà trực tiếp hơn, nó làm tăng khả năng và hiệu quả của việc tổ chức, quản lý, sản xuất, dịch vụ, làm thay đổi cơ cấu xã hội một cách sâu sắc Thông tin ngày càng thu hẹp không gian và tăng tốc thời gian, làm tăng sự tuỳ thuộc lẫn nhau,

sự giao lưu hợp tác, sự liên kết mọi mặt hoạt động làm biến đổi lối sống tù túng, chật hẹp trước đây, hình thành lối sống công nghiệp và kéo theo nó là trình độ quản lý, tác phong làm việc hiện đại

Trong khi thực trạng toàn cầu hóa và xu hướng cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt trong một "thế giới phẳng" Tất cả những điều đó đặt ra cho những người làm báo Đảng phải đổi mới cả về tư duy, phương pháp quản

lý điều hành hoạt động của toà soạn và trình độ, năng lực tác nghiệp để nâng cao hơn nữa tính hấp dẫn của báo Đảng ở nước ta nói chung, báo Đảng địa phương các tỉnh miền Tây Nam bộ nói riêng, hiện nay

1.2 Trang tin thời sự trên báo in

1.2.1 Đặc điểm thông tin thời sự

Xã hội luôn luôn vận động và phát triển, nhu cầu của mọi người cũng luôn muốn nắm một cách đầy đủ, kịp thời những vấn đề của cuộc sống, những đổi thay của xã hội hằng ngày Một nhà nghiên cứu tin tức nổi tiếng người

Mỹ tên Caspar Jost đã viết trong quyển “Nguyên lý về tin tức học” rằng:

“Chính sự hiếu kỳ và lòng quan tâm của con người với mọi vật là nguồn gốc của niềm ham thích sưu tầm tin tức của con người” [30, tr.162] Báo chí là phương tiện duy nhất có đủ khả năng đáp ứng kịp thời nhất và được mọi người tin tưởng

"Thời sự", theo Từ điển Tiếng Việt, là những sự việc ít nhiều quan trọng trong một lĩnh vực nào đó, xảy ra trong thời gian gần nhất và được nhiều người quan tâm Còn "thông tin" với nghĩa là động từ là truyền tin cho

nhau để biết; và với nghĩa danh từ là điều được truyền đi cho biết, tin truyền

đi (ví dụ nói: bài báo có lượng thông tin cao) Như vậy, thông tin được hiểu

theo hai nghĩa: thứ nhất, đó chính là nội dung thông tin; thứ hai, đó là phương

tiện thông báo, báo tin Theo Philipppe Breton và Serge Proulx trong cuốn

sách "Bùng nổ truyền thông", khái niệm thông tin có 2 hướng nghĩa: Thứ nhất

là, nói về một hành động cụ thể để tạo ra một hình thái (forme); thứ hai là, nói

về sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay biểu tượng Hai hướng nghĩa

này cùng tồn tại, một nhằm vào sự tạo lập cụ thể, một nhằm vào sự tạo lập kiến thức và truyền đạt Nó thể hiện sự gắn kết của 2 lĩnh vực kỹ thuật và

kiến thức Nhóm tác giả Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang đã viết: "Thông tin trong báo chí là một quá trình liên tục, xuyên suốt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa Cuộc sống - Nhà báo - Tác phẩm - Công chúng" [53];

"Khái niệm "thông tin” là nền tảng của công tác báo chí" Còn theo PGS.TS Tạ

Ngọc Tấn thì: thông tin "được hiểu là một loại hình hoạt động để chuyển đi các

nội dung thông báo" [86, tr.22], hoặc "dùng chỉ chất lượng nội dung thông báo" Nhưng khi xét thông tin như một thuật ngữ nền tảng của báo chí thì nó lại "liên quan trực tiếp đến tính hiệu quả của các phương tiện thông tin đại chúng, đến những đòi hỏi về phương pháp, hình thức sáng tạo của nhà báo, đến nguyên tắc

và sự tác động qua lại giữa báo chí và công chúng" [86, tr.23] Như vậy có thể thấy, thông tin không chỉ là tất cả những vấn đề, sự kiện, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội được báo chí phản ánh nhằm phục vụ các nhu cầu: sinh tồn, tìm hiểu, khám phá, về lý tưởng, về thẩm mỹ, của con người (yếu tố nguồn trong chuỗi quy trình truyền thông) mà còn được hiểu là tri thức, tư tưởng do nhà báo tái hiện thông qua lao động sáng tạo từ hiện thực cuộc sống để chuyển tải đến công chúng (yếu tố thông điệp trong chuỗi quy trình truyền thông)

Thông tin thời sự là thông tin những sự việc quan trọng mới xảy ra, đang xảy ra được nhiều người quan tâm Với báo chí, thông tin thời sự là

dòng chảy liên tục, luôn luôn mới Điều đó có nghĩa là thông tin trên báo chí luôn phải mang tính thời sự cao, tức là phải thông tin những vấn đề mới xảy

ra, đang xảy ra, nhiều người đang quan tâm Qua những thông tin thời sự trên báo chí, giúp cho công chúng hiểu đúng đắn, kịp thời và đầy đủ về xã hội mà mình đang sống Chúng ta đều biết "sự kiện" là khái niệm được dùng để chỉ những sự việc, những biến cố xảy ra Nó phải đảm bảo các tiêu chí như tính

xác thực và phải có thời gian, không gian cụ thể Mỗi sự kiện chỉ có tác động

trong phạm vi và một thời gian nhất định nào đó Sự kiện có sức sống riêng Căn cứ vào tầm quan trọng của nó, sự kiện có thể được hình thành nhiều cấp

độ và trong một cấp độ này có thể chứa đựng những cấp độ khác Có những

sự kiện chỉ có giá trị khi được thông tin ngay lập tức Một số sự kiện khác -

do tầm quan trọng tạo ra "thời gian sống" của nó nên nhiều ngày sau vẫn còn thu hút được sự quan tâm của công chúng Giữa các sự kiện còn có mối liên

hệ với nhau và những mối liên hệ này lại cũng có những cấp độ khác nhau

Thông tin thời sự là một nhu cầu thiết yếu của cuộc sống Nhấn mạnh

đặc điểm thông tin thời sự - thông tin sự kiện và vấn đề thời sự của báo chí

là nhằm tạo sự thống nhất trong nhận thức, nguyên tắc và kỹ năng hành nghề của nhà báo, cũng như nhận diện giá trị của sản phẩm báo chí Sự kiện là công

cụ, là phương tiện hữu hiệu của nhà báo Báo chí thông tin sự kiện, xã hội hóa

sự kiện, vấn đề và làm cho nó có thể trở thành sự kiện và vấn đề xã hội, tác động vào nhận thức, thái độ và hành vi của công chúng - đó chính là tính công khai, là "sức mạnh tiềm ẩn" của báo chí - như cách nói của PGS.TS Nguyễn Văn Dững [30, tr.74]

Báo chí là phương tiện thông tin tác động đến đông đảo công chúng một cách thường xuyên liên tục nhất Thông tin sự kiện cần phải xác thực, đúng bản chất, giúp công chúng hiểu được bản chất của sự việc và vấn đề

thông tin Công khai thông tin nhiều chiều giúp công chúng nhìn nhận rõ bản chất sự kiện và vấn đề thông tin, từ đó tỏ thái độ và hành vi ủng hộ hay phản đối rõ ràng Thông tin một chiều, bản chất sự việc dễ bị vo tròn, bóp méo Khi

đề cập đến mảng vấn đề này, tác giả Trần Quang trong bài "Đạo đức nghề

báo: lương tâm và lòng tự trọng" [35, tr.171 - 172] phân tích:

Đạo đức mục đích là hành động theo những quy tắc mà chúng ta mong muốn và coi như luật lệ chung, không cần để ý đến hoàn cảnh

và không có ngoại lệ Ví dụ như trong báo chí, bất cứ tin tức nào thiếu chính xác đều không được chấp nhận Bản chất của hành vi quyết định xem hành vi đó sai hay đúng chứ không lệ thuộc hậu quả của hành vi Còn đạo đức trách nhiêm đề cao quan điểm hoạt động

vì lợi ích của đại bộ phận công chúng (bao gồm lợi ích của Đảng, Nhà nước, quốc gia, dân tộc) Một hành vi được đánh giá là tốt hay xấu phải được xem xét dưới góc độ hậu quả liên quan đến số đông Tại Sóc Trăng, khi đưa tin thuần túy về sự việc biểu tình của các tăng sinh Khmer mà không tìm hiểu cặn kẽ nguyên nhân, phân tích đánh giá việc thông tin sự kiện đơn thuần vì đòi hỏi nhanh nhạy của một vài trang BMĐT

vô hình chung đã góp phần "thổi bùng" sự "bất bình" theo hướng sai trái, không đúng với bản chất sự việc, là tiếp tay cho bọn phản động đang giở thủ đoạn gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc của đất nước Hay như vụ đưa tin về “tiền giả”, về "ăn cá kèo bị ung thư", về "giá sữa", mà thiếu kiểm chứng, chỉ chạy theo nguồn tin ban đầu Từ đó cho thấy, thông tin nhiều chiều của báo chí còn phụ thuộc vào tư duy và văn hóa chính trị, môi trường văn hóa giao tiếp, mức độ dân chủ hóa đời sống xã hội cũng như năng lực và bản lĩnh nghề nghiệp của nhà báo

Thông tin báo chí tác động đến đông đảo người, liên quan đến việc tập hợp và thuyết phục công chúng Do đó, nói tính mục đích của thông tin báo chí, trước hết phải nói đến mục đích chính trị Để đạt được mục đích, báo chí luôn tìm mọi cách, mọi phương tiện và cách thức thực hiện tối ưu hóa trong

mối quan hệ giữa sự kiện và vấn đề thông tin với đông đảo công chúng và dư luận xã hội Tuy nhiên hoat động báo chí không chỉ nhằm mục đích chính trị,

mà còn nhằm các mục đích khác, như văn hóa, dân sinh Vì nó lôi kéo, tập hợp, giáo dục và thuyết phục, tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - văn hóa - xã hội Báo chí là công cụ lôi kéo, tập hợp lực lượng chính trị có hiệu quả nhất và cũng là một trong những công cụ và phương thức nâng cao dân trí hiệu quả nhất

Tính định kỳ của báo chí là sự giao uớc với cộng đồng, là hợp đồng trách nhiệm xã hội của cơ quan báo chí với công chúng xã hội trong việc cung cấp và tiếp nhận thông tin Nó có tác động chi phối đối với hoạt động nghề nghiệp của nhà báo và quy trình sản xuất các ấn phẩm báo chí cũng như làm

cơ sở hình thành kế hoạch và cách thức làm việc, giao tiếp với công chúng xã hội Tính định kỳ tiềm ẩn sức mạnh của báo chí, bởi giao ước giữa cơ quan báo chí với công chúng sẽ tạo ra phản xạ có điều kiện trong tâm lý và thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng Trong thông tin báo chí hiện đại, tính tương tác ngày càng có vai trò quan trọng Một trong những nguyên lý quan trọng của truyền thông là tương tác càng nhiều - tần suất cao, tương tác càng bình đẳng bao nhiêu thì năng lực và hiệu quả truyền thông càng cao bấy nhiêu Tương tác bình đẳng nhưng cần kỹ năng định hướng thông tin, hướng dẫn dư luận xã hội Cơ sở đánh giá hiệu quả tương tác thông tin báo chí là tạo

ra sự đồng thuận xã hội, bảo đảm sự phát triến bền vững

Đối tượng tác động của báo chí là công chúng xã hội, đông đảo dân cư nói chung Sự kiện và vấn đề mà báo chí thông tin hướng vào phục vụ số đông và nhằm giải quyết các vấn đề và nhiệm vụ xã hội đang đặt ra hôm nay, hoặc là vấn đề liên quan đến các nhóm đối tượng, cần cho số đông hiểu ngay,

có thể thống nhất nhận thức ứng xử và xử lý ngay Do đó, thông tin thời sự

nói riêng, thông tin trên báo chí nói chung - dễ nhớ, dễ hiểu và dễ làm theo là

do đòi hỏi từ cuộc sống, từ công chúng xã hội

1.2.2 Vai trò, các thể loại và tiêu chí chất lượng trang tin thời sự trên báo in

1.2.2.1 Vai trò của trang tin thời sự trên báo in

Báo chí thông tin sự kiện và vấn đề đã và đang xảy ra, có ý nghĩa xã hội và được nhiều người quan tâm Đó là những sự kiện công chúng muốn biết, cần biết nhưng chưa biết, hoặc những sự kiện lãnh đạo cần thông tin cho công chúng để thực hiện mục đích chính trị của mình

Sự kiện đời sống bình thường và sự kiện báo chí đều là những sự việc

có thật xảy ra; nhưng sự kiện báo chí liên quan đến nhiều người và được nhiều người muốn biết, cần biết vì nó có ý nghĩa xã hội Sự kiện nào có ý nghĩa nhất thời và chỉ cần thông báo; sự kiện nào có tính vấn đề, có thể khơi gợi, khơi nguồn vấn đề thời sự và bằng cách nào khơi nguồn dư luận xã hội;

kỹ năng khơi nguồn, phản ánh, định hướng và điều hòa dư luận xã hội thông qua thông tin sự kiện, là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn nghề nghiệp trong hoạt động báo chí [30, tr.67]

Báo in có ưu thế nổi bật là có thể thông tin, phân tích, giải thích và giải đáp những vấn đề phức tạp một cách hệ thống, sâu sắc với độ tin cậy cao Báo

in tác động vào thị giác, do đó có lợi thế thu phục lý trí và tình cảm con người bằng tính logic và chiều sâu của nghệ thuật lập luận, thông qua các luận điểm, luận cứ, luận chứng và số liệu chân thực Người đọc có thể hoàn toàn chủ động về không gian, thời gian và tư thế trong việc tiếp nhận thông tin; mặt khác, có thể đọc đi đọc lại một ấn phẩm để nhận thức, khai thác các tầng nấc thông tin về những vấn đề phức tạp, tế nhị Chính lợi thế này cũng đặt ra yêu cầu và tính chuyên nghiệp cao cho những người làm báo in trong quá trình cạnh tranh thông tin hiện nay

Đứng ở góc độ xem xét về các chức năng cơ bản của báo chí, lý thuyết

về chức năng thông tin - giao tiếp đã chỉ ra rằng, các tin tức dù rất chân thực

và mới mẻ nhưng nếu không kịp thời chuyển tải đến người đọc người nghe

thì cũng trở thành tin cũ, sẽ mất đi giá trị của mình Cho nên việc đăng tải các tin tức phải dùng tốc độ nhanh nhất có thể, trong thời gian ngắn nhất có thể, để đưa tin những sự vật hiện tượng vừa mới phát sinh hoặc vẫn đang trong quá trình xảy ra đến cho công chủng Tính kịp thời là điều kiện bên ngoài, đây là một tính chất căn bản của tin tức Theo PGs.Ts Nguyễn Văn Dững: “Khoảng cách thời gian từ khi sự kiện xuất hiện trong cuộc sống đến khi công chúng nhận được thông tin về nó trên báo chí được coi là tính kịp thời Tính kịp thời này phụ thuộc vào khả năng săn tin, khai thác, sản xuất

và chuyển tải (đăng tải) tin tức trên báo chí; tức là không chỉ phụ thuộc vào năng lực săn tin, khai thác và xử lí đề tài của nhà báo, mà còn phụ thuộc vào quy trình sản xuất và chuyển tải - tức là phụ thuộc vào kỹ thuật và công nghệ làm báo” [30, tr166]

Trên các trang báo, chương trình phát thanh, truyền hình luôn có mảng thông tin nhanh chóng, hợp thời, tức là thông tin “nóng”, “hot” Đó

là một trong những yếu tố hàng đầu tạo nên giá trị của sản phẩm báo chí

Chất lượng của tin tức báo chí được quy định bởi ít nhất hai yếu tố là tính mới mẻ và tính gần gũi (gần gũi về không gian địa lý, gần gũi về lợi

ích,…) Những thông tin loại này, trên báo in thường được đăng trên những trang “mặt tiền”, tạo được sự thu hút bạn đọc, gọi là trang thời sự

Hàng ngày, hàng giờ, các sự kiện trên mọi lĩnh vực của đời sống diễn ra như dòng thác, công chúng muốn biết nhưng chưa biết, hoặc thậm chí có hiện tượng loạn, nhiễu thông tin cần báo chí cần thông tin “chính thống” để đáp ứng nhu cầu nhận thức và ứng xử phù hợp Thông tin sự kiện thời sự là tiêu chí đầu tiên quan trọng nhất đánh giá chất lượng sản phẩm báo chí Ngay trong thông tin cũng có nhiều mô thức thông tin khác nhau hướng tới thỏa mãn nhu cầu đời sống hàng ngày của công chúng báo chí, bao gồm thông tin - chỉ dẫn, thông tin - tư vấn, thông tin - giải trí, là

những mô thức thông tin của báo chí hiện đại được công chúng

ưa chuộng bởi tính khả dụng của nó [30, tr 169]

Ở đây, có thể thấy, trang thời sự trên báo in là một mô thức đặc biệt, tập trung phản ánh những sự kiện mới diễn ra hoặc đang diễn ra Trong đó,

thông tin thời sự - chính trị, là loại thông tin phổ biến nhất của báo chí

nước ta, có tính chất quảng bá, đại chúng hóa nhằm thỏa mãn nhu cầu thời

sự của công chúng và phục vụ mục đích, tính chất, khuynh hướng của báo chí Loại thông tin này có thể bao quát hầu hết những sự kiện và vấn đề nổi bật trong nước và thế giới Thông tin thời sự - chính trị có thể gọi là thông tin quảng bá, thông tin phổ quát, phục vụ mọi tầng lớp dân cư nói chung nhằm thỏa mãn mục đích chính trị của chủ thể thông tin - truyền thông Tuy nhiên, trên trang thời sự không chỉ có thông tin thời sự - “thuần tuý chính trị” mà còn có thông tin thời sự trên nhiều lĩnh vực kinh tế, văn hoá, đời sống xã hội, an ninh quốc phòng,… Nó tập trung thông tin các sự kiện

đã và đang xảy ra, có ý nghĩa xã hội và được nhiều người quan tâm Sự kiện đời sống bình thường và sự kiện báo chí đều là những sự việc có thật xảy ra; nhưng sự kiện báo chí liên quan đến nhiều người và được nhiều người muốn biết, cần biết vì nó có ý nghĩa xã hội Sự kiện nào có ý nghĩa nhất thời và chỉ cần thông báo; sự kiện nào có tính vấn đề, có thể khơi gợi, khơi nguồn vấn đề thời sự và sau đó - với những kỹ năng nghề nghiệp của nhà báo - sẽ tiếp tục khơi nguồn dư luận xã hội

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất củaa nhà báo là nhận thức và phản ánh thực tiễn cuộc sống đã và đang diễn ra hàng ngày với những phương thức thông tin, giải thích, giải đáp và bình luận những gì công chúng quan tâm Đa dạng, phong phú và phù hợp là những yêu cầu đặt ra trong việc tổ chức các mô thức thông tin cho công chúng các sự kiện

và vấn đề thời sự, thời cuộc - những vấn đề công chúng bạn đọc quan tâm bức xúc, đòi hỏi muốn biết, được biết, được thông tin một cách công khai,

minh bạch và thỏa mãn nhu cầu nhận thức về những vấn đề liên quan đến lợi ích của họ

1.2.2.2 Các thể loại tin tức thời sự trên báo in

Năm 1992, cuốn "Ký báo chí" của Nguyễn Đức Dũng đã nêu ý kiến đề xuất quan niệm chia 3 loại thể: Thông tấn - Chính luận - Ký báo chí Năm

1999, trong cuốn "Từ lý luận đến thực tiễn báo chí", Tạ Ngọc Tấn nêu quan niệm phân chia tác phẩm báo chí thành 3 loại: “loại tác phẩm thông tin; loại tác phẩm chính luận; loại tác phẩm chính luận-nghệ thuật” Năm 2004: Trong tập đề cương bài giảng “Lịch sử nghiên cứu lý luận báo chí ở Việt Nam”, Trần Thế Phiệt nêu ra cách “chia 4” gồm: “Thông tấn; Chính luận; Thông tấn- nghệ thuật (Ký báo chí); Các tác phẩm văn nghệ trên báo”

Nhìn rộng ra, có thể thấy lý luận báo chí ở một số nước khác không chú

ý lắm đến việc phân loại mà chỉ quan tâm đến kỹ năng sáng tạo tác phẩm Trong lý luận báo chí Mỹ, Pháp, Úc, Thụy Điển,… người ta không không dành thời gian giải thích những đặc điểm của tin, phỏng vấn mà chỉ tập trung chủ yếu vào việc dạy cho phóng viên cách làm tin, làm phỏng vấn như thế nào Trong số những nền báo chí quan tâm đến việc phân loại cũng có những cách thức tiếp cận rất khác nhau Chẳng hạn, có nơi lấy tin làm thể loại hạt nhân và cho rằng các thể loại còn lại đều là các dạng khác nhau của tin Quan niệm này đã dẫn đến các thuật ngữ: “Tin phóng sự”, “Tin đặc tả”, “Tin phỏng vấn”, “Tin tường thuật”

PGS.TS Tạ Ngọc Tấn quan niệm: “thể loại tác phẩm là một khái niệm

để chỉ tính quy luật loại hình cuả tác phẩm báo chí” Ở đây, xin chọn cách

“chia 3” đối với hệ thống thể loại báo chí Các tiêu chí để phân loại là dựa

trên: Đối tượng phản ánh, thông tin (quy mô, tính chất của sự kiện, vấn đề);

Mục đích, chức năng thông tin của tác phẩm; Hình thức, phương pháp phản ánh, chuyển tải thông tin (bố cục, ngôn ngữ) Thứ nhất là nhóm tác phẩm thông tấn, gồm có các thể loại: tin, phỏng vấn, ghi nhanh, điều tra, bài phản

ánh Chúng chỉ có sự khác biệt ít nhiều mức độ về tính chất, dung lượng thông tin và nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin về một khía cạnh nào đó, như tìm hiểu nguyên nhân hay phản ứng xã hội về một sự kiện, vấn đề thời sự Nhóm tác phẩm chính luận bao gồm các thể loại như: xã luận, bình luận, chuyên luận, phiếm luận Mục đích chung của nhóm tác phẩm này là thông tin giúp người ta hiểu sâu hơn về các mối quan hệ, tính chất hay bản chất của sự kiện hay vấn đề thời sự Chính vì thế, phương pháp thể hiện của nhóm tác phẩm này là logic, luận lý và khái quát Nhóm thể loại thứ ba là ký báo chí, tập hợp khá phức hợp các thể loại nằm ở khu vực giao thoa giữa báo chí với loại hình sáng tạo văn học nghệ thuật như: phóng sự, bút ký, nhật ký, ký sự, ghi chép, ký chân dung, sổ tay phóng viên, thư phóng viên Các thể tài báo chí này có thể tiếp nhận các yếu tố như: mô thức kể chuyện và các hình thức thể hiện trong văn hoá dân gian, phương pháp tu từ, cách lựa chọn chi tiết điển hình trong văn học nghệ thuật, cách biểu đạt trong ca dao, tục ngữ, để làm giàu thêm khả năng thông tin

Trên cơ sở đó, luận văn này tập trung nói nhiều về nhóm thể loại thông tấn - các thể loại báo chí thường được sử dụng cho trang tin thời sự trên báo chí in nói chung, báo Đảng miền Tây Nam bộ nói riêng Trong nhóm thể loại này, đối tượng phản ánh chính là sự kiện, vấn đề thời sự Qua khảo sát từ 72/75 biên tập viên - phóng viên của 3 tờ báo địa phương Miền Tây Nam bộ (Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long); có kết hợp thêm 10/18 biên tập viên - phóng viên của các báo tỉnh khác trong khu vực, cho thấy:

- Chiếm nhiều nhất trên các trang tin thời sự là thể loại tin Dạng tin vắn được 25/82 phiếu đề cập đến (chiếm 30,5%); tin ngắn có 79/82 phiếu (96,3%), cho thấy thể loại này thường sử dụng nhất trên trang tin thời sự; kế đến là dạng tin tường thuật (65 phiếu - chiếm 79,3%)

- Ngoài ra, có 33 phiếu (40,2%) cho là thường xuyên sử dụng thể loại bài phản ánh (còn gọi là bài thông tấn) trên trang tin thời sự; thể loại phỏng

vấn có 9 phiếu (11%)

- Đặc biệt, xã luận (nhóm tác phẩm chính luận) cũng có 7 phiếu (8,5%); nhóm loại thể ký báo chí thì có thể loại sổ tay phóng viên (5 phiếu - 6,1%)

Từ trước khi có báo chí, trong cuộc sống đã tồn tại "tin tức" với ý nghĩa

là những thông điệp về các sự việc, sự kiện, hiện tượng, tình huống mới xảy

ra hoặc xuất hiện, được chuyển tải dưới hình thức như khói lửa hay tiếng tù

và, chiêng, trống, mõ, thanh la Sự xuất hiện của báo chí để đáp ứng nhu

cầu thông tin của con người hiện đại và tin đã trở thành một trong thể loại cơ

bản, thông dụng nhất, giữ vai trò quan trọng nhất trong hệ thống các thể loại báo chí Nó phản ánh nhanh về những sự kiện thời sự có ý nghĩa trong đời sống với ngôn ngữ cô đọng, ngắn gọn, trực tiếp và dễ hiểu, So với các thể

loại báo chí khác, tin là thể loại xuất hiện sớm nhất, đồng thời với sự xuất

hiện của báo chí Sự xuất hiện của tin gắn liền với nhu cầu nhận thức về cái mới của con người, giúp con người hiểu biết về thế giới mà họ đang sống và thông qua đó, giúp họ hành động phù hợp với những lợi ích và sự tồn tại của chính bản thân họ Tin là thể loại báo chí phổ biến nhất, năng động nhất và thể hiện rõ nhất sự nhạy bén, tính xác thực của báo chí trong việc phản ánh một hiện thực luôn vận động, biến đổi Tin có nhiệm vụ phản ánh các sự kiện mới chứ không có nhiệm vụ đi sâu vào giải quyết các vấn đề, mặc dù xét cho cùng thì một sự kiện bao giờ cũng toát ra một vấn đề nào đó và ngược lại, một vấn đề chỉ có thể được hình thành trên cơ sở các sự việc, sự kiện Đối tượng

của tin là những sự kiện thời sự Nói cách khác, tin có nhiệm vụ phản ánh kịp thời những sự kiện có thực, mới xảy ra trong đời sống

Nói đến tin là nói đến sự kiện Sự kiện là đối tượng nhận thức, phản ánh của thể loại tin, đồng thời là nội dung của tin Tuy nhiên không phải mỗi

sự kiện đều trở thành đối tương phản ánh của tin Thể loại này quan tâm tới

các sự kiện thời sự cấp bách Đó là những sự kiện mới xảy ra, đang xảy ra sắp xảy ra hoặc mới phát hiện được Sự kiện thời sự cấp bách thường tập trung phản ánh thời điểm bắt đầu và kết thúc của một quá trình vận đông

phát triển của những sự kiện có quy mô lớn hơn Có lẽ vì thể mà người ta

thường nói rằng: "Tin là nghệ thuật của điểm chót" Không giống như phóng

sự hay bình luận, tin phản ánh sự kiện giống như những "lát cắt" Nghĩa là nó không phản ánh sự kiện một cách đầy đủ theo tiến trình, diễn biến mà chỉ thông báo về sự kiện một cách kịp thời ở những thời điểm tiêu biểu - nơi sự

kiện bộc lộ bản chất của nó rõ nhất Nếu sự kiện đó còn đặt ra những vấn đề

cần phải luận bàn hoặc cần phải làm sáng tỏ thì các thể loại khác sẽ tiếp tục vào cuộc

Đối tượng phản ánh của thể loại bài phản ánh (bài thông tấn) là những

sự kiện, vấn đề, tình huống, … xác thực, tiêu biểu trong đời sống Thông tin trong bài phản ánh chủ yếu là mô tả, trình bày, phân tích để tái lập một bức tranh trung thực về các vấn đề và sự kiện Nó giúp cho công chúng nhận biết

về các mối liên hệ phong phú bên trong cùng với xu hướng vận động của các vấn đề và sự kiện trong đời sống Về hình thức, bài phản ánh có thường được trình bày một cách ngắn gọn, chặt chẽ, ngôn ngữ trực tiếp, cụ thể, chính xác, gắn liền với sự thật Cũng giống như tin, trong bài thông tấn, tác giả không xuất hiện trực tiếp ở ngôi thứ nhất và không đóng vai trò là nhân vật trần thuật (được hiểu là tác giả, là nhân chứng khách quan, là người trực tiếp chứng kiến

và thuật lại toàn bộ những sự thật)

Phỏng vấn sự kiện là một dạng của thể loại phỏng vấn Hình thức của thể loại này là những câu hỏi, đáp do tác giả thực hiện đối với các nhân chứng xoay quanh một chủ đề cụ thể nào đó Phỏng vấn sự kiện phải gắn liền với việc phản ánh một sự kiện mới (có thể là đã xảy ra, đang xảy ra, sắp xảy ra) nhưng có nhiều ý nghĩa và có liên quan đến nhiều người Nhiệm vụ của phỏng vấn sự kiện là làm sáng tỏ những khía cạnh xung quanh sự kiện đó, cung cấp cho công chúng thông tin khách quan và trung thực để học có thể điều chỉnh hành vi, nhận thức của mình Không giống với các dạng phỏng vấn khác, phỏng vấn sự kiện thường cung cấp cho công chúng những tài liệu, chi tiết rất

xác thực, cụ thể về sự kiện, tạo cơ sở cho những hành động xã hội của họ Bên cạnh các tác phẩm phỏng vấn sự kiện như trên còn có các dạng khác như phỏng vấn vấn đề, phỏng vấn chân dung…

Bình luận, cũng như phỏng vấn, có thể vừa là phương pháp, vừa là thể loại báo chí Theo TS Đỗ Chí Nghĩa:

Bình luận ngắn đang nổi lên là một dạng bình luận phổ biến và hữu hiệu nhất hiện nay Nó đáp ứng nhu cầu thông tin có chiều sâu về những vấn đề cụ thể một cách nhanh chóng, chình xác, có lý lẽ phân tích thuyết phục ( ) Bằng góc nhìn đa chiều, phong phú, bằng sự gợi mở, tranh luận, bình luận ngắn có thể tạo nên những cách nhìn, những chia sẻ sâu sắc về những vấn đề cụ thể một cách tương đối cởi mở, sinh động [65, tr.15]

Còn PGS.TS Trần Thế Phiệt đã đưa ra quan niệm:

Bình luận ngắn có đề tài rộng rãi Bình luận ngắn có thể đề cập tới những vấn đề theo dòng thời sự phụ và có thể chỉ vạch ra một khía cạnh nào đó có vấn đề bức thiết nhất trong cuộc đấu tranh, trong lao động sản xuất, công tác, học tập và sinh hoạt hang ngày Đó thường

là những vấn đề chưa tới mức để viết thành những bài bình luận thời sự quan trọng [70, tr.39]

PGS.TS Trần Thế Phiệt còn khu biệt bình luận ngắn trong khuôn khổ

dung lượng cụ thể “khoảng 20 - 30 dòng chữ in” dựa trên kinh nghiệm cá

nhân và sự khảo sát các tác phẩm bình luận được coi là ngắn Còn TS Đỗ Chí Nghĩa thì đưa ra khái niệm chung:

Bình luận ngắn là dạng bình luận có dung lượng ngắn gọn, súc tích, nội dung đi thẳng vào vấn đề cụ thể, trực diện, giúp công chúng định hướng kịp thời trước những vấn đề, những chi tiết hàng ngày, hàng giờ nảy sinh từ cuộc sống xã hội Bình luận ngắn có sự tham gia trực tiếp của đông đảo công chúng với tác giả hoặc người gợi ý

đề tài cho các tác phẩm mới ra đời [65, tr.15]

Đây là thể loại xuất hiện khá nhiều trên báo Đảng địa phương ĐBSCL trong đôi ba năm trở lại đây Đặc điểm của thể loại này là đáp ứng tính thời sự nóng hổi; dung lượng ngắn, gọn; thể hiện quan điểm, chính kiến trực diện; có thể thu hút sự quan tâm, tham gia của đông đảo cộng tác viên, các nhà hoạt động xã hội, chính khách, chuyên gia có sự am tường, chuyên sâu về từng lĩnh vực

Xã luận là thể loại đã từng được coi “là ngọn cờ chỉ đạo, là pháp lệnh hàng ngày (hoặc trong thời gian trước mắt)” của một tờ báo Nó có nhiệm vụ

“quán triệt tư tưởng trung tâm của một số báo, nêu ra những nhiệm vụ cần kíp phải làm ngay” Mặc dù có ý kiến cho rằng “xã luận là một bài bình luận quan trọng nhất, trình bày quan điểm, đường lối của tờ báo đối với những vấn đề thời

sự, chính trị trước mắt"; nhưng có thể thấy rằng thể loại này có phạm vi phản ánh

và đối tượng phản ánh rộng hơn bình luận Nó thường xuất hiện trước một biến cố hay một chủ trương hành động lớn có tác động đến toàn xã hội Chức năng của xã luận là định hướng trên một phạm vi rộng lớn, do đó nó thể hiện tiếng nói chính thức của tờ báo (và sau nó là của Đảng, của Nhà nước hoặc của cơ quan, ngành chủ quản của tờ báo) ở các loại báo chính trị, xã luận có vai trò rất quan trọng Cùng với bình luận, nó thể hiện rõ nhất ý chí, thái độ chính trị của tờ báo Cần nhấn mạnh rằng: mặc dù có nhiều điểm gần gũi - nhất là ở năng lực thông tin lý lẽ, nhưng giữa bình luận và xã luận vẫn có khác biệt Tác phẩm xã luận thường đề ra các nhiệm vụ chính trị, còn một bài bình luận không nhất thiết phải là chỉ thị để hành động Các bài xã luận thường có cấu trúc theo phương pháp diễn dịch - từ một vài luận điểm, triển khai thành những nội dung lớn có tính chất định hướng rộng, còn bình luận chủ yếu đi theo phương pháp quy nạp Nó rút ra kết luận thông qua việc bàn luận về những cái cụ thể

Riêng đối với thể loại sổ tay phóng viên, qua khảo sát thực tế trên 3 tờ báo miền Tây Nam bộ (Sóc Trăng, An Giang, Vĩnh Long), có thể thấy những tác phẩm báo chí được cho là "sổ tay phóng viên", thực chất không mang