Giải quyết tình huống về khai miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản sai quy định

Tôi xin trình bày đề tài “Giải quyết tình huống về khai miễn thuế Thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản sai quy định ” để làm rõ những mặt đã thực hiện được và

LỜI NÓI ĐẦU

Thuế thu nhập nói chung và thuế thu nhập cá nhân nói riêng được áp dụng từlâu trên thế giới và có lịch sử hàng trăm năm nay

Ở Việt Nam, cùng với quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa và thực hiện nền kinh tế mở, sản xuất kinh doanh trongnước và đầu tư nước ngoài đều tăng mạnh, đời sống kinh tế xã hội có những bướcchuyển đáng kể Tuy nhiên, kèm theo đó là sự phát sinh chênh lệch về mức sốngngày càng rõ rệt, tiền lương, tiền công của người lao động giữa các đơn vị nhất làkhu vực kinh tế quốc doanh và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài có sự khác biệtngày càng lớn Trong bối cảnh đó hệ thống chính sách thuế được cải cách bước 1năm 1990, bên cạnh luật thuế lợi tức áp dụng đối với cơ sở sản xuất kinh doanh,Quốc hội uỷ quyền cho Hội đồng Nhà nước ban hành pháp lệnh thuế thu nhập đốivới ngưòi có thu nhập cao ngày 27/12/1990 và có hiệu lực thi hành kể từ ngày01/4/1991, nhằm động viên sự đóng góp của những cá nhân có thu nhập cao Trongquá trình thực hiện đến nay Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao

đã có sáu lần sửa đổi, bổ sung vào tháng 3/1992, tháng 6/1994, tháng 2/1997, tháng7/1999, tháng 5/2001, tháng 3/2004 Các lần sửa đổi Pháp lệnh thuế TNCN đã mởrộng phạm vi thu thuế thu nhập cá nhân sang các khu vực hưởng lương khác tại cácdoanh nghiệp trong nước và một số cơ quan của nhà nước, cá nhân có thu nhập cao,tăng cường công tác quản lý thu nộp thuế, nhưng chủ yếu các lần sửa đổi vẫn là sửamức khởi điểm tính thuế, thuế suất, giãn cách thu nhập chịu thuế giữa các bậc thuếcủa biểu thuế

Ngày 21/11/2007, Quốc hội ban hành Luật thuế thu nhập cá nhân và chínhthức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2009, thay thế cho Thuế thu nhập với người

có thu nhập cao trước đây Việc chuyển cá nhân, hộ kinh doanh hiện đang nộp thuếthu nhập doanh nghiệp và mở rộng thêm các đối tượng có thu nhập từ đầu tư vốn

và tài sản vào nộp thuế thu nhập cá nhân sẽ đảm bảo công bằng trong điều tiết thunhập của cá nhân và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Qua quá trình học tập, nghiên cứu tại “lớp bồi dưỡng nghiệp vụ ngạch kiểmtra viên thuế” do Trường nghiệp vụ thuế mở; dưới sự trực tiếp giảng dạy của cácThầy, Cô giảng viên của Trường nghiệp vụ thuế; các Thầy, Cô của Học viện Hànhchính và qua thực tiễn công tác tại phòng Tổng hợp- Chi cục thuế Huyện Ba Chẽ

Tôi xin trình bày đề tài “Giải quyết tình huống về khai miễn thuế Thu nhập cá

nhân đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản sai quy định ” để làm rõ

những mặt đã thực hiện được và những tồn tại trong quá trình xác định nghĩa vụthuế của người nộp thuế đối với cơ quan thuế Với những kiến thức bản thân cònhạn chế, bài tiểu luận sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết Rất mong được sựgóp ý, chỉ bảo của các Thầy, Cô giáo để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn

Tôi xin trân trọng cám ơn!

I- MÔ TẢ TÌNH HUỐNG

1 Hoăn cảnh ra đời

Ngăy 01/6/2014, Chi cục thuế huyện Ba Chẽ nhận phiếu chuyển thông tin số

60 từ văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất trực thuộc phòng Tăi nguyín - Môitrường huyện Ba Chẽ chuyển đến Thông tin về chuyển nhượng nhă ở, quyền sửdụng đất được phản ânh trín hồ sơ cụ thể như sau:

Theo hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vă tăi sản gắn liền với đấtgồm có: Bín chuyển nhượng (chuyển nhượng quyền sử dụng đất ở, sở hữu nhă ở) lăÔng: Nguyễn Văn Thănh cùng vợ lă Bă Lí Thị Bích Lan, người đứng tín trín giấychứng nhận quyền sử dụng đất lă Ông: Nguyễn Văn Thănh Bín nhận chuyểnnhượng lă Ông Hoăng Đức Thuần cùng vợ lă Bă Thđn Thị Thuý Hảo Lô đất đượcchuyển nhượng toăn bộ có diện tích đất ở lă 120 m2 vă tăi sản gắn liền trín đất lăngôi nhă cấp 4 (Tường gạch, mâi ngói), xđy năm 2007, với diện tích săn nhă lă 80

m2 có địa chỉ tại vị trí số 01 - xê Đồn Đạc, huyện Ba Chẽ Câc thông tin liín quan vềchuyển nhượng kỉm theo: Thông tin tự kí khai của Ông Nguyễn Văn Thănh về việcxâc định quyền sử dụng đất vă tăi sản gắn liền trín đất lă chỉ có một nhă ở, đất ởduy nhất Vă sổ hộ khẩu của hộ gia đình Ông Hoăng Đức Thuần

2 Diễn biến tình huống

Căn cứ văo hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vă tăi sản gắn liềnvới đất ngăy 20/5/2014: Giâ chuyển nhượng quyền sử dụng đất vă tăi sản gắn liềntrín đất của hợp đồng lă: 200.000.000 đồng (Trong đó: giâ trị đất ở của 120 m2 lă150.000.000 đồng; giâ trị của 80 m2 ngôi nhă cấp 4 lă 50.000.000 đồng)

Phần xâc định giâ trị bất động sản vă tính thuế của cơ quan thuế như sau:

2.1 Thu nhập chịu thuế từ chuyển nhượng bất động sản

- Do vợ chồng Ông Thành không xác định được giá mua bất động sản và cácchi phí liên quan đến việc chuyển nhượng bất động sản thì thu nhập chịu thuế đượcxác định là giá chuyển nhượng bất động sản (Theo Khoản 2 Điều 14 Luật thuếTNCN Thuế suất thuế thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản được áp dụng theobiểu thuế suất toàn phần (áp dụng với trường hợp chuyển nhượng bất động sản theoKhoản 2 Điều 14 Luật thuế TNCN) là 2%

- Thực hiện Công văn số 6261/BTC-TCT ngày 16/5/2011 bộ phận kê khaicăn cứ vào thông tin của cá nhân có hoạt động chuyển nhượng (họ tên, ngày sinh,giới tính, số chứng minh thư nhân dân, địa chỉ đăng ký hộ khẩu, địa chỉ cư trú) tiếnhành tạo mã số thuế cho cá nhân Tiến hành cấp MST cho Ông Nguyễn Văn Thành

- Xác định giá trị của đất chuyển nhượng:

+ Giá đất trên hợp đồng chuyển nhượng là: 150.000.000 đồng (mức giá:1.250.000 đồng/m2)

+ Theo Quyết định số: 3566/2013/QĐ-UBND tỉnh Quảng Ninh ngày26/12/2013 quy định về giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh tại vị trí số01- xã Đồn Đạc thì giá trị đất theo giá của UBND tỉnh quy định là: 108.000.000đồng (mức giá 900.000 đồng/m2)

Giá đất theo hợp đồng chuyển nhượng cao hơn giá đất do UBND tỉnh quyđịnh tại thời điểm chuyển nhượng Do vậy thu nhập chịu thuế đối với chuyểnnhượng bất động sản sẽ được lấy theo giá chuyển nhượng ghi trên hợp đồng

- Xác định giá trị nhà, kết cấu hạ tầng và công trình gắn liền trên đất:

Căn cứ theo quy định của Bộ Xây dựng về phân loại nhà, tiêu chuẩn, địnhmức xây dựng, giá trị thực tế còn lại của công trình trên đất tại thời điểm chuyểnnhượng

+ Ngôi nhà cấp 4 (Tường gạch, mái ngói) được xây dựng từ năm 2007 Tỷ lệ(%) chất lượng còn lại của nhà là: 65% (Theo Quyết định số 4041/2011/QĐ-UBNDngày 20/12/2011).

+ Mức giá xây dựng mới của 1 m2 sàn nhà được áp dụng theo Quyết định số

51.480.000 đồng

Giá trị nhà theo hợp đồng chuyển nhượng là 50.000.000 đồng thấp hơn giáđất do UBND tỉnh quy định tại thời điểm chuyển nhượng là 51.480.000 đồng Dovậy thu nhập chịu thuế đối với chuyển nhượng bất động sản sẽ được lấy theo giácủa UBND tỉnh quy định

Như vậy Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản làm căn cứ để tính thuếlà: 150.000.000 đồng (đất ở) + 51.480.000 đồng (nhà ở) = 201.480.000 đồng

2.2 Lệ phí trước bạ

Theo quy định Ông Hoàng Đức Thuần là người có tài sản phải nộp lệ phítrước bạ trước khi đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng với cơ quan nhà nước cóthẩm quyền

Đối với tài sản nhận chuyển nhượng thì giá tính lệ phí trước bạ là giá theohợp đồng chuyển nhượng Tuy nhiên do giá chuyển nhượng trên hợp đồng chuyểnnhượng giữa Ông Nguyễn Văn Thành và Ông Hoàng Đức Thuần thấp hơn giá đất

do UBND tỉnh quy định tại thời điểm tính lệ phí trước bạ Do vậy lệ phí trước bạđối với tài sản là nhà ở, đất ở sẽ được xác định theo giá của UBND tỉnh quy định.Mức thu lệ phí trước bạ được xác định theo tỷ lệ (%) trên giá trị tài sản tính lệ phítrước bạ đối với nhà, đất là: 0,5%

Lệ phí trước bạ phải nộp là: 201.480.000 đồng x 0,5% = 1.007.400 đồng

2 3 Xác định trường hợp miễn, giảm và tính thuế của cơ quan thuế

- Theo phiếu chuyển thông tin Ông Nguyễn Văn Thành có viết 1 bản tự khaitrong đó xác định toàn bộ diện tích đất ở, diện tích nhà chuyển nhượng là tài sảnduy nhất của Ông và vợ là bà Lê Thị Bích Lan

Đối với thu nhập từ chuyển nhượng nhà ở, quyền sử dụng đất ở và tài sảngắn liền với đất ở của cá nhân trong trường hợp người chuyển nhượng chỉ có duynhất một nhà ở, quyền sử dụng đất ở duy nhất tại Việt Nam, được miễn thuế thunhập cá nhân theo quy định tại điểm b, Khoản 1, Điều 3 Thông tư số 111/2013/TT-BTC ngày 15/8/2013 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành một số điều của Luậtthuế thu nhập cá nhân, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế thu nhập cánhân và Nghị định số 65/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điềucủa Luật thuế thu nhập cá nhân và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuếthu nhập cá nhân Cá nhân chuyển nhượng tự khai và ghi rõ được miễn thuế thunhập cá nhân theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân và chịutrách nhiệm trước pháp luật về việc khai có duy nhất một nhà ở, quyền sử dụng đất

ở tại Việt Nam Mọi trường hợp phát hiện khai không đúng đều là hành vi gian lậnthuế, cá nhân chuyển nhượng nếu vi phạm sẽ bị truy thu thuế và bị phạt về hành vigian lận thuế theo quy định của pháp luật về quản lý thuế

Như vậy căn cứ vào hồ sơ và các giấy tờ liên quan đến việc chuyển nhượngbất động sản của Ông Nguyễn Văn Thành và vợ là Bà Lê Thị Bích Lan cơ quanthuế xác định khoản thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản của Ông Nguyễn VănThành thuộc diện được miễn thuế thu nhập cá nhân theo quy định tại khoản 2 điều 4luật thuế thu nhập cá nhân

+ Số thuế thu nhập cá nhân được miễn là: 201.480.000 đồng x 2% = 4.029.600

- Về lệ phí trước bạ

Hồ sơ kê khai lệ phí trước bạ của Ông Hoàng Đức Thuần có kèm theo sổ hộkhẩu của hộ Ông Hoàng Đức Thuần trong đó có xác nhận Ông Hoàng ĐứcThuần và vợ là Bà Thân Thị Thuý Hảo là người dân tộc Sắn chỉ.

Theo quy định Ông Hoàng Đức Thuần và vợ là Bà Thân Thị Thuý Hảo thuộc diễn được miễn lệ phí trước bạ tại Khoản 1 Điều 1 Nghị định số

80/2009/NĐ-CP đối với nhà ở, đất ở của người dân tộc thiểu số ở các xã thuộc vùng khó khăn

- Ngày 03/6/2014 Chi cục thuế huyện Ba Chẽ gủi thông báo số 60: về nộp

lệ phí trước bạ (theo mẫu số 01-1/LPTB) và tờ khai về thuế thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản (theo mẫu số 11/KK-TNCN) Các thông báo này được thực hiện theo Thông tư 156/2013/TT-BTC ngày 6/11/2013 của Bộ tài chính hướng dẫn thi hành một số điều của Luật quản lý thuế

Sự việc vừa nêu chỉ là nghiệp vụ tính thuế, thông báo thuế thông thường của

cơ quan Thuế và sẽ chẳng có gì đáng phải nêu nếu như vào ngày 14/6/2014 cơ quanThuế không nhận được phiếu chuyển thông tin số 75, lô đất chuyển nhượng tại địabàn xã Lương Mông huyện Ba Chẽ và người chuyển nhượng là bà Lê Thị Bích Lan

có ngày sinh và chứng minh thư nhân dân trùng với người đồng sở hữu về quyền sửdụng nhà và đất ở là Ông Nguyễn Văn Thành tại phiếu chuyển thông tin số 60 đãnêu tại phần trên

Chi cục thuế đã kiểm tra thông tin tại phòng Tài nguyên – Môi trường huyệnthì xác định được người có tài sản chuyển nhượng mới phát sinh này đúng là người

đã có tài sản chuyển nhượng và đã kê khai thuế tại hồ sơ địa chính kèm phiếuchuyển thông tin số 60 ngày 01/6/2014 Như vậy vấn đề đặt ra là Ông Nguyễn VănThành và vợ là bà Lê Thị Bích Lan là người có khoản thu nhập từ chuyển nhượngnhà ở và quyền sử dụng đất thuộc diện thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhâncho cá nhân chỉ có một nhà ở, đất ở duy nhất tại Việt Nam có khai man để trốn thuếhay không hay chỉ một mình bà Lê Thị Bích Lan là người trốn thuế hoặc việc khai

thông tin sai chỉ là do chưa thông hiểu về chính sách thuế nên đã kê khai sai lệchthông tin và vấn đề trên đúng là một tình huống có liên quan đến quản lý Nhànước đối với lĩnh vực thuế

II- XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG

Từ tình huống đã nêu, mục tiêu xử lý tình huống được đặt ra cho công chứcquản lý thu khác và Chi cục thuế huyện Ba Chẽ là:

- Trước hết phải tập trung xác định việc thông tin do người nộp thuế khai vềquyền sử dụng đất, sở hữu nhà ở đã được lưu tại hồ sơ xác định nghĩa vụ thuế củangười sử dụng đất số 60 ngày 01/6/2014 là đúng hay sai, nếu là sai thì sai toàn bộhay sai một phần đồng thời xác định được quyền sử dụng đất, sở hữu nhà ở tại hồ sơđịa chính số 75 ngày 14/6/2014 là tài sản chung của Ông Thành và bà Lan hay củariêng bà Lan từ đó có kết luận chính xác việc có vi phạm hay không vi phạm chínhsách thuế của người nộp thuế

- Sau khi đã xác định được nội dung của sự việc sẽ có những giải pháp điềuchỉnh cụ thể để thực hiện, bao gồm: giáo dục, tuyên truyền, phổ biến chính sáchthuế nếu xét thấy lỗi sai là do người nộp thuế thiếu thông tin về chính sách thuế; xử

lý sai phạm nếu có cơ sở xác định người nộp thuế cố tình khai man để trốn thuế;triển khai các biện pháp điều chỉnh việc thực thi nhiệm vụ của công chức thuế nếuxác định việc sai phạm là do công chức thuế; đề nghị cấp trên nghiên cứu hoànthiện chính sách thuế nếu xét thấy chính sách thuế quy định của luật thuế hiện hành

về xử lý tình huống đã xảy ra chưa được hợp lý, tất cả các nội dung vừa nêu lànhằm để đạt được mục tiêu tăng cường pháp chế, đảm bảo chính sách thuế đượcthực thi một cách nghiêm chỉnh

- Mục tiêu cuối cùng của việc xử lý tình huống chính là nhằm bảo vệ việcthực thi pháp luật thuế được đảm bảo nghiêm minh, đồng thời bảo vệ quyền và lợiích hợp pháp của người nộp thuế và cũng để làm rõ những nguyên nhân dẫn đến sai

phạm của người nộp thuế (nếu có) để có những cơ sở xác định xử phạt vi phạmhành chính thuế hợp tình, hợp lý.

III- PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ

1 Phân tích nguyên nhân

Từ tình huống đã xảy ra, tại Chi cục thuế huyện Ba Chẽ là nơi tiếp nhận và

xử lý hồ sơ mà trực tiếp là công chức quản lý thu khác phải tiến hành phân tích,đánh giá kết quả kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuế cụ thể như sau:

- Nguyên nhân khách quan:

Điểm b.2) khoản 1 điều 3 thông tư 111/2013/TT-BTC ngày 15/8/2013 của BộTài chính hướng dẫn thi hành một số điều của Luật thuế thu nhập cá nhân và hướngdẫn thi hành Nghị định số 65/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một sốđiều của Luật thuế Thu nhập cá nhân “Nhà ở, đất ở duy nhất được miễn thuế do cánhân chuyển nhượng bất động sản tự khai và chịu trách nhiệm Nếu phát hiện khôngđúng sẽ bị xử lý truy thu thuế và phạt về hành vi vi phạm pháp Luật thuế theo quyđịnh của pháp luật về quản lý thuế ”

Luật thuế Thu nhập cá nhân ra đời và có hiệu lực từ ngày 01/01/2009 mặc dùđến nay Luật thuế TNCN đã được thực hiện hơn 4 năm tuy đã có các văn bản bổsung, điều chỉnh một số điều của Luật thuế TNCN nhưng một số mẫu trên hồ sơkhai thuế nhất là hồ sơ khai thuế đối với trường hợp chuyển nhượng bất động sảnxác định là nhà ở, đất ở duy nhất vẫn chưa có mẫu thống nhất cho người nộp thuếkhai các thông tin liên quan đến chuyển nhượng bất động sản Người chuyểnnhượng sẽ gặp khó khăn trong việc xác định quyền lợi, nghĩa vụ khi phải tự khaicác thông tin liên quan đến việc chuyển nhượng, như vậy càng không thể tránh khỏinhững sai phạm do phải tự khai, tự xác định, tự chịu trách nhiệm mà không có mẫukhai sẵn để biết rằng bản thân mình phải tự khai cái gì, xác định cái gì và tự chịutrách nhiệm trong vấn đề gì.Việc kê khai sai thông tin về chuyển nhượng bất dộng

sản trong trường hợp này có thể do nguyên nhân khách quan mà không phải từ chủquan của người nộp thuế hoặc của công chức thuế.

- Nguyên nhân Chủ quan:

* Về phía người nộp thuế:

chuyển nhượng nhà ở, quyền sử dụng đất ở và tài sản gắn liền với đất ở của cá nhântrong trường hợp cá nhân chỉ có một nhà ở, đất ở duy nhất” Là khoản thu nhậpđược miễn thuế Như vậy xét về hồ sơ của Ông Nguyễn Văn Thành thì:

Vào thời điểm Ông Thành được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lànăm 2004, nguồn gốc của lô đất được cấp giấy chứng nhận là hợp thức hoá chongười đang sử dụng đất, tại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ ghi tên ÔngThành, mặc dù tại hồ sơ có xác định lô đất được cấp giấy cùng nhà ở gắn liền trênđất là tài sản của chung hai vợ chồng có sau hôn nhân của Ông Thành và Bà Lan,đây chính là kẽ hở để người nộp thuế thực hiện hành vi trốn thuế

Khoản 2 điều 4 của Luật thuế thu nhập cá nhân quy định, “ Thu nhập từchuyển nhượng nhà ở, quyền sử dụng đất ở và tài sản gắn liền đất ở của cá nhântrong trường hợp cá nhân chỉ có một nhà ở, đất ở duy nhất ” được miễn thuế, nhưvậy với quy định ở khoản này kết hợp với việc trên giấy chứng nhận quyền sử dụngđất chỉ ghi tên ông Thành cũng dẫn đến người nộp thuế sẵn sàng hiểu sai quy định

để trốn thuế

* Đối với Công chức quản lý thu khác: Khi tiếp nhận hồ sơ từ Văn phòngđăng ký quyền sử dụng đất chuyển đến thì đối với công chức quản lý thu khác phảikiểm tra hồ sơ ngay tại trụ sở làm việc của cơ quan thuế rồi mới được ký vào sổgiao nhận hồ sơ Ngay sau khi phát hiện những điểm đáng ngờ cần phải được kiểmtra xem xét thì sự việc đã được cán bộ quản lý thu trực tiếp xác minh, tìm hiểu vàbáo cáo Ban lãnh đạo Chi cục để giải quyết Vì vậy đây không phải là nguyên nhângây ra sai phạm của công chức thuế