Vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía bắc (khảo sát các báo cao bằng, hà giang, lạng sơn từ tháng 12015 tháng 62015)

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc” Khảo sát các báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạ

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NÔNG TIẾN QUYẾT

VẤN ĐỀ SỬ DỤNG ẢNH VỀ CHỦ QUYỀN AN NINH BIÊN GIỚI QUỐC GIA TRÊN BÁO ĐỊA PHƯƠNG

CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC

(Khảo sát các báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn

từ tháng 1/2015 - tháng 6/2015)

Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số : 60 3 2 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Nguyễn Quang Hòa

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Luận văn được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Quang Hòa Tài liệu và số liệu trích dẫn trong luận văn là trung thực và đáng tin cậy Kết quả trong bài không trùng lặp với những công trình đã được nghiên cứu trước đây

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nông Tiến Quyết

Bảng 2.1 Số lượng ảnh tính trung bình trên báo in so với đề tài tuyên

truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia 43

Bảng 2.2 Số lượng ảnh tính trung bình trên báo điện tử so với đề tài tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia .44

Bảng 2.3 Số lượng ảnh tính trung bình theo đề tài tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên Báo Cao Bằng .45

Bảng 2.4 Số lượng ảnh tính trung bình theo đề tài tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên Báo Hà Giang 45

Bảng 2.5 Số lượng ảnh tính trung bình theo đề tài tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên Báo Lạng Sơn 46

Bảng 2.6 Địa phương khảo sát 47

Bảng 2 7 Đặc điểm đối tượng khảo sát (288:100%) 48

Bảng 2.8 Các khổ báo Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn 54

Bảng 2.9 Tổ chức nhân sự phòng Thư ký tòa soạn, phòng Biên tập của ba báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn 55

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Đánh giá của công chúng (độc giả, nhà báo) về số lượng

ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia đăng trên báo .49

Biểu đồ 2.2 Ý kiến của công chúng đối với hình thức ảnh về chủ quyền

an ninh biên giới quốc gia .50

Biểu đồ 2.3 Ý kiến của nhà báo đối với hình thức ảnh về chủ quyền an

ninh biên giới quốc gia 51

Biểu đồ 2.4 Ý kiến của công chúng đối với nội dung ảnh về chủ quyền

an ninh biên giới quốc gia 51

Biểu đồ 2.5 Ý kiến của nhà báo đối với nội dung ảnh về chủ quyền an

ninh biên giới quốc gia .52

DANH MỤC MÔ HÌNH

Mô hình 2.1 Quy trình thực hiện sản xuất sản phẩm ảnh báo chí 56

Mô hình 2.2 Mô hình trình bày báo của Báo Lạng Sơn .60

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG 12

1.1 Một số vấn đề lý luận về ảnh, chủ quyền an ninh biên giới quốc gia 12

1.2 Quan điểm, đường lối của Nhà nước Việt Nam về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia 25

1.3 Báo chí với vấn đề bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia 28

Chương 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ẢNH VỀ CHỦ QUYỀN AN NINH BIÊN GIỚI QUỐC GIA TRÊN BÁO ĐỊA PHƯƠNG CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC 34

2.1 Giới thiệu về ba báo địa phương: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn 34

2.2 Khảo sát ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên ba báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn 41

2.3 Tổ chức trình bày, sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương ba tỉnh Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn 53

Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG SỬ DỤNG ẢNH VỀ CHỦ QUYỀN AN NINH BIÊN GIỚI QUỐC GIA TRÊN BÁO ĐỊA PHƯƠNG CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC 81

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên ba báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn 79

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền 85

3.3 Một số đề xuất, kiến nghị 92

KẾT LUẬN 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 104

PHỤ LỤC 109

TÓM TẮT LUẬN VĂN 155

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia là một nhiệm vụ nặng nề nhưng vô cùng thiêng liêng mà bao thế

hệ người Việt Nam hy sinh xương máu để giữ gìn Nối tiếp truyền thống tự hào của cha ông, các thế hệ hôm nay đã không ngừng phấn đấu, chịu đựng gian khổ, kiên quyết bám trụ nơi tuyến đầu để bảo vệ toàn vẹn từng tấc đất biên cương của Tổ quốc

Việt Nam có đường biên giới trên đất liền dài 4.550 km tiếp giáp với Trung Quốc ở phía Bắc, với Lào và Căm-pu-chia ở phía Tây; phía Đông giáp biển Đông Biên giới có vị trí chiến lược quan trọng cả về kinh tế, chính trị quốc phòng, an ninh và đối ngoại nhưng do yếu tố khách quan và chủ quan, điều kiện địa lý, hạ tầng cơ sở còn hạn chế, trình độ dân trí chưa đồng đều Hiện nay trên tuyến biên giới đang có xu thế hòa hoãn, hữu nghị hợp tác nhưng vẫn còn nhiều sự tác động, phá hoại của các đối tượng, các lực lượng thù địch trong và ngoài nước, tiềm ẩn những nguy cơ mất an toàn

Ba tỉnh Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn nằm ở phía Đông - Bắc nước

ta, giáp Trung Quốc với đường biên giới dài 863 km Từ xưa, vùng đất biên cương này đã giữ một vị trí chiến lược quan trọng và được coi là “phên dậu” che chở cho vùng Đông - Bắc của Tổ quốc Trải qua quá trình hình thành và phát triển, các tỉnh Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn có bề dày lịch sử rất đáng

Thực tế, tại các tỉnh biên giới bên cạnh sự phát triển của các khu kinh tế cửa khẩu, các cặp chợ đường biên được mở cùng với sự thông thương hàng hóa, giao lưu kinh tế, văn hóa giữa nhân dân hai bên biên giới thì vấn đề an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội cũng đặt ra những yêu cầu mới Trong những năm qua, trên toàn tuyến biên giới Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn các loại tội phạm như buôn bán phụ nữ, trẻ em, tàng trữ vận chuyển buôn bán trái phép ma túy, vận chuyển tiêu thụ gia cầm nhập lậu, buôn bán hàng lậu, vận chuyển buôn bán pháo nổ, người Việt Nam vượt biên trái phép sang Trung Quốc làm thuê diễn biến vẫn phức tạp

Tình hình trên đang đặt ra yêu cầu mới so với nhiệm vụ tuyên truyền cho sự nghiệp bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ cấp tỉnh, Báo Cao Bằng, Báo Hà Giang, Báo Lạng Sơn luôn nỗ lực, khắc phục khó khăn, vượt qua thách thức, không ngừng nâng cao chất lượng thông tin, tuyên truyền Đẩy mạnh tuyên truyền các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; cổ vũ động viên các gương điển hình tiên tiến trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước; phản ánh các hoạt động đấu tranh chống lại các thế lực thù địch, diễn biến hòa bình; tập hợp, tổ chức và cổ vũ cán bộ, chiến sỹ, nhân dân các dân tộc, cổ vũ mạnh mẽ phong trào toàn dân tham gia bảo vệ biên giới, công tác giữ gìn an ninh trật tự

an toàn xã hội; đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Tuy nhiên, thực tế chất lượng sử dụng ảnh nói chung và ảnh về chủ quyền an ninh biên giới nói riêng trên ấn phẩm của các báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn còn nhiều tiêu chí chưa đạt như mong muốn Nguyên nhân do trình độ, phương tiện máy móc của người chụp (cả phóng viên và cộng tác viên) còn thấp Cách sử dụng, trình bày ảnh trên báo còn hạn chế

về chất lượng, số lượng còn ít, thể loại nghèo nàn Và chưa phù hợp đối tượng, trình độ hiểu biết của đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng cao, vùng

biên giới Quan điểm của lãnh đạo quản lý báo chí đối với tỷ lệ sử dụng ảnh

về chủ quyền an ninh biên giới so với các thể loại ảnh báo chí khác còn xem nhẹ Từ đó còn những hạn chế về nhu cầu thông tin và yêu cầu đối với báo chí trong tình hình mới

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Vấn đề sử dụng ảnh về chủ

quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc” (Khảo sát các báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn từ tháng 1/2015 - tháng 6/2015) với mong muốn sẽ đóng góp những giá trị nhất định

về mặt lý luận cũng như thực tiễn đối với sự nghiệp phát triển báo chí của các tỉnh miền núi phía Bắc hiện nay và trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia đã được nhiều tác giả nghiên cứu với nhiều cấp độ khác nhau và đạt được những kết quả quan trọng về mặt khoa học và thực tiễn

Báo chí tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia là một chủ đề không mới, song những công trình nghiên cứu mang tính chất tổng kết, đánh giá khoa học không nhiều Chủ yếu là các tác phẩm đề cập về những bài viết chuyên luận, bài phát biểu đăng trên báo, tạp chí của tác giả là lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quân đội, cán bộ quản lý báo chí Hoặc các tác phẩm liên quan đến sự chỉ đạo, định hướng báo chí Những nguồn tư liệu này chỉ mang tính lý luận, đánh giá một cách khái quát mà chưa mang tính khảo cứu chuyên sâu Nhất là những công trình nghiên cứu về thể loại ảnh đề cập đến vấn đề bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

Tuy nhiên đáng chú ý, có các sách chuyên khảo liên quan đến ảnh và sử

dụng ảnh báo chí, như: Ảnh báo chí (2002), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội của Đỗ Phan Ái, Nguyễn Tiến Mão; Đề tài Giảng dạy thể loại phóng sự Ảnh

báo chí (2009) Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội của Đỗ Phan Ái;

Cơ sở lý luận ảnh báo chí (2006), NXB Thông tấn, Hà Nội; Kỹ năng sáng tạo

các thể loại ảnh thời sự tài liệu (2010), NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội của

tác giả Nguyễn Tiến Mão; Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in

(2006), NXB Lý luận Chính trị, Hà Nội của tác giả Hà Huy Phượng Những tác phẩm này trình bày những khái niệm, đặt trưng, thể loại về ảnh, nguyên tắc cơ bản về trình bày, sử dụng ảnh báo chí và nhiều kỹ năng liên quan của người biên tập ảnh Đây được xem là cẩm nang cho những người làm báo nói chung, nhất là các biên tập viên ở các cơ quan báo chí

Không hẳn cả cuốn sách viết vấn đề trình bày, sử dụng ảnh, nhưng

nhiều nội dung trong cuốn Báo chí và đào tạo báo chí Thụy Điển (2004), NXB Lý luận Chính trị, Hà Nội của tác giả Vũ Quang Hào; Biên tập báo chí,

(2015) NXB Thông tin và Truyền thông, Hà Nội của tác giả Nguyễn Quang Hòa trình bày khá kỹ về công tác biên tập, chú thích ảnh Những vấn đề mà nhà báo, biên tập viên cần quan tâm về thể loại ảnh Cách thức tổ chức và quy trình của Thư ký tòa soạn trong khâu biên tập, trong đó có ảnh

Một số đề tài nghiên cứu các yếu tố có liên quan, như: Năm 2009, có

Luận án Tiến sỹ Báo chí của tác giả Hà Huy Phượng về đề tài: “Biên tập và

trình bày ảnh trên báo in ở Việt Nam hiện nay” nghiên cứu những vấn đề cụ

thể về hoạt động biên tập và trình bày ảnh trên báo in Tác giả đã hệ thống hóa được những vấn đề lý luận cơ bản về báo chí, hoạt động biên tập báo chí nói chung và biên tập ảnh báo chí nói riêng; công tác thiết kế, trình bày ảnh trên

báo in Năm 2004 có luận văn thạc sỹ “Phóng sự ảnh và ảnh phóng sự trên

báo in” (khảo sát các tờ báo tiếng Việt của Thông tấn xã Việt Nam từ tháng

1/2001 đến tháng 1/2004) của tác giả Vũ Huyền Nga Luận văn có đề cập đến một số vấn đề lý luận chung, tìm hiểu thực tế phát triển của thể loại phóng sự ảnh trong giai đoạn hiện nay Qua đó phân tích những điểm mạnh và những điểm yếu trong việc sử dụng một hình thức phản ánh của báo chí trong điều kiện xã hội phát triển trên nền khoa học kỹ thuật hiện đại Từ đó đề ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng phóng sự ảnh trên báo in hiện nay

Năm 2011, có luận văn thạc sỹ “Vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo

mạng điện tử Việt Nam hiện nay” (khảo sát các báo Vietnamnet, Dantri,

VnExpress từ tháng 1 - 9/2011) của tác giả Lê Minh Yến Đề tài có đề cập đến một trong những vấn đề có ý nghĩa bức thiết trong lý luận và thực tiễn của ảnh báo chí Việt Nam nói chung và trong loại hình ảnh báo mạng điện tử nói riêng trong bối cảnh quốc tế hóa thông tin hiện nay Qua nghiên cứu, đề tài góp phần vào việc sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử một cách hiệu quả

trong giai đoạn hiện nay Năm 2013, có luận văn thạc sỹ “Nâng cao chất

lượng tờ tin ảnh “Hà Giang cực Bắc” của Báo Hà Giang” của tác giả Nguyễn

Trung Thu có đề cập đến khái niệm về ảnh, cách trình bày và sử dụng ảnh trên

Liên quan đến đề tài an ninh biên giới quốc gia, tiêu biểu có sách “Chủ

quyền quốc gia dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa và vấn đề đặt ra với Việt Nam” (2010) của TS Phan Văn Rân - PGS, TS Nguyễn Hoàng Giáp, NXB

Chính trị Quốc gia, Hà Nội; năm 1996 có Luận án Phó Tiến sỹ “Nhân dân các

dân tộc trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới phía Bắc” của tác

giả Đặng Vũ Liêm; năm 2004 có luận văn thạc sỹ “Báo Biên phòng với chủ đề

bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia” (khảo sát Báo Biên phòng từ năm

2001 - 2003) của tác giả Phùng Quốc Việt; năm 2012 có luận văn thạc sỹ

“Báo chí Lạng Sơn với việc tuyên truyền về an ninh biên giới” (khảo sát Báo

Lạng Sơn, Đài Phát thanh - Truyền hình Lạng Sơn từ tháng 1/2010 - 6/2012)

của tác giả Trần Trịnh Diệu Hằng Đối với các công trình nghiên cứu khoa học, luận văn trên chưa đề cập lĩnh vực có liên quan đến ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia Cùng đó là một số tác phẩm của lãnh đạo lực lượng quân đội, cán bộ quản lý báo chí về chủ quyền an ninh biên giới [10] Các công trình, bài viết chủ yếu thiên về mặt lý luận, liên quan đến hoạt động thực tiễn, sự chỉ đạo, định hướng báo chí nói chung

Từ thực tiễn công tác nghiên cứu khoa học và hoạt động của báo chí cả nước nói chung và báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc, tác giả thực hiện luận văn có nội dung khái quát khu vực nhưng vẫn phản ánh rõ nét hoạt động báo chí của từng địa phương Trên cơ sở so sánh, đối chiếu và làm nổi bật về những thuận lợi cũng như thách thức của các báo địa phương khu vực miền núi phía Bắc trong thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia Đặc biệt công tác tuyên truyền trong thời điểm nhạy cảm về vấn đề biển Đông và chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả có tham khảo một số văn bản, chỉ thị của cấp ủy, chính quyền địa phương về các nội dung liên quan và kế thừa, chọn lọc các công trình tổng kết trên Tuy nhiên tất cả những cuốn sách, những

đề tài nêu trên đều không trùng lặp với nội dung nghiên cứu về vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền về an ninh biên giới quốc gia các tỉnh miền núi phía Bắc

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu đề tài

Việc nghiên cứu đề tài nhằm tổng kết đánh giá thực tiễn liên quan đến vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên hệ thống báo địa phương khu vực miền núi phía Bắc Từ đó góp phần nâng cao chất lượng

hoạt động báo chí và có thêm những bài học kinh nghiệm trong việc tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia khu vực miền núi phía Bắc

Nghiên cứu đề tài để có cái nhìn chuẩn mực về đặc điểm, tính chất của thể loại ảnh tuyên truyền về lĩnh vực tuyên truyền này; đồng thời cũng chỉ rõ những hiệu quả và hạn chế để hoàn thành nhiệm vụ tuyên truyền về lĩnh vực

an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, phát triển kinh tế khu vực vùng biên giới mà Đảng bộ các địa phương đã đặt ra trong giai đoạn hiện nay

Mục đích cụ thể nhằm cải tiến, điều chỉnh để các tờ báo địa phương nâng cao chất lượng, hiệu quả việc sử dụng ảnh, đáp ứng tốt nhiệm vụ chính

trị, công tác bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Để đạt được mục đích đề ra, trong phạm vi đề tài này tác giả thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu sau:

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về báo chí nói chung và tài liệu lý luận về ảnh nói riêng để hệ thống hóa các vấn đề lý luận về ảnh, làm cơ sở cho quá trình nghiên cứu và khảo sát

Luận văn có nhiệm vụ phân tích, đánh giá việc sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia từ tháng 1/2015 đến tháng 6/2015 qua việc khảo sát, lựa chọn, biên tập, cách sử dụng ảnh và qua các yếu tố nội dung, hình thức của ảnh trên ba báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn

Từ kết quả nghiên cứu, chỉ ra ưu điểm, hạn chế việc sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên các tờ báo thuộc diện khảo sát

Đề xuất những giải pháp, kiến nghị trong công tác lãnh đạo, quản lý, đào tạo nhân lực nhằm nâng cao chất lượng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc

4 Câu hỏi và giả thiết nghiên cứu đề tài

4.1 Câu hỏi nghiên cứu đề tài

- BáoCao Bằng, Báo Hà Giang, Báo Lạng Sơn đã thực hiện ảnh tuyên

truyền phục vụ việc bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia như thế nào?

- Các báo đã đáp ứng nhiệm vụ thông tin như thế nào thông qua những đánh giá về chất lượng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

đã khảo sát?

- Mức độ hấp dẫn của tờ báo và những đóng góp để cải tiến chất lượng sử dụng ảnh báo chí về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia đối với công chúng?

4.2 Giả thiết nghiên cứu đề tài

Vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc là một trong những nội dung quan trọng của hoạt động báo chí địa phương và báo chí toàn quốc

Ảnh tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc có những hiệu quả và hạn chế, vì thế vấn

đề sử dụng ảnh về lĩnh vực này cần có những giải pháp phù hợp trong quá trình thực hiện

Giả thiết cũng đặt ra là các cơ quan báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn quyết định chất lượng thông tin, nhân lực, sản phẩm báo chí; và nếu không cải thiện vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia thì sẽ không đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ được giao

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng khảo sát

Là ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia được đăng tải trên Báo Cao Bằng, Báo Hà Giang, Báo Lạng Sơn

Vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia được đăng tải trên ba báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn trong thời gian 6 tháng; từ tháng 1/2015 đến tháng 6/2015

6 Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở lý luận

Việc nghiên cứu đề tài dựa trên quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia; cơ sở nhận thức luận những vấn đề về báo chí - truyền thông hiện đại; về hoạt động báo chí và các ngành khoa học khác có liên quan, như: Luật học, Ngôn ngữ học

6.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Trong quá trình thực hiện luận văn,

tác giả đã thu thập, nghiên cứu, kế thừa những tài liệu đã được các tác giả công bố nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài này

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được sử dụng để đánh giá các cứ

liệu, các kết quả điều tra và rút ra những luận điểm khoa học, từ đó đề xuất những giải pháp cần thiết nhằm phát huy ưu điểm, hạn chế nhược điểm, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả các vấn đề sử dụng ảnh trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc

- Phương pháp điều tra xã hội học: Phát 300 phiếu trưng cầu ý kiến

công chúng, phiếu trưng cầu ý kiến các nhà báo, cộng tác viên về vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia Từ kết quả này, tác giả có được hệ thống dữ liệu để phân tích, đánh giá và đưa ra những nhận định, giải pháp, kiến nghị phù hợp có giá trị về lý luận và thực tiễn cho luận văn

- Phương pháp phỏng vấn: Dùng để phỏng vấn các đối tượng là lãnh

đạo, quản lý báo chí, các nhà báo nhằm thu thập ý kiến đánh giá về vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia Qua đó hiểu sâu sắc quan điểm của các đồng chí lãnh đạo, quản lý báo chí về phương pháp, cách thức tuyên truyền thời gian tới hiệu quả hơn

- Phương pháp khảo sát thực tế: Được vận dụng để làm sáng tỏ thực

trạng sử dụng ảnh trên các tờ báo thuộc diện khảo sát với những ưu điểm, hạn

chế và những vấn đề đặt ra trong việc sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn Bên cạnh đó, tác giả cũng kết hợp sử dụng một số phương pháp như: So sánh, đối chiếu, thống kê Đồng thời tham khảo một số giáo trình để đối chiếu giữa lý thuyết và áp dụng thực tế ở Báo Cao Bằng, Báo Hà Giang, Báo Lạng Sơn Tác giả luận văn còn tìm hiểu các nội dung và kiến thức liên quan trên mạng điện tử internet và các đồng nghiệp công tác tại một số cơ quan báo chí địa phương

7 Điểm mới của luận văn

Luận văn được thực hiện sẽ là công trình nghiên cứu đầu tiên đề cập đến vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc

Luận văn chỉ ra được hiệu quả thực tế và những tồn tại về vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc Từ đó đưa ra được những đề xuất, giải pháp mang tính khả thi nhằm nâng cao vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới

8 Ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của đề tài

8.1 Ý nghĩa khoa học

Việc tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên các báo: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn nhằm đánh giá vai trò của báo chí trong bối cảnh mang tính toàn cầu về bảo vệ chủ quyền

an ninh biên giới quốc gia; bổ sung thêm lý luận để phù hợp với mối quan hệ biện chứng giữa lý thuyết và thực tiễn xã hội hiện đại Tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc còn góp một phần vào nâng cao chất lượng hoạt động báo chí tại Việt Nam

Đánh giá đúng nhất về hiệu quả, ý nghĩa về ảnh báo chí, giúp báo Đảng nâng cao chất lượng hoạt động sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia nói riêng và ảnh báo chí nói chung

Kết quả nghiên cứu này sẽ là tài liệu để các nhà nghiên cứu vấn đề này khảo sát, đánh giá và tìm hiểu để làm cơ sở phát triển những chủ đề rộng hơn, phù hợp từng điều kiện, giai đoạn cụ thể về bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia Đồng thời là tài liệu cho hoạt động quản lý báo chí và hoạt động tác nghiệp của nhà báo

8.2 Giá trị thực tiễn của đề tài

Tìm hiểu, nghiên cứu về vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên

giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc sẽ bổ sung

những kiến thức để mỗi nhà báo có thêm kiến thức thực tiễn phục vụ công tác chuyên môn Quá trình nghiên cứu đề tài cũng là cơ hội để tác giả luận văn tích lũy thêm kiến thức, nâng cao năng lực chuyên môn trong thực hiện nhiệm

vụ cụ thể

Những nhận thức đó sẽ là cơ sở để các nhà báo cùng nỗ lực xây dựng nền báo chí hiện đại, phục vụ kịp thời công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

9 Kết cấu luận văn

Ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn gồm có 3 chương và 9 tiết

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung

Chương 2: Thực trạng sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương các tỉnh miền núi phía Bắc

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

1.1 Một số vấn đề lý luận về ảnh, chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

1.1.1 Khái niệm chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

1.1.1.1 Khái niệm về biên giới, biên giới quốc gia

- Biên giới là cửa ngõ, là tuyến đầu trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nơi

thực hiện giao lưu và hợp tác quốc tế Vùng biên giới có tài nguyên phong phú, có nhiều khả năng phát triển công nghiệp, lâm nghiệp, nông nghiệp, du lịch và dịch

vụ, do đó, vùng biên giới có vị trí chiến lược cực kỳ quan trọng về kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Quốc gia là một khái niệm địa lý và chính trị, trừu tượng về tinh thần, tình

cảm và pháp lý, để chỉ về một lãnh thổ có chủ quyền, một chính quyền và những con người của các dân tộc có trên lãnh thổ đó; họ gắn bó với nhau bằng luật pháp, quyền lợi, văn hóa, tôn giáo, ngôn ngữ, chữ viết qua quá trình lịch sử lập quốc, và những con người chấp nhận nền văn hóa cũng như lịch sử lập quốc đó cùng chịu

sự chi phối của chính quyền, họ cùng nhau chia sẻ quá khứ cũng như hiện tại và cùng nhau xây dựng một tương lai chung trên vùng lãnh thổ có chủ quyền

- Biên giới quốc gia “Là đường và mặt phẳng thẳng đứng đi qua đường

đó, xác định giới hạn lãnh thổ của một quốc gia trên đất liền, vùng nước, vùng trời và dưới lòng đất” [67; tr.157]

Đồng thời căn cứ vào lý luận và thực tiễn quản lý bảo vệ biên giới quốc gia, Luật Biên giới quốc gia nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam xác

định: “Biên giới quốc gia của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là

đường và mặt thẳng đứng theo đường đó để xác định giới hạn lãnh thổ đất liền, các đảo, các quần đảo trong đó có quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa, vùng biển, lòng đất, vùng trời của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [38; tr.8]

1.1.1.2 Khái niệm về an ninh biên giới

- An ninh biên giới chính là an ninh biên giới quốc gia “An ninh biên

giới - An ninh biên giới quốc gia là trạng thái ổn định của tình hình chính trị -

xã hội ở khu vực biên giới và tính vững chắc của biên giới quốc gia, tạo điều kiện cho sự phát triển bình thường của quốc gia đó” [36]

An ninh biên giới quốc gia là một bộ phận của an ninh chung đất nước, bao gồm những nội dung: An ninh chính trị, an ninh lãnh thổ (an ninh độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ), an ninh tư tưởng - văn hóa, an ninh kinh tế - thương mại, an ninh trật tự xã hội ở khu vực biên giới Điều quan trọng là giữ vững ổn định về chính trị, tinh thần của nhân dân, xây dựng ý thức thiêng liêng về quốc gia dân tộc và biên giới lãnh thổ, thái độ tôn trọng luật pháp về biên giới và chủ quyền biên giới quốc gia, đảm bảo không có sự vi phạm quy chế biên giới, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia

1.1.1.3 Chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

- Chủ quyền an ninh biên giới quốc gia cùng những khái niệm liên quan:

Chủ quyền quốc gia, Chủ quyền về lãnh thổ, Biên giới quốc gia, Tuyên truyền vừa mang tính luật học vừa mang tính chính trị - xã hội

- Chủ quyền quốc gia là quyền làm chủ của một đất nước mà đối tượng

hay nội dung của nó bao gồm nhiều mặt: Chủ quyền về lãnh thổ, chủ quyền về kinh tế, chủ quyền về tài nguyên, chủ quyền về chính trị, chủ quyền về văn hóa [36] Chủ quyền quốc gia (chủ quyền nhà nước) phát sinh cùng với sự hình thành của nhà nước Nhà nước là chủ thể đại diện cho chủ quyền quốc gia Nhà nước có quyền lực tối cao đối với chủ quyền quốc gia trong phạm vi đất nước và quyền lực đó có sự độc lập trong quan hệ quốc tế Một trong những nội dung được nhắc tới của chủ quyền quốc gia thì chủ quyền về lãnh thổ là một nội dung có tầm quan trọng đặc biệt

- Chủ quyền an ninh biên giới quốc gia là hàng rào pháp lý ngăn cách

chủ quyền quốc gia và không gian hợp tác phát triển với các nước mà trước hết là các nước láng giềng

Vấn đề bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia đang được Đảng, Nhà nước đặt ra như là một nhiệm vụ chiến lược cực kỳ quan trọng Bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia là bảo vệ nền an ninh trật tự Tổ quốc ở khu vực biên giới quốc gia, cả trên đất liền và trên biển, chống các hành vi xâm phạm chủ quyền biên giới từ phía nước ngoài, góp phần xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị với các nước láng giềng Chống các thế lực thù địch lợi dụng việc xuất, nhập cảnh Việt Nam để tiến hành các hoạt động chống phá Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Về mặt quốc phòng, an ninh: Vùng biên giới đất liền, biển đảo là vị trí tiền tiêu của Tổ quốc, tuyến đầu trong thế trận quốc phòng, an ninh Trong thời bình, đây là nơi đấu tranh chống mọi vi phạm biên giới quốc gia, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia; chống gián điệp, tình báo, các loại tội phạm khác, các hoạt động của bọn phản động trong và ngoài nước xâm nhập biên giới Trong thời chiến, đó là nơi trực tiếp đầu tiên chống hoạt động xung đột vũ trang, gián điệp biệt kích, hoạt động phi vũ trang và các hoạt động phá hoại của địch

- Tuyên truyền về an ninh biên giới quốc gia là giải thích rộng rãi chủ

trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về an ninh biên giới, những vấn đề nảy sinh trên địa bàn biên giới để định hướng, thuyết phục, vận động mọi người dân làm theo nhằm giữ vững an ninh biên giới quốc gia, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội khu vực biên giới

1.1.2 Một số vấn đề lý luận về ảnh

1.1.2.1 Khái niệm ảnh báo chí

Năm 1891 được ghi nhận như một dấu mốc về sự ra đời của nhiếp ảnh báo chí Hơn một trăm năm qua, thực tiễn ảnh báo chí trên thế giới đã không ngừng phát triển và hoàn thiện Với ưu thế ghi lại hình ảnh một cách chân thực, sinh động, nhanh chóng, nhiếp ảnh đã tham gia vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có báo chí; và dần trở thành một loại hình báo

chí có nhiều ưu thế, làm phong phú các hình thức chuyển tải thông tin của báo chí Tuy vậy, ở Việt Nam và trên thế giới, đặc biệt là những người làm công tác nhiếp ảnh cũng như trực tiếp sáng tạo tác phẩm ảnh báo chí, vẫn có sự không thống nhất về khái niệm của loại hình báo chí này Có nhiều quan điểm khác nhau được đưa ra để định nghĩa về ảnh báo chí Có người cho rằng, ảnh báo chí trước hết phải là ảnh thời sự được sử dụng trên báo chí, còn tất cả các loại ảnh khác dù có được đăng báo, nhưng không mang tính chất thời sự thì vẫn không được gọi là ảnh báo chí Hay có quan niệm thứ hai lại cho rằng, ảnh báo chí là tất cả hình ảnh phản ánh những sự kiện thời sự, vấn đề thời sự được quan tâm, không nhất thiết phải được sử dụng trên báo, trên mạng Lại

có quan niệm thứ ba có xu hướng đơn giản hóa hơn, cho rằng tất cả những ảnh đăng trên báo bất luận nội dung, phương thức thể hiện, cũng như đề tài phản ánh nào đều được xem là ảnh báo chí Nói cách khác, đó là sự “hiện thân” của mọi loại hình nhiếp ảnh, miễn là những ảnh đó được báo chí sử

dụng Brian Horton thì cho rằng “Tường thuật bằng chiếc máy ảnh! Tóm giữ

một thoáng chốc điển hình để cho nhiều người cùng chiêm ngưỡng! Cái

“Khoảnh khắc quyết định!” Đó là ảnh báo chí!” [16]

Còn nhà lý luận Bozban Todorov, Giáo sư trường Đại học Báo chí

Sofia Bungari đã viết: “Chỉ đến khi phương pháp in Autotype làm cho việc

phát hành rộng rãi, trở thành việc có thể thực hiện được với quần chúng tiêu thụ Hơn nữa, công việc ấn loát và phát hành đó làm ảnh hưởng đến chính bản chất của ảnh báo chí; trở thành người liên lạc trung gian giữa nó với công chúng Vì vậy, hai yếu tố, một bên là ảnh với đặc điểm và đặc tính của nó; với một bên là khả năng in ảnh đó thành nhiều bản và phát hành rộng rãi, quy định lẫn nhau Riêng một yếu tố, bất luận là yếu tố nào đều không thể đáp

ứng đủ nội dung và khái niệm ảnh báo chí” [39, tr.27]

Có thể còn nhiều quan niệm khác nhau, tuy nhiên để đánh giá một tác phẩm ảnh có phải là ảnh báo chí hay không có thể dựa trên tính mục đích của

bức ảnh Thông thường một người khi định chụp một bức ảnh thường phải tự đặt câu hỏi: Chụp cái gì, chụp để làm gì, chụp cho ai xem Và như vậy, mục đích mà người chụp muốn thể hiện sẽ quyết định tư duy, phương pháp sáng tạo, quyết định thời gian thực hiện cũng như dùng kênh chuyển tải nào để chuyển tải thông tin đó Từ những ý kiến nêu trên, chúng ta có thể nhận diện: Ảnh báo chí - xét về mặt phạm trù phải đảm bảo hai yếu tố Thứ nhất, ảnh đó phải được đảm bảo tất cả các tính chất tự nhiên của ảnh, bao gồm: Tính chính trị, tính chân thật và xác thực, tính thời sự thời điểm, tính đại chúng và giá trị tài liệu của ảnh Thứ hai là bức ảnh đó phải được xã hội hóa - tức được sử dụng trên các phương tiện thông tin đại chúng Từ đó, có thể rút ra khái niệm

về ảnh báo chí như sau: “Ảnh báo chí là một trong những hình thức thông tin của báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động, nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định” [39, tr.28]

1.1.2.2 Thể loại ảnh báo chí

Có nhiều quan niệm khác nhau về ảnh báo chí, nhà Lý luận phê bình

nhiếp ảnh Nguyễn Đức Chính trong cuốn Ảnh báo chí cho rằng ảnh báo chí có

các thể loại sau: Ảnh tin, ảnh thể thao, ảnh bình luận, ảnh cổ động, ảnh tài liệu, ảnh tư liệu, ảnh tường thuật, ảnh truyện, ảnh ký sự, phóng sự ảnh [17]

Trong cuốn Ảnh báo chí (tác giả Brian Horton) đã nêu ra ý kiến chia ảnh báo chí thành 2 hình thức: Tin ảnh và phóng sự ảnh Trong đó, phóng sự

ảnh được báo chí thế giới chia làm 4 thể loại: Photo story (câu chuyện bằng ảnh), photo porfolio (ảnh bộ), photo feature (ảnh chuyên mục), photo essay (ký sự ảnh) [16]

Nhà báo Nguyễn Thành trong Đề cương giảng dạy ảnh báo chí của

Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội có đề xuất cách phân chia ảnh báo chí thành các thể loại: Ảnh tin, ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh

nhóm, sê-ri ảnh, ảnh chân dung con người, câu chuyện bằng ảnh, ảnh ký

sự, ảnh phóng sự [53]

Theo tác giả Chu Chí Thành trong Đề cương giảng dạy ảnh báo chí

của trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội cho rằng ảnh báo chí có các thể loại sau: Ảnh tin, ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh tài liệu, ảnh chân dung con người, ảnh phóng sự [52]

Trên cơ sở xem xét các yếu tố, như: Đối tượng và nhiệm vụ phản ánh, phương pháp phản ánh, ý đồ thực hiện của tác giả và trao đổi với các giảng viên, các nhà báo ảnh, ảnh báo chí có thể chia thành từng nhóm khác nhau, gồm:

- Xét theo thể loại có thể phân chia ảnh thành: Ảnh tin, phóng sự ảnh, nhóm ảnh, ảnh chân dung

- Phân chia theo nội dung đề cập có thể chia ảnh báo chí thành: Ảnh kinh tế, ảnh văn hóa, ảnh du lịch, ảnh chính trị - thời sự, ảnh kiến trúc

- Phân chia theo quy mô thì ảnh báo chí có thể phân chia thành: Ảnh đơn, ảnh nhóm, ảnh bộ, sê ri ảnh

- Phân chia theo chức năng nhiệm vụ, có thể phân chia ảnh báo chí thành: Ảnh tuyên truyền cổ động, ảnh minh họa, ảnh châm biếm, ảnh giải trí, ảnh lịch sử

- Phân chia theo nội dung tác nghiệp, hoạt động báo chí, có thể chia ảnh báo chí ở các góc độ chụp: Ảnh toàn cảnh, ảnh trung cảnh, ảnh cận cảnh, ảnh đặc tả chi tiết

Tham chiếu để xét về ảnh báo chí, có thể căn cứ theo nội dung mà nhà

nghiên cứu Hà Huy Phượng trong cuốn Tổ chức nội dung và thiết kế trình bày

báo in đề cập thì ảnh báo chí thông thường được phân chia thành những hình

thức thể loại, như: Ảnh tin, ảnh phóng sự, ảnh minh họa, ảnh tài liệu - nghệ thuật, ảnh ký sự, ảnh chân dung, ảnh quảng cáo, ảnh châm biếm hài hước [47; tr.74] Như vậy có thể chia ảnh báo chí thành những thể loại sau:

- Ảnh tin là thể loại cơ bản của báo chí Đối tượng phản ánh là các sự

kiện nóng hổi của đời sống xã hội, cần thông báo nhanh, rộng rãi cho công chúng Hình thức thể hiện gồm hai phần ảnh và lời, trong đó ảnh chiếm vai trò trung tâm Thông thường, ảnh tin là tấm ảnh diễn tả sắc nét nhất, chốt nhất của sự kiện

- Ảnh phóng sự tập hợp từ 3 ảnh trở lên Những tập hợp ảnh này thể

hiện một chủ đề, mỗi ảnh có nhiệm vụ chi tiết hóa các khía cạnh khác nhau của vấn đề, để đem đến cho người xem một thông tin lớn hơn Phóng sự ảnh sinh ra từ các sự kiện sâu sắc, nổi bật, mang tính điển hình cao mà xã hội đang quan tâm Phóng viên phải xác định được đâu là nguyên nhân vấn đề, bản chất

sự kiện, diện mạo và chiều sâu, tiến trình phát triển của sự kiện Trong ảnh phóng sự luôn xuất hiện “cái tôi” tác giả đánh giá và đối chất với hiện thực của sự kiện Ảnh phóng sự hiện đại nhất thiết phải được thuyết minh

- Ảnh minh họa là những bức ảnh tổng hợp Giá trị thuần túy miêu tả

của chúng biến chúng thành những bức ảnh có giá trị gia tăng không đáng kể Lợi ích thông tin của chúng nhìn chung thấp Từ khi những hoàn cảnh chụp -

và góc chụp - đưa lại cho chúng một giá trị tư liệu

- Ảnh tài liệu là những bức ảnh mang tính lịch sử, sự kiện có tác dụng

để chứng minh một vấn đề Ảnh tài liệu - nghệ thuật là những bức ảnh chấp nhận mọi thủ pháp, các kỹ xảo, với điều kiện không làm mất bản chất của nghệ thuật nhiếp ảnh, nghĩa là bức ảnh đó vẫn mang tính hiện thực

- Ảnh ký sự là tập hợp ảnh từ 3 ảnh trở lên, trong đó sự kiện được khái

quát hóa, điển hình hóa và biến nó thành hình tượng nghệ thuật Trong ký sự ảnh, sự kiện không nắm vai trò chính yếu mà chủ yếu là hình tượng Hình tượng được xây dựng tùy vào mức độ phản ánh mà có ý nghĩa nhất định hay mang ý nghĩa cả thời kỳ hoặc vĩnh cửu Tác giả là người quan sát hiện thực, và chia sẻ với công chúng cái nhìn của mình bằng lối ghi thực gần gũi, dung dị

- Ảnh chân dung con người thường dùng trong các trường hợp thời sự

cụ thể, trong đó con người chính là trung tâm của tác phẩm Con người đó

phải đảm bảo các yếu tố điển hình, xác thực, đáp ứng nhu cầu tuyên truyền thời sự Phương pháp thể hiện chủ yếu là đặc tả chi tiết, từ đó khái quát nên số phận của nhân vật cần phản ánh

- Ảnh quảng cáo là những bức ảnh sử dụng các yếu tố kỹ thuật nhiếp

ảnh để giới thiệu tới người xem với mục đích thương mại và du lịch về một mặt hàng, một ngành sản xuất, một tổ chức hay một vùng du lịch

- Ảnh bình luận là loại ảnh nghị luận của báo chí, đưa đến cho người

xem cái nhìn chính kiến về các vấn đề thời sự của xã hội Đối tượng của ảnh bình luận là các sự kiện tiêu biểu, mang sức căng tâm lý hoặc nhiều khi là các

đề tài văn hóa mang tính đối chiếu, so sánh lịch sử theo chiều quá khứ - hiện tại Ảnh bình luận có hai cách diễn giải: Ảnh một tấm, mang đậm giá trị tài liệu có tính thuyết phục cao; ảnh sóng đôi, mang nặng tính đối lập, tính thời điểm nhằm tự thân khẳng định giá trị chân lý của hiện thực

- Ảnh tường thuật nhằm phản ánh tường tận, chi tiết theo trình tự thời

gian những sự kiện quan trọng, nổi bật trong đời sống xã hội được công chúng đón đợi Ảnh tường thuật thường có kết cấu từ 3 ảnh trở lên, ảnh và bài viết có mối quan hệ hữu cơ, phục vụ một chủ đề thống nhất

- Ảnh nhóm tập hợp từ 3 bức ảnh trở lên, có thể chụp nhiều địa điểm

hoặc một địa điểm, cùng phục vụ một chủ đề nhất định Đối tượng phản ánh phong phú, đa dạng Mô thức thể hiện không câu nệ, tùy theo lôgic và cảm nhận của tác giả Đây cũng là thể loại được các phóng viên ảnh Việt Nam thường xuyên sử dụng

- Sery ảnh tập hợp từ 3 ảnh trở lên Đối tượng phản ánh là các sự kiện

nóng hổi, được công chúng trông đợi Mô thức thể hiện sáng tạo, trong đó các động thái của các nhân vật trong tập hợp ảnh mang nhiều nét tương tự nhau tạo thành một sery tương đồng về hình thức lẫn nội dung

- Câu chuyện bằng ảnh là tập hợp từ 3 ảnh trở lên, nhằm kể lại một câu

chuyện có thật trong cuộc sống Mô thức thể hiện linh hoạt, thường xuất hiện

3 phần: Mở nút, cao trào, thắt nút

Thực tiễn báo chí cho thấy, việc phân chia các thể loại ảnh là rất cần thiết cho quá trình sáng tạo tác phẩm; tuy nhiên báo chí thế giới và Việt Nam hiện nay, ranh giới giữa các thể loại có xu hướng xích gần nhau, thậm chí đan xen lẫn nhau, khó phân định rõ ràng

1.1.2.3 Đặc điểm của ảnh báo chí

Nhiếp ảnh có những ưu thế đặc biệt, đó là tính ghi thực trực tiếp, ra đời nhanh và gây ấn tượng sâu sắc Tận dụng những ưu thế đó của nghệ thuật nhiếp ảnh, ngành báo chí và những người làm công tác báo chí đã sử dụng chiếc máy ảnh như một phương tiện thông tin hữu hiệu Bên cạnh những đặc điểm chung của nghệ thuật tạo hình nhiếp ảnh, ảnh báo chí còn mang những đặc điểm, như:

- Ảnh báo chí là sự thông tin bằng hình ảnh, sự gắn kết giữa yếu tố

thông tin và yếu tố nghị luận

Trong tất cả các loại hình nhiếp ảnh, như: Ảnh sáng tác, ảnh nghiên cứu khoa học, ảnh sinh hoạt và dịch vụ lưu niệm không có lĩnh vực nào mà cả hai yếu tố thông tin và nghị luận lại được biểu hiện một cách chặt chẽ và tập trung như ảnh báo chí Do tính mục đích của sự phản ánh, nên trong ảnh báo chí hai yếu tố thông tin và nghị luận luôn gắn kết chặt chẽ ngay trong bản thân sự kiện, sự vật, hiện tượng

Yếu tố thông tin mang đến cho công chúng và độc giả những thông số,

sự nhận biết, những cứ liệu xác định về cuộc sống, con người, sự kiện, sự việc

đang diễn ra trước sự chứng kiến của nhà báo, và nó được tái hiện lại bằng hình ảnh trong tác phẩm báo chí Lượng thông tin trong ảnh được chuyển tải qua nội dung bức ảnh lẫn hình thức thể hiện của nó; qua cả phần hình ảnh và phần ngôn ngữ văn tự trong bài báo Vì thông tin là tính thứ nhất, cái có trước, nên bức ảnh không có thông tin, không phải là ảnh báo chí theo đúng nghĩa Nhưng, nếu chỉ thuần túy là thông tin thôi thì vẫn chưa đủ mà vấn đề đặt ra đằng sau những tấm ảnh mới là điều chúng ta cần quan tâm Đó chính là thông tin mang tính định hướng - thông tin lập luận Yếu tố nghị luận chính là

“tầng nhận thức thứ hai” - những thông tin mang tính triết luận Đó là yếu tố

lý tính nó phản ánh “tư duy chiều sâu” của người cầm máy và tác phẩm Đây

là hai yếu tố mang màu sắc duy lý, nó chính là kết quả của quan điểm tư tưởng, là lập trường, thái độ của nhà báo trước các sự kiện, sự việc, hiện tượng đời sống chính trị - xã hội

Trong tác phẩm ảnh báo chí, yếu tố thông tin và yếu tố nghị luận luôn thống nhất biện chứng, không thể tách rời Nếu thiếu vắng yếu tố thông tin như đã nói trên, thì bức ảnh sẽ không còn là ảnh báo chí đích thực, mặt khác nếu xem thường yếu tố nghị luận thì bức ảnh sẽ chỉ còn là một lát cắt bình thường, tẻ nhạt và sớm bị lãng quên Ngược lại, nếu chỉ nhấn mạnh đến yếu tố nghị luận trong tác phẩm ảnh báo chí mà xem thường yếu tố thông tin thì bức ảnh sẽ mang nặng tính áp đặt, dàn dựng theo ý tưởng của tác giả, nó sẽ mất đi

độ tin cậy, tính thuyết phục; không phản ánh đúng “hơi thở” của cuộc sống

- Ảnh báo chí - sự tác động tương hỗ giữa ngôn ngữ hình ảnh và ngôn

ngữ văn tự

Với nhiếp ảnh, ngôn ngữ trong tác phẩm ảnh được gọi là ngôn ngữ hình ảnh Đã là ngôn ngữ hình ảnh thì dù đó có thể là thể loại ảnh gì, người xem tin tưởng ở ảnh là tin ở tính chất lượng hình của nó Tuy nhiên, xét về mặt cấu trúc thông tin, mỗi tác phẩm ảnh báo chí - dù là ảnh đơn hay một tập hợp ảnh

- thông thường cũng bao gồm hai thành phần: Phần hình ảnh và phần bài viết hoặc chú thích Hình ảnh là nhiệm vụ cung cấp những thông tin chính, thông tin cơ bản Còn bài viết và chú thích làm nhiệm vụ gọi tên con người, sự việc, hiện tượng, tránh sự hiểu lầm Mặt khác, nó có thể bổ sung những thông tin

mà hình ảnh không thể truyền đạt được

Như vậy, ảnh báo chí là một loại hình thông tin đặc biệt, sinh động, dễ hiểu và gây ấn tượng mạnh đối với độc giả - “Trăm nghe không bằng một thấy” Chính đặc điểm này là một trong những yếu tố làm tăng giá trị và mức

độ tác động của ảnh đối với công chúng Và cũng vì thế, nó làm cho quá trình thu nhận thông tin của công chúng đạt hiệu quả cao hơn, có niềm tin hơn

- Ảnh báo chí phản ánh con người, sự kiện, sự việc trong trạng thái

hành động

Hành động là trung tâm phương pháp luận của ảnh báo chí Không có hành động, ảnh sẽ không hàm chứa đầy đủ các yếu tố thông tin Nhưng làm thế nào để một bức ảnh chụp được thật sống động, điều này phụ thuộc hoàn toàn vào cách nhìn và khả năng thể hiện của nhà báo Bởi thông thường trước khi bấm máy giới hạn một mảnh cắt hiện thực, muốn hay không người làm báo phải động não, phải tư duy đến cao độ trước hàng trăm nghìn hành động hình nối tiếp nhau, lần lượt xuất hiện Thế nhưng, giá trị đích thực của vấn đề mà nhà nhiếp ảnh quan tâm đôi khi lại chỉ diễn ra trong khoảnh khắc nhất định; khoảnh khắc bộc lộ cái thần của đối tượng, sự kiện Nếu bấm máy không đúng, sản phẩm được tạo thành sẽ chỉ là những bức ảnh vô hồn gượng ép hoặc nhạt nhẽo Như vậy cũng có nghĩa ảnh báo chí là một tài liệu sống về hiện thực Nó tác động rất mạnh mẽ và sâu sắc đến nhận thức lý trí và tính cảm của người xem Đây cũng là thế mạnh riêng biệt của nhiếp ảnh

- Ảnh báo chí mang tính chất tài liệu xác thực

Với đặc trưng ghi thực, trực tiếp và tạo hình trong một thời điểm, ảnh báo chí thường có độ tin cậy cao và có sức thuyết phục đối với độc giả Sự chính xác gần như tuyệt đối về mặt hình họa của nhiếp ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng mà các ngành nghệ thuật tạo hình khác khó có thể đạt tới là cơ sở tạo ra tính tài liệu của ảnh Tuy nhiên, nếu nhìn nhận nghiêm túc thì bản thân các phương tiện kỹ thuật dù có tối tân đến đâu cũng không thể thay thế được con người trong việc phân tích, chọn lựa đối tượng cần phản ánh Cũng như việc xác định thao tác đặc trưng, thời điểm bấm máy nhằm thể hiện rõ nhất ý nghĩa của sự kiện Xét trên mọi phương diện, tính tài liệu của ảnh báo chí phụ thuộc rất lớn vào con mắt chính trị, ý thức giai cấp và kỹ năng thể hiện của người làm báo nhiếp ảnh

Một tác phẩm ảnh báo chí được đánh giá là một tài liệu, một văn bản minh chứng lịch sử khi nó phản ánh đúng, trúng, phản ánh trung thực và chính xác hiện thực khách quan trong quá trình vận động và phát triển của đối tượng, sự kiện Ngược lại, khi bức ảnh làm biến đổi hoặc xuyên tạc bản chất của hiện thực đó thì tác hại của nó cũng rất lớn

1.1.3 Ảnh báo chí tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

- Tiêu chí ảnh báo chí tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới

quốc gia:

+ Thông tin bằng hình ảnh

+ Có sự tác động giữa ngôn ngữ hình ảnh và ngôn ngữ văn tự

+ Ảnh báo chí phản ánh con người, sự kiện, sự việc liên quan đến chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

+ Ảnh mang tính chất tài liệu xác thực

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của nhà báo là nhận thức và phản ánh thực tiễn cuộc sống đã và đang diễn ra hàng ngày với những phương thức thông tin, giải thích, giải đáp và bình luận những gì công chúng quan tâm

Áp lực lớn nhất và cũng là nghĩa vụ - trách nhiệm xã hội lớn lao đối với nhà báo

là thông tin cho công chúng các sự kiện và vấn đề thời sự, thời cuộc - những vấn

đề nhân dân quan tâm bức xúc muốn được thông tin một cách công khai, minh bạch và thỏa mãn nhu cầu nhận thức về những vấn đề liên quan đến lợi ích của họ; đồng thời, thông qua việc thực hiện quyền được thông tin của nhân dân, báo chí góp phần nâng cao tinh thần trách nhiệm và nghĩa vụ công dân của họ đối với đất nước và cộng đồng

- Ảnh báo chí tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia, bao

gồm 5 nội dung:

+ Tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về an ninh biên giới; công tác đối ngoại Đảng, đối ngoại nhân dân và ngoại giao Nhà nước giữa Việt Nam với Trung Quốc Hoạt động xây dựng hệ thống

chính trị vùng biên Từ đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm của mọi tầng lớp

nhân dân đối với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới (Nội dung 1)

+ Phản bác các luận điệu sai trái, vu cáo, bịa đặt hành vi xâm lấn lãnh thổ; nhiệm vụ của các lực lượng vũ trang, các ngành chức năng, các đoàn thể,

tổ chức chính trị… trong việc đảm bảo mọi hoạt động ở khu vực biên giới tuân thủ các quy định về chủ quyền lãnh thổ đã được chính phủ hai nước ký

kết (Nội dung 2)

+ Tuyên truyền xây dựng hệ tư tưởng với nền văn hóa giàu bản sắc cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn; đẩy mạnh các hoạt động an sinh xã hội,

nâng cao dân trí, xây dựng đời sống văn hóa mới (Nội dung 3)

+ Tuyên truyền về tình hình kinh tế, các hoạt động bảo vệ, duy trì và phát triển kinh tế ổn định ở địa bàn Các hoạt động đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng ở biên giới, như: Các đồn biên phòng, cửa khẩu, đường tuần tra, sửa chữa nâng cấp cột mốc, kè sông, suối… Đầu tư trang thiết bị, dụng cụ phụ trợ cho các lực lượng

chức năng đang quản lý các hoạt động ở biên giới (Nội dung 4)

+ Tuyên truyền các hoạt động đảm bảo an ninh trật tự xã hội, phòng chống tội phạm trên địa bàn; quản lý chặt chẽ các hoạt động ở biên giới, kịp thời ngăn chặn những tiêu cực, những vi phạm pháp luật ở khu vực biên giới; phong trào “Quần chúng tham gia tự quản đường biên, cột mốc và an ninh trật

tự xóm (bản) khu vực biên giới” (Nội dung 5)

- Vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia:

Vấn đề sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia là một khái niệm rộng, bao hàm các vấn đề về nội dung ảnh, như: Tính chất ảnh, thông điệp ảnh; xét về mặt hình thức ảnh, như: trình bày ảnh; về hoạt động báo chí Từ đó việc sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia được hiểu là những vấn đề về nhận thức, quan niệm của lãnh đạo cơ quan báo chí về ảnh báo chí, việc sử dụng ảnh cũng như biên tập ảnh báo chí trên các ấn phẩm của cơ quan mình; vấn đề đào tạo phóng viên ảnh báo chí

1.1.4 Một số thuật ngữ liên quan

- Lãnh thổ là toàn bộ vùng đất, vùng trời, vùng nội thủy và lãnh hải

được giới hạn bởi biên giới quốc gia và thuộc chủ quyền của một quốc gia

- Nhiếp ảnh là quá trình tạo ra hình ảnh bằng tác động của ánh sáng với

phim hoặc thiết bị nhạy sáng Nhiếp ảnh dùng một thiết bị đặc biệt để ghi lại hình ảnh của vật thể thông qua ánh sáng được phản chiếu từ các vật thể lên giấy hoặc phim nhạy sáng, bằng cách căn thời gian phơi sáng Quá trình này được thực hiện bằng các thiết bị cơ học, hóa học, hay kỹ thuật số thường được gọi là máy ảnh hay máy chụp hình

- Vấn đề là điều cần được nghiên cứu, giải quyết [63; tr.1802]

- Sử dụng là đem dùng vào một công việc [63; tr.1471]

1.2 Quan điểm, đường lối của Nhà nước Việt Nam về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

Sau khi cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công đã mở ra một trang mới trong lịch sử dân tộc Đảng đã lãnh đạo toàn dân ta đánh đuổi đế quốc thực dân, phong kiến giành lại độc lập tự do cho Tổ quốc Với tầm chiến lược

nhìn xa trông rộng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Miền núi có một địa vị

cực kỳ quan trọng về kinh tế, chính trị và quốc phòng của đất nước” [43;

tr.608] Trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã biết vận dụng một cách sáng tạo học thuyết quân sự Mác - Lê nin về bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia; đồng thời biết

kế thừa và phát huy những kinh nghiệm về xây dựng, quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của các thế hệ đi trước Sự kết hợp hai yếu tố đó đã giúp Đảng và Nhà nước ta giải quyết thành công vấn đề xây dựng một đường biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định lâu dài với các quốc gia láng giềng

Sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ta thông qua các nghị quyết, chủ trương, chính sách Ngày 19/11/1958, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết

58/NQ-TW và ngày 3/3/1959, Chính phủ ban hành Nghị định số 100/TTg, quyết định thành lập lực lượng Công an nhân dân vũ trang, có nhiệm vụ:

“Trấn áp mọi hành động phá hoại của bọn phản cách mạng trong nước và

bọn phản cách mạng ngoài nước xâm nhập phá hoại nước ta, luôn luôn sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ an ninh biên giới, bờ biển, giới tuyến và nội địa, bảo

vệ an toàn các cơ sở kinh tế, văn hoá quan trọng ” [10]

Ngày 28/4/1965, Bộ Chính trị (khóa III) đã ban hành Nghị quyết 116/NQ-TW về phân công nhiệm vụ giữa Quân đội nhân dân và Công an

nhân dân, trong đó có nêu quan điểm chỉ đạo các lực lượng vũ trang “không

để mất một tấc đất Tổ quốc, không để lọt một phần tử nguy hiểm” trong thực

hiện nhiệm vụ quản lý bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

Sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tình hình biên giới phía Bắc có nhiều diễn biến phức tạp và xảy ra chiến tranh biên giới năm

1979 Trước những yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng, ngày 10/10/1979, Bộ Chính trị Trung ương Đảng (khoá IV) đã ban hành Nghị quyết 22/NQ-TW nhằm phòng, chống kế hoạch tấn công chính trị trên toàn tuyến biên giới phía

Bắc theo kiểm “vãi thóc tráng men, bôi lem quần chúng” của địch Ngày

19/11/1979, Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 1148/QP quy định nhiệm vụ, hệ thống tổ chức của bộ đội biên phòng thực hiện các biện pháp phòng, chống

âm mưu và hoạt động của địch trên từng tuyến biên giới, ven biển, hải đảo; củng cố cơ sở chính trị, xây dựng phòng tuyến an ninh nhân dân; chống chiến tranh lấn chiếm biên giới; kiên quyết đánh bại kiểu chiến tranh phá hoại nhiều mặt của địch

Trên cơ sở tổng kết hoạt động thực tiễn xây dựng và bảo vệ biên giới, thấm nhuần quan điểm “Biên phòng toàn dân” của Đảng, Nhà nước, Chính phủ ban hành Quyết định số 16/QĐ-HĐBT về tổ chức Ngày Biên phòng toàn dân, bắt đầu từ ngày 3/3/1989, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của cả nước bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới, xây dựng khu vực biên giới vững mạnh,

động viên, giáo dục nhân dân và các tầng lớp xã hội hướng về biên giới, giúp

đỡ nhân dân biên giới xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc

Đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, ngày 8/8/1995 Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VII) đã ban hành Nghị quyết số 11/NQ-TW về xây dựng bộ đội biên phòng trong tình hình

mới Trong đó khẳng định: “Nhiệm vụ biên phòng trong tình hình mới rất toàn

diện và phức tạp, bao gồm: Bảo vệ biên giới trên bộ, trên biển, bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của đất nước; bảo vệ an ninh chính trị, trật tự xã hội, chống xâm nhập trái phép và chống buôn lậu qua biên giới, bảo vệ tài nguyên của đất nước; xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác, phát triển với các nước láng giềng Đó là nhiệm vụ rất to lớn, nặng nề và lâu dài nhằm góp phần thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược của nhân dân ta là xây dựng chủ nghĩa

xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [11; tr.1]

Để tăng cường chức năng quản lý nhà nước về biên giới quốc gia, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, như: Luật Biên giới quốc gia, Pháp lệnh Bộ đội biên phòng Đồng thời, tiến hành đàm phán, ký kết các hiệp ước, hiệp định về biên giới với các nước, tạo môi trường hoà bình, ổn định lâu dài với các nước láng giềng

Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam Những thành tựu mà nhân dân ta giành được trong sự nghiệp xây dựng đất nước luôn gắn với những thành tựu đạt được trong sự nghiệp bảo vệ

Tổ quốc Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Đảng Cộng sản

Việt Nam cũng khẳng định: “Tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh; giữ

vững ổn định chính trị - xã hội, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, trật tự, an toàn xã hội; ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; triển khai đồng bộ, toàn diện, hiệu quả các hoạt động đối ngoại, tích cực và chủ động hội nhập quốc tế” [28]

Là một lĩnh vực rộng lớn trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, an ninh biên giới quốc gia có tầm quan trọng đặc biệt đối với

sự tồn tại và phát triển của đất nước, quan hệ tới các lợi ích sống còn của quốc gia và của dân tộc, tới các chính sách đối nội, đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta Bảo vệ an ninh biên giới quốc gia là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, các ngành, các cấp và của toàn xã hội, cần được tổ chức, phối kết hợp thống nhất nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và chế độ xã hội chủ nghĩa Cả hệ thống chính trị và mọi tầng lớp nhân dân tiếp tục cụ thể hóa những quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam về bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia; phát huy truyền thống yêu nước, tinh thần độc lập dân tộc, bảo vệ thành quả cách mạng và chế

độ xã hội chủ nghĩa, phù hợp với thực tiễn Việt Nam trong công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

1.3 Báo chí với vấn đề bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia

Ở mỗi quốc gia, việc đảm bảo và giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ở khu vực biên giới là vô cùng quan trọng Bởi có giữ yên vùng biên mới đảm bảo các yếu tố cho quốc gia phát triển mọi mặt Để làm được điều này, thực tiễn đã chứng minh, công tác tư tưởng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các chính đảng, các hệ thống xã hội cũng như các giai cấp cầm quyền lãnh đạo xã hội Mục đích của công tác tư tưởng là nhằm tác động vào

ý thức xã hội, hình thành một hệ tư tưởng thống trị với những định hướng nhất định Trên phạm vi toàn xã hội, nhiệm vụ đặt ra cho công tác tư tưởng chính là liên kết các thành viên riêng rẽ của xã hội thành một khối thống nhất trên cơ sở một lập trường chính trị chung, thái độ trách nhiệm tích cực nhằm thực hiện những mục tiêu đề ra Và báo chí là một trong những phương tiện quan trọng của Đảng thực hiện chức năng giáo dục chính trị - tư tưởng Hoạt động giáo dục chính trị tư tưởng của báo chí dựa trên tác động có tính thuyết phục bằng việc thông tin các sự kiện, hiện tượng, các vấn đề của đời sống hiện thực mà trong đó hàm chứa những giá trị cần khẳng định

Trong công tác tư tưởng của Đảng, báo chí luôn giữ vai trò quan trọng,

là vụ khí đấu tranh giai cấp, đấu tranh về hình thái ý thức hệ Báo chí là bản chất, khuynh hướng thực tế, giúp công chúng hiểu một cách đúng đắn Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5, Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá X) về công

tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới đã xác định mục tiêu cho hoạt

động báo chí nước ta trong tình hình hiện nay là: “Báo chí phải góp phần tích cực

vào việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội X của Đảng; củng cố, tăng cường sự thống nhất về tư tưởng, chính trị trong Đảng, sự đồng thuận về chính trị và tinh thần trong nhân dân, giữ vững và mở rộng trận địa tư tưởng của Đảng, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; phát huy sức mạnh của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, của đại đoàn kết

toàn dân tộc, nâng cao ý chí phấn đấu thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng và bảo vệ

vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [23, tr.179]

Ở nước ta, dưới sự lãnh đạo của Đảng, báo chí cách mạng Việt Nam luôn mang trong mình nhiệm vụ định hướng, giáo dục chính trị tư tưởng cho quần chúng nhân dân lao động Báo chí là tiếng nói của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội, là diễn đàn của nhân dân Thực hiện chức năng định hướng, báo chí nước ta gắn mình với thực tiễn sinh động, thực hiện việc thông tin nâng cao trình độ và mở rộng giới hạn nhận thức, định hướng quần chúng nhân dân, giúp nhân dân nâng cao tính tự giác trong nhận thức và hành động để bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới Báo chí luôn là ngọn cờ đấu tranh cho quyền lợi chính đáng của nhân dân và tham gia giải quyết các vấn đề xã hội khu vực biên giới

Báo chí mang tính giai cấp và phục vụ giai cấp thống trị Báo chí cách mạng Việt Nam là công cụ và vũ khí đấu tranh tư tưởng của Đảng Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo báo chí và báo chí phục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng, phục vụ lợi ích của nhân dân Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng

căn dặn: “Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp

phò chính, trừ tà mà anh em văn hóa và trí thức phải làm cũng như những chiến sỹ anh dũng trong cuộc kháng chiến để giành lại quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc” [41; tr.131] Thời gian qua báo chí tích cực tham gia đấu

tranh chống “diễn biến hòa bình”, vạch trần các âm mưu, thủ đoạn, luận điệu phản động của các thế lực thù địch, bảo vệ sự trong sáng, tính khoa học, đúng đắn của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Với khả năng tác động một cách mạnh mẽ, rộng lớn, nhanh chóng vào toàn bộ xã hội, hoạt động của các phương tiện thông tin đại chúng nói chung, báo chí nói riêng có vai trò và ý nghĩa hết sức to lớn trong công tác tư tưởng Việc giáo dục lý tưởng, giáo dục chính trị, xây dựng lối sống mới luôn gắn liền với việc kế thừa và phát huy những giá trị tích cực trong đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc Tuyên truyền về đảm bảo an ninh biên giới quốc gia thuộc về chức năng tư tưởng của truyền thông đại chúng nói chung, báo chí nói riêng Trong các chức năng của báo chí thì chức năng tư tưởng là đặc biệt quan trọng - chức năng có tính mục đích đầu tiên trong hoạt động tư tưởng báo chí là nâng cao tính tự giác của quần chúng nhân dân Để nâng cao tính tự giác của quần chúng, nhiệm vụ đặt ra cho báo chí là phát triển nhận thức cho họ

Hiện thực xã hội hết sức phong phú, phức tạp và đa dạng Yêu cầu đặt

ra cho báo chí là không chỉ mô tả, phản ánh những sự kiện, hiện tượng tại khu vực biên giới mà phải phát hiện trong chúng những mối quan hệ, chỉ ra những vấn đề có tính bản chất, chiều hướng vận động chính của hiện thực cuộc sống Nhiệm vụ của báo chí là phải đánh giá được những giá trị của chúng hoặc cung cấp những thông tin cần thiết để công chúng có thể đánh giá một cách đúng đắn giá trị các sự kiện, hiện tượng cũng như ý nghĩa của chúng đối với hiện thực Lý luận báo chí học đã chỉ ra rằng: Với những đặc trưng của mình, báo chí vô sản có năng lực to lớn trong việc hình thành mô hình thông tin phản ánh sự vận động của đời sống hiện thực, tác động vào đông đảo quần chúng nhân dân lao động nhằm tạo nên định hướng xã hội tích cực

Khác với báo chí vô sản, báo chí tư sản luôn nhằm mục đích tác động vào ý thức của quần chúng nhằm hình thành một định hướng có lợi cho việc bảo vệ những quyền lợi của các nhà tư bản và giai cấp tư sản Trong tác phẩm

“Bắt đầu từ đâu”, Lê nin đã viết: Vai trò của tờ báo không chỉ đóng khung ở chỗ phổ biến tư tưởng, giáo dục chính trị và thu hút những bạn đồng minh chính trị Tờ báo không chỉ là người tuyên truyền tập thể và cổ động tập thể,

mà còn là người tổ chức tập thể Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng căn dặn: “Cán

bộ báo chí cũng là chiến sỹ cách mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng” [42]

Các hoạt động tuyên truyền, cổ động và tổ chức của báo chí liên hệ mật thiết với nhau Tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới mang đến cho công chúng những tri thức sâu sắc, có tính bản chất nhằm tác động vào thế giới quan của con người, vào quá trình hình thành những quan niệm, niềm tin

và lý trí của mỗi thành viên xã hội Cổ động là sự định hướng trong dư luận xã hội, thái độ, tình cảm, các ứng xử của xã hội đối với các sự kiện, quá trình diễn ra trong đời sống xã hội khu vực biên giới Tổ chức chính là tác động vào các thành viên xã hội nhằm giúp họ xác định tính chất, mục đích, biện pháp, động viên quần chúng tham gia tích cực vào việc giải quyết những nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Trong thời kỳ mới, báo chí giáo dục, tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho nhân dân; thông tin, tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; chủ động và tích cực đấu tranh chống các tư tưởng thù địch, quan điểm, luận điệu sai trái, thù địch; góp phần phân tích, làm rõ cơ sở công cụ, là thế mạnh của Đảng trong việc thông tin nhanh chóng, kịp thời, chân thật các vấn đề, sự kiện ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, hình thành dư luận xã hội lành mạnh, tích cực tại khu vực biên giới Báo chí không chỉ mang thông tin một cách đơn thuần mà còn

phân tích, đánh giá, tìm ra khoa học, thực tiễn cũng như các điều kiện, phương pháp thực hiện thắng lợi các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và tuyên truyền về đảm bảo an ninh biên giới quốc gia cũng nằm trong đó

Với lực lượng hùng hậu và sự đa dạng, phong phú về loại hình, thời gian qua, báo chí Việt Nam đã thể hiện rõ vai trò rất quan trọng của mình trong tuyên truyền về an ninh biên giới quốc gia, đấu tranh chống tư tưởng thù địch, quan điểm luận điểm sai trái, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn

xã hội vùng biên và giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia

Thời gian tới, tình hình thế giới diễn biến phức tạp, khó lường, cách mạng khoa học - công nghệ và toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ; hòa bình, hợp tác và phát triển là xu thế lớn nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, khủng bố quốc tế, bất ổn trong xã hội, tranh chấp chủ quyền lãnh thổ giữa một

số nước tiếp tục diễn biến phức tạp Thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng tài chính, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu trở thành những vấn đề nghiêm trọng trên quy mô toàn cầu Trước tất cả những vấn đề đặt ra đó đòi hỏi báo chí phải thích ứng kịp thời Nội dung tuyên truyền vừa toàn diện nhưng cũng phải thực sự sâu sắc mới có thể đáp ứng được nhu cầu thông tin của công chúng Nhiệm vụ tuyên truyền về an ninh biên giới quốc gia càng phong phú, toàn diện và sinh động, đáp ứng được nhu cầu về thông tin ngày càng cao của công chúng

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1, tác giả tập trung nêu rõ các khái niệm về biên giới quốc gia, an ninh biên giới (an ninh biên giới quốc gia), chủ quyền an ninh biên giới quốc gia và nội dung tuyên truyền an ninh biên giới quốc gia gồm có an ninh chính trị, an ninh lãnh thổ, an ninh tư tưởng - văn hóa, an ninh kinh tế - thương mại, trật tự an toàn xã hội Đồng thời, đã giải quyết một số vấn đề cơ bản về lịch

sử hình thành, phát triển của ảnh báo chí; thể loại, đặc điểm của ảnh báo chí và thống nhất cách hiểu về một số thuật ngữ, khái niệm có liên quan

Chương 1 đã giúp người đọc có cái nhìn khái quát 4 tiêu chí của ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia; 5 nội dung ảnh báo chí tuyên truyền về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia Đồng thời nêu rõ nội dung quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về vấn đề an ninh biên giới Báo chí với nhiệm vụ tuyên truyền về an ninh biên giới quốc gia Từ đó làm tiền đề dẫn dắt sang chương 2 để tác giả tiến hành khảo sát, lý giải thực tiễn về thực trạng sử dụng ảnh về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương ba tỉnh: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn

Chương 2 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ẢNH VỀ CHỦ QUYỀN

AN NINH BIÊN GIỚI QUỐC GIA TRÊN BÁO ĐỊA PHƯƠNG

CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC

2.1 Giới thiệu về ba báo địa phương: Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn

2.1.1 Những nét khái quát về Báo Cao Bằng

Báo Cao Bằng là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ tỉnh Cao Bằng; tiếng nói của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Cao Bằng; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân Báo hoạt động báo chí theo quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, dưới sự lãnh đạo trực tiếp và thường xuyên của Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Thường trực Tỉnh ủy Cao Bằng

Ngày 1/4/1964, Báo Cao Bằng ra số báo đầu tiên Đây là sự kiện chính trị, văn hóa, xã hội quan trọng, tiếp nối truyền thống của báo chí cách mạng Cao Bằng mà nền móng đầu tiên là báo Cờ đỏ (1932); tờ Chuông giải phóng (1936); Lao động (1937); Việt Nam độc lập (1941); Thông tin tuyên truyền, Tin nội bộ (1947 - 1950); Tin Cao Bằng (1956), đã góp phần tăng thêm sinh lực trên mặt trận tư tưởng - văn hóa của Đảng

Năm 1964, Báo xuất bản 5 ngày một kỳ, 4 trang, khổ 30 x 40 cm Theo chủ trương chung cả nước, công tác thông tin, tuyên truyền trong thời kỳ chống Mỹ, cứu nước cần được tăng cường, có thời gian báo ra tuần hai kỳ, 4 trang, số lượng in từ 3.500 tờ tăng lên 7.000 tờ mỗi kỳ Báo cũng trải qua nhiều lần thay đổi khuôn khổ: 30 x 40 cm; 27 x 37 cm; 29 x 42 cm Việc thay đổi khổ báo, kỳ xuất bản đều thuộc vào số lượng giấy được cung cấp theo kế hoạch hằng quý trong thời chiến; phụ thuộc vào máy in, do máy móc cũ, nếu một máy hỏng phải dừng sửa chữa thì phải chuyển sang in cỡ máy khác, nên phải thay đổi khổ báo cho phù hợp Vượt qua nhiều khó khăn, thử thách, đội ngũ những người làm báo của tỉnh Cao Bằng đã nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm

vụ được giao, góp phần cùng cả dân tộc làm nên đại thắng mùa Xuân năm

1975, thống nhất đất nước

Báo Cao Bằng nằm trong hệ thống báo chí của Đảng Thời gian đầu, tòa soạn chỉ có 7 phóng viên gồm cả Ban Biên tập, lúc cao nhất có 12 biên chế Từ năm 1971, sau khi có quy chế chung cho báo chí do Nhà nước ban hành, cơ cấu

tổ chức cơ quan Báo dần thay đổi, có một Ban Biên tập gồm: Tổng Biên tập, một Phó Tổng Biên tập, Thư ký Tòa soạn với 4 phòng: Trị sự; Thư ký Xuất bản - Bạn đọc; Phóng viên; Ảnh và tư liệu Số cán bộ, phóng viên được liên tục gửi đi bồi dưỡng, đào tạo tại Trường Tuyên huấn Trung ương

Ngày 27/12/1975, Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (khoá V),

Kỳ họp thứ 2 quyết định tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn hợp nhất thành một tỉnh là Cao Lạng, tỉnh lị đặt tại thị xã Cao Bằng Báo Cao Bằng và Báo Lạng Sơn được hợp nhất thành tờ báo của Đảng bộ tỉnh Cao Lạng, lấy tên là Báo Cao Lạng Thực hiện nghị quyết của Tỉnh ủy Cao Lạng, Ban Biên tập Báo Cao Lạng đã khẩn trương sắp xếp ổn định bộ máy và xây dựng quy chế làm việc

Do yêu cầu của lịch sử và nhiệm vụ chính trị, ngày 29/12/1978, 2 tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn tái lập trở lại Báo Cao Bằng và Báo Lạng Sơn tách thành 2 báo Đảng bộ tỉnh Về bộ máy, Toà soạn có một Ban Biên tập gồm: Tổng Biên tập, Phó Tổng Biên tập, Thư ký Toà soạn và 2 ủy viên

Song khó khăn nhất, vẫn là công nghệ in cũ, lạc hậu Cơ sở in có từ

1951 mà đến năm 1995 vẫn ít thay đổi, không còn đáp ứng được việc ấn hành báo địa phương Từ chỗ trước đây báo in ra được ngành in Bộ Văn hoá xếp loại A kỹ thuật in báo địa phương, từ 1984 trở đi không đạt được loại C

Từng bước đổi mới và hội nhập, là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền và tiếng nói của nhân dân các dân tộc trong tỉnh, cùng với sự phát triển của báo chí trong nước, thời kỳ 1996 - 2014, Báo Cao Bằng đã có

sự đổi mới mạnh mẽ, hướng đến tính chuyên nghiệp Từ tháng 8/2012, đã tăng lượng phát hành báo in từ 8.000 tờ/kỳ lên gần 9.500 tờ/kỳ Báo phát hành