Vai trò của nhà báo nhân dân với báo mạng điện tử khu vực phía nam (khảo sát báo tuổi trẻ online, vĩnh long online và ấp bắc online)

Mới đây nhất, tại Lễ trao giải Báo chí Quốc gia năm 2014 được tổ chức vào tối ngày 21 tháng 06 năm 2015 tại Hà Nội nhân kỷ niệm 90 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, một “nhà báo công

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN HỮU HẠNH

VAI TRÒ CỦA “NHÀ BÁO CÔNG DÂN”

VỚI BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ KHU VỰC PHÍA NAM

(Khảo sát báo Tuổi trẻ Online, Vĩnh Long Online và Ấp Bắc Online)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

CẦN THƠ - 2015

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN HỮU HẠNH

VAI TRÒ CỦA “NHÀ BÁO CÔNG DÂN”

VỚI BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ KHU VỰC PHÍA NAM

(Khảo sát báo Tuổi trẻ Online, Vĩnh Long Online và Ấp Bắc Online)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang

CẦN THƠ - 2015

XÁC NHẬN LUẬN VĂN ĐÃ ĐƯỢC SỬA CHỮA

Luận văn đã được sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày … tháng 10 năm 2015

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS, TS Đinh Văn Hường

Tôi xin cam đoan đây là kết quả công trình nghiên cứu của bản thân tôi Các số liệu, thông tin và kết quả được nêu trong luận văn là qua kết quả nghiên cứu tài liệu, khảo sát thực tế trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào khác

Tác giả luận văn

Trong thời gian nghiên cứu và làm luận văn tốt nghiệp, tôi xin gởi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo PGS, TS Nguyễn Thị Trường Giang, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài khóa luận này Bên cạnh

đó, tôi cũng xin chân thành cảm ơn quý thầy, cô của Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã hướng dẫn, giúp đỡ và trang bị kiến thức cho tôi trong suốt 2 năm học, giúp cho tôi có được nền tảng kiến thức vững vàng về chuyên nghành của mình

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn đến: Tòa soạn và Ban Biên tập Báo Tuổi Trẻ TPHCM, Báo Vĩnh Long, Báo Ấp Bắc và các anh chị ở: Ban Tuyên Giáo Tỉnh ủy Tiền Giang, Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Tiền Giang, Đài Phát Thanh Truyền hình Tiền Giang đã tận tình giúp đở tôi trong quá trình tìm hiểu thông tin để làm khóa luận

Do thời gian có hạn, tài liệu nghiên cứu chưa nhiều, kiến thức bản thân còn hạn chế, nên nội dung luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót nhất định Bản thân rất mong được quý Thầy Cô, các nhà chuyên môn đóng góp thêm để nội dung đề tài được hoàn chỉnh và phong phú Xin chân thành cảm ơn

Tiền Giang, ngày 20 tháng 07 năm 2015

Tác giả khóa luận

Nguyễn Hữu Hạnh

Lời cảm ơn

Danh mục bảng, biểu đồ, hình ảnh

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ “NHÀ BÁO CÔNG DÂN” VỚI BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 12

1.1 Khái niệm 12

1.2 Vai trò của “nhà báo công dân” đối với báo mạng điện tử 19

1.3 Đặc điểm của “nhà báo công dân” trên báo mạng điện tử 35

Chương 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA “NHÀ BÁO CÔNG DÂN” VỚI BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ KHU VỰC PHÍA NAM 39

2.1 Giới thiệu về các tờ báo mạng điện tử thuộc diện khảo sát 39

2.2 Khảo sát vai trò của “nhà báo công dân” đối với báo Tuổi Trẻ Online, Vĩnh Long Online và Ấp Bắc Online 45

2.3 Đánh giá những ưu điểm, hạn chế của “nhà báo công dân” với báo mạng điện tử và những nguyên nhân 60

Chương 3: XU HƯỚNG, NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ NHÀ BÁO CÔNG DÂN VỚI BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 74

3.1 Sự tham gia của “nhà báo công dân” vào hoạt động báo chí là xu hướng tất yếu của báo chí hiện đại 74

3.2 Những vấn đề đặt ra 78

3.3 Giải pháp phát huy vai trò của “nhà báo công dân” với báo mạng điện tử 82

KẾT LUẬN 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 93 PHỤ LỤC

Bảng 1.1 So sánh đặc điểm giữa nhà báo và nhà báo công dân 19 Bảng 1.2: Phương cách cộng tác thông tin của nhà báo công dân: 35 Bảng 2.1 Xếp hạng các tiêu chí đánh giá chất lượng các tác phẩm của Nhà báo công dân: 54 Bảng 2.2 Nguyên nhân khiến các tác phẩm của nhà báo công dân trên báo điện tử hấp dẫn người đọc 58

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Tuổi Trẻ Online: lượng truy cập mới tăng 63% 41 Biểu đồ 2.2 Mức độ tham gia của nhà báo công dân trên báo mạng 45 Biểu đồ 2.3 Mức độ cộng tác của nhà báo công dân trên báo mạng 46 Biểu đồ 2.4 Những đề tài, thông tin của nhà báo công dân trên báo mạng 51 Biểu đồ 2.5 Những thông tin bài viết được quan tâm nhiều: 52 Biểu đồ 2.6 Chất lượng tác phẩm của “nhà báo công dân”: 60 Biểu đồ 2.7 Những hạn chế của Nhà báo công dân hiện nay 69 Biểu đồ 3 Tầm quan trọng của việc đưa quyền và nghĩa vụ của Nhà báo công dân vào Luật để chế tài quản lý 83

Ảnh 1.1: trích từ clip Bảo mẫu hành hạ trẻ em 29

Ảnh 1.2: trích từ PS ảnh Tài xế xe tải bị đánh hội đồng 29

Hình 2.1 Giao diện của trang chủ Tuổi Trẻ Online 41

Hình 2.2 Giao diện trang chủ của Vĩnh Long Online 42

Hình 2.3 Giao diện trang chủ của Ấp Bắc Online 44

Ảnh 2.4: Chùm ảnh trích trong PS “Chui vào túi nilông để…qua suối” 55

Ảnh 2.5: Từ phải qua: Vụ Lật đèo thảm khốc ở Bình Thuận; Vụ Nổ nhà máy pháo hoa; Vụ Sập nhịp dẫn Cầu Cần Thơ 59

Ảnh 2.6: Bác sĩ giẫm chân lên giường khám cho bệnh nhân 72

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học - kỹ thuật, con người lại chứng kiến sự phát triển vượt bậc của các phương tiện truyền thông đại chúng, đến mức người ta gọi đó là sự bùng nổ thông tin, mà đỉnh cao là sự ra đời của Internet Năm 1997, lần đầu tiên Việt Nam hòa vào mạng Internet toàn cầu, mở đầu cho giai đoạn phát triển mạnh mẽ của Internet tại Việt Nam Với sự hỗ trợ đắc lực của Internet thì một loại hình truyền thông đại chúng mới cũng ra đời ở Việt Nam đó là báo mạng điện tử

Thuật ngữ báo mạng điện tử được sử dụng khá phổ biến, chẳng hạn Báo Nhân Dân điện tử, Tuổi Trẻ Online, Thanh Niên Online, VnExpress… gọi ngắn gọn là: báo mạng, báo chí Internet, báo trực tuyến… Theo Luật Sửa đổi

bổ sung một số điều của Luật Báo Chí, báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trên mạng thông tin máy tính Cách hiểu này đã dẫn đến sự xuất hiện các: “báo điện tử” đối với các tờ báo đưa thông tin lên mạng Internet như Nhân Dân, Lao Động, thời báo kinh tế Sài Gòn…hay các trang thông tin của các nhà cung cấp thông tin trên mạng Internet như tin nhanh Việt Nam (VnExpress) của FPT, Tin Nhanh 24h, Việt Nam Net, Báo mới, Dân Trí.…

Khác với các phương tiện truyền thông đại chúng khác, báo mạng điện

tử có công chúng rất đa đạng Công chúng tiếp nhận thông tin của báo mạng điện tử từ rất nhiều phương tiện khác nhau như: máy tính, điện thoại di động, Ipad, laptop Mặt khác, có thể nói công chúng tiếp nhận thông tin từ báo mạng điện tử ở mọi lúc mọi nơi chỉ cần máy tính, điện thoại di động có kết nối Internet, wifi hoặc 3G Trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triển, trong thời đại bùng nổ thông tin, trong thời đại mà nhu cầu thông tin của con người cần được cập nhật liên tục thì mối quan hệ giữa công chúng và báo mạng điện tử

trở nên khác biệt so với các phương tiện truyền thông khác Điểm khác biệt

đó là: con người không chỉ thụ động chờ đợi và tiếp nhận thông tin mà con người còn chủ động cung cấp thông tin, truyền thông tin cho người khác, cho báo mạng điện tử cũng chính bằng các thiết bị khá đơn giản như điện thoại di động, Ipad, máy ảnh số và ở góc độ này, công chúng đóng vai trò như một

“nhà báo công dân”

Trong Luật báo chí được Quốc Hội ban hành ngày 28 tháng 12 năm

1989 và Luật báo chí sửa đổi bổ sung ban hành ngày 12 tháng 06 năm 1999 chỉ đề cập đến quyền và nghĩa vụ của nhà báo (tức là người hoạt động báo chí chuyên nghiệp), chưa có đề cập đến “nhà báo công dân”, mà chỉ đề cập một phần đến nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân trong việc cung cấp thông tin cho báo chí Ngay cả trong dự thảo Luật Báo chí sửa đổi bổ sung mà Bộ Thông Tin và Truyền thông đang lấy ý kiến rộng rải trong các tầng lớp nhân dân để trình Quốc Hội vào năm 2016 cũng chưa đề cập đến vấn đề này Trong khi

đó, thì tại các diễn đàn báo mạng hay đó đây tại các hội thảo, hội nghị về báo chí, thuật ngữ “nhà báo công dân” đã được đề cập Mặc dù chưa được nêu trong các văn bản chính thống của nhà nước ta, nhưng với sự phát triển của báo mạng điện tử thì vai trò của “nhà báo công dân” ngày càng thể hiện rõ nét Mới đây nhất, tại Lễ trao giải Báo chí Quốc gia năm 2014 được tổ chức vào tối ngày 21 tháng 06 năm 2015 tại Hà Nội nhân kỷ niệm 90 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, một “nhà báo công dân” là Cô giáo Tòng Thị Minh ở tỉnh Điện Biên – là một trong những thành viên của nhóm tác giả Báo Tuổi Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt giải A với tác phẩm: “Chui túi nilông qua suối tại Sam Lang”, cùng một số “nhà báo công dân” khác đã đạt giải C cho loại hình báo mạng điện tử, điều đó khẳng định được vai trò của

“nhà báo công dân” Vì vậy khi nghiên cứu đề tài này, tác giả tạm sử dụng thuật ngữ “nhà báo công dân” trong dấu ngoặc kép

Bên cạnh những thành công và những hiệu quả như thế, báo mạng điện

tử nói chung và “nhà báo công dân” nói riêng cũng có những mặt hạn chế, sự

“quá đà” đôi khi nguy hiểm hoặc gây ra hậu quả xấu cho xã hội bởi những thông tin không chính xác, hoặc vi phạm đời tư, giật gân câu khách, tạo ra những dư luận xấu hoặc đẩy sự việc đi quá xa mà sự ảnh hưởng và hậu quả của nó không thể lường trước được bởi sự lan tỏa rộng khắp và sự tương tác nhanh, mạnh của báo mạng điện tử

Vì vậy, đã đến lúc cần đánh giá đúng mức, nhận diện đúng vai trò của

“nhà báo công dân” từ đó khai thác những lợi thế của họ và khắc phục những hạn chế thiếu sót, sẽ góp phần đưa báo mạng điện tử phát triển mạnh và trở thành một loại hình báo chí có ích cho xã hội, cho đất nước và cho mọi người, đúng như nhiều chuyên gia đã nhận định và dự báo rằng: “Báo mạng điện tử

là báo của tương lai” Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài: “Vai trò của “nhà báo công dân” với Báo mạng điện tử khu vực phía Nam” để nghiên cứu Việc nghiên cứu vai trò “nhà báo công dân” của báo mạng điện tử là vấn đề rất cần thiết và cần được tìm hiểu ngay từ bây giờ để có thông tin một cách đầy đủ, qua đó phát huy vai trò của họ, khắc phục những hạn chế nhằm đưa báo mạng điện tử phát triển mạnh, đúng hướng Vì vậy tác giả chọn vấn đề này làm đề tài luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Kể từ khi báo mạng điện tử ra đời và trên đà phát triển hưng thịnh như ngày nay, đã có một số công trình nghiên cứu và các bài báo liên quan đến loại hình báo chí này Tuy nhiên, trong phạm vi đề tài này, tác giả chỉ nêu ra những công trình nghiên cứu có liên quan đến báo mạng điện tử và “nhà báo công dân”

Về các công trình nghiên cứu liên quan đến báo mạng điện tử, có thể kể đến:

+ Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí: “Đặc điểm công chúng báo Internet Việt Nam” – của tác giả Hà Thu Hương (Phân viện Báo chí & Tuyên

truyền, năm 2002): Tác giả đi sâu nghiên cứu đặc điểm của công chúng báo Internet Đó là một lực lượng trẻ, có trình độ nhất định, có khả năng sử dụng các thiết bị công nghệ và có nhu cầu tìm hiểu thông tin trên Internet, nhưng

họ lại là những người không có nhiều thời gian, bởi đây là lực lượng làm việc tại các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, học sinh sinh viên Vì thế đòi hỏi báo Internet phải nghiên cứu, phát triển để đáp ứng các yêu cầu của họ

+ Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí: “Hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử” – của tác giả Trần Quang Huy (Học viện Báo chí & Tuyên

truyền, năm 2006): Thật ra sự tương tác giữa công chúng với báo chí đã có nhưng không mạnh Đến khi báo mạng điện tử ra đời và phát triển thì tính tương tác mới thật sự phát huy, bởi tương tác là một đặc trưng cơ bản của báo mạng điện tử Sự phát triển của Internet cho phép công chúng chia sẻ, phản hồi, bình luận và do đó, sự tương tác giữa công chúng với nhà báo và tòa soạn rất cao

+ Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí: “Cách thức đưa tin đa phương tiện trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay” – của tác giả Phạm

Thị Hồng (Học viện Báo chí & Tuyên truyền, năm 2010): Với sự phát triển của công nghệ thông tin, Internet và các thiết bị số đã tạo thuận lợi cho những người làm báo mạng Đề tài đã đi sâu nghiên cứu các thủ thuật giúp nhà báo

và tòa soạn trong việc đưa tin tức trên báo mạng điện tử Trong đó, thông tin trên báo mạng không thể thiếu hình ảnh, đồ họa, video và audio

+ Luận văn đại học chuyên ngành Báo chí: “Vai trò của công chúng trên diễn đàn báo mạng điện tử hiện nay” – của tác giả Nguyễn Thị Linh Chi (Học viện Báo chí & Tuyên truyền, năm 2011): Nội dung luận văn cũng đề cập đến một xu hướng tất yếu trên báo mạng điện tử, đó là vai trò của công chúng trong thời đại công nghệ số Sự phát triển không ngừng của cuộc sống, con người càng muốn bộc lộ mình nhiều hơn, muốn được bày tỏ quan điểm của mình một cách công khai, rộng rãi hơn Và diễn đàn trên báo mạng điện tử ra đời

đã đáp ứng nhu cầu đó của công chúng Cuộc sống thay đổi và ngày càng phát triển, công chúng hiện đại không còn là khách thể tiếp nhận thông tin đơn thuần, ăn những món ăn có sẵn mà còn đóng vai trò như một chủ thể chia sẻ, cung cấp thông tin Số lượng công chúng tham gia với vai trò chia sẻ, đóng góp thông tin ngày càng tăng lên Luận văn cũng đánh giá thực trạng hoạt động diễn đàn trên một số trang báo mạng điện tử cho thấy chưa phát huy triệt

để vai trò của công chúng và bản chất vốn có của diễn đàn

+ Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí: “Sự tham gia của công chúng trên diễn đàn báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay” – của tác giả Nguyễn Ngọc

Cương (Đại học Khoa học xã hội nhân văn – ĐHQG Hà Nội, năm 2012): Trọng tâm của luận văn này là nghiên cứu sự tham gia của độc giả, hay nói cách khác là công chúng vào các diễn đàn trên báo mạng điện tử như chia sẻ, phản hồi, bình luận thông tin Chính vai trò của độc giả tạo nên các diễn đàn và làm gia tăng hiệu quả thông tin của báo mạng điện tử Đồng thời nêu lên thực trạng của một số diễn đàn trên báo mạng điện tử Việt Nam, đề xuất với các tòa soạn nâng cao nhận thức về vai trò của độc giả thông qua các mục Diễn đàn để cải tiến các diễn đàn và tạo cơ hội cho độc giả phát huy tốt hơn vai trò của mình… vì đó là xu thế phát triển báo mạng điện tử hiện đại

Bên cạnh những đề tài nghiên cứu, cũng đã có những cuốn sách chuyên ngành đề cập đến nội dung này như:

+ Cuốn: “Các thủ thuật làm báo điện tử” - của tác giả Vũ Kim Hải

(NXB Thông tấn - Hà Nội, năm 2006)

+ Cuốn: “Tác nghiệp Báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại”

- của TS Nguyễn Thành Lợi (NXB Thông tin và Truyền thông, năm 2014)

Nội dung hai cuốn sách nghiêng về trang bị các kiến thức nghiệp vụ cho những người làm báo mạng điện tử, từ việc viết tin, bài đến việc sử dụng các trang thiết bị trong quá trình tác nghiệp, quá trình biên tập xử lý thông tin của tòa soạn

+ Cuốn: “Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản” - của tác giả TS

Nguyễn Thị Trường Giang (NXB Chính trị - Hành chính - Hà Nội, năm 2010)

+ Cuốn: “Báo mạng điện tử - những vấn đề cơ bản” - của tác giả TS

Nguyễn Thị Trường Giang (NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, năm 2014)

+ Cuốn: “Báo chí truyền thông hiện đại” - của tác giả PGS.TS Nguyễn

Văn Dững (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2011)

+ Cuốn: Báo mạng điện tử đặc trưng và phương pháp sáng tạo” – của

tác giả TS Nguyễn Trí Nhiệm và TS Nguyễn Thị Trường Giang đồng chủ biên (NXB Chính trị Quốc Gia, năm 2014)

Trọng tâm của các cuốn sách trên trang bị cho độc giả những kiến thức chung nhất về báo mạng điện tử, từ lịch sử ra đời, quá trình phát triển, những đặc trưng cơ bản, đến vai trò của nó trong đời sống xã hội Đặc biệt đi sâu nghiên cứu các thủ thuật, các biện pháp nghiệp vụ của những người làm báo mạng điện tử

Ngoài ra, có thể kể đến nhiều bài viết, bài bình luận trên các trang báo mạng điện tử và các tạp chí chuyên ngành như Tạp chí Người Làm báo của Hội Nhà Báo Việt Nam, Tạp chí Người làm báo của Hội Nhà báo các tỉnh, các bài viết, bài tham luận rút ra từ các hội thảo khoa học về lĩnh vực Báo mạng điện tử được đăng tải trên các báo chính thống…

Những công trình nghiên cứu trên đây đã phần nào khẳng định sự phát triển của báo mạng điện tử, các phương thức tác nghiệp, song vẫn chưa đi sâu phân tích đến vai trò của “nhà báo công dân” Vì vậy, với đề tài tác giả đề cập

có thể xem là một nội dung mới, các công trình nghiên cứu về lĩnh vực này chưa có nhiều Hơn nữa, xu hướng phát triển này mới hình thành ở báo mạng điện tử Việt Nam trong những năm gần đây khi công nghệ thông tin phát triển mạnh và tỷ lệ người dùng đọc báo qua mạng, đọc báo bằng các thiết bị di động, thiết bị số tăng lên đáng kể

Mặt khác, chỉ khi các thiết bị số phát triển mạnh như hiện nay thì sự tham gia của những nhà báo với tư cách là công dân mới xuất hiện nhiều trên báo mạng điện tử Vì thế, việc nghiên cứu vai trò của họ để phát huy những

ưu điểm, khắc phục những hạn chế là điều cần thiết giúp cho Báo mạng điện

tử phát triển mạnh, giúp cơ quan quản lý nhà nước có những giải pháp và tạo điều kiện thuận lợi cho “nhà báo công dân” phát triển

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Mục đích nghiên cứu của đề tài này là thông qua việc khảo sát thực trạng nhằm đánh giá đúng mức vai trò, làm rõ những mặt tích cực, hạn chế của “nhà báo công dân” đối với báo mạng điện tử phía Nam Từ đó đề xuất những giải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của “nhà báo công dân” đối với báo mạng điện tử nói chung, các báo mạng điện tử phía Nam nói riêng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được yêu cầu trên, tác giả đề tài phải thực hiện những nhiệm vụ sau đây:

- Xây dựng khung lý thuyết cho đề tài: Khái quát, hệ thống những vấn

đề lý luận liên quan đến “nhà báo công dân” trên báo mạng điện tử như: Khái niệm, vai trò “nhà báo công dân” với báo mạng điện tử

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng vai trò, sự tham gia của “nhà báo công dân” trong báo mạng điện tử tại báo Tuổi Trẻ Online, Vĩnh Long Online và Ấp Bắc Online trong năm 2014

- Đề xuất một số kiến nghị và giải pháp để phát huy hơn nữa vai trò

“nhà báo công dân” nhằm đưa báo mạng điện tử phía Nam tiếp tục phát triển, đặc biệt là cập nhật liên tục những thông tin mới tin cậy, hữu ích từ “nhà báo công dân” để phục vụ công chúng tốt hơn, làm tốt vai trò sứ mệnh của một cơ quan báo chí

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là: Vai trò của “nhà báo công dân” với báo mạng điện tử phía Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi luận văn, tác giả sẽ khảo sát báo Tuổi Trẻ Online, Vĩnh Long Online và Ấp Bắc Online trong năm 2014 Hiện nay, báo mạng điện tử

ở Việt Nam phát triển rất nhanh chóng trên quy mô cả nước Tuy nhiên, mỗi

cơ quan báo mạng điện tử có những điều kiện, tiềm năng, lợi thế, và định hướng phát triển khác nhau Lý do mà tác giả chọn 3 tờ báo này để khảo sát, nghiên cứu là do:

+ Báo Trẻ Online đại diện cho tờ báo mạng điện tử ở một đô thị lớn nhất cả nước với sự phát triển mạnh và sự tham gia rất sôi động của công chúng và “nhà báo công dân”

+ Báo Vĩnh Long Online và Ấp Bắc Online đại diện cho 2 tờ báo mạng điện tử ở địa phương đồng bằng Sông Cửu Long

+ Các tờ báo khảo sát vừa có báo Đảng, vừa có báo của tổ chức Đoàn thanh niên giúp cho nội dung nghiên cứu thêm đa dạng phong phú, nhiều chiều

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận chung mang tính hệ thống về loại hình báo mạng điện tử, quyền và nghĩa vụ của nhà báo, việc khai thác mạng lưới cộng tác viên và khai thác thông tin từ công chúng, từ những “nhà báo công dân”, hệ thống lý thuyết về công chúng báo chí và tâm lý của công chúng báo chí, sự tham gia của công chúng vào báo mạng điện tử với vai trò

là người cung cấp thông tin, cộng tác tin bài Các quan điểm đường lối của Đảng và nhà nước ta về báo chí, về nhà báo và về trách nhiệm công dân Từ

đó, vận dụng vào việc khảo sát, phân tích sự phát triển này trên 3 tờ báo điện

tử Tuổi Trẻ Online, Ấp Bắc Online và Vĩnh Long Online

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, tác giả phải sử dụng những phương pháp nghiên

cứu chính sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: giúp cho người nghiên cứu nắm

được kiến thức, thông tin của các nghiên cứu đã thực hiện trước đây; nhằm có thêm kiến thức sâu, rộng về lĩnh vực đang nghiên cứu và làm rõ hơn đề tài

nghiên cứu của mình;

- Phương pháp thực nghiệm: Tìm hiểu thực tế hoạt động của báo mạng

điện tử tại Báo Tuổi Trẻ, Báo Vĩnh Long và Báo Ấp Bắc

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê: nhằm để rút ra những

luận điểm, những lý luận khoa học phục vụ cho đề tài

- Phương pháp điều tra qua bảng hỏi: Dùng để điều tra xã hội học qua

bảng hỏi đối với các đối tượng như sau: Cán bộ - viên chức nhà nước, học sinh - sinh viên, phóng viên – biên tập viên, giáo viên, giới kinh doanh, những người lao động chân tay, và một số ngành nghề đặc thù khác Trong đó

ở TP Hồ Chí Minh: 300 phiếu , tỉnh Tiền Giang: 50 phiếu , tỉnh Vĩnh Long:

50 phiếu Qua đó thu thập ý kiến của công chúng báo mạng điện tử trong vai trò người tiếp nhận thông tin và vai trò người cung cấp thông tin Căn cứ vào câu trả lời của khách thể sẽ tiến hành mã hoá từng câu trả lời bằng phần mềm SPSS for windows 20,0 Điểm số sau khi được mã hoá sẽ được quy thành điểm trung bình (đối với dữ liệu định lượng) và tính tần số, tỷ lệ % (đối với

dữ liệu định tính)

- Phương pháp phỏng vấn sâu: dùng để phỏng vấn biên tập viên, thư ký

tòa soạn và một số lãnh đạo cơ quan báo chí phụ trách báo mạng điện tử về việc tiếp nhận, sử dụng thông tin, bài, hình ảnh của nhà báo công dân, những

người đã biên tập và sử dụng các thông tin, bài viết của “nhà báo công dân” trên Tuổi Trẻ Online, Vĩnh Long Online, và Ấp Bắc Online Bên cạnh đó, phỏng vấn sâu ngẫu nhiên một số nhà quản lý báo chí, những người nghiên cứu báo mạng điện tử về những ưu điểm và hạn chế của “nhà báo công dân” trên Tuổi Trẻ online, Vĩnh Long Online và Ấp Bắc Online hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Những kết quả nghiên cứu từ đề tài sẽ góp phần hệ thống hóa thêm khung lý luận về báo mạng điện tử, cụ thể là vai trò của “nhà báo công dân” Đồng thời nêu ra những yêu cầu cần thiết đối với người làm báo mạng điện tử

để đưa báo mạng điện tử trở thành báo chí hấp dẫn nhất, cung cấp thông tin nhanh nhất, tốt nhất cho công chúng hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy tối đa vai trò “nhà báo công dân”, góp phần đưa nội dung thông tin của Báo mạng điện tử trở thành phương tiện cung cấp thông tin nhanh chóng nhất nhưng phải đáng tin cậy

Kết quả đạt được của luận văn sẽ giúp ích cho việc phát triển nghề của những người làm báo mạng và là nguồn thông tin cho các sinh viên báo chí quan tâm đến lĩnh vực này

Qua đề tài, giúp cho Đảng, nhà nước, và các cơ quan quản lý báo chí thấy được vai trò của “nhà báo công dân”, điều mà trước nay, Luật Báo chí ở nước ta chưa đề cập đến

7 Cái mới của đề tài

- Đây đó trong các bài viết trên báo chí có đề cập tới “nhà báo công dân” nhưng chưa có công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu nào nghiên cứu về lĩnh vực này Hơn nửa, trong mắt nhiều người, một sản phẩm khi đăng, phát hành trên báo chí là của nhà báo, của cơ quan báo chí, chứ ít ai biết rằng có rất nhiều tin, bài, ảnh, video clip được thực hiện từ những nhà báo

không chuyên Mặt khác, ngay cả trong Luật Báo chí nước ta qua một số lần sửa đổi, vẫn chỉ đề cập đến nhà báo và cơ quan báo chí, chưa đề cập tới lực lượng cộng tác viên hay “nhà báo công dân”, và đương nhiên cũng chưa có giải pháp để đưa đội ngủ này hoạt động đúng luật

- Khác với loại hình báo viết, báo nói, báo hình, thì báo mạng điện tử không thể thiếu “nhà báo công dân”, họ làm ở những ngành nghề khác nhau,

ở khắp mọi miền đất nước, kể cả những nơi mà nhà báo chuyên nghiệp không thể có mặt kịp thời để ghi lại những “khoảnh khắc vàng” mà sự kiện nóng hỏi đang xảy ra – và đây là một yếu tố cạnh tranh, một lợi thế của báo mạng điện

tử mà các loại hình báo chí khác khó tận dụng được Báo nói, báo hình muốn phát thanh hay truyền hình trực tiếp một sự kiện phải có sự chuẩn bị, phải có

kế hoạch trước, còn hiện nay báo mạng điện tử có thể đưa tin trực tuyến bất

cứ lúc nào, mà nhiều sự kiện được báo mạng điện tử đưa trực tuyến, hoặc cung cấp ngay sau đó - có sự đóng góp không nhỏ của “nhà báo công dân”

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội

dung chính của luận văn được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề “nhà báo công dân” với báo mạng

điện tử

Chương 2: Thực trạng vai trò của “nhà báo công dân” với báo mạng

điện tử khu vực Phía Nam

Chương 3: Xu hướng phát triển, những vấn đề đặt ra và giải pháp phát

huy vai trò “nhà báo công dân” với báo mạng điện tử

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ

“NHÀ BÁO CÔNG DÂN” VỚI BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

1.1 Khái niệm

1.1.1 Báo mạng điện tử

Tờ báo điện tử ra đời đầu tiên trên thế giới vào tháng 5 năm 1992 đó là

tờ Chicago Tribune ở nước Mỹ Đến năm 1995 thì phát triển ở Châu Âu Sau

đó đến năm 2000 thì lan sang Châu Á và phát triển rộng khắp trên thế giới đến nay Ở nước ta, chỉ một tháng sau khi Việt Nam nối mạng Internet, ngày 31/12/1997, tạp chí Quê Hương (tạp chí của Ủy ban về Người Việt Nam ở nước ngoài - Bộ Ngoại Giao, có địa chỉ: http://quehuongonline.vn) ra đời, trở thành tờ báo điện tử đầu tiên ở Việt Nam Đối tượng phục vụ chủ yếu của tạp chí này là cộng đồng người Việt Nam định cư, sinh sống ở nước ngoài và thân nhân của họ ở Việt Nam

Trên thế giới và ở Việt Nam đang tồn tại nhiều cách gọi khác nhau đối với loại hình báo chí này, đó là: Báo điện tử, báo trực tuyến, báo mạng, báo chí Internet và báo mạng điện tử Trong đó báo điện tử là khái niệm thông dụng nhất ở nước ta vì nó gắn liền với tên gọi của nhiều cơ quan báo in có xuất bản điện tử như: Báo Nhân dân điện tử, Báo Tiền Phong điện tử, Báo Lao động điện tử, Tuổi Trẻ điện tử, Báo Thanh Niên điện tử… Ngay trong các văn bản pháp luật của Việt Nam cũng gọi là báo điện tử (Online newspaper), là loại báo chí xuất hiện trên Internet

Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí đã định nghĩa:

“Báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trên mạng thông tin máy tính” [2, Điều 3: Các loại hình báo chí, tr.1]

Tuy nhiên, mỗi khái niệm có ưu điểm, hạn chế khác nhau “Báo điện tử

có nghĩa rất chung chung, không giúp hiểu rõ đây là loại hình báo chí phát

hành trên mạng” [11, tr63] Còn báo trực tuyến (Online) là khái niệm được sử

dụng đầu tiên ở Mỹ và trở thành cách gọi của Quốc tế Trực tuyến là chỉ trạng thái của máy tính khi đã kết nối với mạng máy tính và sẳn sàng hoạt động Tuy nhiên khái niệm này gắn với tin học nhiều hơn và chưa được Việt hóa Còn báo mạng, hay báo Internet thì cũng chưa đầy đủ và dễ nhầm lẩn vì có những trang web phát hành trên Internet nhưng không phải là báo điện tử

Học viện Báo chí và Tuyên truyền – thuộc Học viện Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh – một đơn vị đào tạo báo chí chuyên ngành có uy tín ở Việt

Nam thì sử dụng thuật ngữ: báo mạng điện tử, vì “Nó khẳng định loại hình báo chí mới này là con đẻ của sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin, hoạt động được nhờ các phương tiện kỹ thuật tiên tiến Nó cho phép hiểu một cách chính xác về bản chất, đặc trưng của loại hình báo chí này là: tính đa phương tiện, tính tương tác cao, tính tức thời, phi định kỳ, khả năng tuyền tải thông tin không hạn chế, với cách lưu trữ thông tin dưới dạng siêu văn bản, khả năng siêu liên kết, các trang báo được tổ chức thành từng lớp, có cơ chế

“nở” ra với số trang không hạn chế Khái niệm này là sự kết hợp các tên gọi

có nội dung riêng biệt như: báo, mạng, điện tử Vì vậy tên gọi này thỏa mãn được các yếu tố: Việt hóa, đặc trưng của loại hình báo chí mới, khắc phục khiếm khuyết về nghĩa” [11, tr.66]

Đến nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất Trong khuôn khổ luận

văn này, tác giả sử dụng thuật ngữ: Báo mạng điện tử theo cách gọi của Học viện Báo chí và Tuyên truyền Theo cuốn “Báo mạng điện tử những vấn đề cơ bản” của TS Nguyễn Thị Trường Giang (nay là Phó Giáo sư, Tiến sĩ) thì báo mạng điện tử được khái niệm như sau: “Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web, phát hành trên mạng internet, có ưu thế trong chuyển tải thông tin một cách nhanh chóng, tức thời, đa phương tiện và tương tác cao” [ 11, tr.67 ]

Với ưu thế và đặc tính trên, hiện nay loại hình báo mạng điện tử không chỉ phát triển mạnh ở thế giới mà cả ở Việt Nam, trở thành phương tiện truyền thông đại chúng phổ biến và là đối tượng cạnh tranh quyết liệt với các loại hình báo chí truyền thống khác Sau tạp chí Quê Hương, hàng loạt các đơn vị báo mạng điện tử khác lần lượt ra đời như: Nhân Dân, VOV, VTV, Lao Động, Sài Gòn Giải Phóng… Theo số liệu công bố mới nhất tại buổi họp mặt

Kỷ niệm 90 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam do Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức vào chiều ngày 19 tháng 06 năm 2015, Bộ trưởng Nguyễn Bắc Son cho biết, cả nước hiện có 98 đơn vị báo mạng điện tử, 250 trang tin điện tử, hơn 1.500 trang thông tin điện tử tổng hợp Trong đó có nhiều tờ báo điện tử hoạt động độc lập Tờ báo VnExpress là đơn vị báo mạng điện tử độc lập đầu tiên ở Việt Nam (ra đời ngày ngày 26/02/2002)

1.1.2 Nhà báo

Quan niệm về nhà báo thì nhiều Trong luận văn này, tác giả xin trích dẫn một số khái niệm được sử dụng trên các phương tiện truyền thông đại chúng khác nhau Theo cuốn Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, thì

“Nhà báo là người chuyên làm nghề viết báo” (13, tr 55) Xét về từ ngữ thì

khái niệm này chưa đầy đủ, bởi trong thực tế, nhà báo không chỉ có người viết báo mà còn có phóng viên ảnh, phóng viên quay phim, người sửa chữa tác phẩm Còn trong đời sống xã hội, đối với những người công tác ở cơ quan báo chí thường được mọi người gọi là nhà báo Đứng ở góc độ nghề nghiệp, cách gọi này cũng chưa chính xác, bởi trong cơ quan báo chí, có những người phụ trách ở những công việc khác nhau như: kỹ thuật, hành chính, kế toán, nhà in… những công việc như thế không thể gọi là nhà báo Đúng nghĩa, nhà báo phải là những người làm công tác báo chí chuyên nghiệp như: phóng viên, biên tập viên, thư ký tòa soạn, tổng biên tập, phó tổng biên tập, các trưởng ban nghiệp vụ báo chí Hiện nay, có nhiều loại hình báo chí khác nhau

Tương ứng với một loại hình thì tên gọi nhà báo cũng khác nhau Ví dụ ở báo

in, thì phóng viên (phóng viên viết và phóng viên ảnh), các thành viên trong Ban biên tập, thư ký tòa soạn được gọi là nhà báo Ở truyền hình thì tên gọi nhà báo có rộng hơn, bao gồm phóng viên, quay phim, biên tập viên, đạo diễn, các thành viên trong ban biên tập, phát thanh viên… Nhưng nói chung, những người góp phần sáng tạo nên tác phẩm báo chí thì gọi là nhà báo

Theo Luật Báo chí của Quốc Hội Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam thì: “Nhà báo là người có quốc tịch Việt Nam, có địa chỉ thường trú tại Việt Nam, có đủ các tiêu chuẩn chính trị, đạo đức, nghiệp vụ báo chí và được cấp Thẻ nhà báo” [ 1, tr.3 ]

Cũng theo quy định, các nhà báo chuyên nghiệp tại Việt Nam có thời gian công tác ít nhất từ 3 năm chính thức trở lên tại một cơ quan báo chí (làm việc theo biên chế hoặc hợp đồng dài hạn) sẽ được Bộ Thông tin và Truyền thông xem xét cấp Thẻ Nhà báo Đây là loại thẻ hành nghề duy nhất trong nghề báo chí ở Việt Nam, có giá trị khi hoạt động nghiệp vụ Nhà báo có quyền hoạt động báo chí hợp pháp trên lãnh thổ nước Việt Nam và được pháp luật Việt Nam bảo vệ Vậy, trong luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm nhà báo theo Luật Báo chí

Theo khái niệm trên, thì nhà báo ngoài yếu tố nghiệp vụ đòi hỏi phải

có bản lĩnh chính trị và đạo đức Cũng giống như những nghề nghiệp khác trong xã hội, nhà báo phải có đạo đức nghề nghiệp Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, chuẩn mực quy định thái độ hành vi ứng xử của nhà báo trong các mối quan hệ nghề nghiệp Bên cạnh những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực đạo đức nghề báo chung cho tất cả nhà báo ở tất cả các quốc gia thì còn có những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức nghề báo riêng của từng quốc gia, từng cơ quan báo chí Ở Việt Nam, những người làm báo Việt Nam đều là công dân của Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa

Việt Nam, nên đạo đức nhà báo không thể tách rời những chuẩn mực đạo đức của mỗi người Việt Nam Vì vậy, những phẩm chất như: yêu nước, thương dân, trung thành với chủ nghĩa xã hội, lòng nhân đạo, tính nhân văn,

…phải trở thành nền tảng của đạo đức nhà báo Theo PGS,TS Nguyễn Văn

Dững, Trưởng Khoa Báo chí – Học viện Báo chí và Tuyên truyền:“Sở dĩ đạo đức nhà báo được nhiều người quan tâm, dễ dàng lan tỏa trong dư luận

xã hội, vì đây là nghề mang tính xã hội cao, có sức ảnh hưởng lớn Mặt khác, sức ảnh hưởng của nghề báo đối với xã hội rất lớn nên hậu quả của việc nhà báo thiếu đạo đức cũng không nhỏ”

Với nhà báo, những người luôn được coi là đại diện cho tiếng nói của nhân dân, thì đạo đức nghề nghiệp lại càng cần phải được đề cao Lương tâm nghề nghiệp, trách nhiệm với sự thật là điều đầu tiên phải nghĩ đến khi đứng

trước muôn ngàn sự kiện, con chữ “Nhà báo muốn đạt được thiên chức của mình, trước hết phải biết nói lên sự thật, dám nói sự thật để thực hiện cái quyền thứ tư của dân chúng đã trao cho và tín nhiệm…Tờ báo, nếu nhà báo biết sử dụng nó đúng mức thì đó là một lợi khí cải tạo xã hội có sức mạnh vạn năng Người không biết dùng nó phải đường thì đó là con dao nhọn đâm ngay chính mình nhất” [ 9, tr17 ] Vì vậy có thể nói, nhà báo không chỉ là một

nghề mà còn là một sứ mệnh

1.1.3 Nhà báo công dân

Để làm rõ khái niệm “nhà báo công dân”, trước hết chúng ta tìm hiểu

khái niệm công dân Theo Từ điển Tiếng Việt, “Công dân có nghĩa là người dân Trong quan hệ về mặt quyền lợi và nghĩa vụ với nhà nước, công dân có quyền và có trách nhiệm xã hội, có nghĩa vụ của một người dân với đất nước” [ 13, tr22 ] Theo định nghĩa của nhà Triết học Kant thì: “Công dân là những thành viên của một cộng đồng liên kết với nhau thành xã hội, và công dân thì có công dân tích cực và công dân thụ động” [37] Ở nước ta, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã quan tâm đến quyền và nghĩa vụ của công dân Người viết:

“Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do nhân dân làm chủ Nhân dân có quyền lợi làm chủ thì phải có nghĩa vụ làm tròn bổn phận công dân, giữ đúng đạo đức công dân, tức là tuân theo pháp luật nhà nước” Hiện nay,

quyền và nghĩa vụ công dân của nước ta đã được quy định cụ thể trong hiến pháp và pháp luật Hiến pháp năm 2013 dành trọn 35 điều của chương II để quy định quyền của con người, quyền và nghĩa vụ của công dân

Theo Luật Báo chí của Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thì:

“Công dân có quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận” Điều 4 của Luật quy định: “Công dân có quyền được thông tin qua báo chí về mọi mặt của tình hình đất nước và thế giới; được tiếp xúc, cung cấp thông tin cho cơ quan báo chí và nhà báo; gởi tin, bài, ảnh và tác phẩm khác cho báo chí mà không chịu

sự kiểm duyệt của tổ chức, cá nhân nào và chịu trách nhiệm trước pháp luật

về nội dung thông tin…” [1, tr.1] Như vậy, theo quy định của Luật, thì việc

viết tin, bài đăng trên báo không chỉ có nhà báo chuyên nghiệp mới được thực hiện mà ngay cả người dân bình thường, một công dân cũng có quyền này Trong thực tế trên thế giới cũng như ở nước ta, công dân tham gia làm báo rất nhiều Có lẽ vì vậy mà trong bài viết của mình, nhà báo Dương Quang (Báo

Người Lao Động) đã gọi: “Mỗi công dân là một nhà báo”

Khái niệm “nhà báo công dân” hay “báo chí công dân” xuất hiện lần đầu tiên ở Mỹ cách đây 12 năm trong cuốn sách We the media (Chúng tôi là truyền thông) của tác giả Dan Gillmore Với báo chí công dân, tờ báo trở thành phương tiện kêu gọi mọi người dân bình thường tham gia đóng góp ý kiến, đưa tin, bình luận Nhờ đó tờ báo trở nên sống động hơn, tính tương tác giữa tờ báo và công chúng cao hơn, giúp tờ báo lan tỏa rộng, ngày càng có nhiều công chúng, có nhiều độc giả Trên thế giới, cách đưa tin của nhiều hãng thông tấn và tờ báo về các sự kiện lớn trong vòng 10 năm qua cho thấy

họ tận dụng rất tốt “nguồn tin công dân” Thực tế, không tòa soạn nào đủ nhân lực có thể nắm bắt toàn bộ diễn biến mới ở khắp mọi nơi trên thế giới

Họ phải dựa vào tai, mắt của bạn đọc Còn bạn đọc thì cũng không thụ động chờ báo đưa tin nữa mà đã cùng làm báo với các tòa soạn Bằng chứng là trong vụ đánh bom khủng bố 11 tháng 9 năm 2001 ở Mỹ, không phải báo, đài nào cũng có những đoạn video clip hay hình ảnh vào thời điểm máy bay đâm vào tòa tháp đôi… và nhiều người dân đã cung cấp những hình ảnh đắt giá ấy cho báo chí

Cung cấp thông tin là đã làm một phần việc của người làm báo Chưa hết, công dân còn thể hiện trách nhiệm cao hơn, đó là tự phối kiểm để thông tin được chính xác, thậm chí tự vào cuộc điều tra rồi cung cấp thông tin cho báo chí Qua những thông tin như thế, báo chí có nhiệm vụ xác minh, kiểm chứng, và làm sáng tỏa vấn đề Ở Việt Nam, nhiều năm qua, hoạt động “nhà báo công dân” đã hình thành và diễn tiến hết sức sinh động hàng ngày, hàng giờ, hàng phút nhất là khi báo mạng điện tử bùng nổ dữ dội, tầm ảnh hưởng rộng và có sự tương tác rất cao với mọi giai tầng trong xã hội Với vai trò như vậy, có thể gọi mỗi công dân là một nhà báo Giờ đây, với sự phát triển mạnh của các mạng xã hội, báo chí công dân ngày càng sôi động Bởi thông tin, hình ảnh trên các trang mạng xã hội không chỉ đơn thuần là để chia sẻ mà rất nhiều trong số ấy chính là nguồn tin và thông tin cho báo chí, nhất là báo

mạng điện tử

Mặc dù thuật ngữ “nhà báo công dân” xuất hiện đây đó trên các bài viết hay các cuộc hội thảo về báo chí hoặc phát biểu bằng miệng tại một số hội nghị, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu Ngay trong các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam cũng chưa đề cập Vì vậy tác giả luận văn sử dụng thuật ngữ “nhà báo công dân” trong dấu ngoặc kép Theo luận văn này, khái niệm “nhà báo công dân” được hiểu là: những công dân tham gia làm

báo, họ hoạt động trong những ngành nghề khác nhau, có trình độ địa vị khác nhau, chỉ khác với nhà báo chuyên nghiệp ở chỗ họ không công tác trong cơ quan báo chí

Căn cứ vào khái niệm trên, ta có thể rút ra một số điểm khác biệt giữa nhà báo và “nhà báo công dân” như sau:

Bảng 1.1 So sánh đặc điểm giữa nhà báo và nhà báo công dân

- Là người công tác ở cơ quan báo

chí

- Có thẻ nhà báo

- Được đào tạo nghiệp vụ

- Được trang bị phương tiện tác

nghiệp

- Là người làm ở những ngành nghề khác nhau trong xã hội

- Đa số không có thẻ nhà báo

- Phần đông chưa được đào tạo nghiệp vụ, có năng khiếu và lòng đam mê viết báo

- Không được trang bị phương tiện tác nghiệp

1.1.4 Báo chí công dân và Nhà báo công dân trên thế giới

Ta có thể hiểu báo chí công dân là loại hình báo chí mà thông tin được thu thập, phân tích và phổ biến bởi những người dân bình thường Trên thế giới, với sự phát triển của các trung tâm giải trí thế giới (IMC), những kênh thông tin của báo chí công dân bắt đầu bùng nổ trên Internet dưới các hình thức web, chat, blog… Ở Hàn Quốc, website Ohmynews.com ra đời năm

2000 và ngay lập tức trở thành tờ báo trực tuyến nổi tiếng, thành công với khẩu hiệu: “Mỗi công dân là một nhà báo”, 80% thông tin của báo này là do người dân cộng tác Báo chí công dân có khả năng thông tin nhanh chóng những sự việc vừa xảy ra Điều này bắt nguồn từ việc phát triển kinh tế xã hội

và nhu cầu của người dân muốn được chia sẻ thông tin, được nói lên tiếng nói

của mình Báo chí công dân sinh ra trong kỷ nguyên Internet và trở thành trào lưu mạnh mẽ trên toàn thế giới, mà đại diện là những tờ báo mạng, những trang tin tức lớn

Khái niệm Báo chí công dân lần đầu tiên được đưa ra trong cuốn sách của Dan Gillmor xuất bản năm 2003 với tiêu đề “Chúng tôi là truyền thông: báo chí của nhân dân và vì nhân dân” với nhận định rất nổi tiếng: “Tin tức không còn là bài giảng mà là một cuộc đối thoại Cùng với khái niệm báo chí công dân thì một khái niệm khác cũng được đề cập, đó là “tin tức do người sử dụng tạo ra”

Đặc điểm của báo chí công dân đó là sự ảnh hưởng rộng rãi và tính tương tác cao, và đặc biệt đó là nó mang lại sự dân chủ cho mọi người dân Báo chí công dân đã làm thay đổi kết cấu truyền thông truyền thống và cũng

là một thách thức với báo chí truyền thống Nhiều chuyên gia cho rằng: báo chí công dân là báo chí của tương lai

So với Việt Nam thì trên thế giới, báo chí công dân ra đời sớm hơn,

vì vậy “nhà báo công dân” trên thế giới cũng phát triển sớm và mạnh hơn ở Việt Nam Mặt khác, do trình độ người dân, khoa học kỹ thuật công nghệ phát triển và nền dân chủ phát triển rộng khắp nên sự tham gia của “nhà báo công dân” đối với báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng, rất mạnh mẻ Bất kể thông tin diễn ra ở đâu, thời gian nào, đêm hay ngày thì ngay lập tức đều có trên báo mạng điện tử, mà những người cung cấp những thông tin tức thì đó là “nhà báo công dân” Rất nhiều thông tin, sự kiện nóng bỏng trong giây lát đã lan rộng trên toàn thế giới đều do “nhà báo công dân” thực hiện, điển hình như vụ khủng bố kinh hoàng ngày 11 tháng 9 năm 2001 tại Tòa tháp đôi của Mỹ, hay như vụ động đất ở Nhật Bản ngày 11 tháng 03 năm 2011 Trong thực tế, rất nhiều thông tin có giá trị lan đi trên toàn thế giới

1.2 Vai trò của “nhà báo công dân” đối với báo mạng điện tử

1.2.1 Vai trò của công chúng với báo mạng điện tử

Công chúng báo chí nói chung là khái niệm rộng được hiểu theo nhiều

cách Theo Từ điển Tiếng Vệt: “Công chúng: đông đảo người đọc, nghe, xem trong quan hệ với tác giả Trong truyền thông, công chúng nói chung

có thể hiểu là những người tiếp nhận và được các sản phẩm báo chí tác động” [ 18, tr125 ] Theo Phó Giáo sư Mai Huỳnh Nam (1996, 2001), khi

bàn về truyền thông đại chúng và dư luận xã hội đã gián tiếp chỉ ra nội hàm của khái niệm công chúng khi ông dùng nhóm công chúng như đối tượng lan truyền thông tin của báo chí, người được cung cấp thông tin Còn theo Phó

Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Văn Dững thì: “Công chúng là quần thể cư dân mà

cơ quan báo chí hướng vào để tác động, nhằm lôi kéo họ vào phạm vi ảnh hưởng của mình” Tác giả Trần Bá Dung cho rằng: “Công chúng báo chí là những nhóm dân cư không đồng nhất trong xã hội, được báo chí hướng vào

để tác động và có tác động trở lại, giám sát, đánh giá, quyết định hiệu quả hoạt động của cơ quan báo chí”

Có nhiều khái niệm khác nhau nhưng các khái niệm đều thống nhất Công chúng báo chí chính là một bộ phận của công chúng truyền thông Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí nên công chúng của báo mạng điện tử cũng có những đặc điểm giống như công chúng báo chí Song, cũng có điểm riêng là công chúng báo mạng điện tử tác động trở lại cơ quan báo mạng nhiều hơn Sự tác động đó là: cập nhật thông tin, phản hồi thông tin, bình luận thông tin Có những thông tin trên báo mạng được công chúng phản hồi rất lớn tạo nên những diễn đàn sôi nổi, thu hút sự quan tâm của dư luận Từ các

khái niệm trên, có thể rút ra: “Công chúng báo mạng điện tử là những người tiếp nhận, sử dụng thông tin của báo mạng điện tử và được báo mạng điện tử tác động hoặc hướng vào để tác động” [ 18, tr.126 ]

Công chúng của Báo mạng điện tử có đặc điểm rất riêng biệt, đó là ngoài việc tiếp nhận thông tin thì công chúng có vai trò rất tích cực trong việc truyền và cung cấp thông tin cho báo chí nói chung và cho báo mạng điện tử nói riêng Do báo mạng điện tử là loại hình báo chí mới, có sự ra đời, phát triển và gắn bó mật thiết với công nghệ thông tin, vì vậy nó cũng có những đặc trưng riêng và chắc chắn cũng có đối tượng công chúng riêng so với các loại hình báo chí khác

Khi nói đến công chúng tức là nói đến số đông người đọc báo Nhưng ở đây công chúng chủ yếu của báo mạng điện tử có thể tóm lược ở một số đặc điểm chung như sau:

- Công chúng báo mạng điện tử là những người có trình độ nhất định so với mặt bằng xã hội Họ là những người đi làm việc, lao động và học tập, vì vậy họ có nhu cầu tiếp nhận thông tin rất lớn

- Họ là những người có điều kiện và khả năng sử dụng công nghệ hay các trang thiết bị hiện đại, ít nhất cũng là 1 máy tính có kết nói internet hay 1 điện thoại di động có kết nối 3G

- Công chúng của báo mạng điện tử là những người có tuổi đời rất trẻ Tuổi đời bình quân của công chúng báo mạng điện tử theo các chuyên gia là từ: 15 đến 30 tuổi Đây cũng là đặc điểm mà nhiều người đã nhận định: Báo mạng điện tử là báo của tương lai

- Công chúng báo mạng điện tử tiếp nhận thông tin trên môi trường máy tính và thiết bị số Vì vậy, họ có khả năng tự nhận biết và xử lý thông tin

- Chính vì đi làm, lao động, học tập nên quỹ thời gian hay nói cách khác, thời gian rảnh của họ để đọc báo mạng điện tử rất ít Vì thế, khi đọc báo mạng, đòi hỏi họ phải đọc lướt rất nhanh

Có thể nói, nhu cầu tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng, liên tục của công chúng là nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của Báo mạng điện tử Và

công chúng trở thành động lực để Báo mạng điện tử tồn tại và phát triển Với các đặc điểm như vậy, công chúng có vai trò rất lớn với báo mạng điện tử

Vai trò đó được phân tích rất rõ trong cuốn “Báo mạng điện tử đặc trưng và phương pháp sáng tạo” [ 18, tr136 - tr141 ]:

Thứ nhất, công chúng là đối tượng tiếp nhận, tác động hoặc chịu ảnh

hưởng tác động của thông tin báo mạng điện tử Một thông tin đưa lên báo mạng là để phục vụ công chúng, vì vậy nếu thông tin đó không tác động, không làm cho công chúng chịu ảnh hưởng thì thông tin không có tác dụng và

ý nghĩa gì Một bài báo hay và có ý nghĩa khi được độc giả đọc và cảm nhận Nói cách khác, nhà báo muốn thực hiện được mong ước thúc đẩy xã hội của mình thì phải nhờ đến công chúng Công chúng tiếp nhận tác phẩm báo chí, từ

đó hình thành và thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi cụ thể trong đời sống

Thứ hai, công chúng cũng chính là người khởi xướng, hỗ trợ và cung

cấp thông tin Báo mạng điện tử là loại hình có nhiều ưu thế vượt trội trong việc tạo điều kiện để công chúng khởi xướng, tham gia vào báo mạng Họ không thụ động tiếp nhận thông tin mà gợi ý đề tài, tham gia cung cấp thông tin, hình ảnh, sự kiện cho báo chí Với sự phát triển của công nghệ và kỹ thuật

số thì công chúng tham gia cung cấp thông tin, hình ảnh cho báo chí rất dễ dàng Các thông tin do công chúng cung cấp rất phong phú và đa đạng, đôi khi tác động và mang lại các hiệu quả tích cực trong đời sống xã hội

Thứ ba, công chúng cũng chính là người đánh giá, nhận xét và kiểm

định thông tin Họ luôn giám sát những thông tin trên báo mạng điện tử, sẵn sàng tranh luận, thảo luận, bày tỏ ý kiến của mình về những vấn đề mà báo chí nêu ra Những ý kiến mà công chúng đưa ra có thể giúp tờ báo nâng cao chất lượng, thay đổi phương thức hoạt động, đôi khi ý kiến của công chúng tạo ra các diễn đàn trên báo mạng điện tử, thu hút nhiều công chúng quan tâm

Thứ tư, công chúng quyết định, gây ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát

triển của báo mạng điện tử Mặc dù lợi nhuận, doanh số quảng cáo không phải

là tôn chỉ mục đích chính của báo chí Việt Nam Tuy nhiên để duy trì và phát triển, cũng như thực hiện được xứ mệnh xã hội của mình, những người làm báo mạng điện tử phải sản xuất ra những tờ báo có nhiều người đọc nhất và

do đó doanh số quảng cáo sẽ mang lại tốt nhất Muốn đạt được điều này, đòi hỏi thông tin mà báo mạng cung cấp cho bạn đọc phải chất lượng, hấp dẫn, nhanh chóng với nhiều nội dung phong phú đa dạng Ở góc độ này, có thể xem công chúng là khách hàng của báo mạng Công chúng chỉ chọn lựa những tờ báo mạng có chất lượng cao, phù hợp, đáp ứng nhu cầu thông tin của họ Họ sẵn sàng truy cập, theo dõi xuyên suốt những sự kiện mà họ quan tâm Ngược lại, họ cũng sẵn sàng tẩy chay những tờ báo có chất lượng kém

Số lượng công chúng chính là lượng truy cập (view) của tờ báo mạng điện tử, điều này nói lên vị trí, đẳng cấp của tờ báo, là tiêu chí đánh giá hiệu quả thông tin, là thước đo hàng đầu về chất lượng tờ báo

1.2.2 Vai trò của “nhà báo công dân” với báo mạng điện tử

Đứng ở góc độ bạn đọc, tiếp nhận thông tin thì công dân là công chúng của báo mạng điện tử, còn đứng ở góc độ khởi xướng, hỗ trợ và cung cấp thông tin thì công dân là “nhà báo” của báo mạng điện tử Giữa công chúng

và “nhà báo công dân” có mối quan hệ mật thiết với nhau Vì vậy, vai trò của

“nhà báo công dân” với báo mạng điện tử cũng giống như vai trò của công chúng đối với báo mạng, nhưng đồng thời nó cũng có những điểm riêng Điểm riêng đó là “nhà báo công dân” không thụ động tiếp nhận thông tin mà chủ động cung cấp thông tin cho báo mạng

Trong thực tế, “nhà báo công dân” tham gia trên báo mạng điện tử ở

các hình thức chủ yếu sau: Báo tin – cung cấp thông tin ; Cộng tác tin, bài,

hình ảnh, video clip ; hỗ trợ nhà báo khai thác thông tin Ngoài 3 vai trò chủ

yếu này, còn có sự tham gia không chủ ý, tham gia vô tình của các “nhà báo

công dân” vào báo mạng điện tử, đó là những thông tin, hình ảnh, video clip

mà họ đưa, chia sẻ trên mạng xã hội, blog cá nhân (không có chủ ý đăng báo – do không ý thức được sự lan truyền và sức mạnh của internet) đã được báo mạng điện tử khai thác làm cho thông tin lan đi nhanh chóng rộng khắp Ở góc độ này, cũng có thể xem “nhà báo công dân” là khởi nguồn cung cấp thông tin Và những thông tin khai thác như thế, cũng có những mặt tích cực, song cũng có những mặt tiêu cực khác nhau – tùy thuộc vào bản chất của những thông tin mà “nhà báo công dân” đã đưa trên mạng xã hội Vai trò cụ thể của “nhà báo công dân” đối với báo mạng điện tử được đánh giá như sau:

Thứ nhất, “nhà báo công dân” báo tin – cung cấp thông tin:

Thật ra, báo tin hay cung cấp thông tin cũng là một Đó là hình thức bạn đọc phát hiện một vấn đề, một sự kiện hoặc một bức xúc nào đó thì lập tức báo tin hay cung cấp thông tin cho tòa soạn “Nhà báo công dân” báo tin bằng một trong ba cách: hoặc gọi trực tiếp đến số điện thoại đường dây nóng hoặc gởi thông tin qua email của tòa soạn hoặc đến trực tiếp tại tòa soạn (trong trường hợp bạn đọc ở gần, có điều kiện hay có những hồ sơ chứng cứ cần phải mang đến để chứng minh, thuyết trình cụ thể cho Ban biên tập) Ngoài ra, “nhà báo công dân” còn cung cấp thông tin bằng cách đưa thông tin lên mạng xã hội Từ các nguồn tin này, tòa soạn lại phân loại thông tin để xử lý Nếu thông tin là một vấn đề nóng hỏi đang xảy ra hoặc vừa xảy ra thì lập tức Tòa soạn cử người đến hiện trường xác minh ngay để có một thông tin chính xác, khách quan và

có kiểm chứng đăng trên báo Đối với nguồn tin mà bản chất của nó không cần phải nhanh, thì tòa soạn cũng tiếp nhận, cử người xác minh, tìm hiểu, nếu thấy phù hợp sẽ đăng Trong trường hợp thông tin do bạn đọc cung cấp chưa phù hợp, không có cơ sở… thì tòa soạn cũng giải thích, trả lời cho bạn đọc biết Đối

với nguồn tin của bạn đọc từ mạng xã hội, thì tùy nội dung, tính chất sự việc, tòa soạn sẽ chọn lọc và cho đăng Tất nhiên nguồn tin, hình ảnh, video clip đó phải cho thấy những thông tin đó là có thật Trong trường hợp này, tòa soạn chịu trách nhiệm chính về những thông tin mình đăng tải

Đường dây nóng, địa chỉ email và các kênh phản hồi, bình luận, tương tác, liên kết web, liên kết mạng xã hội… là các kênh tiếp nhận, chia sẻ thông tin mà bất cứ tờ báo mạng điện tử nào cũng có Ở Tuổi Trẻ Online, bên cạnh

số điện thoại đường dây nóng rất dễ nhớ luôn hiện diện ở trang chủ với màu đỏ: 0918.033.133, báo còn thiết kế các liên kết để tiếp nhận thông tin từ bạn đọc Theo Ban thư ký Tòa soạn Tuổi Trẻ Online, bình quan mỗi ngày tòa soạn nhận từ 150 đến 200 cuộc gọi của bạn đọc qua đường dây nóng để cung cấp thông tin Từ những cuộc gọi như thế, Ban biên tập phải sử dụng các biện pháp nghiệp vụ để sàn lọc, kiểm chứng, và thường có ít nhất khoảng 5 đến 15 thông tin được cập nhật sử dụng trong ngày từ những thông tin tiếp nhận qua đường dây nóng Cũng từ đây, rất nhiều thông tin có giá trị đã được đăng tải

như vụ: Cua 1,2 kg còn …420 gram, do một du khách ở Nha Trang điện về

cho đường dây nóng Báo Tuổi Trẻ Thông tin ngay sau khi đăng trên Tuổi Trẻ Online đã tạo ra một dòng chủ lưu thời sự sôi nổi trên các báo mạng điện tử

về đề tài bắt chẹt du khách và văn hóa phục vụ trong ngành du lịch ở Việt Nam như nạn chặt chém ở Vũng Tàu, vụ du khách bị đánh rách mặt, xích lô

lừa khách Tây,… Hay như vụ Tai nạn giao thông thảm khốc trên đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Trung Lương, cũng do “nhà báo công dân”

điện thoại báo tin cho Tòa soạn… Thông tin này sau đó cũng nóng lên trên báo chí khi nhiều vụ tai nạn tương tự xảy ra liên tiếp làm chết nhiều người,

trong đó có vụ Xe khách - xe tải tông nhau: 8 người chết ở Thanh Hóa… Bạn đọc VnExpress không thể nào quên hình ảnh vụ Sập nhịp dẫn cầu Cần Thơ

vào tháng 10 năm 2007 Thông tin này do một “nhà báo công dân” có mặt gần

hiện trường điện thoại báo về, và VnExpress là báo mạng đầu tiên đăng tải thông tin đó dưới dạng trực tuyến…

Bạn đọc báo mạng điện tử Dân Trí (diễn đàn Dân Trí Việt Nam) sẽ dễ dàng bắt gặp những thông điệp chào đón rất ấn tượng ngay khi mở trang chủ đầu

tiên, đó là “Mời bạn làm báo cùng Dân Trí Bạn có tin nóng muốn chia sẻ thông tin ?” Và dĩ nhiên, Dân Trí cung cấp cho bạn đọc số điện thoại đường dây nóng

ở từng khu vực, cung cấp địa chỉ email để bạn đọc có thể liên lạc, cung cấp thông tin bất cứ lúc nào Từ một trang tin điện tử ra đời vào năm 2005 với cơ quan chủ quản là Hội Khuyến học Việt Nam, Dân Trí đã phấn đấu và chính thức được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp phép để trở thành báo mạng điện tử từ ngày 15 tháng 7 năm 2008 Hiện nay, Dân Trí đã có hơn 40 triệu lượt bạn đọc từ hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới thường xuyên truy cập

Thứ hai, “nhà báo công dân” tham gia cộng tác tin, bài, hình ảnh, video clip (Bạn đọc cùng làm báo):

So với báo tin, cung cấp thông tin, thì tham gia cộng tác tin, bài, hình ảnh, video clip, bạn đọc đã thực thụ đóng vai trò của một nhà báo Bởi khi ấy, tác phẩm của bạn đọc chính là tác phẩm báo chí được tòa soạn sử dụng để đăng trên báo, để chuyển tải thông tin đó tới công chúng, và tên tác giả của những tác phẩm, hình ảnh ấy là bạn đọc Tất nhiên, những tin tức, bài viết, hành ảnh, tác phẩm ấy sẽ được tòa soạn trả nhuận bút Trong trường hợp này ngoài trách nhiệm của toàn soạn thì tác giả - những “nhà báo công dân” cũng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu thông tin mình cung cấp không chính xác, bịa đặt, không khách quan hoặc gây ra những hậu quả tiêu cực cho xã hội

Theo nhà báo Võ Hùng Thuật – Phó Tổng thư ký Tòa soạn Báo Tuổi Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh thì tại Tuổi Trẻ Online, tin tức, bài viết từ phóng viên thực thụ của báo chỉ chiếm 40%, 60% còn lại của lực lượng cộng tác viên hay nói cách khác là của “nhà báo công dân” Trong số cộng tác viên của Tuổi Trẻ Online có thể chia thành hai nhóm:

- Nhóm thứ nhất là những cộng tác viên thường xuyên, họ là những nhà khoa học, nhà nghiên cứu, những người công tác trong các cơ quan nhà nước,

có tầm ảnh hưởng, và thường xuyên viết bài cộng tác cho báo Những bài viết của nhóm cộng tác viên này chủ yếu nghiêng về các nội dung như: giáo dục, chính sách, chiến lược, kinh tế, khoa học kỹ thuật, tâm lý, văn học,

- Nhóm thứ hai là những bạn đọc không thường xuyên Họ làm ở những ngành nghề khác nhau, ở khắp mọi miền đất nước, cũng có thể là những người

có làm ở cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, cũng có thể là tài xế taxi, hay những người dân bình thường khác Nội dung thông tin của nhóm bạn đọc này nghiêng về những thực tiễn xảy ra trong cuộc sống như: tai nạn, cháy nổ, thiên tai thảm họa, an ninh trật tự, chết người, cướp giật, ô nhiễm môi trường, những

vụ tiêu cực, tham nhũng, vi phạm pháp luật, và những bức xúc xảy ra trong đời sống hàng ngày…gọi chung là những sự cố bất ngờ Ưu điểm của những thông tin này là: nóng hổi, đang xảy ra và được nhiều người quan tâm

Theo đánh giá của Ban Biên tập Báo Tuổi Trẻ, thì thông tin của mỗi nhóm đối tượng cộng tác viên có lợi thế khác nhau, nhưng điều đặc biệt là nếu thiếu những thông tin từ “nhà báo công dân” thì không còn là tờ báo mạng nửa, tờ báo mạng sẽ không còn “nóng hổi”, “tức thì” và “mang hơi thở cuộc sống” nữa Điều này cũng dễ hiểu bởi như trên đã phân tích, các nội dung thông tin mà “nhà báo công dân” cung cấp đều xuất phát từ thực tiễn, vừa mới xảy ra, mang hơi thở của cuộc sống, đòi hỏi phải giải quyết

Sự tham gia cộng tác của “nhà báo công dân” trên các báo mạng điện tử hiện nay ở nhiều hình thức Có người thì viết tin kèm ảnh gởi cho tòa soạn Có người viết bài kèm ảnh Có người chỉ viết bài Có người gởi phóng sự ảnh Có người gởi video clip kèm với thông tin bình luận, chứng minh nội dung… Video clip về Cơ sở dạy trẻ Tư thục Phương Anh ở Quận Thủ Đức Thành Phố

Hồ Chí Minh kèm theo lời bình đăng trên Tuổi Trẻ Online ngày 17/12/2013

với tiêu đề: "Bóp cổ, gí đầu, lấy khăn bịt mũi, tát vào mặt bé” do một “nhà báo

công dân” là thợ xây dựng có mặt gần cơ sở nuôi dạy trẻ quay lại và cung cấp,

đã làm xôn xao cộng đồng báo mạng điện tử về nạn bạo hành trẻ em trong các

cơ sở nuôi dạy trẻ tư nhân Hay như phóng sự ảnh: “Giành đường, tài xế đánh đấm náo loạn đường phố” do “nhà báo công dân” Huỳnh Duy là một tài xế

taxi có mặt tại hiện trường gần khu vực sân bay Tân Sơn Nhất Thành phố Hồ Chí Minh gởi về cho Tuổi Trẻ Online ngày 10/09/2013, phản ánh tài xế xe tải

bị tài xế taxi đánh hội đồng, thu hút hàng trăm lượt truy cập và tạo nên diễn đàn trên báo về tình trạng bạo lực đường phố, nơi công cộng…

Để tranh thủ sự cộng tác của các “nhà báo công dân”, các tòa soạn báo mạng điện tử mở hẳn trang Bạn đọc, chuyên đăng tải những thông tin từ “nhà báo công dân” Không thể kể hết những thông tin, sự kiện mà “nhà báo công dân” đã tham gia trên báo mạng điện tử trong thời gian qua, nhưng phải khẳng định rằng, họ đã đóng góp rất lớn cho báo mạng điện tử …

Ở Báo Tuổi Trẻ, ngoài việc tổ chức tốt trang Bạn đọc, Báo còn tổ chức tốt các diễn đàn, trong đó có giải thưởng “Làm báo cùng Tuổi Trẻ”, trao giải thưởng hàng tháng, quý, năm cho những “nhà báo công dân” cung cấp những thông tin, cộng tác tin tức, hình ảnh, bài viết xuất sắc, tạo được hiệu quả xã hội cao Điều này đã động viên, kích thích rất lớn cho các “nhà báo công dân” tham gia cung cấp thông tin hay, cộng tác các nội dung hấp dẫn cho báo mạng Tại Lễ Vinh danh “Nhà báo công dân” năm 2012, Nhà báo Lê Xuân Trung –

Tổng Thư ký Tòa soạn Báo Tuổi Trẻ khẳng định: “Các anh chị không chỉ là bạn đọc của Tuổi Trẻ mà còn là những nhà báo công dân, đã sát cánh và đồng hành làm báo cùng Tuổi Trẻ Không có bạn đọc, không có những nhà báo công dân tích cực như các anh chị, không thể có Tuổi Trẻ như hôm nay”

Sự đóng góp tích cực của “nhà báo công dân” là vậy, nhưng cho đến nay, trong các văn bản pháp luật của Việt Nam, vai trò của “nhà báo công dân” còn là một vấn đề rất mới, vì vậy, khi đề cập đến vấn đề này, Nhà báo

Võ Hùng Thuật – Phó Tổng thư ký Tòa soạn Báo Tuổi Trẻ - Phụ trách Tuổi

Trẻ Online chia sẻ: “Do hiện nay pháp luật Việt Nam chưa đề cập đến “nhà báo công dân” nên tại Báo Tuổi Trẻ, chúng tôi gọi một cách đơn giản với cái tên chân tình là “Bạn đọc cùng làm báo” Đó là quan điểm của Tòa soạn, còn

“nhà báo công dân” thì cũng có nỗi niềm riêng Nửa đêm chứng kiến vụ xe khách lật đèo với 11 người chết (trong đó có 10 người nước ngoài), chưa kịp hoàn hồn nhưng “nhà báo công dân” Ngô Văn Hiệu, nhân viên của một Công

ty Điện tử tại Thành phố Hồ Chí Minh, đang trên đường lữ hành, vẫn lấy lại bình tĩnh, lao xuống đèo, vừa tri hô, vừa tham gia cứu hộ nạn nhân, nhưng

vẫn kịp chụp lại những khoảnh khắc đau lòng nhất để báo tin và gởi ngay tức khắc cho VnExpress với một mong muốn vô cùng đơn giản nhưng cũng rất

nhân văn: “Lúc đó, tôi chỉ mong sao báo phản ánh sớm nhất thông tin về vụ tai nạn thương tâm để các cơ quan chức năng và người nhà nạn nhân nắm được tình hình” Thông tin “Lật đèo thảm khốc, 11 người chết” kèm hình

ảnh, ngay sau đó có trên VnExpress, phản ánh về tai nạn xe khách lật đèo tại Đèo Đại Ninh huyện Bắc Bình tỉnh Bình Thuận ngày 13/03/2009 đã thu hút hàng trăm lượt truy cập vào sáng hôm sau và các ngành chức năng đã vào cuộc cấp cứu trong đêm [ 44, tr3 – Tin Nhanh VnExpress ngày 13/03/2009 ] Bản thân sự kiện không nói lên được gì nếu không có chính kiến của người trong cuộc Chỉ với sự kiện này, có thể đặt ra vấn đề: nhà báo chuyên nghiệp

có thể có mặt kịp thời để phản ánh thông tin đó không? Nếu không, thì những thông tin do “nhà báo công dân” Ngô Văn Hiệu cung cấp có giá trị và có mang lại hiệu quả cho báo mạng điện tử không? Đó chính là vấn đề mà nội dung luận văn tác giả muốn nghiên cứu

Thứ ba, “nhà báo công dân” hỗ trợ nhà báo khai thác thông tin

Với vai trò này, “nhà báo công dân” hỗ trợ nhà báo chuyên nghiệp Không chỉ báo tin, cộng tác tin bài, hình ảnh, “nhà báo công dân” còn đóng vai trò tích cực trong việc hỗ trợ nhà náo khai thác thông tin Tùy theo khả năng của mình mà “nhà báo công dân” tham gia ở những góc độ khác nhau, nhưng thường khi cung cấp một thông tin, một sự kiện, một vấn đề cho báo chí thì họ

có nguyện vọng đeo đuổi đến cùng vấn đề đó với mong muốn vấn đề mình cung cấp đến được với công chúng, với các ngành chức năng, các cấp có thẩm quyền một cách đầy đủ rõ ràng và mang lại hiệu quả tích cực nhất Mặt khác,

do trình độ nghiệp vụ báo chí của “nhà báo công dân” có hạn, vì vậy, một thông tin hay, hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của công chúng không bao giờ chỉ đưa một thông tin ban đầu, mà phải đi sâu khai thác ở nhiều góc độ khác nhau làm cho vấn đề sáng tỏ hơn, khách quan hơn, nhiều chiều hơn Và thường,

những thông tin của bạn đọc được nhiều người quan tâm, thậm chí tạo ra diễn đàn… thì tòa soạn ít khi bỏ lửng thông tin mà phải tiếp tục tìm hiểu, khai thác Khi đó chính bạn đọc – những “nhà báo công dân” là người cung cấp thông tin

sẽ tích cực hỗ trợ nhà báo để khai thác những thông tin tiếp theo Sự hỗ trợ của

“nhà báo công dân” ở đây bao gồm: hướng dẫn đường đi, địa điểm, cung cấp những thông tin tư liệu, hình ảnh, chứng cứ mà mình có được, nhằm giúp nhà báo tác nghiệp thuận lợi và hiệu quả

Trong thực tế tại các tòa soạn báo mạng điện tử, thường những thông tin, hình ảnh nóng hổi ban đầu của sự kiện là do “nhà báo công dân” cung cấp, cộng tác, bởi như đã phân tích, thì nhà báo chuyên nghiệp không thể nào có mặt ở mọi lúc mọi nơi, mà hơn ai hết, chính những “nhà báo công dân” mới có mặt tại hiện trường, chứng kiến và ghi lại những hình ảnh, thước phim sống động nhất Còn những bài viết, thông tin khai thác chiều sâu sau đó là do các nhà báo chuyên nghiệp của tòa soạn thực hiện Tất nhiên, trong quá trình nhà báo tác nghiệp sau đó không thể không có sự hỗ trợ tích cực của “nhà báo công dân”

Thật vậy, “Bạn đọc Tuổi Trẻ Online vẫn không quên loạt bài điều tra

về cây xăng gian lận (tháng 11/2010) đã thu hút tới 889 phản hồi của độc giả Loạt bài này giúp Tuổi Trẻ Online đoạt giải thưởng của Hội Nhà báo Thành phố Hồ Chí Minh năm 2011 mà tác giả đã cung cấp thông tin quý giá đó cho Tuổi Trẻ là “nhà báo công dân” (lúc bấy giờ là sinh) viên Nguyễn Hoàng Phương Không chỉ cung cấp thông tin, bất chấp nguy hiểm, bị hăm dọa, Hoàng Phương đã cùng phóng viên Báo Tuổi Trẻ thâm nhập lấy chứng cứ, tư liệu rất nhiều ngày đêm để bài viết và hình ảnh “Gian lận ở cây xăng” đăng trên Tuổi Trẻ Online ngày 29/11/2010 có sức lay động lòng người đến như vậy” [ 39, tr1 , Tuoitre.vn ngày 18/06/2012 ]

Ông Phạm Đức Hải – Tổng Biên Tập Báo Tuổi Trẻ (năm 2012) đã

khẳng định: “Tuổi Trẻ sẽ phối hợp với nhiều cơ quan chức năng xử lý vấn đề