Nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản của các nhà xuất bản thuộc bộ văn hóa, thể thao và du lịch hiện nay (qua khảo sát hoạt động xuất bản tại nhà xuất bản văn hóa dân tộc, nhà xuất bản văn hóa thông tin từ năm 2000 đế

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN TRẦN THỊ BÍCH HÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN CỦA CÁC NHÀ XUẤT BẢN THUỘC BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH HIỆN NAY Qua khảo sát hoạt động x

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TRẦN THỊ BÍCH HÀ

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN

CỦA CÁC NHÀ XUẤT BẢN THUỘC BỘ VĂN HÓA,

THỂ THAO VÀ DU LỊCH HIỆN NAY

(Qua khảo sát hoạt động xuất bản tại Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc,

Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin từ năm 2000 đến nay)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XUẤT BẢN

HÀ NỘI - 2015

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TRẦN THỊ BÍCH HÀ

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN CỦA CÁC NHÀ XUẤT BẢN THUỘC BỘ VĂN HÓA,

THỂ THAO VÀ DU LỊCH HIỆN NAY

(Qua khảo sát hoạt động xuất bản tại Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc,

Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin từ năm 2000 đến nay)

Chuyên ngành : Xuất bản

Mã số : 60 32 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XUẤT BẢN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THỊ HỒNG

HÀ NỘI - 2015

Luận văn này được sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày….tháng….năm 2015

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

(Ký và ghi rõ họ tên)

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số

liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có xuất xứ rõ ràng

Tác giả luận văn

Trần Thị Bích Hà

LỜI CẢM ƠN

Đề tài “Nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản của các nhà xuất bản thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện nay (qua khảo sát hoạt động xuất bản tại Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin) là kết quả nghiên cứu của tôi sau một thời gian học tập và nghiên cứu tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Có được kết quả này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền; tới quý thầy giáo, cô giáo giảng dạy trong chương trình cao học đã tận tình dạy bảo và tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho tôi hoàn thành khóa học

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thị Hồng, người đã chỉ bảo, hướng dẫn tận tình để tôi hoàn thành luận văn này

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Trần Thị Bích Hà

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN 8 1.1 Các khái niệm cơ bản 8

1.2 Tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động xuất bản 14

1.3 Các yếu tố tác động đến chất lượng hoạt động xuất bản 19

1.4 Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản 27

Chương 2: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN CỦA CÁC NHÀ XUẤT BẢN: VĂN HÓA DÂN TỘC, VĂN HÓA THÔNG TIN 31

2.1 Khái quát chung về Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc và Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin 31

2.2 Thực trạng chất lượng hoạt động xuất bản 38

2.3 Những vấn đề đặt ra từ thực trạng chất lượng hoạt động xuất bản 53

Chương 3:PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN CỦA CÁC NHÀ XUẤT BẢN THUỘC BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH HIỆN NAY 57

3.1 Phương hướng chung 57

3.2 Các giải pháp cụ thể 59

KẾT LUẬN 79

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, là một bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Xuất bản có nhiệm vụ tích lũy, truyền bá các giá trị văn hóa tinh thần, góp phần nâng cao dân trí, phát triển văn hóa, xây dựng nền tảng tư tưởng, thế giới quan, nhân sinh quan cách mạng và khoa học xã hội; xây dựng đạo đức, lối sống và phát triển toàn diện nhân cách con người Việt Nam; góp phần đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành xã hội học tập; chăm lo bảo vệ, khẳng định và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc,

mở rộng giao lưu văn hóa, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và đấu tranh

không khoan nhượng với các quan điểm sai trái, lạc hậu

Xác định được vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản đối với sự phát triển văn hóa, trong bất cứ giai đoạn nào, Đảng và Nhà nước ta luôn có sự chỉ đạo sự quản lý, điều hành và những cơ chế chính sách để thúc đẩy hoạt động xuất bản phát triển Từ đó, hoạt động xuất bản đã đạt được những thành tựu quan trọng, tiếp tục khẳng định vai trò, vị trí của mình trong lĩnh vực văn hoá, tư tưởng, góp phần giữ vững định hướng chính trị, ổn định xã hội, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu đọc của nhân dân

Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận của toàn ngành thì hoạt động của từng lĩnh vực xuất bản, in, phát hành hiện nay đang đứng trước những khó khăn, thử thách do sự suy thoái kinh tế toàn cầu và mặt trái của cơ chế thị trường, dẫn tới tồn tại nhiều bất cập và hạn chế

Chiếm phần lớn xuất bản phẩm (XBP) về đề tài văn hóa – xã hội, một

số nhà xuất bản (NXB) như: NXB Văn hóa Thông tin, NXB Văn hóa dân tộc, NXB Văn học, NXB Khoa học xã hội đã xuất bản các XBP với đề tài bám sát nhiệm vụ tuyên truyền, giới thiệu đường lối văn hóa văn nghệ của Đảng và Nhà nước; bám sát nhiệm vụ chính trị, văn hóa, tư tưởng, giới thiệu truyền thống văn hóa Việt Nam; phục vụ nhu cầu xã hội, phù hợp với từng lứa tuổi

của bạn đọc Tuy nhiên, hoạt động xuất bản nói chung và hoạt động xuất bản XBP thuộc lĩnh vực văn hóa – xã hội nói riêng, đặc biệt là hoạt động xuất bản của các NXB thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: NXB Thế giới, NXB Văn hóa dân tộc, NXB Văn học, NXB Văn hóa – Thông tin, NXB Âm nhạc, NXB Thể dục Thể thao hiện nay đang đứng trước khó khăn

là làm thế nào để xuất bản được nhiều tác phẩm chất lượng vừa có giá trị cao về văn hóa – tư tưởng, vừa đem lại hiệu quả kinh tế trong bối cảnh cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ và sâu rộng Chính vì vậy, việc nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản của các NXB hiện nay cần phải được thực hiện một cách nghiêm túc và có định hướng

Trong sáu NXB thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nói trên thì NXB Văn hóa dân tộc và NXB Văn hóa thông tin có nhiều vấn đề nổi lên

về thực trạng chất lượng của hoạt động xuất bản, nhất là giai đoạn từ năm

2000 đến nay mà bản thân tác giả mong muốn được tìm hiểu, nghiên cứu

Với những lý do trên đây, tác giả chọn đề tài “Nâng cao chất lượng

hoạt động xuất bản của các Nhà xuất bản thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện nay (Khảo sát các nhà xuất bản:Văn hóa dân tộc,Văn hóa Thông tin

từ năm 2000 đến nay)” làm luận văn tốt nghiệp hệ đào tạo Thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề về nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản của các NXB thuộc

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho đến nay thực sự chưa có công trình nghiên cứu trực tiếp nào Các công trình khoa học mới chỉ nghiên cứu về thực trạng chất lượng hoạt động xuất bản của các lĩnh vực xuất bản, in, phát hành nói chung mà chưa đi sâu vào tổng kết thực tiễn, đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản các NXB thuộc một cơ quan chủ quản cụ thể

Tuy nhiên, một số công trình nghiên cứu tiêu biểu có thể liệt kê bao gồm:

2.1 Các công trình nghiên cứu đã được xuất bản thành sách

- Nguyễn Hồng Vinh (2012), Xuất bản Việt Nam trong bối cảnh kinh tế

thị trường và hội nhập quốc tế, NXB Thời đại, Hà Nội Cuốn sách đề cập đến

nhiều vấn đề của ngành xuất bản trong cơ chế thị trường, bao gồm những thuận lợi, khó khăn, xu hướng phát triển của ngành và chiến lược cạnh tranh, phương thức đổi mới của các NXB

- Đường Vinh Sường (2013), Công tác xuất bản: Một số vấn đề về lý

luận và thực tiễn, NXB Thông tin và Truyền thông, Hà Nội Cuốn sách tập

hợp các bài viết về lý luận và thực tiễn ngành xuất bản nước ta đã được đăng trên các tạp chí, tham luận Một số bài viết chính xoay quanh vấn đề về hoạt động xuất bản như: chính sách giá của Nhà nước trong lĩnh vực xuất bản; xây dựng mô hình tổ chức và cơ chế trong hoạt động xuất bản; phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản;

- Nguyễn An Tiêm (Chủ biên) (2015), Xã hội hóa hoạt động xuất bản:

Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, NXB Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà

Nội Cuốn sách đề cập đến vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động xã hội hóa trong các khâu xuất bản, in, phát hành Đồng thời đề cập đến việc thành lập các tập đoàn xuất bản và công tác huy động vốn, cổ phần hóa trong lĩnh vực xuất bản

2.2 Các luận án

- Khuất Duy Kim Hải (1994), Một số vấn đề về hoàn thiện tổ chức quản

lý ở các nhà xuất bản nước ta hiện nay, Luận án tiến sĩ kinh tế, Viện Kinh tế –

Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn quốc gia, Hà Nội Trong luận văn này, ngoài việc giới thiệu khái quát một số mô hình các NXB ở Anh, Pháp,

Mỹ, Trung Quốc, tác giả đã nêu lên một số thành tựu và hạn chế của các NXB nước ta khi bước sang cơ chế thị trường; đề ra một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của các NXB (xã hội hóa hoạt động xuất bản, tạo cơ chế tự chủ về tài chính cho các NXB, )

- Hoàng Thị Vui (2013), Quảng bá sách Việt Nam ra nước ngoài trong

bối cảnh hội nhập quốc tế, Luận án thạc sĩ xuất bản Trong luận văn này, tác

giả tập trung đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường quảng bá sách Việt Nam

ra nước ngoài, từ đó nêu lên một số định hướng phát triển ngành xuất bản Việt Nam cũng như định hướng về công tác thông tin đối ngoại của Đảng và Nhà nước trong điều kiện nền kinh tế thị trường và bối cảnh hội nhập quốc tế

- Nguyễn Anh Tú (2015), Quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản

ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ quản lý kinh tế Luận văn đã đưa ra các quan

điểm, dự báo về hoạt động xuất bản và quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản, trong đó nhấn mạnh quan điểm xã hội hóa hoạt động xuất bản Đồng thời, tác giả đưa ra các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản

lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản trong thời gian tới

Tóm lại, các công trình nêu trên đã đề cấp đến thực trạng chất lượng hoạt động xuất bản, từ đó đưa ra một số phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản nước ta trong thời gian tới Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu chưa đề cập và đưa ra giải pháp cụ thể cho các NXB thuộc cùng một cơ quan chủ quản cụ thể; chưa có công trình nghiên cứu về nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản của các NXB thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là thực trạng chất lượng hoạt động

xuất bản của NXB Văn hóa dân tộc và NXB Văn hóa Thông tin

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Luận văn tập trung khảo sát thực trạng chất lượng hoạt động xuất bản

của NXB Văn hóa dân tộc và NXB Văn hóa Thông tin và có so sánh với 04 NXB còn lại của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

- Về thời gian: Số liệu khảo sát thực trạng chất lượng hoạt động xuất bản tại NXB Văn hóa dân tộc, NXB Văn hóa Thông tin tập trung trong từ năm 2000 đến nay

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là đề xuất các giải pháp tổng thể có

thể áp dụng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản của các NXB thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện nay

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để hoàn thành mục đích nghiên cứu trên, luận văn thực hiện những

nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Làm rõ một số khái niệm về: xuất bản; hoạt động xuất bản; chất lượng

và chất lượng hoạt động xuất bản; đưa ra các tiêu chí đánh giá và các yếu tố

cấu thành chất lượng hoạt động xuất bản

- Phân tích thực trạng chất lượng hoạt động xuất bản của NXB Văn hóa

dân tộc và NXB Văn hóa Thông tin Đánh giá những kết quả đạt được, những

hạn chế, nguyên nhân và đưa ra một số vấn đề đối với các NXB

- Đề xuất các nhóm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xuất

bản của các NXB thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện nay

5 Những đóng góp mới của luận văn

- Đưa ra khái niệm về chất lượng hoạt động xuất bản, các tiêu chí đánh giá và các yếu tố cấu thành chất lượng hoạt động xuất bản nước ta hiện nay

- Hệ thống hóa các ưu điểm và hạn chế trong hoạt động xuất bản của NXB Văn hóa dân tộc và NXB Văn hóa Thông tin, tìm ra nguyên nhân chính dẫn những ưu điểm và hạn chế đó

- Đề xuất sáu nhóm giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản của các NXB thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện nay

6 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách của Nhà nước về công tác tư tưởng – văn hóa, giáo dục và xuất bản trong điều kiện kinh tế thị trường

6.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chuyên ngành: thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp Ngoài ra, luận văn còn sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu để thu thập và xử lý các thông tin

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

7.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn góp phần vào việc xây dựng, làm phong phú thêm cơ sở lý luận về chất lượng hoạt động xuất bản; các tiêu chí đánh giá và các yếu tố cấu thành chất lượng hoạt động xuất bản

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể ứng dụng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản của các NXB thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện nay Ngoài ra, kết quả nghiên cứu còn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy chuyên ngành xuất bản, các NXB, các cơ quan quản lý Nhà nước về xuất bản

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các từ viết tắt, danh mục tài

liệu tham khảo, phụ lục, luận văn được kết cấu thành ba chương:

Chương 1: Tổng quan về chất lượng hoạt động xuất bản

Chương 2: Thực trạng chất lượng hoạt động xuất bản của các nhà xuất

bản: Văn hóa dân tộc, Văn hóa Thông tin

Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản của các nhà xuất bản thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện nay

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN 1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm xuất bản

Trong lịch sử, ngành xuất bản ra đời là sản phẩm của nền văn minh nhân loại đã phát triển đến một giai đoạn nhất định Đó vừa là thành quả, vừa là công cụ thiết yếu thúc đẩy sự phát triển và có vai trò quan trọng đối với sự

phát triển của nền văn minh

Một số quan niệm về xuất bản được thể hiện như sau:

Theo Từ điển Xuất bản: “Xuất bản thuộc lĩnh vực văn hoá, tư tưởng

thông qua việc sản xuất, phổ biến xuất bản phẩm đến nhiều người

Xuất bản là hoạt động truyền bá xã hội, bản thân nó không bao gồm khâu sáng tạo ra các tác phẩm nhưng sử dụng các tác phẩm để truyền bá, phổ biến Nó là khâu nối tiếp, nâng cao các giá trị văn hoá, nhân rộng và mang chúng đến với quảng đại quần chúng trong xã hội Xuất bản là một tổ hợp hoạt động văn hoá tinh thần, vừa là một hoạt động sản xuất, lưu thông Đáp ứng những nhu cầu văn hoá, tư tưởng xã hội là mục đích của hoạt động xuất bản Việc tổ chức, sản xuất, lưu thông các xuất bản phẩm là phương thức, phương tiện hoạt động của sự nghiệp xuất bản

Xuất bản là một quá trình hoạt động nối tiếp, đồng bộ, hoàn chỉnh Nó gồm ba khâu: biên tập, in, phát hành các loại xuất bản phẩm trong xã hội”[22, 64]

Theo Luật Xuất bản 2012, quy định tại khoản 1, Điều 4 (Giải thích từ ngữ): “Xuất bản là việc tổ chức, khai thác bản thảo, biên tập thành bản mẫu

để in và phát hành hoặc để phát hành trực tiếp qua các phương tiện điện tử” Trong thực tế, xuất bản là hoạt động thuộc lĩnh vực văn hoá tư tưởng,

thông qua việc sản xuất, phổ biến XBP đến nhiều người Xuất bản nhằm mục đích phổ biến những tác phẩm về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, công nghệ, văn học, nghệ thuật, pháp luật; giới thiệu di sản văn hoá dân tộc,

tinh hoa văn hoá thế giới; nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, mở rộng giao lưu văn hoá với các nước, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; đấu tranh chống mọi tư tưởng và hành vi làm tổn hại lợi ích quốc gia, phá hoại nhân cách, đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam

Theo nghĩa rộng, xuất bản là hoạt động bao gồm các lĩnh vực xuất bản,

in và phát hành XBP Đó là quá trình tổ chức các nguồn lực xã hội trong việc sáng tạo các tác phẩm, phổ biến đến nhiều người nhằm đạt hiệu quả kinh tế, chính trị và xã hội

Theo nghĩa hẹp, xuất bản là quá trình tổ chức việc sáng tạo, tác động vào quá trình sáng tạo của tác giả để có bản thảo, xử lý và hoàn chỉnh bản thảo, bản mẫu, in thành các XBP nhằm phục vụ nhu cầu độc giả

Tóm lại, với một quá trình hoạt động (vừa là hoạt động sáng tạo tinh

thần, vừa là hoạt động sản xuất vật chất), xuất bản thực hiện ba chức năng là: chức năng thông tin để lựa chọn và hoàn chỉnh tác phẩm; chức năng kỹ thuật – mỹ thuật để thiết kế đồ hoạ bản thảo thành XBP; chức năng thương mại để tiêu thụ cho những người có nhu cầu trong xã hội

1.1.2 Khái niệm hoạt động xuất bản

Hoạt động xuất bản vừa là hoạt động văn hóa – tư tưởng, vừa là hoạt động sản xuất vật chất Việc sản xuất, phổ biến những XBP đến nhiều người của hoạt động xuất bản không phải là hoạt động kinh doanh, sản xuất đơn thuần Sách và các XBP do hoạt động xuất bản mang lại là sản phẩm tinh thần Đó là kết quả của lao động sáng tạo của con người, do con người và vì con người Các giá trị xã hội chứa đựng trong sách thể hiện và thoả mãn nhu cầu đa dạng, phong phú về nhiều mặt của đời sống xã hội Sách và các XBP là một bộ phận quan trọng phản ánh đời sống tinh thần, bộ mặt văn hoá của mỗi dân tộc, ở mỗi thời đại Nội dung chính trị – xã hội, pháp luật, văn hoá – nghệ thuật, khoa học – công nghệ chứa đựng trong XBP là ý tưởng của tác giả, NXB nhằm tuyên truyền, bồi dưỡng và nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu đời

sống tinh thần của nhân dân, mở rộng giao lưu văn hoá với các nước Giá trị

cơ bản của sách nói riêng, XBP nói chung là giá trị văn hoá tinh thần, do lao động tinh thần của con người tạo ra Mục đích tồn tại của nó là văn hoá, tư tưởng Ở Việt Nam, các NXB là phương tiện, công cụ của cơ quan quản lý Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội thuộc hệ thống chính trị Vì vậy, hoạt động xuất bản là hoạt động văn hoá – tư tưởng

Về phương diện sản xuất vật chất, các giá trị tinh thần do lao động tinh thần của con người mang lại chỉ trở thành sách và các XBP khác thông qua hoạt động sản xuất Cấu trúc của sách do các yếu tố vật chất tạo thành, đó là các loại vật liệu chuyên dùng như: giấy, mực in, chỉ, thép, hồ dán, vải, Thông qua quá trình sản xuất vật chất, cấu thành “vỏ vật chất” của sách Vì vậy, XBP là một loại hàng hoá đặc biệt xét về giá trị

Theo Đại từ điển tiếng Việt – Nguyễn Như Ý giải thích: “Hoạt động

xuất bản là việc chuẩn bị bản thảo rồi in ra thành sách, báo, tranh ảnh và phát hành”

Luật Xuất bản 2012 quy định tại Điều 3 (Vị trí, mục đích của hoạt động

xuất bản): “Hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng nhằm phổ

biến, giới thiệu tri thức thuộc các lĩnh vực của đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam, mở rộng giao lưu văn hóa với các nước, phát triển kinh tế – xã hội, đấu tranh chống mọi tư tưởng và hành vi làm tổn hại lợi ích quốc gia, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”

Thực tế hiện nay, có hai cách hiểu về hoạt động xuất bản Theo nghĩa rộng, hoạt động xuất bản là tổng hợp các hoạt động gia công biên tập ở NXB,

in (nhân bản), phát hành XBP đến tay độc giả Theo nghĩa hẹp, hoạt động xuất bản là toàn bộ công việc của một NXB, chủ yếu là hoạt động gia công biên tập trong NXB

Tóm lại, hoạt động xuất bản trong đời sống xã hội vừa là hoạt động văn

hóa – tư tưởng, vừa là hoạt động sản xuất vật chất Về phương diện văn hóa –

tư tưởng, hoạt động xuất bản là hoạt động thuộc kiến trúc thượng tầng, chịu

sự chi phối của các quy luật phát triển văn hóa Mặt khác hoạt động xuất bản

là hoạt động sản xuất vật chất khác có vai trò quan trọng trong việc tạo thành, chuyển tải, nhân bản các giá trị tinh thần, trí tuệ của tác giả, NXB thành XBP,

vì vậy hoạt động xuất bản đồng thời chịu sự tác động của hệ thống quy luật kinh tế, thuộc hạ tầng cơ sở

1.1.3 Khái niệm chất lượng và chất lượng hoạt động xuất bản

1.1.3.1 Khái niệm chất lượng

Chất lượng là một phạm trù phức tạp và có nhiều quan điểm khác nhau

Một số quan điểm về chất lượng được thể hiện như sau:

Theo quan điểm Triết học: “Chất lượng là tính xác định bản chất nào đó

của sự vật, hiện tượng, tính chất mà nó khẳng định nó chính là cái đó chứ không phải là cái khác hoặc cũng nhờ nó mà nó tạo ra một sự khác biệt với một khách thể khác Chất lượng của khách thể không quy về những tính chất riêng biệt của nó mà gắn chặt với khách thể như một khối thống nhất bao chùm toàn bộ khách thể” Theo quan điểm này, chất lượng mang một ý nghĩa

trừu tượng và không phù hợp với thực tế đang đòi hỏi

Theo W.A.Shemart – nhà quản lý người Mỹ: “Chất lượng sản phẩm

trong sản xuất kinh doanh công nghiệp là một tập hợp những đặc tính của sản phẩm phản ánh giá trị sử dụng của nó” Chất lượng là một yếu tố tồn tại

trong các đặc tính của sản phẩm, xác lập cho các sản phẩm những đặc tính tốt

hơn, phản ánh một giá trị cao hơn cho sản phẩm

Như vậy, các quan điểm trên dù có phần khác nhau nhưng không loại trừ mà bổ sung cho nhau Cần phải hiểu khái niệm về chất lượng một cách

có hệ thống mới đảm bảo hiểu được một cách đầy đủ nhất và hoàn thiện nhất

về chất lượng Chất lượng là sự phù hợp với yêu cầu, bao gồm các yêu cầu

của khách hàng mong muốn thoả mãn nhu cầu và các yêu cầu mang tính kỹ thuật, kinh tế, pháp lý khác

Việc nâng cao chất lượng có tầm quan trọng sống còn đối với mỗi doanh nghiệp, thể hiện ở chỗ:

- Chất lượng là một trong những nhân tố quan trọng quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường

- Nâng cao chất lượng góp phần tạo uy tín, danh tiếng, cơ sở cho sự tồn tại và phát triển lâu dài của doanh nghiệp

- Tăng chất lượng sản phẩm tương đương với tăng năng suất lao động xã hội

- Nâng cao chất lượng sản phẩm còn là biện pháp hữu hiệu kết hợp các lợi ích của doanh nghiệp, người tiêu dùng, xã hội và người lao động

1.1.3.2 Khái niệm chất lượng hoạt động xuất bản

Trong lĩnh vực xuất bản, một số quan niệm về chất lượng hoạt động xuất

bản được thể hiện như sau:

Một là, chất lượng hoạt động xuất bản với tư cách là hiệu quả của việc đạt được mục đích của các NXB Chất lượng hoạt động xuất bản được đánh

giá bởi mức độ mà XBP đáp ứng được mục đích, tôn chỉ và kế hoạch của NXB, tuỳ thuộc vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước và tuỳ thuộc vào đặc thù của từng NXB Nếu mục đích của hoạt động xuất bản là cung cấp XBP đáp ứng nhu cầu cho xã hội thì chất lượng hoạt động xuất bản được xem

là mức độ đáp ứng của XBP đối với thị trường cả về số lượng và chất lượng Cách tiếp cận này cho phép các NXB tự quyết định các tiêu chuẩn chất lượng

và mục tiêu xuất bản của NXB Thông qua kiểm tra, thanh tra chất lượng XBP, các cơ quan quản lý Nhà nước về xuất bản sẽ xem xét, đánh giá hệ

thống đảm bảo chất lượng của NXB

Hai là, chất lượng hoạt động xuất bản là sự đáp ứng nhu cầu độc giả

XBP không chỉ phải phù hợp với các tiêu chuẩn về nội dung và hình thức sách, mà còn phải đáp ứng nhu cầu của độc giả Vì vậy, khi thiết kế một XBP,

yếu tố xác định là nhu cầu của độc giả để XBP có được những đặc tính mà độc giả mong muốn là:

- XBP thỏa mãn nhu cầu người đọc về hiệu quả sử dụng

- Chi phí, giá cả XBP phù hợp và thỏa mãn nhu cầu người đọc

- XBP được xuất bản đúng thời điểm

khác nhau tùy theo từng thời điểm và giữa những người quan tâm đến hoạt động xuất bản: người làm xuất bản, người sử dụng (độc giả), các cơ quan quản lý; trong một số hoàn cảnh chất lượng hoạt động xuất bản còn phụ thuộc vào tình trạng phát triển kinh tế – xã hội của mỗi quốc gia Mặc dù khó có thể đưa ra được một định nghĩa khái quát nhất về chất lượng hoạt động xuất bản, song định nghĩa được đưa ra với những cách tiếp cận phổ biến nhất Cơ sở của các cách tiếp cận là xem chất lượng hoạt động xuất bản là một khái niệm mang tính tương đối, động, đa chiều và với những cách tiếp cận khác nhau có thể có những ưu tiên khác nhau khi xem xét nó Vì vậy, chất lượng hoạt động xuất bản không phải là một khái niệm nhất thể, chất lượng hoạt động xuất bản

cần được xác định kèm theo với mục tiêu hay ý nghĩa của nó

Tóm lại, mục tiêu của hoạt động xuất bản trong từng thời kỳ là khác

nhau và cụ thể hoá nó cho từng NXB cũng khác nhau, hơn nữa hoạt động xuất bản không chỉ có một mục đích, một số mục đích cụ thể có thể xung đột với nhau (như giữa yêu cầu tăng quy mô và nâng cao chất lượng), trong trường hợp đó khó có thể đánh giá chất lượng của một NXB Tuy nhiên, định nghĩa chất lượng hoạt động xuất bản là sự phù hợp với mục tiêu xuất bản là một định nghĩa phù hợp nhất đối với ngành xuất bản nói chung và đối với các NXB nói riêng Mục tiêu xuất bản trong định nghĩa này được hiểu theo nghĩa rộng và do từng NXB xác định Đảm bảo chất lượng xuất bản là mô hình quản lý chất lượng xuất bản phù hợp với điều kiện của nước ta hiện nay; phù hợp với những quan điểm, chủ trương, chính sách, mục tiêu, hành động, công

cụ, quy trình và thủ tục, mà thông qua sự hiện diện và sử dụng chúng có thể

đảm bảo rằng các mục tiêu đã đề ra được thực hiện và không ngừng nâng cao trong các NXB

1.2 Tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động xuất bản

1.2.1 Căn cứ xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động xuất bản

Nhận thức rõ tầm quan trọng của hoạt động xuất bản đối với đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, trong những năm qua Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, quản lý, nhiều chính sách hỗ trợ xuất bản phát triển, định hướng phát triển có tính chiến lược, xác định những nhiệm vụ, giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản Với các điều luật, nghị định, thông tư, quy chế trong hoạt động xuất bản, Nhà nước ta đã tạo căn cứ, hành lang pháp lý thông thoáng cho hoạt động xuất bản, vừa tăng cường công tác quản lý của Nhà nước, vừa tăng tính tự chủ cho các NXB; vừa tăng cường sự hỗ trợ và đầu tư của Nhà nước, vừa huy động được các nguồn lực của xã hội (thông qua hoạt động liên kết xuất bản) tạo điều kiện cho xuất bản phát triển vững chắc, mạnh mẽ và đúng hướng:

Văn bản chỉ đạo của Trung ương:

- Chỉ thị số 22-CT/TW ngày 17 tháng 10 năm 1997 của Bộ Chính trị về đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản

- Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 27 tháng 01 năm 2003 của Ban Bí thư về nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất bản, phát hành sách lý luận, chính trị trong tình hình mới

- Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25 tháng 08 năm 2004 của Ban Bí thư về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản

Luật và các văn bản quy phạm pháp luật:

- Luật Xuất bản 2012

- Thông tư 23/2014/TT-BTTTT quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Xuất bản và Nghị định 195/2013/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xuất bản

- Nghị định số 92/2006/NĐ-CP ngày 07 tháng 09 năm 2006 của Chính phủ về việc lập, phê duyệt và quản lý quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế

xã hội

- Thông tư liên tịch số 04/2011/TTLT-BTTTT-BTC ngày 10 tháng 01 năm 2011 của Bộ Thông tin và Truyền thông và Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện đặt hàng xuất bản phẩm sử dụng ngân sách nhà nước

- Quyết định số 38/2008/QĐ-BTTTT ngày 17 tháng 06 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông về việc ban hành Quy chế liên kết trong hoạt động xuất bản

Một số văn bản luật và chính sách liên quan đến hoạt động xuất bản:

- Phần thứ sáu trong Bộ Luật dân sự quy định về quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ, trong đó Chương 1 của phần này quy định về quyền tác giả

- Điều 13 của Luật Sở hữu trí tuệ ngày 29 tháng 11 năm 2005 quy định tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả có tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả

- Thông tư Liên tịch số 11/TTLB ngày 20 tháng 2 năm 1993 của Bộ Tài chính và Bộ Văn hóa – Thông tin về “Hướng dẫn thực hiện chính sách tài trợ đối với xuất bản, báo chí”

- Thông tư số 753/UB-TT ngày 03 tháng 12 năm 1996 của Ủy ban Dân tộc và Miền núi hướng dẫn thực hiện văn bản số 3764/KTTH ngày 08 tháng 3 năm 1996 của Chính phủ về chính sách trợ cước vận chuyển xuất bản phẩm

1.2.2 Nội dung tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động xuất bản

Đánh giá chất lượng hoạt động xuất bản là một quá trình kiểm tra, đánh giá một hệ thống chất lượng, qua đó tìm ra những điểm phù hợp hay hạn chế của một hệ thống chất lượng trong NXB Đó là thông tin đầu vào quan trọng cho việc cải tiến, nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản

Đánh giá chất lượng hoạt động xuất bản còn là đánh giá chất lượng tổng hợp, phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố tham gia vào quá trình tìm kiếm, xây dựng nguồn đề tài, tổ chức bản thảo, biên tập bản thảo, trình bày kỹ – mỹ

thuật sách, in nhân bản và phát hành XBP Đồng thời, phản ánh phạm trù kinh

tế, trao đổi và tiêu thụ hàng hóa XBP trên thị trường Hoạt động xuất bản của NXB có phát triển hay không là do hiệu quả đạt được cao hay thấp, tiêu chí đánh giá chất lượng phản ánh cả về mặt định lượng và mặt định tính Về mặt định lượng, chất lượng hoạt động xuất bản phán ánh mối tương quan giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra của NXB Về mặt định tính, nó phản ánh ảnh hưởng của hoạt động xuất bản đối với việc giải quyết nhu cầu đọc của bạn đọc và mục tiêu, yêu cầu kinh tế, chính trị – xã hội

Nội dung các tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động xuất bản được xem xét trên hai phương diện sau:

Đối với nhà xuất bản:

Một là, nhà xuất bản được tổ chức và quản lý phù hợp với quy định của Nhà nước, với nguồn lực và điều kiện cơ sở vật chất của nhà xuất bản; có giải pháp và kế hoạch tự chủ về tài chính và quản lý tài chính Cơ cấu tổ chức của

NXB được quy định theo quy định của Luật Xuất bản 2012, được cơ quan chủ quản phê duyệt và được cụ thể hóa trong quyết định, quy chế của NXB về

tổ chức và hoạt động của NXB Trong cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa, hoạt động xuất bản nói chung và hoạt động xuất bản của các NXB nói riêng đang gặp phải không ít khó khăn về tài chính, NXB phải có các giải pháp và kế hoạch tự chủ về tài chính, có hệ thống quản lý tài chính chặt chẽ, phù hợp với quy định của Nhà nước; thực hiện phân bổ, sử dụng tài chính hợp

lý, công khai, minh bạch và có hiệu quả

Hai là, với lĩnh vực xuất bản, lãnh đạo nhà xuất bản, biên tập viên nhà xuất bản phải có sự định vị độc giả rõ ràng với từng đề tài Cơ cấu độc giả

trong xã hội hiện đại rất đa dạng, các nhóm độc giả luôn có sự thay đổi Mặt khác, nhu cầu tiêu dùng của độc giả cũng khác nhau Họ không chỉ có nhu cầu đọc, mà còn có các nhu cầu khác như: làm quà biếu tặng, giải trí, Do vậy, để xác định được độc giả cho mỗi đề tài, NXB phải có sự nghiên cứu,

điều tra, phân tích các nhu cầu của độc giả (nhu cầu trước mắt, nhu cầu lâu dài, nhu cầu đặc thù, nhu cầu thường xuyên)

Ba là, với lĩnh vực in, nhà xuất bản có sự chú trọng, đầu tư, tập trung phát triển khoa học công nghệ, ứng dụng máy móc, trang thiết bị hiện đại

NXB cần tiếp tục hoàn thiện về hiện đại hoá in offset với công nghệ, thiết bị tiên tiến, đồng thời chú trọng đầu tư công nghệ in ống đồng và in flexo cho các loại bao bì màng mỏng phức hợp Thí điểm các công nghệ chế bản không phim và in kỹ thuật số ở một số cơ sở in có nhu cầu in nhanh, chú trọng nghiên cứu sản xuất một số thiết bị chế bản, thiết bị phụ trợ khác và vật tư ngành in

Bốn là, với lĩnh vực phát hành, nhà xuất bản cần chú trọng phát triển mạng lưới phát hành xuất bản phẩm NXB cần nỗ lực phấn đấu trong công

tác đưa sách đến mọi miền đất nước, nhất là vùng cao, vùng sâu, vùng xa, góp phần khắc phục sự chênh lệch về hưởng thụ văn hoá của nhân dân ở các vùng, miền Mở rộng thị trường ra ngoài nước, nhất là các thị trường truyền thống Xây dựng thị trường sách lành mạnh, phong phú, đa dạng về thể loại, có nội dung tư tưởng tốt phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hoá ngày càng cao của nhân dân và giới thiệu nền văn hoá Việt Nam với các nước Bên cạnh đó, NXB cần

có phương án huy động Nhà nước hỗ trợ một phần ngân sách hoặc cho vay ưu đãi để xây dựng một số siêu thị sách ở các thành phố lớn Tiếp tục thực hiện trợ giá cước vận chuyển sách, báo, tạp chí đến khu vực vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng núi khó khăn Trợ cấp cho các cuộc triển lãm, hội chợ sách quốc tế theo kế hoạch phê duyệt Khuyến khích các thành phần kinh tế khác tham gia đầu tư xây dựng các cửa hàng, trung tâm sách tự chọn trên địa bàn các tỉnh, thành phố

Năm là, hoạt động xuất bản của nhà xuất bản được khuyến khích xã hội hóa Ưu tiên đầu tư từ ngân sách Nhà nước để hiện đại hóa NXB, khuyến

khích hoạt động sáng tạo và tăng cường vốn để NXB chủ động phát triển, khai thác những bản thảo có chất lượng cao Đồng thời, không nên bó hẹp đối

tượng thành lập NXB để phát huy các nguồn lực xã hội đầu tư, tạo điều kiện cho ngành xuất bản phát triển năng động hơn Tuy vậy, cần phải quy định chặt chẽ, minh bạch điều kiện thành lập NXB nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xuất bản, khắc phục tình trạng có nhiều NXB không đủ điều kiện, năng lực hoạt động như hiện nay

Đối với xuất bản phẩm:

Một là, xuất bản phẩm bám sát chức năng, nhiệm vụ, thực hiện đúng mục đích, tôn chỉ của nhà xuất bản Chức năng, nhiệm vụ của NXB được xác

định bằng các văn bản như: văn bản thành lập NXB, văn bản giới thiệu NXB, website của NXB, quy hoạch định hướng phát triển NXB, Mục đích xuất bản XBP của NXB phải được xác định rõ ràng, gắn kết với sự phát triển kinh

tế – xã hội của đất nước, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan chủ quản, định hướng phát triển của NXB và phải được cụ thể hóa thành các nhiệm vụ, được phổ biến rộng rãi trong tập thể cán bộ của NXB Mục đích xuất bản XBP cần được định kỳ xem xét, đánh giá về mức độ phù hợp với tình hình thực tiễn của hoạt động xuất bản để kịp thời bổ sung, điều chỉnh

Hai là, xuất bản phẩm đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về nội dung và hình thức theo tiêu chuẩn được quy định Về tiêu chí nội dung, trước hết, XBP phải

phục vụ tốt nhiệm vụ, chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, mang giá trị khoa học, chuẩn mực và độ chính xác cao Sách phải có giá trị tinh thần cao, giúp người đọc hướng tới giá trị chân, thiện, mỹ; cấu trúc nội dung hợp

lý, thống nhất xuyên suốt toàn bộ cuốn sách; tên sách phải bao quát được chủ đề của cuốn sách; nguồn trích dẫn được trích dẫn chính xác, đối với sách dịch phải trung thành với bản dịch; ngôn ngữ diễn đạt trong sáng,

không mang tính đa nghĩa, dễ hiểu, Về tiêu chí hình thức, thiết kế kỹ thuật

và mỹ thuật phải đáp ứng được các tiêu chuẩn: khổ sách, market sách, cỡ chữ cần được thiết kế phù hợp với sách; hình trang trí, minh hoạ, ký hiệu, được

sử dụng thống nhất, phù hợp với đối tượng sử dụng và nội dung sách; bìa sách được trình bày đẹp, bảo đảm các yêu cầu về tính hệ thống, tính giáo dục và

tính thẩm mỹ; tên sách rõ ràng, nổi bật được trình bày, thiết kế hài hòa Về kỹ thuật in và đóng xén: đối với các hình vẽ, hình minh họa, chữ viết khi in phải sắc nét, đồng đều về chất lượng; đối với bìa sách cần sắc nét, đều màu, không hằn mặt sau, không dính bẩn; toàn bộ cuốn sách phải cắt xén cân đối, không rách, không gấp góc, không đóng sót đóng thừa

Tóm lại, các tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động xuất bản nêu trên sẽ

phản ánh trình độ tổ chức, quản lý, phản ánh kết quả văn hóa – xã hội (phản ánh mức độ đáp ứng nhu cầu văn hóa tư tưởng cho bạn đọc) mức độ hoàn thành nhiệm vụ kinh tế kinh doanh cho NXB Chất lượng tư tưởng – văn hóa

là những đóng góp tích cực có vai trò quan trọng trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, xây dựng nhân cách con người Việt Nam Chất lượng kinh tế là những lợi ích kinh tế đạt được sau khi bù đắp các khoản chi phí cho hoạt động xuất bản, in, phát hành (hao phí lao động xã hội)

1.3 Các yếu tố tác động đến chất lượng hoạt động xuất bản

1.3.1 Các yếu tố tác động đến chất lượng hoạt động xuất bản, in, phát hành

Hoạt động xuất bản của NXB cũng giống như hoạt động của doanh nghiệp, đều chịu sự ảnh hưởng lớn của các yếu tố vĩ mô và vi mô Các yếu tố này liên tục thay đổi và kết hợp với nhau làm thay đổi tính hấp dẫn của ngành, tạo ra các cơ hội và thách thức cho ngành xuất bản nói chung và mỗi NXB nói riêng Vì thế, việc nắm bắt các yếu tố này rất cần thiết đối với các NXB để xác định các cơ hội, thách thức, dự báo được các xu hướng trong tương lai, giúp cho NXB đưa ra được các giải pháp và chiến lược phù hợp cho sự phát triển của mình Có thể khái quát sự tác động tới chất lượng hoạt động xuất bản từ những yếu tố dưới đây:

Về định hướng phát triển xuất bản, in, phát hành:

Trong nền kinh tế thị trường, Nhà nước quản lý hoạt động xuất bản bằng

hệ thống các công cụ chủ yếu bao gồm: luật, nghị định, sắc lệnh, quy chế,

thông tư Theo cuốn “Đổi mới và hoàn thiện pháp luật xuất bản theo định

hướng xây dựng nhà nước pháp quyền”: “Việc sử dụng pháp luật để điều chỉnh hoạt động xuất bản là điều chỉnh hoạt động kinh tế và hoạt động văn hóa – tư tưởng trong cơ chế thị trường; tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất bản phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, mở ra cơ hội cho sự hòa nhập giữa các nền văn hóa, loại trừ khả năng “hòa tan và đổi màu” trong quá trình hội nhập” [3,41]

Đảng và Nhà nước tiếp tục xác định xuất bản, in, phát hành là ngành vừa

có nhiệm vụ phục vụ mục tiêu tư tưởng chính trị, vừa có mục tiêu kinh doanh hàng hoá đặc biệt Nhà nước khuyến khích huy động các nguồn lực xã hội đầu

tư cho phát triển ngành, đồng thời xây dựng các mô hình và cơ cấu phù hợp với sự phát triển của xuất bản, in, phát hành hiện đại

Sự phát triển của xuất bản, in, phát hành hiện đại còn chịu tác động rất mạnh của chính các chủ thể xuất bản: Tổng biên tập, biên tập viên, tác giả sách

Vai trò của các chủ thể xuất bản: Tổng biên tập, biên tập viên và nói chung là của khối biên tập có tác động rất lớn đến hoạt động xuất bản Làm việc trong khối biên tập là những biên tập viên, đứng đầu là Tổng biên tập Tùy thuộc vào mục đích tôn chỉ, quy mô v.v của từng nhà xuất bản, khối biên tập được chia thành các ban biên tập như ban biên tập sách khoa học, ban biên tập sách văn học hay ban biên tập sách chuyên ngành v.v Cách phân chia này ở các nhà xuất bản thường khác nhau Đứng đầu ban biên tập là Trưởng ban biên tập

Biên tập viên đóng vai trò quan trọng trong việc thẩm định nội dung hay kế hoạch bản thảo mà tác giả gửi đến, quyết định việc có sử dụng bản thảo đó hay không Khi bản thảo đã được chấp nhận, biên tập viên sẽ làm việc với tác giả để tiến hành sửa chữa, điều chỉnh, hoàn thiện nội dung trước khi cuốn sách ra mắt bạn đọc Điều này cần đến sự nhạy cảm, năng động và cả kiến thức sâu rộng của người làm biên tập Nhiều biên tập viên ở các nhà xuất bản là những chuyên gia thực sự trong lĩnh vực mình phụ trách Đối với biên

tập viên, tố chất cần nhất là sự nhạy cảm và khả năng thẩm định Hơn ai hết, biên tập viên luôn phải thấu hiểu độc giả của mình, biết độc giả cần gì, chờ đợi gì ở cuốn sách, từ đó cùng tác giả thảo luận và có những điều chỉnh hợp

lý Người biên tập chính là cầu nối giữa tác giả và các độc giả

Không chỉ ngồi đợi các tác giả mang bản thảo đến, biên tập viên còn là người xây dựng ý tưởng, khai thác đề tài mới Biên tập viên luôn ý thức xây dựng mối quan hệ cộng tác gắn bó với các tác giả, các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực khác nhau

Về môi trường dân số:

Theo Báo cáo Tình hình Dân số Thế giới 2010 của Liên Hiệp Quốc:

“Dân số Việt Nam hiện nay là 89 triệu người và sẽ tăng lên 111,7 triệu người vào năm 2050 Việt Nam hiện đứng thứ 14 trong số những nước đông dân nhất thế giới và thuộc nhóm cơ cấu dân số trẻ” Đó là một trong những lợi

thế lớn về thị trường đối với các NXB hiện nay Vì vậy trong tương lai, các NXB có thể dự đoán được thị trường độc giả chủ yếu, từ đó phát triển đa dạng loại hình các XBP để phục vụ các nhóm đối tượng, đặc biệt là nhóm tuổi dưới tuổi lao động và cho thiếu nhi cần được chú trọng và nâng cao chất lượng về nội dung và hình thức sách, đồng thời tích cực sáng tạo và đa dạng hóa loại ấn phẩm để thu hút nhóm đối tượng tiềm năng này

Về môi trường chính trị – luật pháp:

Việt Nam là một trong những nước có an ninh chính trị và trật tự an toàn

xã hội ổn định, không xảy ra bạo loạn, đảo chính Các chính sách, sự điều khiển, can thiệp, hệ thống pháp luật của Nhà nước ngày càng được sửa đổi phù hợp với các NXB; nền kinh tế mở sau khi nước ta gia nhập WTO là một trong những điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh phát triển bền vững của các NXB

Về môi trường kinh tế:

GDP và thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam còn thấp, đặc biệt, trong những năm gần đây có dấu hiệu chậm lại, đây là một trong những mặt hạn chế của nền kinh tế và thị trường tiêu thụ ở Việt Nam Yếu tố giá cả và lạm phát cũng là nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của các NXB, bởi thu nhập thực tế của người dân giảm, tỉ lệ chi tiêu cho các mặt hàng thiết yếu tăng lên, dẫn tới giảm sức mua đối với các mặt hàng không phải là thiết yếu như sách Mặt khác, giá cả các yếu tố đầu vào cho việc sản xuất sách tăng, làm tăng giá sách, độc giả giảm mua sách mới và chuyển sang các lựa chọn thay thế giá rẻ hơn (sử dụng sách cũ, mượn sách thư viện, sử dụng sách điện tử,…), từ đó dẫn đến lượng tiêu thụ sách giảm

Không những thế, độc giả Việt Nam có độ nhạy cảm về giá khá cao, giá

cả là một trong những yếu tố quan trọng trong quyết định mua hàng Khảo sát

về độ nhạy cảm về giá của độc giả cho thấy giá cả là yếu tố ảnh hưởng quyết định mua sách Độc giả có trình độ trên đại học là những người quan tâm đến giá cả nhất, trong đó đứng đầu là những người có độ tuổi từ 18 đến 24 Trong các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua sách thì chương trình khuyến mãi được đánh giá cao nhất, sau đó là sự tư vấn của người bán sách

Trên thực tế, các NXB chịu áp lực khá lớn từ những biến động về giá cả

và lạm phát Tỉ lệ lạm phát, giá cả ổn định trong một vài năm gần đây và có thể trong những năm tới là một trong những yếu tố thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của NXB

Về môi trường văn hoá – giáo dục và nhu cầu đọc:

Về giáo dục, hệ thống giáo dục đào tạo ngày càng được hoàn thiện về quy mô và mạng lưới Đội ngũ giáo viên, giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục ngày càng được tăng cường cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu Trên thực tế, thị trường lao động Việt Nam đang cạnh tranh với thị trường thế giới

về trình độ chuyên nghiệp và tay nghề Trước yêu cầu ấy của xã hội, nhu cầu

đọc sách và tìm kiếm tri thức ngày càng tăng trên nhiều lĩnh vực của bạn đọc

đã tạo ra thị trường ngày càng lớn cho các NXB

Về văn hóa đọc, một thực trạng về văn hóa đọc ở Việt Nam hiện nay là người Việt Nam nói chung chưa có thói quen đọc sách thường xuyên, mỗi người chỉ đọc 0,8 cuốn sách Số sách phân bổ tại các thư viện bình quân là 0,35 bản/người Theo khảo sát của Thư viện Quốc gia Việt Nam, độc giả của thư viện chỉ chiếm khoảng 8-10 % dân số Hiện nay, Thư viện Quốc gia Việt Nam chỉ có khoảng 30.000 bạn đọc thường xuyên; thư viện cấp tỉnh chỉ có khoảng 1.000-2.000 bạn đọc, cấp huyện 500-600 bạn đọc; thư viện (phòng đọc) cấp xã khoảng 100-200 bạn đọc Theo số liệu thống kê của Cục Xuất bản, In và Phát

hành – Bộ Thông tin và Truyền thông, tính theo số lượng bản sách nộp lưu

chiểu, mức hưởng thụ bình quân của độc giả là 3,4 bản sách/người (chỉ tiêu đến năm 2010 theo Chỉ thị 42-CT/TW là 6 bản/người/năm) Bên cạnh đó, văn hóa đọc của Việt Nam có sự khác nhau theo từng vùng, miền cũng là một yếu tố như được đánh giá tác động lớn đến hoạt động xuất bản của các NXB

Về nhu cầu đọc, thực tế cho thấy, ngày càng có sự phân hóa mạnh mẽ về nhu cầu đọc, nó diễn ra mạnh mẽ, đa dạng, nhiều chiều, đa cấp độ, văn hóa đọc

đã có xu hướng chuyển sang văn hóa nghe nhìn Mỗi NXB cần nắm bắt nhu cầu của nhóm đối tượng phục vụ của mình để xây dựng chiến lược phát triển dài hạn, trung hạn về thị trường, về XBP và đối tượng độc giả của mình một cách tối ưu

Về môi trường kỹ thuật công nghệ:

Môi trường kỹ thuật công nghệ đang mở ra những cơ hội cho ngành xuất bản Máy tính và mạng internet trở thành một công cụ đắc lực, tạo điều kiện thuận lợi cho NXB tiếp xúc với nguồn kiến thức phong phú, định vị được thị trường và XBP Đây cũng là phương tiện tạo ra sự tương tác giữa các khâu trong xuất bản, giữa NXB với tác giả và độc giả Đồng thời khoa học công nghệ đánh dấu một sự phát triển vượt trội trong công tác in ấn, truyền thông phát hành, đào tạo nguồn nhân lực,… Máy đọc sách và sách điện tử có xu

hướng thay thế sách giấy truyền thống, dẫn tới nguy cơ sách của NXB giảm thị phần, giảm doanh thu và lợi nhuận

Hơn nữa, môi trường làm việc dưới tác động của khoa học công nghệ và

xu hướng công nghiệp hoá cũng tạo ra việc phân bố lại cơ cấu độc giả và phân bổ thời gian cá nhân, trong đó có thời gian dành cho việc đọc sách và XBP Thời gian dành cho việc đọc sách ngày càng bị thu hẹp trong điều kiện

thông tin internet, truyền thông nghe – nhìn phát triển, đặc biệt trong đối

tượng độc giả là những người trẻ tuổi Đây cũng chính là thách thức cạnh tranh mới cho các NXB trong thời gian tới

Về sự hội nhập và giao lưu quốc tế:

Sự hội nhập toàn cầu của nền kinh tế trong tình hình mới, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo cơ hội cho sự trao đổi toàn diện về hoạt động xuất bản, in, phát hành; góp phần nâng cao dân trí, tăng thu nhập, giúp cho nhu cầu tiêu thụ sách tăng lên Đồng thời, việc thực thi các cam kết của WTO trong đó có các cam kết liên quan đến XBP vừa tạo cơ hội thuận lợi cho hoạt

động xuất bản, in, phát hành mở rộng thị trường, trao đổi công nghệ và

chuyên gia, hợp tác đầu tư, vừa là thách thức lớn trong cạnh tranh độc giả của hoạt động xuất bản, in, phát hành Đây là một trong những thuận lợi cho NXB phát triển Tuy nhiên, trình độ phát triển kinh tế ở nước ta chưa đồng đều, chỉ tập trung ở các thành phố lớn Tại những vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, NXB khó có thể phát triển nhu cầu tiêu thụ XBP và mở rộng thị trường xuất bản, phát hành

Bên cạnh đó, toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế tạo ra cơ hội hợp tác phát triển cho các NXB với đối tác nước ngoài Môi trường cạnh tranh quốc tế cũng là động lực đổi mới, phát triển của NXB Đây là một thách thức đối với ngành xuất bản khi phải cạnh tranh với sách dịch (các XBP được nhập khẩu từ nước ngoài)

1.3.2 Dự báo xu hướng phát triển của hoạt động xuất bản, in, phát hành

Toàn cầu hóa xuất bản lan mạnh đã tạo cơ hội cho quá trình sản xuất và lưu thông XBP phát triển nhanh chóng, đa dạng và phong phú Cơ hội và điều kiện làm việc được đổi mới căn bản thông qua đầu tư công nghệ tiên tiến Vì vậy, xu hướng phát triển của ba lĩnh vực xuất bản, in, phát hành là ngày càng liên kết gắn bó với nhau nhằm khai thác các lợi thế về vốn, thiết

bị, thị trường để tạo sức mạnh đồng bộ giúp các đơn vị hoạt động xuất bản,

in, phát hành phát triển theo hướng kinh doanh đa lĩnh vực, đa ngành hàng, đa

thị trường

Xu hướng phát triển lĩnh vực xuất bản:

Xuất hiện các NXB có quy mô lớn: gồm nhiều khâu từ biên tập, tổ chức bản thảo đến in ấn và phát hành Bên cạnh đó sẽ có nhiều NXB với quy mô nhỏ: NXB địa phương, NXB chuyên ngành hoạt động trong phạm vi và lĩnh

vực hẹp hơn Mô hình NXB phát triển theo xu hướng là đơn vị sự nghiệp

công lập hoặc doanh nghiệp 100% vốn nhà nước NXB phục vụ nhiệm vụ chính trị theo cơ chế nhà nước đặt hàng các XBP do Nhà nước yêu cầu Các XBP thuộc các đề tài khác do NXB chủ động khai thác theo cơ chế kinh

doanh trên cơ sở thực hiện đúng tôn chỉ mục đích và quy định của pháp luật

Mạng thông tin toàn cầu tiếp tục phát triển mạnh, rộng khắp, xu thế hội

tụ công nghệ thông tin điện tử, viễn thông – internet ngày càng gia tăng, các

XBP điện tử phát triển nhanh, đến với người sử dụng ở khắp mọi nơi trên thế giới Hợp tác quốc tế được các NXB bản chú trọng Bên cạnh đó, xu hướng chú trọng chất lượng XBP để thu hút thị trường độc giả và tăng số đầu sách, bản sách trên đầu sách sẽ được các cơ quan chủ quản và các NXB quan tâm hơn

Xu hướng phát triển lĩnh vực in:

Về mô hình:

Trong những năm tới, nhu cầu in trong các cơ quan, đơn vị, tổ chức kinh

tế, doanh nghiệp, cá nhân tăng cao Hoạt động in phát triển mạnh, với sự xuất hiện nhiều cơ sở in mới, điều này hứa hẹn sự cạnh tranh mạnh mẽ, thúc đẩy

sự phát triển của hoạt động in Bên cạnh các cơ sở in tư nhân, các NXB cũng

tự xây dựng các nhà in cho mình, trong lộ trình hình thành mô hình NXB sở hữu tất cả các khâu bao gồm: hoạt động xuất bản, hoạt động in XBP và hệ

in tiếp tục được hoàn thiện, tự động hóa kết nối ba khâu trong sản xuất, các

thiết bị kiểm tra, ổn định chất lượng sao – truyền dữ liệu, hoàn thiện sản

phẩm Gia công hoàn thiện sản phẩm sẽ phát triển theo hướng dây chuyền tự động liên hoàn để nâng cao chất lượng và năng suất lao động Các đơn vị làm chủ công nghệ thiết bị hiện đại và đồng bộ sẽ giành được thị trường chủ yếu

Xu hướng phát triển lĩnh vực phát hành:

Phát hành sẽ chia làm hai mảng rõ ràng, một mảng là kinh doanh phát hành, một mảng là phát hành công ích (gồm cả phát hành nội bộ) Đối với hoạt động phát hành công ích, Nhà nước sẽ hỗ trợ dưới hình thức trợ giá hoặc

đặt hàng Hệ thống mạng lưới phát hành rộng, có chiến lược phân phối sản

phẩm rõ ràng, không chỉ đáp ứng được nhu cầu của người đọc mà còn thỏa mãn được yêu cầu của tác giả Các cơ sở phát hành bao gồm các NXB với nhiều phương thức phát hành linh hoạt và tiên tiến hơn Chú trọng việc áp

dụng công nghệ thông tin trong việc phát hành XBP điện tử để phát hành đến

đông đảo bạn đọc trên phạm vi toàn cầu

Dự báo về nhu cầu sử dụng các sản phẩm của hoạt động xuất bản:

Nhu cầu tổng thể của xã hội sử dụng các sản phẩm ngành xuất bản, in,

phát hành ngày càng tăng

Về xuất bản phẩm: nhu cầu được chia sẻ bởi sự cạnh tranh của nhiều sản

phẩm nghe – nhìn khác, trong đó có các XBP điện tử hoặc các XBP in truyền

thống Thị hiếu độc giả ngày càng quan tâm ưa thích nhiều hơn về các XBP đẹp về hình thức, lạ và gọn về kiểu dáng, hấp dẫn về chất lượng nội dung

Về bao bì và nhãn hàng hóa: Xu hướng bao bì giấy tự tiêu bảo vệ môi

trường sẽ được dùng phổ biến cho các sản phẩm Bao bì các tông, duplex, bao bì sóng nhiều lớp sẽ được nâng lên với đòi hỏi về chất lượng ngày càng cao

1.4 Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản

Nhận thức rõ đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, hiện nay hoạt động xuất bản của các NXB ngày càng khẳng định được vai trò đặc biệt trong đời sống xã hội; tác động mạnh mẽ đến nhân cách, đạo đức, lối sống,

nhận thức chính trị – tư tưởng; góp phần phát triển kinh tế, nâng cao dân trí,

thúc đẩy tiến bộ xã hội Cùng với thông tin đại chúng, hoạt động xuất bản, in, phát hành là công cụ tuyên truyền chính trị hiệu quả, sắc bén Vì vậy, nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản là phù hợp với xu thế hội nhập của đất nước nói chung và với hoạt động xuất bản của các NXB nói riêng

Đối với xu thế hội nhập của đất nước:

Một là, toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hoá thương mại

đã và đang là xu thế nổi bật của kinh tế thế giới đương đại Phù hợp với xu thế

đó, từ năm 1986 đến nay, Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực Việt Nam đã tiến hành công cuộc đổi mới và đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế với phương châm “đa dạng hoá, đa phương hoá quan hệ đối

ngoại Trong xu hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá hiện nay, nền kinh tế Việt Nam đã và đang có những bước phát triển mới Đó là nền kinh tế hoạt động theo cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước Bên cạnh việc thúc đẩy nền kinh tế, Đảng và Nhà nước cũng không ngừng phát triển vai trò của văn hoá, coi văn hoá là động lực, mục tiêu của phát triển Kinh tế và văn hoá chính trị xã hội luôn đồng hành cùng với nhau

Hai là, trong xu thế hội nhập của đất nước là tham gia toàn cầu hóa, đẩy

mạnh hợp tác quốc tế, hoạt động xuất bản nói riêng với việc sử dụng linh hoạt các phương thức và biện pháp, các công cụ quản lý sẽ huy động được các tiềm lực vốn có của xã hội để phát triển sự nghiệp xuất bản Từ đó, hoạt động xuất bản sẽ phát huy được tính tự chủ và sáng tạo trong việc tạo ra những XBP có giá trị cao, đưa ra thị trường kịp thời đáp ứng nhu cầu xã hội Đồng thời, NXB có điều kiện mở rộng các quan hệ thị trường ra ngoài nước, nâng cao năng lực cạnh tranh giữa các NXB, các đơn vị tư nhân trong nước trong quá trình hội nhập quốc tế

Ba là, trong xu thế hội nhập của công nghệ thông tin – truyền thông,

công nghệ trước in và sau in đã và đang thay đổi nhanh chóng, ngày càng có bước phát triển mạnh mẽ và toàn diện hướng chuyên nghiệp hoá và hiện đại hoá Tuy nhiên, hoạt động xuất bản nước ta hiện nay còn tồn tại nhiều bất cập,

chưa tương xứng với sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước Vì vậy, trong

xu thế hội nhập đất nước, các NXB có điều kiện tranh thủ tiếp thu những

thành tựu khoa học – công nghệ về cơ sở vật chất, công nghệ kỹ thuật in, đội

ngũ cán bộ, công nhân lao động,…

Đối với hoạt động xuất bản của các nhà xuất bản:

Đối với ngành xuất bản nói chung và các NXB nói riêng, nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản là biện pháp hữu ích nhất để thu hút độc giả trên thị trường Nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản không những có vai trò quan

trọng đối với các NXB mà còn quan trọng đối với toàn bộ nền văn hóa kinh tế

xã hội của đất nước Ý nghĩa đó được thể hiện như sau:

Một là, nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản giúp NXB thiết lập được

cơ chế quản lý phù hợp, vừa đảm bảo hoạt động xuất bản vận hành theo các quy luật kinh tế khách quan, vừa đảm bảo vận hành theo định hướng của Đảng và Nhà nước Nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản góp phần nâng cao uy tín của NXB, khẳng định thương hiệu của NXB, mở rộng và chiếm lĩnh thị trường XBP; tăng thu nhập và tạo tích luỹ đầu tư, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ NXB Bên cạnh đó, góp phần đáp ứng các yêu cầu, tạo niềm tin và thoả mãn yêu cầu ngày càng cao cho độc giả; thúc đẩy nhanh tiến trình hội nhập, rút ngắn khoảng cách chêch lệch về phát triển văn hóa kinh tế và xã hội

Hai là, trong nền kinh tế thị trường, kinh doanh XBP là một hoạt động

kinh tế đặc thù, vừa phải đảm bảo mục tiêu kinh tế, vừa phải đảm bảo mục tiêu tư tưởng và tiến bộ xã hội Mặt khác, những lợi ích từ việc kinh doanh XBP nói riêng và kinh doanh văn hoá phẩm nói chung mang lại là vô cùng to lớn XBP không chỉ phải cần đạt được lợi ích về lợi nhuận mà còn phải quan tâm đến lợi ích của độc giả, lợi ích chung của xã hội Do đó, hoạt động xuất bản cần được đầu tư, nâng cao chất lượng nhằm phát huy hơn nữa vai trò là

bộ phận thiết yếu góp phần là phương tiện phản ánh đời sống tinh thần, bảo tồn và lưu truyền sản phẩm văn hóa của đất nước

Tóm lại, nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản sẽ là cơ sở xác định

mục tiêu và nhiệm vụ, giúp ngành xuất bản của nước ta hoạt động theo đúng định hướng tiên tiến và hiện đại, góp phần đắc lực cho công cuộc đổi mới, cho sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phục vụ có hiệu quả cho công tác chính trị, tư tưởng, văn hóa, khoa học của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn mới của đất nước

Tiểu kết chương 1

Xuất bản là phương tiện phản ánh đời sống tinh thần, bảo tồn và lưu truyền sản phẩm văn hóa của mỗi quốc gia Xuất bản là bộ phận thiết yếu của đời sống văn hóa tinh thần, phản ánh đầy đủ nền văn minh của mỗi quốc gia,

là tấm gương phản chiếu đời sống vật chất và tinh thần của con người qua mỗi thời đại XBP nói chung và sách nói riêng chính là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai

Trong điều kiện tiến bộ không ngừng của khoa học và công nghệ đã kéo theo sự phát triển không ngừng của văn hoá Với sự đa dạng về phương thức, phương tiện, loại hình và sản phẩm văn hoá, việc phổ biến nhanh nhạy của các phương tiện thông tin đại chúng đã làm cho không ít độc giả băn khoăn về

vai trò của xuất bản Theo C.Mác: “Xuất bản là chiếc đòn bẩy mạnh mẽ của

văn hoá và của việc giáo dục tinh thần cho nhân dân Xuất bản biến cuộc đấu tranh vật chất thành cuộc đấu tranh tư tưởng, cuộc đấu tranh xương và máu, cuộc đấu tranh tinh thần; cuộc đấu tranh của những nhu cầu, những nhiệt tình; cuộc đấu tranh của lý luận, lý trí và hình thái”

Vì vậy, nhận thức sâu sắc vị trí đặc biệt của hoạt động xuất bản, ngành xuất bản nói chung và các NXB nói riêng cần xây dựng những tiêu chí, định hướng chiến lược thích hợp, tạo điều kiện nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản phát triển trong cơ chế thị trường, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa Qua đó, hoạt động xuất bản góp phần quan trọng vào việc phục vụ nhiệm vụ chính trị, tư tưởng, đáp ứng nhu cầu của độc giả, đồng thời thực hiện tốt nhiệm vụ kinh doanh, xây dựng ngành xuất bản thành một ngành kinh tế – công nghệ phát triển toàn diện, vững chắc

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN CỦA CÁC NHÀ XUẤT BẢN: VĂN HÓA DÂN TỘC,

VĂN HÓA THÔNG TIN 2.1 Khái quát chung về Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc và Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch là một bộ thuộc Chính phủ Việt Nam Ngày 31 tháng 7 năm 2007, Quốc hội khóa 12 ra Nghị quyết quyết định thành lập Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam trên cơ sở sáp nhập Ủy ban Thể dục Thể thao, Tổng cục Du lịch và mảng văn hóa của Bộ Văn hóa và Thông tin Việt Nam Là cơ quan của Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện chức năng quản lý nhà nước về văn hóa, gia đình, thể dục, thể thao và du lịch trong phạm vi cả nước; quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc lĩnh vực văn hóa, gia đình, thể dục, thể thao và du lịch theo quy định

2.1.1 Khái quát về Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc

Về nguyên tắc hoạt động:

NXB Văn hóa dân tộc (tên đầy đủ là Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên NXB Văn hoá dân tộc; tên giao dịch bằng tiếng Anh là Ethnic Minorities’ Culture Pulishing House Company Limited; tên viết tắt bằng tiếng

Anh là EMCPH Company LIMITED) có trụ sở chính đặt tại số 19 Nguyễn

Bỉnh Khiêm, phường Nguyễn Du, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

NXB Văn hoá dân tộc chuyển đổi thành Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên NXB Văn hoá dân tộc theo Quyết định số 2243/QĐ-BVHTTDL ngày 29 tháng 6 năm 2010 về việc phê duyệt phương án chuyển đổi NXB Văn hoá dân tộc thành Công ty trách hữu hạn một thành viên NXB

Văn hoá dân tộc NXB có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng, được mở tài

khoản tại ngân hàng trong nước và nước ngoài theo quy định của pháp luật,

hoạt động theo Điều lệ của Công ty và Luật Doanh nghiệp 2005

Về chức năng, nhiệm vụ:

NXB có chức năng: tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách dân tộc của đảng, pháp luật của Nhà nước, phổ biến kiến thức, nâng cao dân trí cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên các mặt: chính trị, pháp luật, văn hoá – xã hội, kinh tế, khoa học – kỹ thuật; giới thiệu tinh hoa văn hoá các dân tộc thiểu số Việt Nam tới độc giả trong nước và nước ngoài nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá dân tộc; quảng bá sáng tác của các tác giả người dân tộc thiểu số và các sáng tác về dân tộc thiểu số và miền núi;

in và gia công các loại sản phẩm, báo, tạp chí, tem nhãn hàng hoá

Về ngành nghề kinh doanh:

NXB có chức năng: xuất bản, phát hành các loại sách, các loại tranh, ảnh tờ rời, tờ gấp, bưu ảnh, bưu thiếp, các loại lịch bằng tiếng Việt, tiếng dân tộc thiểu số, tiếng nước ngoài, sản xuất, kinh doanh sản phẩm nghe – nhìn, các sản phẩm mỹ thuật; kinh doanh các dịch vụ xuất bản: bản thảo, biên tập, hiệu đính; dịch thuật các tài liệu từ tiếng Việt sang tiếng dân tộc thiểu số, tiếng nước ngoài; kinh doanh các dịch vụ: thiết kế, sắp chữ, chế bản phim điện tử; in gia công các loại sách, tranh, ảnh, tờ gấp, bưu ảnh, bưu thiếp, lịch các loại, tem nhãn hàng hoá, báo, tạp chí, các loại mẫu biểu; kinh doanh thiết

bị, nguyên vật liệu phục vụ ngành in; kinh doanh các dịch vụ văn hoá: trưng

bày triển lãm, tổ chức các cuộc thi sáng tác văn học – nghệ thuật, tổ chức sự kiện truyền thông

Về cơ cấu tổ chức và hoạt động của Công ty:

Tổ chức và hoạt động của Công ty được quy định cụ thể trong Điều lệ tổ chức và hoạt động của Công ty theo mô hình: hội đồng thành viên, giám đốc

và các phó giám đốc, kiểm soát viên và bộ máy giúp việc Người đại diện theo pháp luật của Công ty được quy định trong Điều lệ của Công ty do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch phê duyệt

Đơn vị sản xuất kinh doanh trực thuộc: xí nghiệp in NXB Văn hoá dân tộc; trung tâm xuất bản Chương trình nghe nhìn dân tộc; chi nhánh tại thành phố Hồ Chí Minh

Về sách và văn hoá phẩm tiêu biểu:

Về sách:

- Bộ sách bảo tồn, giới thiệu, phát huy di sản: “Truyện Kiều” (Tiếng Tày – Nùng) do Lã Văn Lô dịch; “Bài ca trên núi” (Tiếng Việt – Thái – Mông –

Dao)…

- Bộ sách phổ biến kiến thức, nâng cao dân trí cho đồng bào dân tộc: Sổ

tay “Phổ biến pháp luật dành cho đồng bào dân tộc thiểu số” (Song ngữ Việt – Mông; “Cách phòng chống ma tuý” của Vi Hồng Nhân (Tiếng Việt – Ê đê)…

- Bộ sách giới thiệu sáng tác văn học nghệ thuật của các tác giả dân tộc

thiểu số và đề tài dân tộc thiểu số: “Truyện thơ Cao Lan” của Lâm Quý

(Tiếng Cao Lan – Việt); “Bài ca chàng Đam San” của Y Vang Mlô Duôn Du (Tiếng Ê Đê – Việt);…

Về văn hoá phẩm:

Văn hoá phẩm chủ yếu của NXB là các loại tranh, ảnh, câu đối, lịch bàn, lịch tay, sổ, băng, đĩa