HĐ2: Đọc - Tìm hiểu văn bản: - GV nhắc lại nội dung chính của VB: VB viết về tâm trạng của người mẹ trong đêm không ngủ trước ngày khai trường khi con vào lớp một và yêu cầu HS trả lời c[r]
Trang 1- Đọc – hiểu một văn bản biểu cảm được viết như những dịng nhật kí của một người mẹ.
- Phân tích một số chi tiết tiêu biểu diễn tả tâm trạng của người mẹ trong đêm chuẩn bị cho ngày khaitrường đầu tiên của con
- Liên hệ vận dụng khi viết một bài văn biểu cảm
3/ Thái độ:
Yêu thương mẹ và biết quý trọng kĩ niệm
II/ CHUẨN BỊ:
1 GV: SGK, SGV, sách “Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức,
kĩ năng”, tranh, bài soạn
2 HS: SGK, đọc trước VB, bài soạn,…
III/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ :
(?) Hãy cho biết thế nào là văn bản nhật dụng ? Em hãy kể tên văn bản nhật dụng mà em đã được học
ở lớp 6 ?
Gợi ý : Nĩi đến văn bản nhật dụng là trước hết nĩi đến tính chất nội dung văn bản Đĩ là những nội dung gần gũi bức thiết đ/v đời sống trước mắt của con người và cộng đồng xã hội hiện đại như : thiên nhiên, mơi trường, năng lượng, dân số, quyền trẻ em,
Các văn bản nhật dụng đã học : Cầu Long Biên chứng nhân lịch sử, Bức thư của thủ lĩnh da đỏ, ĐộngPhong Nha
3 Bài mới :
Giới thiệu : Từ lớp 1 đến lớp 7 em đã dự 7 lần khai trường, ngày khai trường nào làm em nhớ nhất ? Trong ngày khai trường đầu tiên của em, ai đưa em đến trường ? Em cĩ nhớ đêm hơm trước ngày khai trường
ấy, mẹ em đã làm gì và nghĩ gì khơng ?
Trong chúng ta, ai cũng cĩ những kỷ niệm đẹp của ngày đầu tiên đến trường Đĩ là sự háo hức, rụt rè
và bỡ ngỡ Tâm trạng của các em là vậy, thế cịn tâm trạng của các bậc làm cha mẹ thì như thế nào đối vớingày đầu tiên đi học của con ? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu vấn đề “Cổng trường mở ra” của Lý Lan
HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG BÀI HỌC
2 Tác phẩm:
- Giáo dục cĩ vai trị to lớnđối với sự phát triển của xã hội
Ngày dạy: 19/08/2014 tại lớp 7A5,4CỔNG TRƯỜNG MỞ RA
(Lí Lan)
Trang 2tác giả này ?
GV : Lí Lan là nhà văn nữ đa tài, hiện
đang định cư tại Mỹ và đang ráo riết dịch
bộ truyện nổi tiếng Harry Poster (tập 5)
sang tiếng Việt
(?) Em hãy cho biết VB này thuộc loại
VB gì?
Văn bản nhật dụng, Kiểu văn biểu cảm
(?) Theo em, thế nào là VB nhật dụng?
VBND là loại VB đề cập đến những nội
dung có tính chất cập nhật, đề tài có tính
thời sự đồng thời là những vấn đề xã hội
có ý nghĩa lâu dài
Viết về người mẹ, tâm trạng của người
mẹ đêm trước ngày khai trường, con vào
lớp 1
Chuyển ý : Để hiểu được tâm trạng trong
đêm không ngủ trước ngày khai trường
của mẹ ta cùng đi vào phần 2
HĐ2: Đọc - Tìm hiểu văn bản:
- GV nhắc lại nội dung chính của VB:
VB viết về tâm trạng của người mẹ trong
đêm không ngủ trước ngày khai trường
khi con vào lớp một và yêu cầu HS trả lời
câu hỏi sau khi đọc lại từng phần của VB
(2 phần)
(?) Những tình cảm dịu ngọt mà người
mẹ dành cho con là những tình cảm gì ?
Trìu mến quan sát những việc làm của
cậu học trò ngày mai vào lớp Một
(?) Người con đã làm những công việc gì
để giúp mẹ ?
Giúp mẹ thu dọn đồ chơi, háo hức về việc
ngày mai thức dậy cho kịp giờ,…
(?) Người mẹ đã làm gì để chuẩn bị cho
ngày đầu tiên đến trường của con ?
GV: Vỗ về đê con ngủ…
(?) Em hãy cho biết hoàn cảnh nảy sinh
tâm trạng của người mẹ ?
Đêm trước ngày khai trường
(?) Diễn biến tâm trạng của mẹ được
biểu hiện như thế nào ? (Qua những chi
tiết, từ ngữ nào?)
GV chốt lại : Con: gương mặt thanh thoát
HS dựa vào phần chú thíchtrả lời
HS: nghiên cứu VB và trảlời
- Lớp nhận xét, bổ sung
HS trả lời
HS nêu khái niệm VBND
HS: giải thích từ khó và nêunội dung chính của VB
HS suy nghĩ trả lời
HS trả lời
- Lớp nhận xét, bổ sung
HS lắng nghe và khắc sâukiến thức
- HS nghe và khắc sâu thêm
Ở VN ngày nay, giáo dục đã trởthành sự nghiệp của toàn xãhội
- “Cổng trường mở ra” là
VB nhật dụng đề cập đếnnhững mối quan hệ của giađình, nhà trường và trẻ em
II/ TÌM HIỂU VĂN BẢN:
1 Những tình cảm dịu ngọt của ngườì mẹ dành cho con :
- Trìu mến quan sátnhững việc làm của cậu học tròngày mai vào lớp Một (giúp mẹthu dọn đồ chơi, háo hức vềviệc ngày mai thức dậy cho kịpgiờ,…)
- Vỗ về để con ngủ, xemlại những thứ đã chuẩn bị chongày đầu tiên đến trường củacon
2 Tâm trạng của mẹ trong đêm không ngủ được :
- Suy nghĩ về việc làmcho ngày đầu tiên con đi học
Trang 3… tựa nghiêng trên gối mềm, đôi môi hé
mở thỉnh thoảng chúm lại như mút kẹo
ngoại hình biểu hiện nội tâm Mẹ: Mẹ
thường nhân lúc con ngủ mà làm vài việc
riêng của mình Nhưng hôm nay, mẹ
không tập trung được vào việc gì cả …
khi cổng trường đóng lại
(?) Tâm trạng của người mẹ và con có gì
khác nhau? Ở đây tác giả dùng biện
pháp nghệ thuật gì?
Mẹ thao thức không ngủ, suy nghĩ triền
miên Con: thanh thản nhẹ nhàng, vô tư)
Nghệ thuật tương phản
HS thảo luận 3’:
(?) Theo em, tại sao người mẹ lại không
ngủ được trước ngày khai trường của
con?
GV gợi ý: Mẹ thao thức có thể vì 2 lý do:
+ Lo lắng cho con vì ngày mai con
đã đi học
+ Mẹ nôn nao nghĩ về ngày khai
trường năm xưa của mẹ
HS: thảo luận – đại diện trình bày
GV giảng : Trong đêm không ngủ được
mẹ lo nghĩ về con, mẹ nhớ ngày khai
trường xưa của mẹ Ngày ấy bà ngoại dắt
tay mẹ đến trường và sáng mai đây mẹ lại
nắm tay dắt con đến trường Đó là qui luật
tuần hoàn của thời gian Mẹ mong rằng
trong góc nhỏ tâm hồn con sẽ ghi lại cảm
xúc về ngày đầu tiên và con sẽ biết thế
nào là không ngủ được Sau này sẽ có lúc
con chợt nhớ lại và cảm thấy xúc động
Con giờ đây chính là hình ảnh của mẹ
ngày ấy Tâm trạng của mẹ chính là tâm
trạng của bà ngày xưa
(?) Từ sự trăn trở, suy nghĩ đến những
mong ước của mẹ cho chúng ta thấy mẹ
là người như thế nào ?
GV chốt lại
(?) Câu văn nào trong bài nói lên vai trò
quan trọng của nhà trường đối với thế
hệ trẻ? Một xã hội mà giáo dục không
được xã hội quan tâm thì hậu quả sẽ ra
sao ?
Giáo dục không được quan tâm : xã hội
kém phát triển, đất nước không đi lên hoà
nhập trì trệ, nghèo nàn, lạc hậu
- GV cho HS đọc (đ.4 trang 7) và trả lời
câu hỏi:
(?) Người mẹ có suy nghĩ gì khi ngày
mai “cổng trường sẽ mở ra” đón con?
Em đã đến lớp 7 Vậy theo em, thế giới kì
- trằn trọc
- không lo nhưngkhông ngủ được
- Ấn tượng về buổikhai trường đầu tiên ấy rất sâuđậm
- Nôn nao, hồi hộp
Thao thức không ngủ được,suy nghĩ triền miên
- Hồi tưởng lại kỉniệm sâu đậm, không thể nàoquên về ngày đầu tiên đi học
Trang 4diệu đó là gì?
GV chốt lại : vai trò to lớn của nhà
trường …
(?) Từ câu chuyện về ngày khai trường ở
Nhật, người mẹ đã có suy nghĩ gì về vai
trò của giáo dục trong tương lai ?
Sai lầm trong giáo dục sẽ ảnh hưởng đến
thế hệ mai sau
GV liên hệ:
(?) Qua sự hồi tưởng của mẹ về ngày
khai trường em hãy cho biết sự tiến bộ
trong giáo dục (khai trường mẹ – khai
trường con khác nhau như thế nào) qua
đó mẹ mong muốn điều gì ở con ?
Mẹ: Ngày khai trường đúng là ngày đầu
tiên vào lớp 1 bỡ ngỡ , xa la Con: Đã đi
mẫu giáo làm quen trường lớp, tiếp xúc
thầy cô, bè bạn
Tự tin, sẵn sàng đón nhận Mẹ muốn nhẹ
nhàng cẩn thận ghi lại lòng con ấn tượng
ngày khai trường
GV giảng : Qua đây ta thấy câu nói
“trong vũ trụ có lắm kỳ quan, nhưng kỳ
quan đẹp nhất là trái tim người mẹ” Vì
mẹ không những lo lắng cho con có cuộc
sống đầy đủ nên vóc nên hình mà còn
muốn cho con một tâm hồn trong sáng,
rộng mở chuẩn bị cho con tri thức để bước
vào đời, đó là vẻ đẹp của tình mẫu tử Đó
cũng chính là những tình cảm cao quý, ý
thức trách nhiệm của gia đình đối với trẻ
em
(?) Trong VB, có phải người mẹ đang
nói trực tiếp với con hay không? Theo
em, người mẹ đang tâm sự với ai?
GV giảng : Trong bài, người mẹ không
trực tiếp nói với con hoặc với ai cả Người
mẹ nhìn con ngủ như tâm sự với con,
nhưng thực ra là đang nói với chính mình,
đang ôn lại kỉ niệm của ngày nào Cách
viết này (ngôi thứ 1) làm nổi bật được tâm
trạng, khắc họa được tâm tư, tình cảm,
những điều sâu kín khó nói bằng những
lời trực tiếp Kết hợp độc thoại giúp bài
văn dễ đi vào lòng người Ưu điểm của
(?) Qua tâm trạng của người mẹ, em
trường sẽ mang lại cho emnhững tri thức, tư tưởng, tìnhcảm đạo lý về tình bạn, tìnhthầy trò
- Qua cánh cổngtrường : thế giới kỳ diệu mở ra
3/ Nghệ thuật:
- Lựa chọn hình thức tựbạch như những dòng nhật kícủa người mẹ nói với con
- Sử dụng ngôn ngữ biểucảm
4/ Ý nghĩa VB:
VB thể hiện tấm lòng,
Trang 5hiểu được gì về vấn đề mà tác giả muốn
nói ?
GV chốt lại phần nội dung bài học
HĐ4: Tổng kết và luyện tập:
(?) Em hãy khái quát lại nội dung và
nghệ thuật của văn bản ?
GV chốt lại nội dung ghi nhớ
- GV gợi ý HS viết đoạn văn
Ngày khai trường khi vào lớp 1 để lại dấu
ấn sâu đậm nhất vì:
- Lần đầu tiên cắp sách đến trường
- Tiếp xúc với những tri thức hoàn toàn
III TỔNG KẾT:
1) Văn bản “Cổng trường mở ra” viết về nội dung gì?
a) Miêu tả quang cảnh ngày khai trường
b) Bàn về vai trò của nhà trường trong việc giáo dục thế hệ trẻ
c) Kể về tâm trạng của một chú bé trong ngày đầu tiên đến trường
d) Tái hiện lại những tâm tư tình cảm của người mẹ trong đêm trước ngày khai trường vào lớp Một của con.
2) Cho HS đọc diễn cảm đoạn “Thực sự … bước vào”.
(?) Theo em, trước tình cảm sâu nặng của người mẹ thì bổn phận làm con phải làm gì để đền đáp công
ơn của mẹ?
(?) Em biết những câu ca dao, tục ngữ nào nói về mẹ?
5/ Chuẩn bị bài mới:
- Viết 1 đoạn văn ghi lại suy nghĩ của bản thân về ngày khai trường đầu tiên
- Sưu tầm và đọc 1 số VB về ngày khai trường
- Xem kĩ lại tòan bộ nội dung bài học, học thuộc lòng ý nghĩa VB
- Đọc và soạn trước bài “Mẹ tôi”
+ Đọc tóm tắt VB và tìm hiểu chú thích
+ Tìm hiểu VB qua 5 câu hỏi (SGK/12), chú trọng câu hỏi 2, 3
+ VB là bức thư của người bố gửi cho con nhưng tại sao tác giả lại lấy nhan đề là “Mẹ tôi” ? + Qua bức thư người bố tỏ thái độ như trhế nào đối với En-ri-cô ?
+ Trong truyện có những hình ảnh, chi tiết nào về người mẹ của En-ri-cô ?
+ Theo em, điều gì khiến En-ri-cô “xúc động vô cùng” khi đọc thư của bố ?
Bạn nào cần giáo án Ngữ văn 7 trọn bộ thì liên hệ với thầy Minh qua số: 01267.567.068 nhé!
Trang 6I/ MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
1/ Kiến thức:
- Sơ giản về tác giả Ét-mơn-đơ đơ A-mi-xi
- Cách giáo dục vừa nghiêm khắc vừa tế nhị, cĩ lí và cĩ tình của người cha khi con mắc lỗi
- Nghệ thuật biểu cảm trược tiếp qua hình thức một bức thư
2/ Kĩ năng:
- Đọc – hiểu một văn bản viết dưới hình thức một bức thư
- Phân tích một số chi tiết liên quan đến hình ảnh người cha (tác giả bức thư) và người mẹ nhắc đếntrong bức thư
1/ GV: SGK, SGV, tham khảo một số văn bản về đề tài này, tranh,
2/ HS: SGK, đọc VB, soạn bài theo yêu cầu.
III/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1/ Ổn định lớp :
2/ Kiểm tra bài cũ :
(?) Em hãy tĩm tắt ngắn gọn văn bản : “Cổng trường mở ra”
(?) Qua văn bản “Cổng trường mở ra”, em đã rút ra được bài học sâu sắc nhất ?
1 Văn bản “Cổng trường mở ra” của tác giả nào?
a) Lí Lan b) Tơ Hồi c) Vũ Bằng d) Tế Hanh
2 Văn bản “Cổng trường mở ra” viết về nội dung gì?
a)Miêu tả quang cảnh ngày khai trường
b) Bàn về vai trị của nhà trường trong việc giáo dục thế hệ trẻ
c) Kể về tâm trạng của một chú bé trong ngày đầu tiên đến trường
d) Tái hiện lại những tâm tư tình cảm của người mẹ trong đêm trước ngày khai trường vào lớp Một của con.
3/ Bài mới :
Giới thiệu: Từ xưa, dân tộc Việt Nam cĩ đạo lí “thờ ca kính mẹ” Dù xã hội cĩ văn minh như thế
nào thì lịng biết ơn, hiếu thảo vẫn luơn đặt lên hàng đầu mà người làm con phải tơn thờ Tuy nhiên,
khơng phải lúc nào chúng ta cũng ý thức được như vậy Văn bản “Mẹ tơi” sẽ cho chúng ta thấy tình
cảm của cha mẹ đối với con cái.
HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG BÀI HỌC
GV chốt lại phần nội dung bài học và
nêu thêm một vài nét tiêu biểu về tác giả
A-mi-xi
GV hướng dẫn đọc và tìm hiểu kiểu
loại VB:
HS: Đọc, nêu vài nétchính về tác giả, tác phẩm
Trang 7Đọc giọng chậm rãi, tình cảm, tha
thiết, trang nghiêm Chú ý các câu cảm,
câu cầu khiến, đọc với giọng thích hợp
(?) Theo em, VB được viết theo kiểu
loại nào?
GV chốt: Văn bản nhật dụng Kiểu văn
bản biểu cảm (viết thư)
(?) Em hiểu thế nào là “trưởng thành,
lương tâm, vong ân bội nghĩa” ?
GV gọi HS tóm tắt VB, xác định nội
dung.
GV chốt ý: HS có thể tóm tắt và trả lời
theo cách hiểu nhưng phải đảm bảo được
ý chính: Qua lời dạy dỗ của bố En-ri-cô,
ta nhận thấy bố En-ri-cô hết lòng thương
yêu con và sẵn sàng hy sinh hạnh phúc
bản thân để mang hạnh phúc đền cho
con
(?) VB có bố cục mấy phần ? Nội dung
từng phần ?
GV chốt lại bài
(?) Tại sao văn bản là một bức thư
người bố gửi cho con nhưng nhan đề
lại lấy tên là “Mẹ Tôi ” ?
Thứ 1, nhan đề ấy là của chính tác giả
A-mi-xi đặt cho đoạn trích Mỗi truyện
nhỏ trong “Những tấm lòng cao cả” đều
có một nhan đề do tác giả đặt
Thứ 2, khi đọc kỹ chúng ta sẽ thấy tuy
bà mẹ không xuất hiện trực tiếp trong câu
chuyện nhưng đó lại là tiêu điểm mà các
nhân vật và chi tiết đều hướng tới để làm
sáng tỏ
Qua bức thư người bố gửi cho con
chúng ta lại thấy hiện lên hình tượng một
người mẹ cao cả và lớn lao Không để
cho người mẹ xuất hiện trực tiếp, tác giả
cũng như bộc lộ trên t/c và thái độ quý
trọng của người bố đối với mẹ, mới có
thể nói được một cách tế nhị và sâu sắc
những gian khổ hi sinh mà nguời mẹ đã
âm thầm, lặng lẽ dành cho đứa con của
mình
HĐ2 : Hướng dẫn HS tìm hiểu văn bản:
- GV nhắc lại nội dung chính của VB:
cho HS đọc 4 dòng đầu tiên và trả lời câu
hỏi:
(?) Xác định vị trí của đoạn văn và ngôi
và nhận xét cách đọc củabạn
HS: nghiên cứu VB, trảlời Và nêu ý kiến nhậnxét
HS: Đọc và giải thích cácchú thích
HS tóm tắt nội dungchính của văn bản
HS trình bày ý kiến : Bốcục 2 phần :
- Phần 1 : từ đầu …
“xúc động vô cùng” : lời
kể của En-ri-cô
- Phần 2 : còn lại :toàn bộ bức thư người bốgửi cho En-ri-cô
HS phát biểu ý kiến
- Chú ý nghe và khắc sâukiến thức
HS đọc theo yêu cầu GV
HS: suy nghĩ, trả lời
- Những tấm lòng cao cả là tácphẩm nổi tiếng nhất của ông.Cuốn sách gồm nhiều mẩu chuyện
có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, trong
đó nhân vật trung tâm là 1 thiếuniên, được viết bằng 1 giọng vănhồn nhiên, trong sáng
Trang 8kể của người kể chuyện?
Nhân vật “Tôi” - chú bé kể chuyện dưới
dạng ghi chép tâm tình kiểu viết thư, biểu
cảm đóng vai trò chủ yếu
(?) Bài văn kể lại câu chuyện gì ? VB là
lời tâm tình của ai đối với ai?
Chuyện En-ri-cô phạm lỗi “lúc cô giáo
đến thăm” Người cha bộc lộ thái độ
buồn bã, tức giận : viết thư cho con
(?) Nguyên nhân nào bố đã viết thư cho
En-ri-cô ?
Do En-ri-cô mắc lỗi với mẹ
(?) Em hãy tìm chi tiết hình ảnh nói về
mẹ của En-ri-cô ?
“Người mẹ phải thức suốt đêm … cứu
sống con”
GV giảng: Không gì có thể so sánh
được với trái tim người mẹ Không ai có
thể thay thế vị trí của người mẹ trong
chăm sóc con cái Mẹ của En-ri-cô đã
từng lo lắng khổ sở, vất vả, sẵn sàng hy
sinh hạnh phúc bản thân miễn sao con
mình được êm ấm
(?) Mẹ của En-ri-cô đã hết lòng vì con
nhưng En-ri-cô đã phạm lỗi gì với mẹ ?
thiếu lễ độ với mẹ
Chuyển ý : Trước lỗi lầm của En-ri-cô,
bố đã có thái độ lời khuyên gì với con,
Bố: buồn bã, tức giận, Mong con hiểu
được công lao, sự hy sinh của mẹ
(?) Ông chỉ cho con trai thấy rằng tình
thương yêu, kính trọng cha mẹ là tình
cảm thiêng liêng hơn cả Vì sao vậy?
Đừng bao giờ làm điều gì sai trái để mẹ
buồn lòng Có lỗi phải biết nhận lỗi Lúc
mẹ mất đi mọi cố gắng chuộc lỗi sẽ trở
nên vô nghĩa Ta sẽ bị day dứt dày vò
GV giảng: Ông vẽ ra cho đứa con hư
dại thấy trước nỗi buồn thảm nhất của
mỗi con người: Ấy là khi mất mẹ
(?) Tìm những câu ca dao, câu thơ mà
em thuộc về chủ đề này?
GV gọi HS đại diện phát biểu theo
nhóm các câu ca dao, câu thơ vừa tìm
(?) Người cha hình dung trong suốt
cuộc đời người con, người mẹ vẫn đóng
vai trò to lớn như thế nào?
Lời nói chí tình sâu sắc : Những gì đã
- Ý kiến bổ sung
HS: nghiên cứu VB, trảlời
HS: nghiên cứ VB, trảlời: En-ri-cô mắc lỗi vớimẹ
HS tìm trong văn bản
HS phát hiện trả lời
HS: suy luận, trả lời
HS: thảo luận – phát biểu
(HS: Thảo luận theo nhóm 5’ )
HS: Tìm và hệ thống hóadẫn chứng phát biểu
Chú bé đã thốt những lờithiếu lễ độ với mẹ khi cô giáo đếnthăm
b) Thái độ của bố đối với En-ri-cô:
- Sự hỗn láo như là mộtnhát dao đâm vào tim bố
- Không thể nén được cơntức giận
- Con mà lại xúc phạm đến
mẹ con ư ?
Buồn bã Tức giận Mong conhiểu được công lao, sự hy sinhcủa mẹ
c) Lời khuyên nhủ của bố:
- Không bao giờ con được thốt
ra một lời nói nặng với mẹ …
- Con phải xin lỗi mẹ
- Con hãy cầu xin mẹ hôn con
Lời khuyên nhủ chân tình và sâu
Trang 9mất thì vĩnh viễn không tìm lại được đặc
biệt là người mẹ thân yêu : Trước đó đã
làm gì có lỗi với mẹ thì lúc mẹ mất đi
mọi cố gắng chuộc lỗi sẽ trở nên vô
nghĩa Ta sẽ bị day dứt dày vò
(?) Em hiểu chi tiết chiếc hôn của mẹ sẽ
xóa đi dấu vết vong ân bội nghĩa trên
trán con như thế nào?
(?) Theo em, điều gì đã làm xúc động
En-ri-cô khi đọc thư bố?
GV: Vì bố gợi lại kỉ niệm về hai mẹ con,
vì thái độ kiên quyết và nghiêm khắc của
bố
(?) Tại sao VB là một bức thư người bố
gởi cho con nhưng VB lại lấy tên là
“Mẹ tôi”?
GV giảng: VB có nhan đề “Mẹ tôi”.
Tuy người mẹ không trực tiếp xuất hiện
nhưng lại là tiêu điểm mà các nhân vật
đều hướng tới Qua nhân vật người mẹ,
người đọc thấy hiện lên những phẩm chất
tốt đẹp, xuất phát từ điểm nhìn của bố,
điểm nhìn ấy làm tăng tính khách quan
và thể hiện tình cảm, thái độ của người
kể
(?) Tại sao người cha không trực tiếp
nói với con mà chọn hình thức viết thư?
GV giảng: Bằng hình thức viết thư,
người cha có điều kiện vừa dạy bảo vừa
tâm tình với con trai một cách tỉ mỉ, cặn
kẽ, đầy đủ, cho con có thời gian và hoàn
cảnh suy ngẫm qua từng câu, từng chữ
Mặt khác, người cha tỏ ra tế nhị, kín đáo
bởi không làm người con xấu hổ Đó là
cách ứng xử của người có văn hóa
HĐ3: Hướng dẫn tìm hiểu nghệ thuật
(?) Qua bức thư của người bố gửi cho
En-ri-cô, em cho biết VB thể hiện ý
nghĩa gì ?
GV chốt lại phần nội dung bài học và
lưu ý cho HS gạch dưới câu: Tình yêu
HS: Thảo luận, bàn bạc,trình bày cách hiểu củabản thân
HS nêu ý kiến cá nhân
HS thảo luận, phát biểu
- Nhận xét, bổ sung thêm
HS hỏi ý, trả lời
- Bổ sung hoàn chỉnh ýnghĩa
- Lồng trong câu chuyện 1bức thư có nhiều chi tiết khắc họahình ảnh người mẹ giàu đức hisinh, hết lòng vì con
- Biểu cảm trực tiếp có ýnghĩa giáo dục, thể hiện thái độnghiêm khắc của người cha đốivới con
3/ Ý nghĩa VB:
- Người mẹ có vai trò quantrọng trong gia đình
- Tình thương yêu, kính trọng
Trang 10thương, kính trọng cha mẹ … tình
thương yêu đó.
HĐ5: Hướng dẫn tìm hiểu tổng kết:
(?) Qua tìm hiểu VB, em hãy nêu khái
quát lại những nét chính về nội dung và
- Lời khuyên của bố
HS trả lời dựa vào ghinhớ (SGK/12)
- 1 HS đọc lại phần ghinhớ
HS lựa chọn nhan đề choVB
cha mẹ là tình cảm thiêng liêngnhất đối với mỗi con người
III TỔNG KẾT:
4/ Củng cố:
Câu 1 Tại sao người cha lại viết thư cho En-ri-cô khi con mình phạm lỗi?
A Vì ở xa con nên phải viết thư
B Vì giận con quá không muốn nhìn mặt con nên không nói trực tiếp
C Vì sợ nói trực tiếp sẽ xúc phạm tới con
D Vì qua bức thư, người cha sẽ nói được đầy đủ, sâu sắc hơn và người con sẽ cảm hiểu điều cha nói dược thấm thía hơn.
Câu 2 Đọc thêm: Thư gửi mẹ, Vì sao hoa cúc có nhiều cánh nhỏ …
(?) Trong bức thư bố En-ri-cô có viết một đoạn rất cảm động mà khi đọc ai cũng giật mình, thức tỉnh
trước vai trò to lớn của cha mẹ đối với mình ; đó là đoạn nào ? ( Đọc to lên )
Khi đã khôn lớn … tình yêu đó (trang 11)
5/ Chuẩn bị bài mới:
- Chọn 1 đoạn trong thư của bố En-ri-cô có nội dung thể hiện vai trò vô cùng lớn lao của người mẹ đối vớicon v à học thuộc
- Sưu tầm những bài ca dao, thơ nói về tình cảm của cha mẹ dành cho con và tình cảm của con đối với chamẹ
- Học bài Đọc và tóm tắt VB “Mẹ tôi”
- Làm BT 2
- Soạn bài: “Từ ghép”
+ Tìm hiểu các loại từ ghép (Đọc các ví dụ SGK/13, 14 mục 1, 2)
+ Nghĩa của các từ ghép như thế nào ?
+ Từ ghép có mấy loại ? Nêu cách nhận biết mỗi loại từ ghép ?
+ Chuẩn bị các bài tập phần luyện tập SGK/15, 16.
- Cấu tạo của từ ghép chính phụ, từ ghép chính phụ
- Đặc điểm về nghĩa của các từ ghép chính phụ và đẳng lập
Trang 11- Sử dụng từ : dùng từ ghép chính phụ khi cần diễn đạt cái cụ thể, dùng từ ghép đẳng lập khi cần diễnđạt cái khái quát
- KNS:
+ Kĩ năng giao tiếp trình bày ý tưởng của cá nhân
+ KN ra quyết định lựa chọn cách sử dụng từ ghép phù hợp với thực tiễn giao tiếp.
3 Thái độ:
Sử dụng tốt từ ghép tiếng Việt trong nĩi, viết
II/ CHUẨN BỊ:
1 GV: SGK, SGV, tư liệu tham khảo, bảng phụ
2 HS: SGK, soạn bài theo yêu cầu
III/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ : (Cĩ thể khơng kiểm tra)
(?) Các em cịn nhớ định nghĩa về từ đơn, tứ ghép, từ láy đã học ở lớp 6 khơng? Với mỗi từ loại cho 1 VD?
HS: trả lời:
+ Từ đơn: là từ chỉ cĩ một tiếng VD: nhà, cây, đỏ …
+ Từ ghép: là từ phức gồm 2 tiếng trở lên, các tiếng cĩ quan hệ với nhau về nghĩa VD: cà chua, chim bồcâu …
+ Từ láy: là từ phức gồm 2 tiếng trở lên, các tiếng trong từ cĩ quan hệ lặp (láy âm) VD: mơn mởn, tươitắn, …
+ Từ phức cĩ 2 loại: từ ghép và từ láy (đã học ở lớp 6)
3 Bài mới :
Giới thiệu : Ở lớp 6 các em đã học “Cấu tạo của từ” trong đĩ, phần nào các em nắm được khái niệm
về từ ghép Đĩ là những từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng cĩ quan hệ với nhau về nghĩa Để giúpcác em hiểu rõ hơn : cách cấu tạo, trật tự sắp xếp và nghĩa của từ ghép Hơm nay chúng ta sẽ tìm hiều xem từghép cĩ mấy loại và nghĩa của các lọai từ ghép
HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG BÀI HỌC
HĐ 1: Tìm hiểu các loại từ ghép:
Từ ghép chính phụ:
- GV treo bảng phụ cĩ VD.
VD: Xe đạp, cửa sổ, hoa hồng, …
(?) Trong các từ trên, tiếng nào là
tiếng chính ? Tiếng nào là tiếng
phụ bổ sung nghĩa cho tiếng
Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ
đứng sau bổ sung nghĩa cho tiếng
HS đọc theo yêu cầu GV
HS giải thích theo cách hiểu
cá nhân
HS xác định tiếng chính,
I CÁC LOẠI TỪ GHÉP : 1/ Từ ghép chính phụ:
Trang 12là tiếng chính ?
GV chốt: Bà tiếng chính, ngoại
tiếng phụ
(?) Xác định tiếng chính phụ trong
từ “thơm phức”, cho biết trật tự
sắp xếp và vai trò của các tiếng
GV cho HS tìm từ ghép theo mẫu
+ Bà ngoại (nước mắt, đường sắt,
cá thu, nhà khách …)
+ Thơm phức (xanh ngắt, xanh
um, xanh biếc, xanh lè)
xuống, có hai ống che chân hoặc đùi
+ Quần áo: gọi chung cho trang
trầm lúc bổng, nghe êm tai)
(?) Trong các từ: quần áo, trầm
bổng, ta có thể phân ra tiếng chính
và tiếng phụ được không? Tiếng
thứ 2 có bổ sung ý nghĩa cho tiếng
GV chốt lại nội dung ghi nhớ
- Yêu cầu 1 HS đọc lại phần ghi nhớ
HĐ 2: Tìm hiểu nghĩa của từ ghép:
tiếng phụ của từ
HS suy nghĩ, trả lời
HS suy nghĩ, trả lời: bổsung ý nghĩa cho tiếngchính
HS trả lời và giải thích lí do
HS: Dựa vào phần ghi nhớtrả lời
- 1 HS đọc to nội dung ghinhớ
Tiếngchính Tiếng
phụTừghépCP
BàThơm
ngoạiphức
BàngoạiThơmphức
VD: Xe + đạp Xe đạp Hoa + hồng Hoa hồng
2/ Từ ghép đẳng lập:
VD: Quần + áo quần áoSông + núi Sông núiCha + mẹ Cha mẹ
Các tiếng bình đẳng vớinhau về mặt ngữ pháp
Ghi nhớ (SGK/14)
Trang 13- GV viết từ “bà ngoại”, “quần áo”
lên bảng
(?) Em hãy so sánh nghĩa của từ
“bà” và nghĩa của từ “bà ngoại”?
“Bà”: nghĩa rộng chỉ chung; “bà
ngoại”: nghĩa hẹp hơn, chỉ người
sinh ra mẹ “Thơm”: có mùi hấp dẫn,
dễ chịu VD: hương hoa, hương quả,
mùi thức ăn ngon; thơm phức: có
mùi bốc lên mạnh, hấp dẫn
- GV cho HS thảo luận và rút ra
nghĩa của TGCP: “thơm phức” với
“thơm”
Cả hai cùng chỉ tính chất của sự vật,
đặc trưng về mùi vị; thơm phức: chỉ
mùi thơm đậm đặc, gây ấn tượng
mạnh; Thơm: chỉ mùi thơm nói
chung
GV chốt: Lý do khác nhau: phạm
vi biểu vật của “bà” và của “thơm”
rộng hơn của “bà ngoại” và “thơm
phức”.
Vậy, tiếng phụ có vai trò tạo ra
nghĩa khác biệt hay phân loại cho từ
nghép chính phụ Vậy, từ đó em rút
ra kết luận gì về nghĩa của từ nghép
chính phụ ?
GV chốt phần ghi nhớ (1)
(?) Em hãy so sánh nghĩa của từ
“quần áo” với nghĩa của từ “quần”,
“áo”?
Nghĩa của từ “quần áo” bao gồm
nghĩa của 2 tiếng quần và áo ghép lại
mà thành “quần áo” nghĩa rộng chỉ
trang phục bao gồm cả quần và áo
“quần”, “áo” chỉ 1 phần của bộ trang
phục
(?) Nghĩa của từ ghép đẳng lập so
với nghĩa của các từ tạo ra nó ?
Có tinh chất hợp nghĩa Nghĩa của từ
ghép đẳng lập khái quát hơn nghĩa
của các tiếng tạo ra nó
Tương tự với “trầm bổng”.
(?) Qua các ví dụ trên, em có nhận
xét gì về nghĩa của từ ghép ?
Nghĩa của từ ghép đẳng lập khái
quát hơn (chung) nghĩa từng tiếng
- GV: Gọi HS nêu nhận xét về nghĩa
Tính chất phân nghĩa, nghĩacủa từ ghép chính phụ hẹphơn nghĩa của tiếng chính
Bà ngoại: chỉ người phụ nữsinh ra mẹ
2/ Từ ghép đẳng lập:
- Có tính chất hợp nghĩa.VD: Trầm bổng: chỉ âmthanh cao thấp nói chung
Ghi nhớ (SGK/14)
Trang 14 Lưu ý: - Không nên suy luận 1
cách máy móc nghĩa của từ ghép
chính phụ từ nghĩa của các tiếng
đẳng lập Suy nghĩ, chài lưới
m t, đ u đuôi, cây c ẩ ướ ầ ỏ GV phân
tích đáp án, đánh giá, cho điểm
BT2: Điền thêm tiếng để tạo từ
BT4: Tại sao có thể nói 1 cuốn
sách, 1 cuốn vở mà không thể nói 1
a) Không phải mọi thứ hoa màu hồng
đều gọi là hoa hồng Vì hoa hồng là
từ ghép chính phụ
- Hoa hồng là một loài hoa như
hoa cúc, hoa lan, hoa huệ …
- Có nhiều loại hoa màu hồng
nhưng không gọi là hoa hồng như:
hoa dâm bụt, hoa giấy, hoa dong
riềng, hoa chuối, …
b) Nói như em Nam là đúng vì: Ao
Đọc yêu cầu BT1, xác địnhyêu cầu đề, lên bảng thựchiện yêu cầu, nêu nhận xét
Đọc yêu cầu BT2, xác địnhyêu cầu BT2 và thực hiệntheo yêu cầu
Đọc yêu cầu BT3, xác địnhyêu cầu BT3 và thực hiện
HS giải thích theo cách hiểucủa bản thân
Đọc yêu cầu BT5, thực hiệnyêu cầu BT
II/ LUYỆN TẬP:
Btập 1:
- Từ ghép chính phụLâu đời, xanh ngắt, nhà máy,nhà ăn, cười nụ
- Từ ghép đẳng lập:Suy nghĩ, chài lưới, ẩm ướt,đầu đuôi, cây cỏ
- Xinh : xinh đẹp, xinh tươi
- Tươi : tươi đẹp, tươi vui
Btập 4: Giải thích cách nói
“Một cuốn sách”:
Có thể nói 1 cuốn sách, 1cuốn vở, vì là những danh tư.Còn “sách vở” là từ ghépđẳng lập chỉ chung các loạikhông nên nói “1 cuốn sáchvở”
Trang 15dài là một loại áo như áo sơ mi, áo
cánh, áo ghi lê … Ở đây, cái áo dài
bị ngắn so với chiều cao của chị
Nam Áo dài là từ ghép chính phụ,
đây là tên một loại áo nên cái áo ấy
có thể ngắn
c) Không phải vì: cà chua là loại cà
như cà pháo, cà bát, cà tím … nói
như vậy được vì: khi ăn uống ta có
thể dễ dàng nhận biết được vị cà
chua hoặc ngọt của quả cà chua
BT7/ 16: Cấu tạo của từ ghép 3
tiếng:
Máy hơi nước Máy : tiếng chính;
hơi nước : tiếng phụ (hơi : tiếng
chính; nước : tiếng phụ)
Đọc yêu cầu BT6, xác địnhyêu cầu BT6 và thực hiện
Btập 7: Cấu tạo của từ ghép 3 tiếng:
Máy hơi nước Máy:tiếng chính; hơi nước : tiếngphụ (hơi : tiếng chính; nước :tiếng phụ)
4/ Củng cố:
Cho HS đọc lại các ghi nhớ trong bài
Nối cột A với B để tạo thành từ nghép chính phụ hợp nghĩa:
5/ Chuẩn bị bài mới:
- Nhận diện 1 số từ ghép trong 1 VB đã học
- Soạn bài: “Liên kết trong VB”
+ Liên kết và phương tiện liên kết trong VB
+ Tính liên kết của VB
+ Đọc đoạn trích mục 1 SGK/17
+ Phương tiện liên kết của VB
+ Đọc những yêu cầu SSGK/18 và trả lời các câu hỏi: Một VB có tính liên kết trước hết phải có điềukiện gì ? Các câu văn trong VB phải sử dụng các phương tiiện gì ?
+ Nghiên cứu các bài tập phần luyện tập
- Nêu được khái niệm liên kết trong VB
- Yêu cầu về liên kết trong VB
2/ Kĩ năng:
- Nhận biết và phân tích tính liên kết của các VB.
- Viết các đoạn văn, bài văn có tính liên kết
Trang 16 Giới thiệu: Trong chương trình ngữ văn 6, các em đã được học về khái niệm văn bản Văn bản là một
chuỗi lời nĩi miệng hay viết cĩ chủ đề thống nhất, cĩ sự liên kết mạch lạc giữa các câu để tạo thành văn bản phục vụ mục đích giao tiếp Vậy thế nào là liên kết ? Liên kết được thực hiện bằng phương tiện gì ? Đĩ chính
là vấn đề chúng ta tìm hiểu và học hơm nay
HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG BÀI HỌC
HĐ 1: Xác định vai trị của tính liên
kết:
- GV: Chỉ định một HS đọc chậm, rõ
tình huống I.1 (SGK) và trả lời câu hỏi:
(?) Theo em, nếu bố En-ri-cơ viết mấy
câu trong thư thì En-ri-cơ cĩ thể hiểu
rõ ràng điều bố nĩi chưa ? Vì sao ?
Khơng thể hiểu rõ được vì các câu
khơng cĩ mối quan hệ gì với nhau,
khơng nối liền với nhau một cách tự
nhiên, hợp lí
(?) Nếu En-ri-cơ chưa hiểu ý bố vì lí do
nào trong các lí do được nêu trong
Câu văn phải chính xác, rõ ràng, đúng
ngữ pháp và giữa các câu cĩ sự liên kết
(?) Liên kết trong VB được thể hiện ở
mấy phương diện ?
2 phương diện
- GV chỉ định 1 HS đọc chậm, to ghi
nhớ 1 (SGK/18)
HĐ 2: P hương tiện liên kết trong VB:
- GV yêu cầu HS đọc lại đoạn văn ở mục
1 SGK/17
(?) Do thiếu gì mà đoạn văn trở nên
khĩ hiểu ? Sửa lại để En-ri-cơ hiểu
được ý của bố ?
Thêm vào phần liên kết “Bố khơng thể
HS đọc theo yêu cầuGV
HS: trao đổi, bàn bạc,trả lời
HS: do chưa cĩ sự liênkết về nội dung
I Liên kết và phương tiện liên kết trong văn bản: 1/ Tính liên kết của VB:
- Liên kết là một trongnhững tính chất quan trọngnhất của VB, làm cho VBtrở nên cĩ nghĩa, dễ hiểu
- Liên kết là làm chonội dung các câu, các đoạnthống nhất và gắn bĩ chặtchẽ với nhau
- Liên kết trong VBđược thể hiện ở 2 phươngdiện nội dung và hình thức
2/ Phương tiện liên kết trong văn bản:
a) Nội dung:
VD: (SGK/17)Đoạn văn: “Trước mặt
cơ giáo … đừng hơn bố”
Chưa cĩ sự liên kết do nộidung các câu chưa thống
Trang 17đáp lại cái hôn của con”
- GV chỉ định 1 HS đọc to, chậm, rõ tình
huống – phần I – mục 2b (SGK/18) và
trả lời câu hỏi:
(?) Đoạn văn có mấy câu ? Hãy đánh số
thứ tự cho từng câu ?
GV chốt lại: 3 câu
(?) So với nguyên bản “cổng trường
mở ra” thì:
+ Câu 2 thiếu cụm từ nào ?
+ Câu 3 chép sai từ nào ?
Việc chép thiếu và chép sai ấy khiến
cho đoạn văn ra sao ?
Đoạn văn có 3 câu
+ Câu 2 thiếu cụm từ “Còn bây giờ”
+ Câu 3 chép sai từ “Con thành từ
đứa trẻ”
Việc chép thiếu và chép sai khiến cho
đoạn văn trở nên rời rạc, khó hiểu
(?) Em có nhận xét gì về các câu trong
2 đoạn văn (ở nguyên bản và ở mục
I.2a) ?
Các câu đều đúng ngữ pháp, khi tách
từng câu ra khỏi đoạn văn vẫn có thể
GV chốt: Nhờ sự móc nối như vậy mà
3 câu gắn bó với nhau Sự gắn bó ấy gọi
là tính liên kết hoặc mạch văn
(?) Để văn bản có tính liên kết, ngoài
nội dung các câu phải thống nhất, ta
còn phải làm gì?
Phải sử dụng các phương tiện ngôn ngữ
để liên kết câu
(?) Từ sự phân tích trên, theo em một
văn bản có tính liên kết trước hết phải
có điều kiện gì ? Các câu trong văn
bản phải sử dụng các phương tiện gì ?
GV chốt lại phần nội dung ghi nhớ
SGK
HĐ 3: HDHS luyện tập:
BT1: Sắp xếp các câu văn theo
thứ tự hợp lý:
- GV gọi HS đọc BT, xác định yêu cầu
bài tập và thực hiện yêu cầu
GV phân tích đáp án, đánh giá, cho
HS đọc đoạn văn mục2b – SGK/18
HS nghiên cứu văn bản,trả lời
HS suy nghĩ, trả lời
- Nhận xét, bổ sung
HS nhận xét các câutrong 2 đoạn văn
HS xác định
HS: phải sử dụng cácphương tiện ngôn ngữ
Dùng phương tiện ngônngữ (từ, câu…) để kết nốicác câu với nhau (Liên kếthình thức)
Các câu văn chưa liênkết với nhau vì nội dung
Ghi nhớ SGK/18
Trang 18điểm: 1 – 4 – 2 – 5 – 3
BT2: Chỉ ra tính liên kết trong
các đoạn văn:
Các câu văn chưa liên kết với nhau vì
nội dung của chúng chưa thống nhất
(mỗi câu trình bày 1 nội dung khác
của chúng chưa thống nhất(mỗi câu trình bày 1 nộidung khác nhau)
BT3: Điền từ để các câu văn liên kết chặt chẽ với nhau:
bà – bà – cháu – bà – bà –cháu – thế là …
4/ Củng cố:
- Thế nào là LK trong VB ?
- Muốn làm cho VB liên kết, ta phải thực hiện như thế nào?
Từ nối in đậm trong đoạn văn sau chưa phù hợp Em hãy thay thế bằng một từ thích hợp.
Làng quê tơi đã khuất hẳn, nhưng tơi vẫn đăm đắm nhìn theo Tơi đã đi nhiều nơi, đĩng quân nhiều chỗ
phong cảnh đẹp hơn đây nhiều, mặc dù sức quyến rũ, nhớ thương vẫn khơng mãnh liệt, day dứt bằng mảnh
đất cộc cằn này
(Nguyễn Khải, Ngày tết về thăm quê)
A Bởi vậy B Cho nên. C Nhưng sao D Sao cho
5/ Chuẩn bị bài mới:
- Tìm hiểu, phân tích tính liên kết trong 1 VB đã học
- Xem kĩ nội dung bài học
- Làm BT 4, 5 và đọc thêm Sgk/19
- Soạn bài: VB “Cuộc chia tay của những con búp bê”
+ Đọc VB và phần chú thích
+ Truyện viết về ai, về việc gì ? Ai là nh.vật chính trong truyện ?
+ Câu chuyện được kể theo ngơi thứ mấy ? Việc lựa chọn ngơi kể này cĩ tác dụng gì ?
+ Tên truyện cĩ liên quan tới ý nghĩa của truyện khơng ?
+ Tìm những chi tiết trong truyện để thấy 2 anh em Thành, Thủy rất mực gần gũi, thương yêu,chia sẽ và luơn quan tâm đến nhau
+ Chi tiết nào trong cuộc chia tay của Thủy với lớp học làm cơ giáo bàng hồng và chi tiết nào khiến em cảm động nhất ? Vì sao ?
+ Theo em, tác giả muốn nhắc gửi đến mọi người điều gì ?
- Khái niệm ca dao, dan ca
- Nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao về tình cảm giađình
Ngày dạy: 01-07/09/2014 tại lớp 7A5Ngày dạy: 02-07/09/2014 tại lớp 7A4
CA DAO, DÂN CA NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH
