Vận dụng tư tưởng hồ chí minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện an lão, tỉnh bình định giai đoạn hiện nay

Cuốn “Bác Hồ với phong trào phụ nữ Việt Nam” của tác giả Dương Thoa được xuất bản vào năm 1982 đã ghi lại những tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về con đường giải phóng phụ nữ nước t

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VŨ THÀNH DƯƠNG

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI PHÓNG PHỤ NỮ

VÀO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC PHỤ NỮ

TẠI HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hà Nội, tháng 6 năm 2020

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI PHÓNG PHỤ NỮ

VÀO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC PHỤ NỮ

TẠI HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

MÃ SỐ : 52 31 02 01 CHUYÊN NGÀNH : TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Người hướng dẫn khoa học : ThS Nguyễn Thị Mai Lan Người thực hiện : Vũ Thành Dương

Hà Nội, tháng 6 năm 2020

Em xin chân thành cảm ơn các thầy, các cô trong khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh - Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã dìu dắt, dạy dỗ em trong suốt bốn năm học qua

Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn cùng lòng biết ơn của mình tới ThS Nguyễn Thị Mai Lan - Giảng viên khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, cũng là giảng viên trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo em thực hiện và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Vì thời gian nghiên cứu còn hạn hẹp và trình độ còn nhiều hạn chế nên khóa luận tốt nghiệp của em không thể tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong được nhân những sự góp ý và trao đổi thêm về nội dung nghiên cứu đề tài này để khóa luận được hoàn chỉnh

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 6 năm 2020

SINH VIÊN

Vũ Thành Dương

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI PHÓNG PHỤ NỮ VÀ SỰ CẦN THIẾT VẬN DỤNG VÀO CÔNG TÁC PHỤ NỮ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 9

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 9

1.2 Nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ 13

1.3 Sự cần thiết vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ ở Việt Nam hiện nay 32

Chương 2: NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC PHỤ NỮ TẠI HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI PHÓNG PHỤ NỮ 38

2.1 Những nhân tố tác động đến chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay 38

2.2 Thực trạng công tác phụ nữ huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay 43

2.3 Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác phụ nữ huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay 60

KẾT LUẬN 69

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 71

PHỤ LỤC 74

Bảng 2.1: Thống kê số liệu Hội viên phụ nữ trong toàn huyện qua các năm 43 Bảng 2.2: Thống kê số lượng quà tặng hỗ trợ các gia đình chính sách, trẻ em nghèo, gia đình hội viên, phụ nữ gặp khó khăn hoạn nạn qua các năm 53

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ trước đến nay, phụ nữ là một thành phần không thể thiếu trong xã hội loài người, chiếm một nửa dân số trên thế giới Qua lăng kính của thực tiễn, lịch sử cũng đã chứng minh vai trò quan trọng của phụ nữ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Nếu như phụ nữ là người trực tiếp sản sinh, nuôi dưỡng những thế hệ tương lai của đất nước thì họ còn là người duy trì, giữ ấm ngọn lửa gia đình, tế bào của xã hội Ngoài ra, phụ nữ còn là nguồn lực tạo ra của cải vật chất dồi dào phục vụ cho sự phát triển của xã hội ngày càng cao

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, sẽ rất thiếu sót nếu như không thể không kể đến những người phụ nữ làm rạng danh dân tộc, quê hương, đất nước Từ hình ảnh những người phụ nữ là chỗ dựa cho gia đình trong nhiều phương diện của cuộc sống thời xa xưa, đến những người phụ nữ làm nên một hậu phương vững chắc trên ruộng đồng, công trường, nhà máy, xí nghiệp, hầm mỏ cho đến hình ảnh người phụ nữ là tiền tuyến thời kỳ kháng chiến và đến hôm nay, họ đã và đang ngày càng khẳng định vị thế quan trọng của mình trong gia đình và ngoài xã hội, góp phần lớn vào công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước

Nhắc đến Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại - Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa kiệt xuất, với lòng nhân ái bao la, Người suốt đời phấn đấu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Đặc biệt, Người luôn nhận thức và đánh giá đúng về vị trí, vai trò của người phụ nữ Nhằm biểu dương sự hy sinh và ca ngợi về người phụ nữ Việt Nam, Người đã tặng 8 chữ vàng thiêng liêng đến ngày nay vẫn còn nguyên giá trị: Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang Đó cũng chính là lời khẳng định vai trò quan trọng của phụ nữ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước

Ngày nay trên cả nước nói chung và ở mỗi địa phương nói riêng, vị trí

và vai trò của người phụ nữ đã và đang được khẳng định Không chỉ đảm đương vai trò là người con - người vợ - người mẹ trong gia đình mà người phụ nữ còn là những cán bộ giỏi việc nước Số lượng và chất lượng cán bộ nữ phát triển không ngừng Trong các cấp uỷ Đảng và ở các vị trí lãnh đạo từ Trung ương đến cơ sở đều có cán bộ nữ tham gia Đội ngũ cán bộ nữ được tạo điều kiện phát huy quyền làm chủ, đáp ứng ngày càng cao yêu cầu của sự nghiệp xây dựng đất nước Phong trào phụ nữ đã có bước phát triển, các tầng lớp phụ nữ tỏ rõ năng lực, phẩm chất, nêu cao tinh thần yêu nước, đoàn kết, phát huy tiềm năng, sức sáng tạo trong học tập, lao động sản xuất và công tác, đạt những thành tích xuất sắc trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng Đội ngũ cán bộ nữ đã có bước trưởng thành rõ rệt Không nằm ngoài sự phát triển chung của đất nước, An Lão - là một huyện miền núi nằm ở phía Bắc tỉnh Bình Định, trong những năm gần đây, đã

có những bước phát triển vượt bậc về mọi mặt Một trong những sự phát triển đáng biểu dương đó là sự quan tâm và những chính sách phát triển của Đảng, Chính quyền huyện An Lão nói chung cũng như của Hội Liên hiệp phụ nữ huyện An Lão nói riêng dành cho những nữ trí thức, nữ công nhân, nữ nông dân trong toàn huyện Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tốt, công tác nữ nói riêng và vị thế người phụ nữ nói chung vẫn chưa được phát huy tốt nhất Nhiều hiện tượng bất bình đẳng giới, xâm hại phụ nữ, không tạo điều kiện tốt cho phụ nữ phát triển còn tồn tại trong suy nghĩ của một bộ phận cán bộ, đảng viên

Sinh ra và lớn lên tại huyện An Lão, với tình yêu quê hương và bản thân

có điều kiện nghiên cứu về công tác phụ nữ của huyện nhằm phát huy truyền thống, phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam, để người phụ nữ thể hiện được vai trò, vị trí của mình trên các lĩnh vực, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giữ vững an ninh chính trị,

trật tự an toàn xã hội của huyện thì việc vận dụng tư tưởng của Hồ Chí Minh

về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc Do đó bản thân

em quyết định lựa chọn đề tài: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định giai đoạn hiện nay” làm khóa luận tốt nghiệp ngành Chính

trị học, chuyên ngành Tư tưởng Hồ Chí Minh

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ đã và đang được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm ở các góc độ khác nhau Xoay quanh vấn đề này chúng

ta có thể kể đến các công trình nghiên cứu sau:

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu có liên quan đến Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ

Cuốn “Bác Hồ với phong trào phụ nữ Việt Nam” của tác giả Dương Thoa

được xuất bản vào năm 1982 đã ghi lại những tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về con đường giải phóng phụ nữ nước ta và gợi lên những hình ảnh đẹp đẽ về tấm lòng nhân đạo cao cả của Người

Cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người, của PGS.TS

Phạm Ngọc Anh chủ biên được nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản năm 2005, đề tài này bàn về nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh

về quyền con người, tác giả đã dành mục V để nêu lên “quan điểm sáng tạo độc đáo của Hồ Chí Minh về quyền phụ nữ” qua cách tiếp cận và những nội dung về quyền phụ nữ trong tư tưởng của Người

Cuốn sách “Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự tiến bộ của phụ nữ” của tác giả

Phạm Hoàng Điệp được nhà xuất bản Văn hóa thông tin, Hà Nội xuất bản năm 2008 với nội dung chủ yếu thống kê các bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh về phụ nữ, về quyền bình đẳng của phụ nữ, quan điểm về giải phóng phụ nữ trong tư tưởng của Người một cách khái quát

Cuốn sách “Bác Hồ với sự tiến bộ của Phụ nữ” được xuất bản bởi nhà

xuất bản Phụ nữ, Hà Nội năm 2009 Ở cuốn sách này nội dung được chia làm hai phần: phần một là những câu chuyện về tình thương yêu, sự quan tâm dạy bảo của Bác với chị em phụ nữ và những kỷ niệm sâu đậm, những tình cảm tha thiết của phụ nữ dành cho Người và phần hai là chọn lọc các trích đoạn trong các bài viết, lời nói của Bác về vấn đề giải phóng phụ nữ và sự tiến bộ của phụ nữ

Lần đầu tiên, nghiên cứu về Tư tưởng Hồ Chí Minh về phụ nữ, Công trình

nghiên cứu khoa học cấp cơ sở “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phụ nữ” của tác

giả Lê Đình Năm vào năm 2009 Với nội dung trên, đề tài nghiên cứu chuyên sâu, hệ thống đầy đủ, chi tiết các quan điểm của Hồ Chí Minh về phụ nữ và vận dụng vào công cuộc giải phóng phụ nữ hiện nay

Cuốn sách “Hồ Chí Minh với cuộc đấu tranh về quyền bình đẳng của phụ

nữ” nữ tác giả Nguyễn Thị Kim Dung do Nhà xuất bản Dân trí, Hà Nội ấn

hành năm 2010: Cuốn sách là tập hợp những bài báo, bài viết của tác giả trong các hội thảo Bên cạnh việc nêu lên những quan điểm của Hồ Chí Minh

về quyền bình đẳng của phụ nữ; những quan điểm của Người trong việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nữ, tác giả trực tiếp nghiên cứu vấn đề: “Tăng cường bình đẳng giới và nâng cao vị thế năng lực cho phụ nữ theo tư tưởng Hồ Chí Minh”

Công trình khoa học “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ và

việc thực hiện bình đẳng giới ở thành phố Đà Nẵng hiện nay” của tác giả

Nguyễn Thị Huyền vào năm 2015 với nội dung trên cơ sở phân tích nội dung

cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ, từ đó đánh giá thực trạng thực hiện bình đẳng giới ở thành phố Đà Nẵng và đề xuất các giải pháp nhằm giải quyết có hiệu quả việc thực hiện bình đẳng giới ở Đà Nẵng hiện nay

Thứ hai, các công trình nghiên cứu có liên quan đến vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ

Hay có thể kể đến luận văn thạc sĩ: “Vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh về

sự nghiệp giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại tỉnh Điện Biên hiện nay” của tác giả Tao Thị Lan Anh vào năm 2012 với nội

dung trên cơ sở hệ thống hóa những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về sự nghiệp giải phóng phụ nữ, phân tích thực trạng công tác phụ nữ ở tỉnh Điện Biên hiện nay, tác giả đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh về sự nghiệp giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại tỉnh Điện Biên hiện nay

Bên cạnh đó phải kể đến công trình “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải

phóng phụ nữ và việc vận dung vào sự nghiệp Đổi mới ở nước ta hiện nay”,

được thực hiện bởi tác giả Đoàn Anh Phượng vào năm 2012 Trong công trình, tác giả đã trình bày một cách khá đầy đủ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ và xây dựng đội ngũ cán bộ phụ nữ

và rất nhiều bài viết, bài báo, trang mạng trình bày về tư tưởng Hồ Chí Minh

về giải phóng phụ nữ, quyền lợi và phát huy vai trò của phụ nữ Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

Một số bài viết đăng trên các tạp chí như: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải

phóng phụ nữ và xây dựng đội ngũ cán bộ nữ” của tác giả Nguyễn Thị Trà

Giang đăng trên tạp chí Xây dựng Đảng số tháng 6 năm 2010; “Ba nội dung

lớn về giải phóng phụ nữ theo Tư tưởng Hồ Chí Minh” của Phạm Văn Khánh

được đăng trên website Nhân dân cuối tuần ngày 26/10/2010; “Tư tưởng Hồ

Chí Minh về vai trò phụ nữ trong quản lý nhà nước” của Nguyễn Thị Liên

đăng trên website Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam ngày 7/3/2011; “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về công tác phụ nữ trong xây dựng Chủ nghĩa xã hội”, Tạp chí

xây dựng Đảng tháng 3/2011; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ

mang giá trị thời đại sâu sắc” của ThS Đặng Công Thành đăng trên website

Trang tin điện tử Ban quản lý lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 24/10/2017;

“Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ” của Nguyễn Bảo Minh đăng

trên website Hồ Chí Minh ngày 18/4/2019… tất cả những bài viết trên đều đưa ra những nghiên cứu, nhận định về giải phóng phụ nữ thông qua nhiều lăng kính khác nhau, từ đó mỗi bài viết đều đem đến nhiều hướng về sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào công tác phụ nữ hiện nay

Tuy nhiên, trong quá trình khảo sát, tác giả nhận thấy, chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào đi sâu nghiên cứu về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay

Những công trình khoa học đã công bố sẽ là nguồn tư liệu khoa học khi tác giả triển khai nghiên cứu đề tài

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về những quan điểm

cơ bản của Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ, phân tích thực trạng công tác phụ nữ ở huyện An Lão, tỉnh Bình Định, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau đây:

- Làm rõ quan điểm Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ và sự cần thiết vận dụng vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ ở nước ta hiện nay

- Đánh giá thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ

nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay

- Đưa ra giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề là: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão,

tỉnh Bình Định hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu đề tài

- Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu trong phạm vi huyện An Lão, tỉnh Bình Định

- Phạm vi thời gian: Đề tài nghiên cứu thực trạng công tác phụ nữ từ năm

Mác-5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Trong đó, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như:

6 Đóng góp mới của đề tài

Đề tài “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay” được xem xét và đánh giá một cách toàn diện từ lý luận đến thực

tiễn Trên cơ sở phân tích thực trạng đối với việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay, tác giả đánh giá ưu điểm, hạn chế về công tác phụ nữ Đồng thời, khóa luận đề xuất giải pháp vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của khóa luận

7.1 Ý nghĩa lý luận

Khóa luận làm sáng tỏ tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ;

góp phần khẳng định giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ đối với công tác phụ nữ

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Khóa luận góp phần đề xuất các giải pháp nhằm vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay

Kết quả của khóa luận có thể là tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy những vấn đề lý luận liên quan thuộc chuyên ngành Tư tưởng Hồ Chí Minh

8 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài được kết cấu thành 2 chương 6 tiết

Chương 1:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI PHÓNG PHỤ NỮ VÀ SỰ CẦN

THIẾT VẬN DỤNG VÀO CÔNG TÁC PHỤ NỮ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ

Về khái niệm phụ nữ,

Theo Wikipedia: Nữ giới là một khái niệm chung để chỉ một người,

một nhóm người hay toàn bộ những người trong xã hội mà một cách tự nhiên,

mang những đặc điểm giới tính được xã hội thừa nhận về khả năng mang thai

và sinh nở khi cơ thể họ hoàn thiện và chức năng giới tính hoạt động bình

thường

Trong ngôn ngữ Việt Nam, có nhiều từ gần nghĩa với “nữ giới”, đều chỉ

một nhóm đối tượng thuộc nữ giới nhưng mang tính phân loại cao hơn Một

số từ tiêu biểu hay gặp là đàn bà, phụ nữ, con gái Cách hiểu những từ này

còn rất khác nhau, do đó, cần phải chuẩn hóa chúng để tránh những thành

kiến, những hiểu lầm hay những sai sót trong việc sử dụng

Theo cách hiểu khác, phụ nữ chỉ một, một nhóm hay tất cả nữ giới đã

trưởng thành, hoặc được cho là đã trưởng thành về mặt xã hội Quan niệm này

cho thấy một cái nhìn trung lập hoặc thể hiện sự thiện cảm, sự trân trọng nhất

định Quan niệm này đề cập đến, hoặc hướng người ta đến những mặt tốt,

hoặc ít nhất là không xấu, đến những giá trị, những đóng góp, những ảnh

hưởng tích cực từ phía nữ giới

Về khái niệm giải phóng phụ nữ,

Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng, giải phóng nghĩa là làm cho được

tự do, cho thoát khỏi địa vị nộ lệ hoặc tình trạng bị áp bức, kiềm chế, ràng

buộc Giải phóng phụ nữ là làm cho người phụ nữ được tự do, được thoát

khỏi địa vị nô lệ, thoát khỏi tình trạng bị áp bức và tình trạng trạng bất bình đẳng với nam giới về tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội

Giải phóng phụ nữ phải toàn diện, đồng bộ và triệt để Giải phóng phụ

nữ không chỉ là giải phóng thân thế, giải phóng tư duy, mà giải phóng cho họ cái gọi là quyền bình đẳng Họ có quyền tham gia vào các hoạt động xã hội, phải tạo điều kiện để họ tham gia vào các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… thì mới đảm bảo quyền bình đẳng thực sự cho phụ nữ

Do vậy, giải phóng phụ nữ trước hết phải xóa bỏ ách áp bức dân tộc, xóa bỏ nghèo nàn lạc hậu, đem lại hạnh phúc, tự do, dân chủ cho con người; làm cho người phụ nữ phát huy được đầy đủ phẩm giá con người của mình

Theo chủ nghĩa Mác, trình độ giải phóng phụ nữ là một tiêu chí phản ảnh trình độ giải phóng xã hội nói chung Muốn thực sự giải phóng phụ nữ thì phải xóa bỏ nguyên nhân kinh tế đẻ ra mọi hình thức áp bức, bóc lột Một mặt, sự kết hôn không còn bị lợi ích tư hữu chi phối; gia đình được xây dựng trên cơ sở bình đẳng nam và nữ về quyền và trách nhiệm Mặt khác, xã hội tổ chức cho phụ nữ được học hành, lao động và cống hiến năng lực, phát triển dịch vụ công cộng để giảm nhẹ các dạng lao động trong nhà, dành thì giờ để nâng cao trình độ văn hóa và phát triển hài hòa nhân cách cho mỗi người Ngày nay, giải phóng phụ nữ vẫn là một nhiệm vụ trọng đại, bức thiết có ý nghĩa toàn cầu

Về khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ

Trên cơ sở các khái niệm ở trên ta có thể định nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ như sau:

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về vấn đề giải phóng phụ nữ Đó chính là nhờ kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại về vấn đề giải phóng phụ nữ

và đồng thời đây cũng là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng

và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi trong quá trình thực hiện về giải phóng phụ nữ, thực hiện bình

đẳng nam nữ trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội của đất nước

1.1.2 Nâng cao chất lượng công tác phụ nữ

Về khái niệm công tác phụ nữ

Công tác phụ nữ tạo ra điều kiện để phát huy tiềm năng của phụ nữ, từ

đó nâng cao vị thế của phụ nữ không thể coi chỉ là trách nhiệm của bản thân

họ, mà là của toàn xã hội, của Đảng, của Nhà nước Công tác phụ nữ luôn có vai trò quan trọng trong mọi thời kỳ cách mạng

Công tác phụ nữ hay còn gọi là công tác vận động phụ nữ là một thuật ngữ phổ biến, được sử dụng rất nhiều trong đời sống cũng như trong các tài liệu chính thống Tuy nhiên, hiện nay chưa có một khái niệm nào hoàn chỉnh,

cụ thể về công tác phụ nữ nói chung

Theo Hồ Chí Minh, công tác phụ nữ là một trong những nội dung quan trọng trong việc phải đấu tranh giành quyền bình đẳng cho phụ nữ Người chỉ rõ: Đảng và Chính phủ ta luôn luôn chú ý nâng cao địa vị của phụ nữ Hiến pháp định rõ nam nữ bình đẳng và luật lấy vợ lấy chồng, đều nhằm mục đích ấy Trong bài Phải thật sự tôn trọng quyền lợi của phụ nữ, Người viết: Phụ nữ chiếm một nửa tổng số nhân dân Để xây dựng chủ nghĩa thì phải thật

sự giải phóng phụ nữ và tôn trọng quyền lợi của phụ nữ Hiến pháp và pháp luật của nước ta đã quy định rõ điều đó Người nhắc nhở là phải kính trọng phụ nữ: Chúng ta làm cách mạng là để tranh lấy quyền bình đẳng, trai gái đều ngang quyền như nhau Lênin dạy chúng ta: phụ nữ là một nửa xã hội Nếu phụ nữ chưa được giải phóng thì xã hội chưa được giải phóng cả Phụ nữ thì phải tự mình phấn đấu giữ gìn quyền bình đẳng với đàn ông Đàn ông phải kính trọng phụ nữ Những lời dạy đó của Người thể hiện sự quan tâm sâu sắc

tới phụ nữ, đồng thời cũng là sự khẳng định vai trò to lớn của công tác phụ nữ trong sự nghiệp cách mạng

Bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng ta đã khẳng định: Phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tiếp tục đổi mới công tác phụ nữ để phụ nữ tham gia ngày càng nhiều hơn, chủ động hơn, đóng góp ngày càng lớn hơn cho sự phát triển của gia đình, cộng đồng, đất nước và thực hiện bình đẳng giới Nói về công tác phụ nữ, Nghị quyết số 11- NQ/TW ngày 27 tháng 4 năm 2007 của Bộ chính trị đã chỉ rõ:

Phát huy vai trò, tiềm năng to lớn của phụ nữ trong sự nghiệp HĐH, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nâng cao địa vị phụ nữ, thực hiện bình đẳng giới trên mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội là một trong những nhiệm vụ và mục tiêu quan trọng của cách mạng Việt Nam trong thời

CNH-kỳ mới

Công tác phụ nữ phải sát hợp với từng đối tượng, vùng, miền, phát huy được tinh thần làm chủ, tiềm năng, sức sáng tạo và khả năng đóng góp cao nhất của các tầng lớp phụ nữ, góp phần tạo nên sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc để phát triển đất nước; đồng thời phải chăm lo cho phụ nữ tiến bộ về mọi mặt, quan tâm đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng để phụ nữ

có điều kiện thực hiện tốt vai trò người công dân, người lao động, người mẹ, người thầy đầu tiên của con người

Xây dựng, phát triển vững chắc đội ngũ cán bộ nữ tương xứng với vai trò to lớn của phụ nữ là yêu cầu khách quan, là nội dung quan trọng trong chiến lược công tác cán bộ của Ðảng

Công tác phụ nữ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội và từng gia đình Trong đó, hạt nhân lãnh đạo là các cấp uỷ đảng, trách nhiệm trực tiếp và chủ yếu là cơ quan quản lý nhà nước các cấp, vai trò chủ thể là phụ nữ mà nòng cốt là các cấp Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam

Như vậy, công tác phụ nữ là hệ thống các hoạt động của tổ chức đảng, các tổ chức trong hệ thống chính trị và toàn xã hội tác động đến phụ nữ, nhằm giáo dục, bồi dưỡng, tập hợp và phát huy vai trò của phụ nữ trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của Đảng, từ đó góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Về khái niệm nâng cao chất lượng công tác phụ nữ

Trên cơ sở khái niệm về công tác phụ nữ, ta có thể thấy nâng cao chất lượng công tác phụ nữ là một nội dung quan trọng của công tác phụ nữ, đo

đó, đây được xem là hoạt động nâng cao về chất lượng hoạt động của các tổ chức đảng, các tổ chức trong hệ thống chính trị và toàn xã hội để đem lại hiệu quả cao hơn nữa thông qua giáo dục, bồi dưỡng, tập hợp và phát huy vai trò của phụ nữ trong nhiệm vụ chính trị của Đảng, từ đó góp phần vững chắc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trước những vấn đề của thời cuộc

1.2 Nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ

1.2.1 Giải phóng phụ nữ, thực hiện bình đẳng nam nữ là mục tiêu của cách mạng

Cả cuộc đời, Hồ Chí Minh luôn đấu tranh cho quyền lợi của phụ nữ và coi đó như là mục tiêu quan trọng của cách mạng Việt Nam Giáo sư sử học người Mỹ G.Steven đã từng nhận xét rằng: “Hai thế kỷ qua đã sản sinh ra những lãnh tụ chính trị nổi tiếng trên thế giới nhiều hơn tất cả các giai đoạn khác trong lịch sử Trong số những lãnh tụ là nam giới như T Giécphecxen,

M Giăngđi, Các Mác, V.I Lênin, Mao Trạch Đông… chỉ có Hồ Chí Minh đã luôn nói về quyền bình đẳng của phụ nữ được hưởng các quyền lợi khác nhau như nam giới Chỉ có Hồ Chí Minh là thấy được rằng phụ nữ đã phải chịu gánh nặng như nam giới và còn hơn thế nữa Tất cả các lãnh tụ nói trên đều

quan tâm sâu sắc đến công lý xã hội cho toàn thể xã hội, nhưng chỉ có Hồ Chí Minh đã thẳng thắn nói về chủ đề phụ nữ”1

Sinh ra trong cảnh nước mất nhà tan, chứng kiến nỗi cơ cực và thân phận bị chà đạp của người phụ nữ Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh

đã quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân tộc khỏi đêm trường nô lệ, đem lại quyền sống, quyền bình đẳng, quyền tự do như bao dân tộc khác trên thế giới Đi đến đâu Người cũng thấy có cảnh phụ nữ bị đối xử bất công, bị bóc lột và chà đạp nhân phẩm một cách tàn nhẫn như phụ nữ Việt Nam và trong Người đã hun đúc một hoài bão lớn là phải làm sao để phụ nữ Việt Nam nói riêng và phụ nữ thế giới nói chung thoát khỏi sự áp bức bất công của xã hội, làm sao để phụ nữ được tôn trọng, được đặt đúng vị trí của mình và được bình đẳng như nam giới

Thứ nhất, Người lên án chế độ thực dân Pháp vi phạm quyền con người

của phụ nữ ở Việt Nam nói riêng và các nước thuộc địa nói chung Trong Bản

án chế độ thực dân Pháp, Người đã dành cả một chương để trình bày cho toàn thế giới biết thân phận cũng như nỗi khổ nhục mà những phụ nữ bản xứ phải gánh chịu Đó là việc người phụ nữ đã trở thành nạn nhân của thói dâm bạo thực dân, nó khiến chị em phải chịu bao nỗi ê chề nhục nhã về thể xác và tinh thần, thậm chí còn dẫn đến cái chết oan uổng của nhiều người, kể cả các em

bé gái ít tuổi Người đã đau đớn thốt lên rằng: “Thật là một sự mỉa mai đau đớn khi ta thấy rằng nền văn minh dưới nhiều hình thức khác nhau, như tự do, công lý… được tượng trưng bằng hình ảnh một người đàn bà dịu hiền và được một hạng người nổi tiếng là hào hoa phong nhã ra sức điểm tô lại đối xử một cách hết sức bỉ ổi với người đàn bà bằng xương bằng thịt và xúc phạm một cách vô liêm sỉ tới phong hóa, trinh tiết và đời sống của họ”2

Người phụ nữ trở thành trọng điểm của “chính sách” bóc lột sức lao động và cướp đoạt ruộng đất:

“Các hầm mỏ đó dùng 42.000 phụ nữ và 1.171 trẻ em Thật là một sự nhục nhã cho thế kỷ XX phải thấy những phụ nữ bước run run, đầu đội thúng than nặng, mà vẫn phải bước vì đói; và những trẻ em từ 12 đến 13 tuổi bò trong những đường hầm chật hẹp, vừa đi bằng bốn chân, vừa dùng răng kéo một thúng đầy!”1

“Khi thuê công nhân, bọn chủ tư bản thích dùng lao động phụ nữ và trẻ

em hơn vì tiền công của họ chỉ bằng 1/2 hoặc 2/3 lương nam giới Chẳng hạn: lương công nhân mỏ Hòn Gai - Đông Triều năm 1926, nam 28 xu một ngày,

nữ 20 xu một ngày Lương công nhân nhà máy dệt Nam Định năm 1930, nam

20 xu một ngày, nữ và trẻ em từ 12 - 18 xu Mặc dù vậy, để duy trì cuộc sống của mình và gia đình, những phụ nữ mang thai phải giấu, phải thắt chặt bụng lại, vì nếu biết chủ sẽ đuổi Chị em sinh nở nghỉ không được hưởng lương mà còn bị đe dọa mất việc làm Có con nhỏ chị em không được nghỉ cho bú giữa giờ làm việc Có thể nói đây là những hành động vô cùng dã man chỉ có bọn

tư bản thực dân mới nghĩ ra và áp dụng Chúng vừa bóc lột sức lực, vừa đàn

áp tinh thần, vừa hành hạ thể xác người phụ nữ Chúng không bao giờ quan tâm đến việc cải thiện điều kiện làm việc của chị em Chỗ làm việc của chị em thường hết sức nóng bức, chật chội, thiếu vệ sinh, tai nạn lao động thường xuyên xảy ra Riêng nhà máy dệt Nam Định, nơi có đến 60% công nhân là phụ nữ, từ năm 1926 đến năm 1930 đã có 417 người bị tai nạn lao động, trong

đó có 8 người chết, 104 người bị cụt tay, cụt chân”2

Thứ hai, cùng với việc phơi bày những khổ nhục của phụ nữ, Hồ Chí

Minh đã chỉ ra cho nhân dân thế giới biết: mọi áp bức, nô dịch đối với phụ nữ

ở các nước thuộc địa không phải chỉ do quan niệm lỗi thời, tư tưởng phong

kiến mà chủ yếu là do chế độ áp bức dân tộc và bóc lột giai cấp của chủ nghĩa thực dân gây ra Theo Người: “Ách áp bức dân tộc và bóc lột giai cấp của bọn thực dân Pháp và phong kiến tay sai là nguyên nhân cơ bản gây nên những nỗi đau khổ, cơ cực của người phụ nữ”1; “Chế độ thực dân là chế độ ăn cướp Chúng tôi xin nói thêm: chế độ hãm hiếp đàn bà và giết người”2.

Phân tích nỗi khổ cực của phụ nữ Việt Nam dưới ách thống trị của bọn thực dân phong kiến, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Cái chủ yếu và cái nặng nề nhất

là phải cùng chồng con anh em của giai cấp mình chịu nạn áp bức dân tộc và bóc lột giai cấp Trong các gia đình công nông thì cả nhà, vợ chồng, con cái, anh em đều bị khổ sở, đói rách, vì chủ xưởng trả lương rẻ mạt, chủ ruộng bóc lột tô tức nặng nề, bị bọn quan cai trị đánh đập, tù đầy vì không nộp đủ sưu thuế, lễ vật, cống nạp Do đó, trong vấn đề áp bức, bóc lột phụ nữ, cái cơ bản

là sự bóc lột áp bức của bọn phong kiến, địa chủ đối với nữ công nhân, của bọn đế quốc đối với phụ nữ các nước thuộc địa Xuất phát từ nguyên nhân cơ bản ấy, Hồ Chí Minh đã giải quyết vấn đề giải phóng phụ nữ trên cơ sở xác định: Quyền lợi của người phụ nữ phải gắn liền với quyền lợi của dân tộc, của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Do đó, muốn quyền lợi của phụ nữ được đảm bảo thì trước tiên phải giành lại quyền lợi cho dân tộc, cho giai cấp

Thứ ba, Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân

tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”3

Người xác định mục tiêu trước mắt và lâu dài là làm cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người đem lại quyền tự do cho dân tộc, đồng thời giải phóng phụ nữ, đem lại quyền bình đẳng cho phụ nữ, vì chỉ khi đánh

đổ đế quốc, giành lại quyền tự quyết cho dân tộc thì phụ nữ mới được bình đẳng, mới được hưởng quyền mà tạo hóa đã ban cho mình Hồ Chí Minh từng

nói: “Chúng ta làm cách mạng là để tranh lấy quyền bình đẳng trai gái đều ngang quyền như nhau”1

Mục tiêu này được Hồ Chí Minh xác định ngay từ khi Người còn bôn ba ở hải ngoại Trong một bài báo viết năm 1925, Người viết: “vì quyền lợi của đàn bà con gái An Nam mà chúng ta làm cách mạng”2

và phân tích: “Đàn bà con gái cũng nằm trong nhân dân Nếu cả dân tộc được

tự do, đương nhiên họ cũng được tự do Ngược lại nếu dân tộc còn trong cảnh

nô lệ thì họ và con cái họ cũng sẽ sống trong cảnh nô lệ đó thôi”3

Năm 1930 với tư cách là người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Hồ Chí Minh đã soạn thảo Cương lĩnh cho Đảng Người đã ghi vào Chánh cương vắn tắt và Lời kêu

gọi nhân dịp thành lập Đảng là thực hiện nam nữ bình quyền Đến sau khi

cách mạng Tháng Tám thành công, với tư cách là Chủ tịch nước, là Trưởng ban soạn thảo Hiến pháp, Hồ Chí Minh đề nghị đưa vấn đề bình đẳng nam nữ vào hiến pháp Điều 9 hiến pháp đầu tiên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1946 đã ghi nhận quyền bình đẳng giữa nam và nữ, cụ thể là đàn bà

ngang quyền với đàn ông về mọi phương diện Tuy nhiên, thực tế cho thấy

việc thực hiện sự ngang quyền giữa đàn ông và đàn bà là một việc làm vô cùng khó khăn, phức tạp Hồ Chí Minh đã chỉ rõ đây là cuộc cách mạng lâu dài và đòi hỏi sự quan tâm của toàn xã hội

1.2.2 Giải phóng phụ nữ, thực hiện bình đẳng nam nữ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Thực chất của quyền bình đẳng là việc thừa nhận các quyền con người của phụ nữ và cơ hội, điều kiện để họ hưởng thụ các quyền đó trên mọi lĩnh vực: Chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và gia đình Đồng thời, là các nghĩa vụ

cơ bản để phụ nữ phấn đấu trở thành một công dân gương mẫu, người vợ đảm đang, người mẹ hiền, người con hiếu thảo Tuy nhiên, phải hiểu sự bình đẳng

theo đúng nghĩa của nó Sự bình đẳng ở đây là phụ nữ có quyền như nam giới, đồng thời có một số quyền ưu đãi đặc biệt khi phụ nữ phải gánh vác thêm nghĩa vụ có ý nghĩa xã hội quan trọng là sinh đẻ và giáo dục con cái để tái sản xuất ra sức lao động và duy trì nòi giống Cho nên, không nên hiểu biết quyền bình đẳng của phụ nữ theo nghĩa tuyệt đối: “Bình đẳng” tức là “Sự ngang quyền” giữa phụ nữ và nam giới

Hồ Chí Minh cho rằng, quyền bình đẳng của phụ nữ phải là bình đẳng trên mọi lĩnh vực: Chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và gia đình

Án nghị quyết của Trung ương toàn thể hội nghị (tháng 10/1930) khi nói về phụ nữ vận động, Đảng ta nhận rõ: Lực lượng cách mạng của phụ nữ là một cái lực lượng rất trọng yếu Nếu quảng đại quần chúng phụ nữ không tham gia vào những cuộc tranh đấu cách mạng thì cách mạng không thắng lợi được… Đảng đặt ra yêu cầu đòi “bình quyền” cho phụ nữ: Đàn bà, đàn ông, thanh niên việc làm ngang nhau thì tiền công cũng phải ngang nhau Công nhân đàn bà trước và sau khi sanh đẻ phải nghỉ tám tuần lễ có lương; Không được bắt đàn bà và trẻ con làm những việc nặng nề và nguy hiểm Đảng đề ra các yêu cầu cho phụ nữ đấu tranh đòi quyền lợi của mình bằng cách yêu cầu

bỏ hết các pháp luật và tục lệ hủ bại làm cho đàn bà không được bình đẳng với đàn ông, bỏ cái chế độ áp bức của cha mẹ đối với con gái, của chồng đối

với vợ (ép duyên, thóa mạ đàn bà con gái), cấm tục năm thê bảy thiếp, vợ hầu

vợ lẽ, quyền đàn bà được giữ con mình lúc ly dị

Giữ cương vị là người đứng đầu đất nước, ngay trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ (3/9/1945), Hồ Chí Minh đã đề ra 6 nhiệm vụ cấp bách, trong đó có Tổng tuyển cử, xây dựng Hiến pháp Người đề nghị chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu

và tất cả công dân trai gái 18 tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, dòng giống

Khi Tổng tuyển cử thành công, Hồ Chí Minh đã chỉ đạo soạn thảo và ban hành ngay Hiến pháp Với tư cách là trưởng ban soạn thảo, Người đề nghị đưa vấn đề bình đẳng nam nữ vào Hiến pháp Điều 9, Hiến pháp nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa năm 1946 ghi rõ: “Đàn bà ngang quyền với đàn ông

về mọi phương diện”1

Hiến pháp năm 1946 đã được Quốc hội khóa I thông qua Trong lời phát biểu tại phiên họp bế mạc kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Hồ Chí Minh đã vui mừng công bố: Hiến pháp đó tuyên

bố với thế giới Việt Nam đã độc lập Hiến pháp đó đã tuyên bố với thế giới: Phụ nữ Việt Nam đã được đứng ngang hàng với đàn ông để được hưởng chung mọi quyền tự do của một công dân

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, quyền bình đẳng của phụ

nữ được Pháp luật nhà nước công nhận Người phụ nữ có cơ sở pháp lý vững chắc để đảm bảo tự do trong cuộc sống của mình Nguyên tắc hiến định đó tiếp tục được Hồ Chí Minh chỉ đạo mở rộng và phát triển trong Hiến pháp sửa đổi năm 1959 Tại điều 24 chương III Hiến pháp năm 1959 ghi rõ: Phụ nữ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có quyền bình đẳng với nam giới về các

mặt sinh hoạt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và gia đình.

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t4, tr 8

Ngoài ra, Hiến pháp còn quy định mọi công dân đều bình đẳng trước Pháp luật tại Điều 55 và công dân có quyền tham gia quản lý công việc của Nhà nước và xã hội tại Điều 56

Những nguyên tắc Hiến pháp quy định trên đã được Hồ Chí Minh chỉ đạo thực hiện hóa trong quá trình lãnh đạo cách mạng, người nhiều lần nhắc nhở các sở, ban, nghành từ Trung ương đến địa phương phải chú ý chăm lo bồi dưỡng phát triển cán bộ nữ, để phụ nữ nhận thức và tham gia ngày càng nhiều hơn trong lĩnh vực chính trị Đến tham dự các hội nghị hoặc thăm các lớp học chính trị, bao giờ Người cũng để ý xem số phụ nữ được tham gia là bao nhiêu phần trăm Khi đến thăm lớp bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo cấp Huyện, quan sát chỉ có vài cán bộ nữ, Bác đã thẳng thắn phê bình:

“Cán bộ nữ ít như vậy là một thiếu sót Các đồng chí phụ trách lớp học chưa quan tâm đến việc bồi dưỡng cán bộ nữ Nhiều người còn đánh giá không đúng khả năng của phụ nữ, hay thành kiến, hẹp hòi Như vậy là rất sai Hiện nay, có nhiều phụ nữ tham gia công tác lãnh đạo ở cơ sở Nhiều người

có công tác rất giỏi Có cháu gái làm chủ nhiệm lớp hợp tác xã toàn thôn Không những hăng hái mà còn làm tốt Các cháu gái ở các hợp tác xã thường

có nhiều ưu điểm, ít mắc tệ tham ô, lãng phí, không hay chè chén, ít hống hách mệnh lệnh như một số cán bộ nam”1

Đến thăm và nói chuyện với đồng bào và cán bộ xã Đại Nghĩa, Hồ Chí Minh đã phê bình Ban lãnh đạo xã đã không quan tâm, dìu dắt, giúp đỡ chị

em phụ nữ được đứng vào hàng ngũ của Đảng Người nói: “Đảng viên ở xã Đại Nghĩa thì lại càng ít, chỉ có 2 đồng chí Như thế là các chú còn trọng nam khinh nữ… Các chú không chú ý dìu dắt, giúp đỡ chị em, tổ chức chị em vào Đảng là không đúng”2

1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t12, tr 208

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t13, tr 210

Dưới sự quan tâm của Hồ Chí Minh, có thể nói, phụ nữ đã được bình đẳng với nam giới trong đời sống chính trị Hầu hết phụ nữ đến tuổi trưởng thành đều được tham gia sinh hoạt chính trị; được quyền bầu cử, ứng cử, được tham gia sinh hoạt ở các đoàn thể; nhiều phụ nữ đã được tham gia vào bộ máy nhà nước Năm 1960, “số phụ nữ tham gia công tác ở các cơ quan Trung ương là 5000 người; ở huyện, xã có hơn 16000 người và các tỉnh có hơn 300 người, đặc biệt trong Quốc hội khóa II, trong số 362 đại biểu ở miền Bắc thì

có 53 đại biểu là phụ nữ”1 Số phụ nữ tham gia hoạt động chính trị ngày càng được tăng lên Đó là kết quả sinh động của quá trình nhận thức và tổ chức thực hiện tư tưởng bình đẳng nam nữ về chính trị của Hồ Chí Minh

1.2.2.2 Giải phóng phụ nữ về kinh tế

Giải phóng trên lĩnh vực kinh tế tức là phụ nữ có cơ hội có việc làm, có

thu nhập như nam giới, bình đẳng với nam giới trong quan hệ tài sản…

Chủ nghĩa Mác đã chỉ ra nguyên nhân của sự bất bình đẳng chính là sự

áp bức của người đàn ông đối với đàn bà về mặt kinh tế và Ăngghen chỉ ra tình trạng không bình quyền giữa đôi bên là kết quả của việc áp bức đàn bà về mặt kinh tế Đối chiếu những điều Ăngghen viết vào thực tế xã hội Việt Nam trước đây, Hồ Chí Minh khẳng định sự nhận định của Ăngghen là hoàn toàn chính xác Vì vậy, Người đã kiên quyết đấu tranh thực hiện cho bằng được sự bình quyền giữa nam và nữ trong lĩnh vực kinh tế, làm tiền đề để tiến tới bình quyền trên các lĩnh vực khác Dưới sự chỉ đạo của Hồ Chí Minh, quyền bình đẳng giữa nam và nữ trong lĩnh vực kinh tế được khẳng định trong Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1946: Tất cả mọi công dân đều ngang hàng quyền về kinh tế và quyền tư hữu tài sản được bảo đảm

Ngay từ cuối cuộc kháng chiến chống Pháp, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương tiến hành cải cách ruộng đất; thực hiện người cày có

1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t12, tr 640

ruộng, xác định quyền bình đẳng về sở hữu ruộng đất của phụ nữ, xóa bỏ mọi ràng buộc phong kiến, tạo điều kiện để phụ nữ có thể tham gia bình đẳng với nam giới trong mọi lĩnh vực kinh tế Người đã chỉ rằng: “Bây giờ toàn dân ta

ai cũng muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải làm gì? Nhất định phải tăng gia sản xuất cho thật nhiều Muốn sản xuất nhiều thì phải có nhiều sức lao động Muốn có nhiều sức lao động thì phải giải phóng sức lao động của phụ nữ”1

Người phụ nữ có quyền được có việc làm bình đẳng như nam giới; có quyền xin vào làm việc ở bất cứ ngành nghề nào nếu họ có đủ trình độ và khả năng đáp ứng được yêu cầu nhân lực của ngành nghề đó Điều này đã được Hiến pháp sửa đổi năm 1959 quy định cụ thể: Công dân nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có quyền làm việc tại Điều 30, đồng thời Hiến pháp còn quy định là cùng việc làm như nhau, phụ nữ hưởng lương ngang với nam giới

Hồ Chí Minh không ngừng nhắc nhở các cấp lãnh đạo quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ chị em phụ nữ nâng cao trình độ kiến thức, chuyên môn, kỹ thuật để có thể đáp ứng yêu cầu công việc Người yêu cầu các sở ban ngành phải lập nhà trẻ, vườn trẻ, nhà ăn để phụ nữ yên tâm công tác và lao động sản xuất Người nói: “Muốn cho người mẹ sản xuất tốt thì cần tổ chức tốt những nơi giữ trẻ và những lớp học mẫu giáo… Hội phụ nữ cần phải phổ biến những

1 NXB Phụ nữ: Hồ Chủ tịch với vấn đề phụ nữ (Trích những lời huấn thị của Hồ Chủ tịch), H.1960, tr 15

kinh nghiệm đó và giúp đỡ các nơi khác tổ chức cho tốt”1

Mặt khác, Hồ Chí Minh đề nghị ban hành Nghị quyết 31-CP ngày 8/ 3/ 1967 về “Tăng cường

lực lượng lao động nữ trong các cơ quan xí nghiệp” bao gồm những chế độ

chính sách cần thiết để thúc đẩy sự phân bố, bổ sung, sử dụng lao động nữ một cách hợp lý, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của xã hội

Có thể nói, dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyền bình đẳng của phụ nữ trong lĩnh vực kinh tế đã được xác lập Tỷ lệ lao động là phụ nữ ngày càng được tăng lên trong các ngành nghề; tạo cho chị em phụ nữ sự phấn khởi, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh

1.2.2.3 Giải phóng phụ nữ về văn hóa

Trước hết, để bình đẳng trên lĩnh vực này, Hồ Chí Minh hết sức coi trọng đến việc xóa bỏ giặc dốt trong cả nước Đặc biệt, Người quan tâm đến phụ nữ -nạn nhân chính trong chính sách ngu dân của thực dân Pháp Người

đã không ngừng khuyến khích chị em chịu khó học tập, tham gia tích cực trong phong trào bình dân học vụ để có thể nắm được những vấn đề cơ bản về lịch sử, địa lý, khoa học tự nhiên, xã hội, chính trị… nâng cao hiểu biết; giúp chị em có nhận thức đúng đắn, có khả năng làm chủ về mọi mặt, thoát khỏi sự phụ thuộc của chế độ phong kiến lạc hậu, bất công; để có thể đứng ngang hàng với nam giới, làm chủ đất nước

Hồ Chí Minh đã đề nghị đưa vào Hiến pháp vấn đề bình đẳng nam nữ trong lĩnh vực văn hóa Điều 6, Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1946 đã quy định: Tất cả công dân Việt Nam đểu ngang quyền về mọi

phương diện: chính trị, kinh tế, văn hóa Và đã được cụ thể hóa trong Hiến

pháp năm 1959 ở Điều 33: Phụ nữ nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa có quyền bình đẳng với nam giới về sinh hoạt văn hóa… Có quyền học tập, quyền tự do nghiên cứu khoa học, sáng tác văn học, nghệ thuật và tiến hành

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t13, tr 59

các hoạt động văn hóa khác Nhờ đó, phụ nữ Việt Nam đã thoát khỏi kiếp sống tối tăm, u mê mà giai cấp phong kiến và bọn thực dân đã phủ lên đầu họ Trẻ em, trai cũng như gái đều được sắp xếp đến trường Phụ nữ không chỉ biết trau dồi “công, dung, ngôn, hạnh” mà còn được học tập, nâng cao hiểu biết, phát triển tài năng, trí tuệ để phục vụ quê hương, đất nước; vươn lên làm chủ cuộc đời mình, làm chủ đất nước ngang hàng với nam giới

1.2.2.4 Giải phóng phụ nữ trong gia đình

Hồ Chí Minh cho rằng, muốn thực hiện nam nữ bình đẳng thì trước hết

phải giải phóng phụ nữ ra khỏi trói buộc của tư tưởng trọng nam khinh nữ, và

những bất công ngay trong gia đình của họ Khi nước nhà giành được độc lập,

Hồ Chí Minh đã tham gia tích cực soạn thảo Hiến pháp và Hiến pháp đầu tiên của nước ta (Hiến pháp năm 1946) đã quy định: Nam, nữ bình đẳng Tuy nhiên, do những tàn tích của lịch sử để lại, trong nhiều gia đình, phụ nữ chưa được hoàn toàn bình đẳng với nam giới Nhiều nơi, phụ nữ còn bị đánh đập,

bị ép duyên… Hồ Chí Minh đã đưa ra nhiều dẫn chứng cụ thể: Ở Lương Yên (Hà Nội), trong 196 gia đình thì có 26 người chồng thường đánh mắng vợ, có người đánh vợ bị thương; ở xã Quảng Lưu (Thanh Hóa), có người nhét tro vào miệng vợ, đánh vợ què tay; có người cạo trọc đầu vợ, lột hết quần áo rồi giông vợ đi bêu khắp thôn xóm…

Người lên án mạnh mẽ quan điểm đàn bà phải quanh quẩn trong bếp vì chính quan điểm đó đã dẫn đến việc người phụ nữ bị hạ thấp tột bậc trong gia đình và xã hội Đặc biệt, Người lên án hiện tượng phân biệt đối xử với phụ

nữ, “khinh rẻ phụ nữ và dã man nhất là thói đánh vợ”1

“Cấm tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, yêu sách của cải trong việc cưới hỏi (Điều 3); Trong gia đình vợ chồng bình đẳng về mọi mặt (Điều 12); Vợ chồng

có nghĩa vụ thương yêu, quí trọng, giúp đỡ nhau tiến bộ, xây dựng gia đình hòa thuận, hạnh phúc (Điều 13); Cha mẹ không được hành hạ con cái, không đối xử tàn tệ với con dâu (Điều 18)”1

Theo Hồ Chí Minh, việc ban hành và thực hiện luật hôn nhân gia đình

là một cuộc cách mạng thật sự, bởi lẽ đạo luật này sẽ tham gia xóa bỏ sự phân biệt đối xử giữa nam và nữ trong hôn nhân, gia đình

Hồ Chí Minh luôn theo dõi và nhắc nhở việc thực hiện nghiêm chỉnh đạo luật Người yêu cầu các đoàn thể có trách nhiệm tuyên truyền cho từng gia đình và toàn thể cộng đồng trong xã hội; đồng thời kêu gọi chị em phụ nữ phải tìm hiểu nắm chắc luật để làm cơ sở đấu tranh bảo vệ quyền lợi trong gia đình của mình

Được sự quan tâm của Hồ Chí Minh và sự điều tiết của pháp luật trong việc thực hiện bình đẳng trong gia đình, những tệ nạn cũ (gia trưởng, đánh vợ, chửi vợ, ép duyên…) dần dần được xóa bỏ Hầu hết các gia đình thực hiện nếp sống mới, công việc gia đình được các thành viên quan tâm, chia sẻ, không còn tình trạng trút hết lên đầu phụ nữ

Hồ Chí Minh không chỉ đề cập đến vấn đề tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia hoạt động xã hội, mà Người còn rất chú trọng đến những nét đặc thù riêng của người phụ nữ, từ đó đề ra những chính sách ưu đãi Hiến pháp năm

1959 quy định rõ: Nhà nước bảo đảm cho phụ nữ công nhân và phụ nữ viên chức được nghỉ trước và sau khi đẻ mà vẫn hưởng nguyên lương Nhà nước bảo hộ quyền lợi này của người mẹ và của trẻ em, bảo đảm phát triển các nhà

đỡ đẻ, nhà giữ trẻ và vườn trẻ Như vậy, dưới sự lãnh đạo của chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam, vấn đề thực hiện bình đẳng nam nữ đã

1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t5, tr 524

được đề ra và thực hiện một cách nghiêm túc trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Tuy nhiên, do ảnh hưởng của những phong tục, tập quán cổ hủ

đã ăn sâu vào đời sống của con người hàng ngàn năm qua nên bước đầu thực hiện sự nghiệp đó gặp không ít khó khăn cần thêm nhiều thời gian và biện pháp cụ thể

1.2.3 Biện pháp giải phóng phụ nữ, thực hiện quyền bình đẳng nam

nữ

Chứng kiến người phụ nữ bị đối xử bất công, bị áp bức, bóc lột nặng

nề, Chủ tịch Hồ Chí Minh không dừng lại ở sự cảm thông, thương xót mà Người còn tìm ra căn nguyên của sự bất bình đẳng, từ đó vạch ra những biện pháp đưa phụ nữ thoát khỏi bất công của xã hội

Để thực hiện thành công sự nghiệp bình đẳng nam nữ trong toàn xã hội,

Hồ Chí Minh khẳng định dứt khoát: cần phải có sự tham gia của Đảng, Nhà nước, chính bản thân phụ nữ và của toàn xã hội Chỉ khi nào kết hợp được sự đồng lòng, quyết tâm của các chủ thể trên mới có thể xóa được những hủ tục

mà lịch sử để lại Như Người đã nói: “Giải phóng người đàn bà, đồng thời phải tiêu diệt tư tưởng phong kiến, tư tưởng tư sản trong người đàn ông”1

Với quan điểm trên, Hồ Chí Minh đã đưa ra một số giải pháp cụ thể sau:

1.2.3.1 Giải phóng phụ nữ phải gắn liền với chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước

Theo Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước phải quan tâm giúp đỡ phụ nữ, giải thoát phụ nữ khỏi những bất công của xã hội bằng cách đề ra chủ trương, chính sách cụ thể để giáo dục toàn dân thực hiện Quan điểm này của Hồ Chí Minh được thể hiện rõ trong Cương lĩnh của Đảng: Thực hiện nam nữ bình quyền (Chánh cương vắn tắt của Đảng) Đến khi cách mạng Tháng Tám năm

1945 thành công, đất nước được độc lập, vấn đề bình đẳng nam nữ được Hồ Chí Minh yêu cầu đưa vào Hiến pháp Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam

1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2002, t9, tr 524

Dân chủ Cộng hòa 1946 đã quy định: Đàn bà ngang quyền với đàn ông về mọi phương diện (Điều 9) Đây là lần đầu tiên quyền bình đẳng của phụ nữ Việt Nam được pháp luật công nhận

Trong bản Hiến pháp tiếp theo (1959), các quyền bình đẳng nam nữ đã được cụ thể hơn, nội dung càng đầy đủ và phù hợp với thực tế hơn Hiến pháp khẳng định: Phụ nữ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có quyền bình đẳng với nam giới về các mặt sinh hoạt, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Trên cơ

sở các nguyên tắc hiến pháp đã định, Hồ Chí Minh yêu cầu Đảng và Nhà nước phải có kế hoạch cụ thể hóa các nguyên tắc đó trong hệ thống các ngành luật bảo đảm cho phụ nữ có quyền bình đẳng với nam giới Ngày 13/1/1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh số 02-LCT công bố Luật hôn nhân và gia đình, công nhận quyền bình đẳng của công dân trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, không phân biệt giới tính, địa vị xã hội, thành phần dân tộc Luật hôn nhân và gia đình đã đề ra những quy định xóa bỏ những tàn tích cổ hủ, lạc hậu như cưỡng hôn, tảo hôn…

Như vậy, Đảng Cộng sản Việt Nam ngay từ những ngày đầu thành lập, dưới sự chỉ đạo của Hồ Chí Minh đã giương cao ngọn cờ cách mạng dân tộc dân chủ tiến lên chủ nghĩa xã hội Trong các chủ trương, chính sách chung của dân tộc đều lưu ý đến chính sách riêng nhằm bảo vệ quyền lợi cho phụ

nữ, từng bước xóa bỏ những bất công đối với phụ nữ Tuy nhiên, để quyền bình đẳng của phụ nữ được thực hiện không phải chỉ đề ra chủ trương, chính sách là đủ mà Đảng và Chính phủ còn phải tạo mọi điều kiện thuận lợi cho phụ nữ tham gia lao động sản xuất, bảo hộ sức khỏe, giảm nhẹ gánh nặng gia đình cho phụ nữ, có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng để phụ nữ thực hiện hết khả năng của mình Người nói: “Đảng và Chính phủ cần phải có kế hoạch thiết

thực để bồi dưỡng, cất nhắc và giúp đỡ để ngày thêm nhiều phụ nữ phụ trách mọi công việc kể cả công việc lãnh đạo”1

Trong bài nói chuyện tại Hội nghị tuyên giáo miền núi, Hồ Chí Minh

đã nhắc nhở: “Cả Hội nghị có 200 đại biểu, thế mà chỉ có 5 phụ nữ, trong 5 phụ nữ lại không có một phụ nữ dân tộc thiểu số nào… Một cuộc họp như thế này, mà quên mất vai trò của phụ nữ, thì chắc ở các địa phương, các chú cũng quên mất vai trò phụ nữ”2

Không chỉ quan tâm đến nâng cao vai trò, địa vị của phụ nữ mà Hồ Chí Minh còn yêu cầu các cấp lãnh đạo phải có chủ trương, biện pháp bảo vệ sức khỏe cho phụ nữ Người nhắc nhở: “Phải đặc biệt chú ý đến sức lao động phụ

nữ Phụ nữ là đội quân lao động rất đông Phải giữ gìn sức khỏe cho phụ nữ

để chị em tham gia sản xuất được tốt”3 Người đặc biệt lưu ý các cấp lãnh đạo trong việc phân phối hợp lý công tác cho phụ nữ Tại Hội nghị cán bộ cao cấp nghiên cứu Nghị quyết Hội nghị lần thứ XII, Ban chấp hành Trung ương

Đảng ngày 16/1/1966, Hồ Chí Minh đã nói: “Lãnh đạo không nên để các

cháu làm những việc như thế này Con gái có kinh chẳng hạn, trong lúc có kinh lội nước, dầm mưa, sau này sức khỏe không tốt Cho nên phân phối công tác cho phụ nữ phải thích hợp”4 Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở các cấp lãnh đạo phải triển khai chủ trương, đường lối và thực hiện chính sách một cách cụ thể, thiết thực, nói đi đôi với làm, không được xa rời quần chúng Phải bám sát các hoạt động của phụ nữ, giúp họ tháo gỡ khó khăn Người nói:

“Các cấp lãnh đạo đi sát hơn, thiết thực hơn thì phong trào phụ nữ chắc rộng hơn, mạnh hơn nữa”5

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t12, tr 194

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t15, tr 21

5 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t7, tr 340

Để phong trào phụ nữ rộng hơn, mạnh hơn, Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh vai trò của Hội Liên hiệp Phụ nữ Theo Hồ Chí Minh, Hội phải là cầu nối giữa Đảng và các tầng lớp phụ nữ thông qua việc tuyên truyền các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Chính phủ, đặc biệt là các chủ trương, chính sách có liên quan đến phụ nữ Mặc khác, Hội phải sâu sát, phản ánh đúng tâm tư của chị em nữ từ đó tham mưu, tư vấn cho các cấp ủy Đảng, đề xuất với Đảng những chủ trương, chính sách phù hợp với nguyện vọng của quần chúng nói chung và của phụ nữ nói riêng Khi tổng kết 30 năm hoạt động của Đảng, Hồ Chí Minh đã nói: “Hội Liên hiệp Phụ nữ phải là lực lượng mạnh mẽ giúp Đảng động viên, tổ chức và lãnh đạo phụ nữ tiến lên chủ nghĩa xã hội”1

Như vậy, có thể thấy, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, Hồ Chí Minh cũng luôn quan tâm đến vấn đề giải phóng phụ nữ, thực hiện quyền bình đẳng cho phụ nữ Người rất đúng đắn khi xác định biện pháp hữu hiệu thực hiện quyền bình đẳng cho phụ nữ là gắn nhiệm vụ này với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, xem đó là nhiệm vụ và trách nhiệm của Đảng và Nhà nước

Tuy nhiên, đây chỉ là nhân tố khách quan có tác dụng hỗ trợ tích cực cho cuộc đấu tranh giải phóng phụ nữ, thực hiện quyền bình đẳng cho phụ nữ Quyết định ở đây là bản thân người phụ nữ phải đấu tranh, phải tự phấn đấu vươn lên thì sự nghiệp giải phóng phụ nữ, thực hiện quyền bình đẳng cho phụ

nữ mới thành công tốt đẹp Điều này được Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định khi đến dự và nói chuyện tại Đại hội phụ nữ toàn quốc lần thứ III (9/3/1961) Người nói: “Ngay từ khi mới thành lập, Đảng ta đã nêu rõ chính sách nam nữ bình đẳng Hiến pháp ta đã xác định rõ chính sách đó Trong mọi việc, Đảng

và Chính phủ ta luôn luôn quan tâm giúp đỡ phụ nữ Vậy chị em phụ nữ phải nhận rõ địa vị làm người chủ và nhiệm vụ người làm chủ nước nhà”2

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t12, tr 420

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, H.2011, t13, tr 60

1.2.3.2 Giải phóng phụ nữ là trách nhiệm của bản thân phụ nữ

Theo Hồ Chí Minh, công cuộc đấu tranh thực hiện bình đẳng phải được xác định là trách nhiệm của bản thân phụ nữ, phải “đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”1

Người phụ nữ phải chủ động vươn lên, vượt qua mọi khó khăn trở ngại, khắc phục mọi quan niệm tự ti, an phận thủ thường Trong bài Phải thật sự đảm bảo quyền lợi của phụ nữ đăng trên báo Nhân dân ngày 28/12/1962, Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “Lợi quyền của phụ nữ cần được thật sự đảm bảo, bản thân phụ nữ thì phải đấu tranh tự cường tự lập để giữ lấy lợi quyền của mình”2

Ngày 1/8/1960, đến nói chuyện tại Hội nghị đại biểu phụ nữ tham gia công tác chính quyền toàn miền Bắc, Người đã chỉ rõ những hạn chế chung của phụ nữ, đồng thời nêu ra phương hướng để chị em khắc phục Người nói:

“Phụ nữ ta còn có một số nhược điểm như bỡ ngỡ, lúng túng, tự ti, thiếu tin tưởng vào khả năng của mình; mặt khác, phụ nữ cũng gặp nhiều khó khăn về gia đình, con cái Muốn giải quyết khó khăn không nên ỷ lại vào Đảng, Chính phủ mà phải quyết tâm học tập, phát huy sáng kiến, tin tưởng ở khả năng của mình, nâng cao tinh thần tập thể, đoàn kết giúp đỡ nhau để giải quyết mọi khó khăn của phụ nữ trong công tác chính quyền”3

Có thể thấy rằng, Bác Hồ luôn luôn thể hiện lòng tin vào sức mạnh quần chúng, vào năng lực nhiệt tình cách mạng của phụ nữ, dù đó là những người phụ nữ mà từ trước đến nay bị coi là hèn kém, lạc hậu, dốt nát

Người luôn quan tâm khơi dậy tính tự trọng, khả năng nỗ lực vươn lên của phụ nữ, khuyến khích phụ nữ đấu tranh để bảo vệ quyền lợi của mình:

“Các cô, nhất là các cô ở huyện, phải đấu tranh mạnh Vì các cô mà không đấu tranh thì những đồng chí nam có thành kiến với phụ nữ sẽ không tích cực

sửa chữa”1

và “Phụ nữ phải làm sao cho người ta thấy phụ nữ giỏi, lúc đó cán

bộ không cất nhắc, anh chị em công nhân sẽ cử mình lên”2

Hồ Chí Minh cũng luôn nhấn mạnh Việt Nam phải tự ý thức về quyền lợi và nghĩa vụ của mình: Việt Nam ta phải xóa bỏ cái tâm lý tự ti và ỷ lại, bảo thủ, phủ nhận, thủ tiêu đấu tranh làm nhụt ý chí chiến đấu Một đất nước

đi lên từ nền kinh tế kém phát triển, hơn 95% dân số mù chữ, bao nhiêu hủ tục phong kiến lạc hậu kìm hãm sự phát triển của phụ nữ, vì vậy để vươn tới sự tiến bộ và văn minh, điều kiện tiên quyết là phụ nữ cần phải học, cần phải nâng cao trình độ mọi mặt, để khẳng định mình Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra đây là lúc chị em phải cố gắng để kịp nam giới, để xứng đáng là người chủ đất nước

Trước lúc đi xa, Người vẫn không quên nhắc nhở điều đó: “Bản thân phụ nữ thì phải cố gắng vươn lên Đó là một cuộc cách mạng đưa đến quyền bình đẳng thật sự cho phụ nữ”3

Ngoài hai biện pháp nêu trên, Hồ Chí Minh còn chỉ ra rằng: để thực hiện thắng lợi cuộc cách mạng bình đẳng nam nữ đòi hỏi phải được sự quan tâm của toàn xã hội Toàn xã hội phải hợp sức lại tiêu diệt tận gốc những tư tưởng cổ hủ, gia trưởng, trong người đàn ông, tiêu diệt tư tưởng trọng nam khinh nữ Đây là tư tưởng có từ ngàn đời xưa, là đặc điểm lớn của hệ tư tưởng phong kiến được bọn đế quốc và phong kiến tay sai duy trì, phát triển thêm

Tư tưởng đó đã ăn sâu vào tâm trí của mọi tầng lớn, giai cấp xã hội cả nam và

nữ Nó trở thành một vấn đề tâm lý có tính chất toàn xã hội Xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ chính là giúp phụ nữ thoát khỏi tâm lý tự ti, rụt rè, tiêu cực, không tin tưởng vào khả năng của mình, không dám đấu tranh cho quyền lợi của mình

Hồ Chí Minh nêu ra hai giải pháp này và cũng chỉ rõ phải kết hợp đồng thời cả hai giải pháp, chứ không được tuyệt đối hóa bất kỳ cái nào Đảng, Nhà nước quan tâm tạo điều kiện cho phụ nữ phát triển, đồng thời phụ nữ cũng phải tự phấn đấu vươn lên Sự phát triển và lớn mạnh của phong trào phụ nữ nói chung và công tác phụ nữ nói riêng thời gian qua là minh chứng cho những chủ trương đúng đắn đó của Hồ Chí Minh Việc phân tích và làm rõ hoạt động của công tác nữ là yêu cầu cấp thiết đặt ra nhằm vận dụng tư tưởng của Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng hoạt động công tác nữ ở nước ta hiện nay

1.3 Sự cần thiết vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ

nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ ở Việt Nam hiện nay

1.3.1 Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ

Từ những năm 1920, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những quan điểm đúng đắn trong cách nhìn nhận và giải quyết các vấn đề của phụ nữ Người đã nhạy cảm với sự ra đời của thời đại mới và đã đi tiên phong Điều đó rất hiếm

có ở một vị lãnh tụ phương Đông, từ nhỏ đã theo học Nho giáo Nơi đó chứa đựng nhiều tư tưởng khinh miệt, phân biệt đối xử với phụ nữ Trong một lần trả lời phỏng vấn Đài phát thanh BBC (Anh) nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình đã nói: Chủ tịch Hồ Chí Minh là người khởi xướng con đường giải phóng phụ nữ tại Việt Nam Người đã thức tỉnh phụ nữ tham gia giải phóng dân tộc, nhân loại và từ đó giải phóng chính mình Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn cảm thông sâu sắc với nỗi thống khổ của người phụ nữ Việt Nam dưới ách thống trị của thực dân Pháp và bọn phong kiến tay sai Người xác định rõ, bất bình đẳng nam nữ không đơn thuần là bị ảnh hưởng bởi các

tư tưởng lạc hậu mà chủ yếu là do chế độ kinh tế xã hội Hồ Chí Minh là lãnh

tụ Việt Nam đầu tiên kêu gọi thực hiện nam nữ bình quyền, coi sự nghiệp giải phóng phụ nữ là một mục tiêu của cách mạng

Quan điểm của Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ là luận điểm sáng tạo của Người gắn với thực tiễn cách mạng Việt Nam, và được thể hiện xuyên suốt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Là cơ sở để Đảng, Nhà nước ta đề ra các chủ trương, chính sách có liên quan vì sự tiến bộ của phụ nữ…

Tư tưởng đó không chỉ góp phần quan trọng vào sự nghiệp giải phóng phụ nữ ở nước ta mà còn trên bình diện quốc tế Chương trình nghị sự về

“Bình đẳng giới” của Cơ quan phụ nữ Liên hợp quốc (UN Women) là một nội dung nằm trong Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ (MDGs) và Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên hợp quốc Cuối tháng 9 năm 2015, Hội nghị Thượng đỉnh của Liên Hợp quốc ở New York (Mỹ) đã thông qua Chương trình nghị sự năm 2030 về phát triển bền vững, trong đó có mục tiêu về “bình đẳng giới và tôn trọng tất cả các quyền của con người”

Các nội dung trong mục tiêu về “Bình đẳng giới” được Liên hợp quốc

và cơ quan phụ nữ Liên hợp quốc xác định, thực chất đã được Hồ Chí Minh

đề cập đến trong nửa đầu thế kỷ XX Điều đó cho thấy tầm nhìn thời đại của

Hồ Chí Minh về sự nghiệp giải phóng phụ nữ

Quan điểm của Người về giải phóng phụ nữ vẫn nóng hổi tính thời sự, đang tiếp tục soi sáng không chỉ cho sự nghiệp giải phóng phụ nữ ở nước ta - một nhân tố quan trọng, góp phần to lớn thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, mà còn có giá trị thời đại - góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc về bình đẳng giới: Xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ và trẻ em gái ở mọi nơi Đồng thời loại bỏ tất cả những hình thức bạo lực đối với tất cả phụ nữ và trẻ em gái trong các lĩnh vực công cộng và tư nhân

Thế giới càng giàu lên nhưng hiện tượng nghèo đói và sự phân hóa giàu nghèo, sự phân biệt đối xử về giới giữa phụ nữ và nam giới, giữa trẻ em trai

và trẻ em gái trong gia đình, cộng đồng và xã hội càng trở nên sâu sắc, tư

tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ do đó càng có ý nghĩa và tỏa sáng khắp nơi nơi

1.3.2 Tầm quan trọng của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ vào nâng cao chất lượng công tác phụ nữ hiện nay

Phong trào giải phóng phụ nữ trong nước và thế giới đã đạt được những thành tích to lớn, nhưng chưa thể đem lại cho phụ nữ sự bình đẳng đầy đủ Trong báo cáo Cuộc cách mạng vì sự bình đẳng giới năm 1995, tổ chức UNDP (Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc) có nhận định rằng: hiện nay, không có một xã hội nào trên thế giới mà trong đó phụ nữ có được cơ hội hoàn toàn bình đẳng với nam giới

Thực trạng bất bình đẳng nam nữ là hiện tượng phổ biến ở Việt Nam dưới thời phong kiến Tuy nhiên, bất bình đẳng nam nữ ở nước ta không nặng

nề như một số nước khác trên thế giới Điều đó phần nào giảm nhẹ gánh nặng cho cuộc đấu tranh giải phóng phụ nữ ở nước ta hiện nay Song, không vì thế

mà quên đi hoặc coi nhẹ một thực trạng bất công mà phụ nữ Việt Nam đã và đang phải gánh chịu Tại nhiều vùng nông thôn, đời sống của chị em phụ nữ còn gặp nhiều khó khăn, nhiều người còn chưa được quyền quyết định trong việc xây dựng gia đình, tình trạng sinh đẻ nhiều và đẻ để có được con trai còn khá phổ biến Trong nhiều cơ quan nhà nước, việc tiếp nhận cán bộ nữ vào làm việc rất khó khăn Một số cán bộ lãnh đạo, quản lý chỉ chú trọng cất nhắc cán bộ nam trong khi có nhiều chị em phụ nữ có thành tích học tập, công tác

và có phẩm chất đạo đức cao hơn Nhiều người vẫn nhìn nhận thành tích của phụ nữ một cách sai lệch, cho đó là “cơ cấu”, “chính sách”, là ưu tiên đối với phụ nữ… Do những định kiến sai lệch đó mà việc sử dụng cán bộ nữ, lao động nữ còn nhiều điểm bất hợp lý gây lãng phí công lao đào tạo của xã hội, bóp nghẹt khả năng lao động, cống hiến quý báu của phụ nữ Đây là một trở ngại lớn cho công tác giải phóng phụ nữ

Nhận thức đúng đắn tình trạng bất bình đẳng nam nữ ở nước ta, Đảng ta

đã luôn đặt vấn đề giải phóng phụ nữ ở vị trí quan trọng trong đường lối cách mạng của mình Ôn lại những lời chỉ dẫn của Hồ Chí Minh đối với phong trào phụ nữ, với từng cá nhân chị em, khái quát lại những quan điểm của Người về con đường đưa phụ nữ tới bình đẳng, tự do, phát triển, chúng ta thấy cả một

hệ thống tư tưởng hết sức đúng đắn, mới mẻ, tiến bộ mà trong lịch sử Việt Nam chưa có vị lãnh tụ, hiền triết nào sánh kịp Người đã nắm bắt được sự thay đổi của hoàn cảnh lịch sử; nhạy cảm với sự ra đời của thời đại mới, thời đại mà quyền con người trong đó có người phụ nữ phải được tôn trọng Họ sẽ đứng lên phá tung những xiềng xích trói buộc đời mình, đòi thực hiện các quyền chính đáng của mình

Có thể nói, nắm vững quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, hơn 80 năm qua, dù trong hoàn cảnh chiến tranh hay hoà bình, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn nhất quán quan điểm, hoàn thiện, bổ sung làm phong phú thêm lý luận về sự nghiệp giải phóng phụ nữ, nội dung phát triển người phụ nữ; nhằm phát huy vai trò của phụ nữ, vì sự tiến bộ của phụ nữ, đồng thời thúc đẩy bình đẳng giới trong gia đình và xã hội thông qua các chỉ thị, Nghị quyết của Đảng như: chỉ thị 44/CT-TW ngày 7/6/1984 về một số vấn đề cấp bách trong công tác cán bộ nữ; Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 12/7/1993 của Bộ chính trị về đổi mới và tăng cường công tác vận động phụ

nữ trong tình hình mới; Chỉ thị số 37- CT/TW ngày 16/5/1994 của Ban bí thư

về một số vấn đề công tác cán bộ nữ trong tình hình mới và gần đây là Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 27/4/2007 về công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Trong suốt 65 năm qua, đội ngũ cán

bộ nữ ngày càng đông đảo, trưởng thành ở các cấp, các ngành, các lĩnh vực; đặc biệt, những thành tích về chỉ số phát triển con người Việt Nam (HDI) là 0,725, xếp ở vị trí 116/182 quốc gia và vùng lãnh thổ; chỉ số phát triển giới (GDI) xếp vị trí 94/155 nước Việt Nam cũng là một trong những quốc gia