Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông huyện bảo thắng tỉnh lào cai

Khi bàn về phương pháp dạy học lịch sử có nghiên cứu của Trần Ngô Quyền “Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử của các trường THPT tỉnh Sóc Trăng 2017; Nguyễn Thị Thanh Thúy

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó

Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình

Tác giả luận văn

Phạm Thị Yến

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tác giả xin được cảm ơn sâu sắc đến Ban giám

hiệu trường ĐHSP Thái Nguyên, khoa Sau đại học, khoa Quản lý giáo dục

cùng toàn thể các thầy, cô giáo đã tận tình giảng dạy, tạo mọi điều kiện thuận

lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đặc biệt, tác giả xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới

GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc - người hướng dẫn khoa học - đã tận tình giúp đỡ,

chỉ bảo ân cần cho tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn

Mặc dù đã rất cố gắng và dành nhiều tâm huyết cho quá trình nghiên cứu

để hoàn thành luận văn, nhưng do khả năng có hạn nên khó tránh khỏi những

thiếu sót, tác giả rất mong nhận được những ý kiến chỉ bảo của quý thầy cô và

ý kiến đóng góp chân tình các bạn đồng nghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Phạm Thị Yến

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể nghiên cứu và Đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG THPT 5

1.1 Tổng quan các nghiên cứu về vấn đề 5

1.1.1 Các nghiên cứu về dạy học nói chung,dạy học lịch sử nói riêng theo hướng trải nghiệm 5

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học và dạy học môn lịch sử thông qua hướng trải nghiệm 7

1.2 Các khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Hoạt động dạy học 10

1.2.2 Trải nghiệm 13

1.2.3 Quản lý dạy học 14

1.2.4 Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm 15

1.2.5 Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 16

1.3 Hoạt động dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 16

1.3.1 Mục đích, vai trò, ý nghĩa của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 16

1.3.2 Nội dung của của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho

học sinh ở trường THPT 18

1.3.3 Phương pháp của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 19

1.3.4 Quy trình của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 21

1.4 Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 23

1.4.1 Kế hoạch hóa dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 23

1.4.2 Tổ chức dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 25

1.4.3 Lãnh đạo,Chỉ đạo dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 26

1.4.4 Giám sát, kiểm tra, đánh giá dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 29

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT 31

1.5.1 Các yếu tố khách quan 31

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 32

Kết luận chương 1 34

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN BẢO THẮNG, LÀO CAI 35

2.1 Giới thiệu khảo sát 35

2.1.1 Mục đích khảo sát 35

2.1.2 Nội dung khảo sát 35

2.1.3 Phương pháp khảo sát 35

2.1.4 Đối tượng khảo sát 36

2.1.5 Phương pháp xử lý số liệu 36

2.2 Khát quát về trường các THPT huyện Bảo Thắng, Lào Cai 37

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 39

2.3.1 Thực trạng nhận thức hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 39

2.3.2 Thực trạng nội dung dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm

ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 42

2.3.3 Thực trạng phương pháp dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 46

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 49

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 49

2.4.2 Thực trạng tổ chức hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 53

2.4.3 Thực trạng chỉ đạo hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 55

2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 58

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 61

2.6 Đánh giá chung về quản lý hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 64

2.6.1 Kết quả 64

2.6.2 Những hạn chế 65

2.6.3 Nguyên nhân của hạn chế 65

Kết luận chương 2 67

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN BẢO THẮNG, LÀO CAI 68

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 68

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 68

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện, hệ thống 68

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 69

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 70

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 70

3.2.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm môn lịch sử phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh và điều kiện thực tiễn các trường THPT 70

3.2.2 Huy động các nguồn lực để tổ chức hoạt động trải nghiệm dạy học

môn Lịch sử cho học sinh trường THPT 74

3.2.3 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực tổ chức dạy học môn Lịch sử theo hướng trải nghiệm cho cán bộ quản lý và giáo viên trường THPT 76

3.2.4 Chỉ đạo đa dạng hóa các nội dung, phương pháp dạy học môn Lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh THPT 78

3.2.5 Xây dựng cơ chế thực hiện giám sát,kiểm tra, đánh giá dạy học môn Lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh THPT 80

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 83

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp 83

3.4.1 Đối tượng khảo sát 83

3.4.2 Cách thức tiến hành khảo sát 83

3.4.3 Mục đích, nội dung khảo sát 84

3.4.4 Kết quả khảo sát 84

Kết luận chương 3 88

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 89

1 Kết luận 89

2 Khuyến nghị 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CBGV : Cán bộ giáo viên GQVĐ : Giải quyết vấn đề

GV : Giáo viên GVBM : Giáo viên bộ môn GVCN : Giáo viên chủ nhiệm HĐTN : Hoạt động trải nghiệm

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Ý nghĩa thang đo 37 Bảng 2.2 Chỉ tiêu quy mô trường THPT huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai 38 Bảng 2.3 Ý kiến của CBQL, GV giáo viên về tầm quan trọng dạy học

môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, tỉnh Lào Cai 39 Bảng 2.4 Ý kiến của CBQL, GV về nội dung dạy học môn Lịch Sử theo

hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 43 Bảng 2.5 Ý kiến của CBQL và GV về mức độ sử dụng các phương pháp

dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 47 Bảng 2.6 Ý kiến của CBQL, GV về lập kế hoạch hoạt động dạy học môn

Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, tỉnh Lào Cai 50 Bảng 2.7 Ý kiến của khách thể về tổ chức hoạt động dạy học môn Lịch

Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 53 Bảng 2.8 Ý kiến của khách thể về chỉ đạo hoạt động dạy học môn Lịch

Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 56 Bảng 2.9 Ý kiến của khách thể về kiển tra, đánh giá hoạt động dạy học

môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, tỉnh Lào Cai 59 Bảng 2.10 Ý kiến của khách thể về các yếu tố ảnh hưởng đến công tác

quản lý hoạt động dạy học môn Lịch Sử theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo thắng, Lào Cai 62 Bảng 3.1 Kết quả khảo sát tính cấp thiết của các biện pháp quản lý dạy

học môn Lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh THPT trên địa bàn huyên Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai 84 Bảng 3.2 Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp quản lý dạy

học môn Lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh THPT trên địa bàn huyên Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai 85

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hoạt động trải nghiệm có vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực học sinh Trong hoạt động trải nghiệm, học sinh được hoạt động thực hành trải nghiệm những kiến thức, kĩ năng đã học trong các môn học; đồng thời qua

đó tiếp tục tìm tòi, mở rộng kiến thức và khả năng ứng dụng của kiến thức vào thực tiễn Từ việc tham gia hoạt động trải nghiệm, học sinh sẽ được vận dụng kiến thức được học, qua đó học sinh được mở rộng, tìm tòi, sáng tạo hơn trong kiến thức Khi đặt ra một yêu cầu trải nghiệm, học sinh phải hoạt động, phải hoàn thành một sản phẩm, và sản phẩm đó chính là kết quả hoạt động trải nghiệm Sản phẩm đó không theo khuôn mẫu nào, đó chính là sự sáng tạo của học sinh khi giải quyết vấn đề được đặt ra Với nội dung và hình thức nêu trên, hoạt động trải nghiệm có vai trò quyết định đối với việc hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh

Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, cùng với việc áp dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học các môn học để học sinh được học qua hoạt động, "Hoạt động trải nghiệm" là cầu nối để học sinh

"học qua làm" trong thực tiễn Việc dạy học ở các trường THPT việc dạy và học ở nhiều trường phổ thông còn chịu tác động nặng nề bởi mục tiêu thi cử, do

đó học sinh còn yếu kỹ năng thực hành, thiếu sáng tạo và tính năng động Vì thế học sinh còn thiếu kiến thức vào thực tiễn Trong những năm gần đây hoạt động trải nghiệm trong dạy học các môn học chưa được quan tâm hoạt động trải nghiệm tại các trường học mới chỉ dừng lại ở các các hoạt động ngoại khóa chứ chưa thành chương trình hoàn thiện nên hiệu quả hoạt động trải nghiệm trong các nhà trường hiệu quả chưa cao

Từ những vấn đề nêu trên, việc sử dụng giáo dục trải nghiệm trong dạy học ngày càng trở nên quan trọng và cấp thiết hơn Vì vậy, tôi chọn đề tài

nghiên cứu “Quản lý dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm ở các trường

trung học phổ thông huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và thực trạng quản lý dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT, tác giả luận văn nhằm đề xuất các biện pháp quản lý dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm trên địa bàn huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh

3 Khách thể nghiên cứu và Đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học

sinh trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường THPT huyện Bảo Thắng, Lào Cai

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động trải nghiệm của học sinh THPT là điều kiện cần thiết để phát triển năng lực của học sinh Hoạt động dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường THPT huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai được thực hiện còn nhiều lung túng Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm phù hợp sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử, nhất là lịch sử địa phương, góp phần giáo dục cho HS tình yêu quê hương đất nước, yêu môn lịch sử

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho

học sinh trường THPT

5.2 Thực trạng quản lý dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh

trường THPT huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho

học sinh trường THPT huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn khách thể khảo sát

Ban giám hiệu, CBQL chuyên môn của Sở GD&ĐT, Giáo viên các trường THPT

6.2 Giới hạn về thời gian nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu khảo sát các số liệu từ năm học 2018-2019, 2019-2020

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, hệ thống hóa… các tài liệu khoa học, các văn bản quy định của ngành có liên quan đến hoạt động trải nghiệm và quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh THPT nhằm xây dựng khung lý thuyết của đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Điều tra, khảo sát thực tế bằng các phiếu hỏi, thu thập thông tin, xử lý số liệu nhằm mô tả thực trạng hoạt động dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường THPT huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai và quản lý dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường THPT huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai

Phỏng vấn trực tiếp cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh nhằm bổ sung cho kết quả điều tra bằng phiếu hỏi

Nghiên cứu thực tế, quan sát, dự giờ, tổng kết kinh nghiệm tổ chức hoạt động quản lý dạy học lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường THPT huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai

Phương pháp xin ý kiến chuyên gia nhằm khảo nghiệm tính hiệu quả, tính khả thi của các biện pháp đề xuất

7.3 Phương pháp bổ trợ

Sử dụng phương pháp thống kê toán học và phần mềm tin học để xử lý số liệu và phân tích, đánh giá các kết quả nghiên cứu

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu; Kết luận, Khuyến nghị; Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải

nghiệm cho học sinh ở trường THPT

Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải

nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo Thắng, Lào Cai

Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải

nghiệm ở các trường THPT huyện Bảo Thắng, Lào Cai

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ THEO

HƯỚNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG THPT

1.1 Tổng quan các nghiên cứu về vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu về dạy học nói chung,dạy học lịch sử nói riêng theo hướng trải nghiệm

Các nhà nghiên cứu giáo dục Nga đã khẳng định rằng: “Kết quả toàn bộ

hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên” [6] P.V.Zimin,

M.I.Konđakôp, N.I.Saxerđôtôp đi sâu nghiên cứu việc lãnh đạo trong công tác giảng dạy, giáo dục ở nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lý của người Hiệu trưởng V.A.Xukhomlinxki, Jaxapob nêu ra một số vấn

đề quản lý của Hiệu trưởng trường phổ thông như sự phân công nhiệm vụ giữa Phó Hiệu trưởng và Hiệu trưởng Các tác giả thống nhất khẳng định người Hiệu trưởng phải là người lãnh đạo toàn diện và chịu trách nhiệm chính trong công tác quản lý nhà trường Về việc tổ chức dự giờ và phân tích sư phạm bài giảng, tác giả V.A.Xukhomlinxki nhấn mạnh hoạt động dự giờ thăm lớp và đưa ra nhiều cách phân tích sư phạm bài dạy cho giáo viên Ông cho rằng đó là đòn bẩy nâng cao chất lượng giảng dạy của đội ngũ giáo viên

Trong lý thuyết học từ trải nghiệm, David A Kolb đã chỉ ra rằng “Học từ

trải nghiệm là quá trình học theo đó kiến thức, năng lực được tạo ra thông qua việc chuyển hóa kinh nghiệm Học từ trải nghiệm là gắn với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân” [17] Lý thuyết “Học từ trải nghiệm” là cách tiếp cận về

phương pháp học đối với các lĩnh vực nhận thức Nếu như mục đích của việc dạy học chủ yếu là hình thành và phát triển hệ thống tri thức khoa học, năng lực và hành động khoa học cho mỗi cá nhân thì mục đích hoạt động giáo dục là hình thành và phát triển những phẩm chất tư tưởng, ý chí, tình cảm, sự đam mê,

trong xã hội hiện đại Để phát triển sự hiểu biết khoa học, chúng ta có thể tác động vào nhận thức của người học; nhưng để phát triển và hình thành phẩm chất thì người học phải được trải nghiệm Như vậy, trong lý thuyết của Kolb, trải nghiệm sẽ làm cho việc học trở nên hiệu quả bởi trải nghiệm ở đây là sự trải nghiệm có định hướng, có dẫn dắt chứ không phải sự trải nghiệm tự do, thiếu định hướng Theo Carl Rges chỉ có cách học tập dựa trên sự khám phá bản thân hoặc tự lĩnh hội thì mới giúp con người thay đổi hành vi của chính mình Bản chất của nó chính là trải nghiệm

Richard Ponzio và Sally Stanly thì cho rằng giáo dục trải nghiệm không

đơn thuần là phải thực hiện một hoạt động từ đó rút ra những kết luận và vận dụng vào những tình huống khác nhau [dẫn theo 28] Mà thông qua việc kết

hợp nhiều cảm giác trong quá trình chia sẻ kinh nghiệm tất cả người học đều được mở rộng hiểu biết của mình

A.A.Vaghin trong cuốn Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông (tài liệu dịch, Moskva, NXB GD, HN 1972) đã đề cập những vấn đề lí luận của phương pháp DHLS Đối với hoạt động ngoại khóa, A.A.Vaghin đã đề cập các nội dung của HĐNK, phân loại HĐNK theo nguồn nhận thức (lời nói GV, sử dụng các loại tài liệu thành văn và đồ dùng trực quan) Ông đưa ra 15 hình thức HĐNK, trong đó nhấn mạnh tới hình thức đọc sách, tham quan di tích và tham gia công tác lịch sử địa phương Đây là cơ sở để chúng tôi phân chia các hình thức HĐNK trong quá trình nghiên cứu của mình và là khung nhận thức để xác định các hình thức HĐNK bộ môn Lịch sử

N.G.Đairi và các tác giả A.T.Kinkunkin, A.G.Kôlôscốp, P.Karốpkin, P.C.Lâybengrúp trong giáo trình Phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT, T2 (Bản tiếng Nga: Методика преподавания истории в средней школе, 1978 Hoàng Trung dịch, lưu trữ tại thư viện ĐHSPHN) đã đưa ra quan điểm thay từ

“công tác ngoại khóa” bằng từ “hoạt động ngoài lớp” vì nội dung của khái niệm

“hoạt động ngoài lớp” phong phú và đa dạng hơn, ngoài ra các tác giả cũng đã

đề xuất một số nội dung cơ bản của hoạt động ngoài lớp trong dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông

Như vậy trên thế giới quan niệm về hoạt động trải nghiệm đã được nhắc đến từ lâu Mặc dù có nhiều quan điểm nhưng đều đề cập đến cách học thông qua hoạt động trải nghiệm sẽ giúp học sinh ghi nhớ lâu và kết hợp giữa lí thuyết và thực hành trong thực tế

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học và dạy học môn lịch sử thông qua hướng trải nghiệm

Tài liệu “Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Ngọc Quang; Tài liệu “Cơ sở của khoa học quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Minh Đạo; tài liệu “Quản lý, quản lý giáo dục tiếp cận từ những

mô hình” của tác giả Đặng Quốc Bảo là những tài liệu mà trong đó trình bày về khái niệm quản lý, quản lý giáo dục và quản lý giáo dục được tiếp cận từ những

mô hình

Trong tài liệu tập huấn mới nhất của bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2015,

“Kĩ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong trường trung học” [25], đã tập hợp đầy đủ và hệ thống những nghiên cứu của các nhà giáo dục đầu ngành về hoạt động trải nghiệm sáng tạo như: Nguyễn Thúy Hồng, Đinh Thị Kim Thoa, Ngô Thị Thu Dung, Bùi Ngọc Diệp, Nguyễn Thị Thu Anh Tài liệu đề cập những vấn đề chung của hoạt động trải nghiệm như khái niệm, đặc điểm; xác định mục tiêu, yêu cầu, xây dựng nội dung và cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông; đánh giá hoạt động trải nghiệm với phương pháp và công cụ cụ thể

Khi bàn về phương pháp dạy học lịch sử có nghiên cứu của Trần Ngô Quyền “Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử của các trường THPT tỉnh Sóc Trăng (2017); Nguyễn Thị Thanh Thúy (2017) với bài báo

“Một số biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử bài nội khóa trên lớp”; các hoạt động kiểm tra, đánh giá theo hướng tiếp

cận năng lực học sinh trong quá trình dạy học môn lịch sử ở trường THPT với việc sử dụng tư liệu gốc Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu lịch sử nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT - chương trình chuẩn của Ngô Thị Vân (luận văn tốt nghiệp cao học, ĐHSP HN năm 2013), Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án khi tiến hành bài ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở trường THPT của Trần Thị Thanh Hoa (luận văn tốt nghiệp cao học ĐHSP HN năm 2014)…

Phan Ngọc Liên làm chủ biên, đó là công trình Công tác ngoại khóa môn Lịch sử ở trường phổ thông cấp II và cấp III (NXB GD, HN 1968) Trong công trình này, các vấn đề lí luận về hoạt động ngoại khóa đã được hệ thống lại, các hình thức của công tác ngoại khóa môn Lịch sử như đọc sách, kể chuyện, nói chuyện lịch sử, công tác công ích xã hội, nghiên cứu, sưu tầm tư liệu, chỉnh lí biên soạn lịch sử địa phương, sử dụng lịch sử địa phương trong hoạt động ngoại khóa, được trình bày một cách đầy đủ và chi tiết hơn Có thể nói, các vấn đề về hoạt động ngoại khóa bộ môn Lịch sử bước đầu đã được làm sáng rõ, góp phần định hướng cho GV trong quá trình tổ chức hoạt động ngoại khóa để nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng nhiệm vụ đặc biệt của đất nước: vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, vừa đấu tranh thống nhất nước nhà ở miền Nam Đây

là những gợi mở rất quan trọng đối với chúng tôi trong quá trình triển khai nghiên cứu các vấn đề liên quan đến hoạt động ngoại khóa

Nguyễn Thị Côi trong Bảo tàng lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử

ở trường phổ thông trung học (NXB ĐHQG, HN 1998) nhấn mạnh vai trò của Bảo tàng lịch sử cách mạng trong việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, trong đó có nội dung giới thiệu các hình thức tham quan học tập tại bảo tàng lịch sử, bảo tàng cách mạng Đây là cơ sở để chúng tôi đề xuất những đổi mới trong hoạt động ngoại khóa tham quan lịch sử

Phan Ngọc Liên (CB) trong công trình nghiên cứu Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông (NXB ĐHSP HN, 2008), ở

phần thứ hai: Đổi mới phương pháp và tổ chức dạy học lịch sử và phần thứ ba: Tiếng nói từ các trường THPT, đã tập hợp được nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu và các GV trực tiếp đứng lớp, trực tiếp tham gia giảng dạy ở các trường phổ thông Trong nghiên cứu về các biện pháp đổi mới phương pháp dạy học, trong đó có HĐNK bộ môn, việc ứng dụng công nghệ thông tin đã được đề cập Từ thực tiễn hoạt động, các tác giả đều thống nhất cho rằng việc

tổ chức tốt HĐNK là một biện pháp để đổi mới hoạt động giáo dục lịch sử, tạo

sự đam mê hứng thú học tập cho HS và qua đó đạt được mục tiêu giáo dục đề

ra Các công trình khoa học nói trên với tầm vóc và qui mô về giá trị lý luận, thực tiễn đã và đang được ứng dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả nhất định trong phát triển sự nghiệp giáo dục Song, phần lớn các công trình trên chủ yếu

đi sâu vào nghiên cứu về lý luận có tính chất tổng quan về quản lý giáo dục, quản lý trường học, vấn đề quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử ở trường THPT chưa được đề cập nhiều

Trước yêu cầu bức xúc của thực tiễn ở các trường THPT là đổi mới công tác quản lý hoạt động dạy học, trong đó có quản lý hoạt động dạy học môn lịch

sử, nhiều học viên cao học quản lý giáo dục đi vào nghiên cứu thực trạng quản

lý hoạt động dạy học ở các trường THCS, THPT, đồng thời đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong công tác quản lý hoạt động dạy học chẳng hạn như các Luận văn thạc sỹ chuyên ngành quản lý giáo dục của các tác giả: Biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa cho HS các trường trung học phổ thông huyện Vĩnh Thuận tỉnh Kiên Giang của Trần Trung Kiên (luận văn tốt nghiệp cao học, ĐHSP HN năm 2010); Biện pháp quản lý HĐNK nhằm giáo dục truyền thống lịch sử cho học sinh các trường THPT thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ của Nguyễn Thị Hương (luận văn tốt nghiệp cao học ĐHSP HN năm 2011); Triệu Thứ Hiệp với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS trên địa bàn huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc” (2013),Vũ Văn Dương với đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại trường THCS Thái

Thịnh, Hà Nội theo chuẩn kiến thức, kỹ năng” (2012), Đỗ Thị Mai Hương với

đề tài “Quản lý hoạt động dạy - học ở trường THCS Quài Cang - Huyện Tuần Giáo - Tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay” (2015), Nguyễn Văn Nguyên với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” (2013), Phạm Trung Kiên với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học theo hướng tích hợp ở Trường trung học phổ thông chuyên Thái Bình” (2015), Nguyễn Thị Minh Nguyệt

“Quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo chủ đề giáo dục ở trường THPT Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên”

Như vậy, đã có nhiều tác giả nghiên cứu đến các hoạt động trải nghiệm

và trải nghiệm cho học sinh nên không còn quá mới Tuy nhiên, xét trên phạm

vi tại tỉnh Lào Cai, đặc biệt là tại huyện Bảo Thắng, thì vấn đề nghiên cứu quản

lý hoạt động trải nghiệm cho môn học theo danh nghĩa một công trình khoa học chưa nhiều, mà nghiên cứu mới chỉ dừng ở dạng một vài chuyên đề, tham luận… tại một vài hội nghị, tập huấn Với những đặc thù cơ bản về địa lý, văn hóa, về đội ngũ giáo viên và học sinh của huyện Bảo Thắng, và đặc biệt là những đặc thù về công tác quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

của học THPT đã thôi thúc tác giả đã nghiên cứu đề tài “Quản lý dạy học môn lịch

sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh THPT ở địa bàn huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai” Tác giả mong muốn thông qua đề tài này đóng góp được một số

giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động trải nghiệm qua môn học cụ thể cho học sinh các nhà trường THPT trên địa bàn huyện Bảo Thắng

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là hoạt động được thực hiện theo một chương trình đã được thiết kiếm sẵn, tác động đến người học với mục đích hướng tới việc hình thành và phát triển năng lực và phẩm chất của người học Giáo viên (GV) xây

dựng và thiết kế hoạt động dạy học càng chi tiết, càng đầy đủ và cụ thể bao nhiêu thì công việc dạy học càng hiệu quả bấy nhiêu Bởi mọi GV đều mong muốn đạt được thành công và hiệu quả trong các giờ dạy nên họ thường bỏ qua việc xây dựng chiến lược hoạt động một cách lôgic và khoa học, có định hướng Khi nói về hoạt động dạy học của GV, thông thường người ta dễ nghĩ đến sự hoàn chỉnh có tính đơn phương của nó Từ đó, xây dựng những “quy tắc vàng” bắt buộc mỗi giáo viên phải tuân thủ một cách đầy đủ, nghiêm ngặt Thực tế này dẫn đến tình trạng, trong khá nhiều giờ học trở nên nhàm chán, sa vào việc truyền thụ tri thức một chiều, chưa hoặc không đáp ứng được nhu cầu

cá nhân người học Thực chất, những “quy tắc vàng” trong dạy học phải đảm bảo tính tương tác giữa thầy và trò Ý kiến của Davydov: “Các hoạt động dạy- học là các hoạt động cùng nhau của thầy và trò” đã chỉ ra sự tương tác trong hoạt động dạy học mang tính đặc thù

Nói là đặc thù vì: một là, hoạt động dạy học nằm trong chuỗi các hoạt động của con người nhưng đó là hoạt động nghề nghiệp, không phải là hoạt động của mọi người Người hoạt động dạy học phải có tiêu chuẩn và năng lực nghề nghiệp mới có thể tham gia được hoạt động này

Thứ hai, hoạt động dạy học là hoạt động tương tác Giáo viên tác động vào học sinh, dẫn đến học sinh phát triển Giáo viên căn cứ vào sự thay đổi ở học sinh để điều chỉnh hoạt động dạy học của mình Từ đó cho thấy, sự tương tác trong hoạt động dạy học không phải là sự tương tác giữa các cá nhân hay nhóm xã hội với nhau như trong hoạt động chính trị, kinh tế, hay các hoạt động

xã hội khác Trong khi đó, hoạt động dạy học là “hoạt động cùng nhau của thầy giáo và học sinh” Thầy và trò cùng hướng đến một mục tiêu Năng lực của hoạt động dạy của người thầy và năng lực học của học sinh được thể hiện ở các mức độ đạt được của mục tiêu chương trình giáo dục đề ra Chính vì vậy, hoạt động dạy có kết quả khi nó tác động cùng hướng với hoạt động học Hoạt động dạy học có tính tương tác ở chỗ, nó phải bắt nhịp cùng người học, là người

Thứ ba, hoạt động dạy học nhìn từ góc độ hoạt động của người thầy trong tương tác với hoạt động học của học sinh là hướng dẫn, tổ chức và điều khiển hoạt động học của HS Trong cuốn Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư

phạm, các tác giả đã định nghĩa: “Hoạt động dạy là hoạt động của người lớn tổ

chức điều khiển hoạt động của trẻ nhằm giúp chúng lĩnh hội nền văn hóa xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách của chúng” [23]

Tóm lại, trong hoạt động dạy học, hoạt động của giáo viên là một khâu quan trọng Nói rõ hơn về hoạt động của giáo viên trong hoạt động dạy học, 2 tác giả Nguyễn Minh Thuyết và Hoàng Hòa Bình trong công trình Phương pháp dạy học tiếng Việt nhìn từ tiểu học, khi đề cập phương pháp tổ chức hoạt động trong dạy học đã xác định rõ hoạt động của GV là “hệ thống các hành động” nhằm tổ chức hoạt động cho HS

Hoạt động dạy học được xem xét trong tương quan giữa hoạt động của người thầy - người lớn, và “hoạt động của học sinh” - người học Trong tương quan giữa hoạt động của người dạy và hoạt động của người học, hoạt động dạy học của người thầy hướng về mục tiêu của hoạt động dạy học: “… hoạt động dạy và học là nhằm hình thành và phát triển nhân cách ở người học” Định nghĩa của nhóm các tác giả Lê Văn Hồng, Nguyễn Văn Thành, Lê Ngọc Lan,

đã chú trọng đến khâu tổ chức và điều khiển của giáo viên trong hoạt động dạy học: “Hoạt động dạy là hoạt động của người lớn tổ chức điều khiển hoạt động của trẻ”

Lí luận giáo dục hiện đại đã chỉ ra tính đặc thù của hoạt động dạy học Hoạt động dạy học chính là hoạt động tương tác Thầy và trò là những chủ thể cùng nhau hoạt động, duy trì, tiếp nối hoạt động Đối tượng của hoạt động học tập là lĩnh hội các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo Xem xét hoạt động của thầy đều có liên quan đến hoạt động của trò và ngược lại Nhìn từ góc độ tính chủ thể của hoạt động sư phạm, để hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS được tiến hành thì không thể thiếu vai trò của chủ thể Mục tiêu của hoạt động dạy

học là hình thành và phát triển nhân cách, năng lực của người học Trong hoạt động dạy học, chủ thể hoạt động là người dạy (giáo viên) và người học (học sinh) Người học là chủ thể của hoạt động học, người dạy là chủ thể của hoạt động dạy Chính vì hoạt động dạy và học có chung mục tiêu cho nên hoạt động dạy và học luôn tương tác trong mối quan hệ “cung - cầu”, “nhân - quả” Không thể nói đơn giản thầy hay trò đóng vai trò “chủ động” hay “thụ động” Hoạt động dạy học của GV mang ý nghĩa là phương tiện, là công cụ hỗ trợ thúc đẩy hoạt động học của HS đúng hướng và hiệu quả Đã là hoạt động thì tính chủ động là thuộc tính của cả hai bên Thầy tích cực, chủ động trong hoạt động dạy và trò tích cực, chủ động tham gia hoạt động học “Năng lực người giáo viên là khả năng thực hiện các hoạt động dạy học với chất lượng cao” [24]

1.2.2 Trải nghiệm

Trải nghiệm là một phạm trù, được đúc rút từ toàn bộ các hoạt động của con người ở mọi khía cạnh, như một thể thống nhất giữa kiến thức, tình cảm, kỹ năng, và ý chí Đặc trưng bằng cơ chế kế thừa di sản xã hội, lịch sử, văn hóa

Trải nghiệm là một phạm trù của nhận thức luận đúc kết từ sự thống nhất của hoạt động tình cảm và nhận thức

Trải nghiệm là kiến thức mà ngay lập tức cho chủ thể ý thức được và có cảm giác tiếp xúc trực tiếp với thực tế, cho dù đó là một thực tế bên ngoài của các đối tượng và tình huống (nhận thức), hoặc các thực tại của trạng thái ý thức (những quan niệm, những kỷ niệm, xúc động…)

Trải nghiệm dưới góc nhìn sư phạm được hiểu theo một số ý nghĩa sau: Trải nghiệm trong giáo dục, đào tạo là một hệ thống kiến thức và kỹ năng có được trong quá trình giáo dục và đào tạo chính quy

Trải nghiệm (thông qua thực nghiệm, thử nghiệm) là một trong những phương pháp đào tạo, trong điều kiện thực tế hay lý thuyết nhất định, để thiết lập hoặc minh họa cho một quan điểm lý luận cụ thể

Theo Wikipedia: Trải nghiệm là kiến thức hay sự thành thạo một sự kiện

ngữ “kiến thức qua thực nghiệm” chính là kiến thức có được dựa trên trải

nghiệm Một người trải nghiệm nhiều ở một lĩnh vực cụ thể nào đó có thể

được coi như chuyên gia của lĩnh vực đó Khái niệm “trải nghiệm” dùng để

chỉ phương pháp làm ra kiến thức hay quy trình làm ra kiến thức chứ không phải là kiến thức thuần túy được đưa ra, là kiến thức dùng để đào tạo nghề nghiệp chứ không phải là kiến thức trong sách vở Nhận thức luận có bản chất

là “trải nghiệm”

Từ “trải nghiệm” có thể liên quan đến cả các sự kiện được cảm nhận

trực tiếp cũng như sự khôn ngoan có được khi phản ảnh lại các sự kiện Một số nhà nghiên cứu cho rằng bản chất trải nghiệm của con người có sự thay đổi về chất từ thời kì tiền hiện đại đến thời kì hiện đại và hậu hiện đại [16]

Như vậy, “trải nghiệm là quá trình học sinh lĩnh hội được những kiến

thức, kỹ năng, kinh nghiệm qua hoạt động giao tiếp với nhau, với người lớn, hay qua những tài liệu tham khảo, không được giáo viên giảng dạy trực tiếp trong nhà trường hoặc thông qua hoạt động thực tiễn”

1.2.3 Quản lý dạy học

* Quản lý

Khi nói đến quản lý, K.Marx ví hoạt động này như là công việc của

người nhạc trưởng, ông viết: “Một nghệ sĩ vĩ cầm thì tự điều khiển mình, còn

dàn nhạc thì cần nhạc trưởng” [20]

Theo từ điển giáo dục học, quản lý là hoạt động tác động có định hướng,

có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người

bị quản lý) trong một tổ chức làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế

hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể của những người lao động (nói chung là khách thể quản lý ) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [23]

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Công tác quản lý lãnh đạo một tổ chức xét cho cùng là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau: Quản và Lý Quá

trình “Quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì hệ ở trạng thái ổn định, quá trình

“Lý” gồm việc sửa sang sắp xếp, đổi mới đưa vào thế “phát triển”

Qua các khái niệm trên về quản lý, chúng ta có thể quan niệm về quản lý

như sau: Quản lý là những tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể

quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đảm bảo sự vận động, phát triển của hệ thống phù hợp với qui luật khách quan, trong đó sử dụng và khai thác có hiệu quả nhất các tiềm năng, cơ hội để đạt được mục tiêu đã xác định theo ý chí của chủ thể quản lý [16]

*Quản lý dạy học

Quản lý dạy học là quá trình tác động có mục đích có kế hoạch thông qua cơ chế quản lý của chủ thể quản lý đến người dạy, người học, môi trường dạy học, nhằm đạt được mục đích của quá trình dạy học

QLDH là một quá trình mà trong diễn ra các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, kiểm tra, đánh giá các hoạt động DH của toàn hệ thống theo khoa học và cấu trúc nhất định nhằm đạt được các mục tiêu của quá trình DH Các thành tố trong QLDH có mối quan hệ chặt chẽ đồng thời cũng có mối liên

hệ với các yếu tố khác liên quan trong quá trình đào tạo

1.2.4 Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

* Quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm

Quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm là những tác động có

tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý thông qua quá trình người học lĩnh hội được kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm với hoạt động giao tiếp với nhau, với người lớn, hay qua những tài liệu tham khảo, không được giáo viên giảng dạy trực tiếp trong nhà trường hoặc thông qua hoạt động thực tiễn, tác động đến người học với mục đích hướng tới việc hình thành và phát triển năng lực và phẩm chất của người học đạt được các mục tiêu đã xác định theo ý chí của chủ thể quản lý

* Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm là quá trình tác động có chủ đích của cán bộ quản lý nhà trường; GV giảng dạy môn lịch sử đến HS và các lực lượng giáo dục trong tổ chức thực hiện các HĐTN môn lịch

sử nhằm đạt được mục tiêu giáo dục toàn diện cho HS

1.2.5 Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT là quá trình tác động có chủ đích của cán bộ quản lý nhà trường;

GV giảng dạy môn lịch sử đến HS ở trường THPT và các lực lượng giáo dục trong tổ chức thực hiện các HĐTN môn lịch sử nhằm đạt được mục tiêu giáo

dục toàn diện cho HS trường THPT

1.3 Hoạt động dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở

trung học cơ sở, có kiến thức, kỹ năng phổ thông cơ bản được định hướng theo lĩnh vực nghề nghiệp phù hợp với năng khiếu và sở thích; phát triển năng lực

cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học lên hoặc bước vào cuộc sống lao động

* Vai trò

Tổ chức HĐTN trong môn Lịch sử góp phần cụ thể hoá, làm sâu sắc, phong phú, sinh động kiến thức môn học; là cơ hội để HS rèn luyện kĩ năng bộ môn Đồng thời, bồi dưỡng cho HS tinh thần chủ động, ý thức tự giác, trách nhiệm trong học tập và cuộc sống, say mê, hứng thú học tập bộ môn Qua đó, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực HS Tổ chức HĐTN trong dạy học Lịch sử được tiến hành với nhiều hình thức phong phú Có thể tiến hành trong giờ học nội khóa ngay tại lớp học hay ngoài không gian lớp học hoặc thông qua hoạt động ngoại khóa Kiến thức bộ môn Lịch sử ở trường THPT có nhiều nội dung có thể tổ chức HĐTN cho HS, như: trải nghiệm tại di tích lịch sử, nơi lưu giữ những hiện vật còn lại của quá khứ; nơi xảy ra các trận đánh tiêu biểu; nơi thờ cúng những người có công với đất nước; nơi có các làng nghề thủ công truyền thống; nơi lưu giữ những công trình văn hóa tiêu biểu của dân tộc Trong quá trình dạy học, tùy vào mục tiêu giáo dục của nhà trường, mục tiêu môn học, nhu cầu của HS, mà GV chủ động lựa chọn nội dung trải nghiệm phù hợp

Đặc điểm của HĐTN là HS được học tập trong môi trường thực tiễn, trực tiếp tham gia các hoạt động để khám phá và chiếm lĩnh kiến thức Vì vậy, HĐTN trong dạy học Lịch sử được tiến hành ngoài không gian của lớp học có

ưu thế và tạo niềm vui, hứng thú học tập cho HS Môn Lịch sử giữ vai trò chủ đạo trong việc giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, truyền thống lịch sử và văn hoá dân tộc; củng cố các giá trị nhân văn, lòng khoan dung, nhân

ái, tinh thần cộng đồng và hình thành những phẩm chất của công dân Việt Nam, công dân toàn cầu trong xu thế phát triển của thời đại

* Ý nghĩa

Về kiến thức, HĐNK làm sâu sắc và phong phú kiến thức của HS về các mặt khác nhau của cuộc sống xã hội, góp phần gây hứng thú học tập lịch sử Khi có hứng thú, HS sẽ học tập tự giác, tích cực, chủ động, do đó những kiến thức được lĩnh hội thì các em sẽ nhớ lâu; những sự kiện, hiện tượng HS sẽ

“biết”, “hiểu” và “vận dụng” linh hoạt trong việc giải quyết các vấn đề của cuộc sống

Về kĩ năng, HĐNK không bị bó buộc trong phạm vi lớp học nhỏ hẹp, hoàn toàn mang tính tự nguyện nên HS được thoải mái thể hiện sự sáng tạo Những nội dung mà các em tham gia phù hợp với sở thích và trình độ của mình nên mỗi hoạt động đều rèn luyện cho HS các kĩ năng về trí tuệ trong nhiều hoàn cảnh giao tiếp khác nhau

Về giáo dục, HĐNK góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, tình cảm cho HS, giúp các em được rèn luyện tính kỉ luật, biết yêu lao động, biết đoàn kết giúp đỡ nhau thực hiện các nhiệm vụ chung Trong HĐNK, những cá tính, phẩm chất, ý thức, khuynh hướng của HS được bộ lộ rõ rệt

1.3.2 Nội dung của của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

Chương trình môn Lịch sử nhấn mạnh các quan điểm xây dựng chương trình: khoa học, hiện đại; hệ thống, cơ bản; thực hành, thực tiễn; dân tộc, nhân văn; mở, liên thông Chương trình môn Lịch sử hệ thống hoá, củng cố kiến thức thông sử ở giai đoạn giáo dục cơ bản, đồng thời giúp học sinh tìm hiểu sâu hơn các kiến thức lịch sử cốt lõi thông qua các chủ đề, chuyên đề học tập về lịch sử thế giới, lịch sử khu vực Đông Nam Á và lịch sử Việt Nam Phương pháp dạy học môn Lịch sử được thực hiện trên nền tảng những nguyên tắc cơ bản của sử học và phương pháp giáo dục hiện đại

Chương trình đặc biệt coi trọng nội dung thực hành lịch sử, kết nối lịch

sử với thực tiễn cuộc sống; tăng cường phần thực hành cả về thời lượng lẫn các hình thức thực hành; đa dạng hoá các loại hình thực hành để học sinh được hoạt

động trải nghiệm thông qua các hình thức tổ chức giáo dục như: hoạt động nhóm/cá nhân tự học, học trên lớp/ở bảo tàng, đi thực địa, học qua dự án,

di sản lịch sử, văn hóa, nhằm mục tiêu phát triển năng lực lịch sử, truyền cảm hứng cho học sinh yêu thích lịch sử Chương trình dành quyền chủ động cho địa phương và nhà trường phát triển kế hoạch giáo dục phù hợp với điều kiện của địa phương, dành không gian sáng tạo cho giáo viên nhằm thực hiện chủ trương “một chương trình, nhiều sách giáo khoa”; chú trọng phối hợp giữa nhà trường với gia đình và xã hội trong giáo dục lịch sử

1.3.3 Phương pháp của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

* Đóng vai nhân vật tiêu biểu

+ Đối với bài nghiên cứu kiến thức mới: Hình thức này có một số đặc điểm sau: Thứ nhất, đóng vai nhân vật trong tiết học nội khóa chủ yếu mang tính chất cụ thể hóa kiến thức bài học Thông qua vai diễn của mình, các “diễn viên” phải khắc họa được hình tượng nhân vật (về thần thái, tính cách ) Do vậy, việc “diễn” là phần khá quan trọng Thứ hai, việc đóng vai thường do một

HS (độc “diễn”) hoặc một vài HS đảm nhận (có HS đảm nhận vai trò người dẫn chuyện, có HS đảm nhận vai nhân vật cần cụ thể hoặc có HS đóng vai người phỏng vấn, có HS đóng vai nhân vật LS được phỏng vấn ) Thứ ba, việc xây dựng kịch bản và tập diễn do HS tiến hành trước khi đến lớp, tức là có sự chuẩn

bị trước GV đóng vai trò là người chỉ dẫn, sửa kịch bản, tổng duyệt trước khi

HS “diễn” trước tập thể lớp Cuối cùng, thời gian diễn xuất ngắn, không làm ảnh hưởng đến tổng thể tiến trình bài học

+ Đối với dạng bài kiểm tra đánh giá: HS sẽ nhận ra rằng để đạt kết quả cao thì lối học thụ động, ghi nhớ những gì GV truyền đạt và đưa vào bài làm không còn phù hợp nữa, từ đó kích thích HS tích cực, chủ động, sáng tạo hơn trong giờ học cũng như trong giờ kiểm tra

* Đóng vai giải quyết tình huống:

Đặc điểm của hình thức: Thứ nhất, việc “diễn” không phải phần chính

mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy Thứ hai, việc xây dựng tình huống do GV và HS đảm nhận nhiệm vụ giải quyết tình huống Thứ ba,

HS không có sự chuẩn bị trước ở nhà như đóng vai nhân vật mà được thông báo tình huống và giải quyết tình huống ngay tại lớp Cuối cùng, HS thường làm việc theo tổ, nhóm để giải quyết tình huống

* Đóng vai trong tổ chức HĐTN:

Giúp HS được tổng hợp các giác quan để tăng khả năng lưu giữ những kiến thức LS, tối đa hóa được khả năng sáng tạo, tính năng động, thích ứng của các em Đồng thời, HS được bộc lộ khả năng tự nhận thức, khả năng giao tiếp,

tự giải quyết vấn đề, được rèn luyện khả năng thực hành và qua đó cũng thúc đẩy sự thay đổi nhận thức, hành vi thái độ của HS theo hướng tích cực

*Tranh luận

Tổ chức cho HS tranh luận để được trải nghiệm công tác nghiên cứu của nhà sử học tức là GV đang hướng dẫn HS cách tư duy, phân tích những sự kiện của quá khứ; từ đó khái quát, tranh luận các vấn đề LS để rút ra kết luận Đây chính là một cách thực hiện tích cực hóa và đa dạng hóa các hoạt động học tập của HS Tranh luận tạo điều kiện cho HS được phát biểu suy nghĩ, nêu ra ý kiến của mình về các nhân vật, sự kiện LS Đây cũng là biện pháp để HS tự mình khám phá những nhận thức đúng đắn về LS, có được những trải nghiệm về vai trò, công việc của nhà nghiên cứu LS Điều đó cũng góp phần kích thích niềm say mê, hứng thú của HS với môn học

Việc tổ chức cho HS tranh luận được chúng tôi gọi đây là chiến thuật tổ chức tranh luận, bao gồm việc khơi gợi các ý kiến khác nhau về một vấn đề rồi yêu cầu HS phân tích các ý kiến của mình thông qua tranh luận Cụ thể gồm các chặng như sau:

Giai đoạn 1: Chuyển giao và nhận nhiệm vụ tranh luận

Giai đoạn 2: Tổ chức HS tranh luận

Giai đoạn 3: Tổ chức HS báo cáo tranh luận

Giai đoạn 4: Nhận xét, đánh giá và chốt kiến thức

* Tham quan ngoại khóa

Tham quan ngoại khóa là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn với HS Hoạt động này có ý nghĩa hỗ trợ cho giáo dục nội khóa, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách, bồi dưỡng năng khiếu, khả năng sáng tạo cho HS Trước hết, nó góp phần tạo ra những biểu tượng cụ thể về những sự kiện LS liên quan Thứ hai, tham quan còn giúp kiểm tra, sửa chữa, làm chính xác, cụ thể hóa những kiến thức HS đã được học Cuối cùng, tham quan ngoại khóa góp phần tạo mối liên hệ giữa tri thức LS được học với thực tiễn, giữa nhà trường với xã hội Vì những giá trị nêu trên nên việc tăng cường hoạt động này trở thành yêu cầu mang tính khách quan và bức thiết của vấn đề dạy học ngày nay

1.3.4 Quy trình của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

Quy trình của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh

ở trường THPT thực hiện theo các bước sau đây:

Bước 1 - Chuyển giao và nhận nhiệm vụ trải nghiệm

Đây là bước bắt đầu của quá trình tổ chức HĐTN Ở bước này, công việc của GV được thực hiện qua một số hoạt động cụ thể sau: một là phải xác định chính xác, rõ ràng mục tiêu của bài học LS; hai là xác định hình thức HĐTN;

ba là định hướng và chuyển giao nhiệm vụ trải nghiệm (nhiệm vụ trải nghiệm phải liên quan đến nội dung kiến thức bài học LS); bốn là định hướng sản phẩm đầu ra cho HS

Về phía HS, các em thực hiện công việc tiếp nhận nhiệm vụ trải nghiệm

từ GV Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ, HS có thể nêu ý kiến phản hồi về nhiệm vụ (nếu băn khoăn, thắc mắc) để GV giải thích rõ nhiệm vụ, yêu cầu trước khi bắt đầu trải nghiệm

Bước 2 - Trải nghiệm

Đây là bước thứ hai của quá trình tổ chức HĐTN cho HS Trong bước này, để tổ chức HĐTN hiệu quả, GV cần chú ý thực hiện tốt vai trò của người hướng dẫn, hỗ trợ HS Ví dụ: Khi HS trải nghiệm, GV phải là người bao quát, kịp thời điều chỉnh, hướng HS vào các HĐTN; tạo điều kiện cho các nhóm (hoặc cá nhân) HS đều được tham gia trải nghiệm; ghi nhận những kết quả, ý tưởng mà HS tạo ra; sử dụng những câu hỏi gợi mở hỗ trợ HS trong quá trình trải nghiệm và xử lí kết quả trải nghiệm

Về phía HS, các em phải thu thập nguồn học liệu (thông tin, dữ liệu, sự kiện, hiện tượng LS…) từ vốn kiến thức, kinh nghiệm của bản thân, từ thầy cô, sách vở và các kênh thông tin khác để giải quyết nhiệm vụ trải nghiệm Từ đây,

HS tiến hành xử lí các thông tin qua hoạt động tri giác, hình dung, tưởng tượng,

tư duy,…

Bước 3 - Khái quát hóa, hình thành kiến thức mới

Đây chính là bước GV tổ chức để HS phân tích, khái quát hóa từ những kết quả thu được ở bước 3; từ đó GV gợi ý, dẫn dắt để HS tự rút ra kiến thức mới

Ở bước này, HS có nhiệm vụ quan sát, đối chiếu giữa kết quả của mình với các thành viên trong lớp hoặc giữa nhóm mình với các nhóm Trên cơ sở

đó, HS tự tổng hợp những vấn đề cốt lõi (từ nhiệm vụ trải nghiệm) để hình thành kiến thức mới

Bước 4 - Vận dụng

HS vận dụng những kết quả trải nghiệm ở bước 4 vào giải quyết nhiệm

vụ hoặc vấn đề học tập gắn liền với thực tiễn Thông qua vận dụng, HS tự nhận thức kết quả học tập, mức độ thành công hay thiếu sót của mình, từ đó tự điều chỉnh, rèn luyện để hoàn thiện hơn GV cần giúp HS kết nối những gì đã khái quát được với thực tiễn học tập

1.4 Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

1.4.1 Kế hoạch hóa dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

Lập kế hoạch là một chức năng cơ bản của quản lý, trong đó cần xác định những vấn đề chẳng hạn: nhận định và phân tích tình hình, bối cảnh; dự báo khả năng; lựa chọn, xác định các mục tiêu, mục đích và hoạch định con đường, cách thức biện pháp để đạt được mục tiêu, mục đích của quá trình Trong mỗi kế hoạch thường bao gồm các nội dung như: xác định hình thành mục tiêu, xác định và đảm bảo về các điều kiện, nguồn lực của tổ chức để đạt được mục tiêu và cuối cùng là quyết định xem hoạt động nào là cần thiết để đạt được mục tiêu đặt ra Lập kế hoạch quản lý hoạt động TN qua môn học lịch sử cho học sinh, người cán bộ quản lý trường học cần thực hiện các nội dung sau:

- Đánh giá thực trạng của nhà trường liên quan đến hoạt động trải nghiệm môn học lịch sử, làm rõ điều kiện nguồn lực đáp ứng cho hoạt động trải nghiệm môn học lịch sử

- Xác định các mục tiêu dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm có tính khả thi

- Lựa chọn dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm theo chủ đề của năm học, bộ môn, khối, lớp,… cách thức tiến hành, quan tâm đến nội dung của hoạt động trải nghiệm sáng tạo về: trải nghiệm nhận thức, trải nghiệm xã hội, trải nghiệm tình cảm, trải nghiệm mô phỏng thông qua trò chơi,…

+ Dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cần nhận thức được thiết

kế theo chủ đề môn học hay liên môn

+ Dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm được thiết kế theo các chủ đề liên quan đến giải quyết vấn đề như: nhân vật, lưu giữ hình ảnh truyền thống cha ông, nét văn hóa truyền thống dân tộc,…

- Sắp xếp công việc theo tiến độ hợp lý, đáp ứng nguồn lực và các biện pháp

để thực hiện có hiệu quả cho dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

* Yêu cầu xây dựng dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm:

Căn cứ vào nhiệm vụ năm học và chương trình học tập các môn học, Hiệu trưởng xây dựng kế hoạch dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho từng khối lớp hoặc toàn trường và chỉ đạo giáo viên tổ chức thực hiện như sau:

- Phải rõ ràng, cụ thể, chi tiết, thể hiện:

+ Tên, nội dung kế hoạch dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm + Mục tiêu của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm: rõ ràng, phù hợp với mục tiêu của giáo dục, kiến thức, nhận thức, khả năng, năng lực của học sinh THPT,

+ Nội dung của dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm: cần phù hợp và có mối quan hệ với hoạt động dạy học, rèn luyện đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh THPT

+ Đối tượng tham gia : CBGV bộ môn lịch sử, học sinh, chuyên gia, cha

mẹ học sinh, địa phương, các tổ chức có liên quan

+ Nguồn lực hỗ trợ: Nhân lực, cơ sở vật chất, tài chính cần sử dụng, sự phối kết hợp với các tổ chức trong và ngoài nhà trường

+ Thời gian thực hiện: Ngày, tuần, tháng, học kỳ

+ Kết quả cần đạt được: Sự mở rộng về nhận thức, sự phát triển về kỹ năng hành vi ở học sinh khi được học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

+ Các tiêu chí đánh giá kết quả dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

- Phải đảm bảo tính khả thi: kế hoạch xây dựng cần gắn với nguồn lực thực hiện và tổ chức được dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh THPT

- Phải đảm bảo tính mới: Chương trình HĐTN thể hiện được sự khác biệt, mới lạ so với các chương trình trải nghiệm cũ, đã thực hiện trước đó nhưng đảm bảo theo yêu cầu chương trình PT giáo dục PT hiện hành trong tổ chức dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

1.4.2 Tổ chức dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

Quá trình tổ chức thực hiện kế hoạch gồm:

Hiệu trưởng thành lập Ban chỉ đạo tổ chức dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm do Hiệu trưởng hoặc Phó Hiệu trưởng nhà trường làm trưởng ban, và đại diện của các tổ trưởng bộ môn, tổ chuyên môn, giáo viên dạy môn lịch sử, Đoàn thanh niên và các tổ chức trong và ngoài nhà trường có liên quan

- Giải thích mục tiêu, yêu cầu, của kế hoạch dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm Thảo luận biện pháp thực hiện kế hoạch dạy học môn lịch

sử theo hướng trải nghiệm

- Sắp xếp bố trí nhân sự, phân công trách nhiệm quản lý, huy động cơ sở vật chất, tài chính phục vụ cho thực hiện kế hoạch dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm Khi sắp xếp bố trí nhân sự, Hiệu trưởng phải biết được phẩm chất và năng lực của từng người, điểm mạnh, điểm yếu, nếu cần có thể phân công theo từng “ê kíp” để công việc được tiến hành một cách thuận lợi và

có hiệu quả

- Nhiệm vụ tổ chức thực hiện dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm trong trường THPT là trách nhiệm của mỗi giáo viên, nhân viên trong nhà trường, song đặc biệt là đội ngũ giáo viên bộ môn lịch sử, giáo viên chủ nhiệm và cán bộ phụ trách Đoàn Trong việc tổ chức thực hiện, Hiệu trưởng cần tạo điều kiện cho người tham gia phát huy tinh thần tự giác, tích cực, phối hợp cùng nhau hoàn thành tốt nhiệm vụ

- Bồi dưỡng năng lực tổ chức dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho giáo viên nếu thấy cần thiết, huy động và phân phối các nguồn lực

để tiến hành HĐTN cho học sinh trong môn lịch sử Việc huy động các nguồn tài chính để tổ chức dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh

bằng nhiều nguồn tài chính khác nhau như: ngân sách nhà nước, cha mẹ học sinh đóng góp, các cá nhân, đơn vị ngoài trường tài trợ,

- Phối hợp các lực lượng trong và ngoài trường để thực hiện dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm diễn ra trong nhà trường và ngoài nhà trường, các lực lượng giáo dục có ảnh hưởng tới hoạt động đó là: các đoàn thể,

tổ chức xã hội trong nhà trường và ngoài nhà trường, phụ huynh, giáo viên, cán

bộ quản lý và học sinh

Việc dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh THPT cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa các môi trường giáo dục, đó là: gia đình, nhà trường và xã hội

1.4.3 Lãnh đạo,Chỉ đạo dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

Chỉ đạo thực hiện kế hoạch tổ chức dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm là sự can thiệp của Hiệu trưởng vào toàn bộ quá trình quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm để bảo đảm việc thực hiện trải nghiệm sáng tạo được diễn ra đúng hướng, đúng kế hoạch, tập hợp và phối hợp các lực lượng giáo dục sao cho đạt hiệu quả Công tác chỉ đạo dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm sẽ đạt hiệu quả cao nếu trong quá trình chỉ đạo Hiệu trưởng biết kết hợp giữa sử dụng uy quyền và thuyết phục, động viên khích lệ, tôn trọng, tạo điều kiện cho người dưới quyền được phát huy năng lực và tính sáng tạo của họ

Công tác chỉ đạo thực hiện dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm trong trường THPT được tiến hành như sau:

- Chỉ đạo giáo viên xây dựng chương trình, kế hoạch dạy học môn lịch

sử theo hướng trải nghiệm

Hiệu trưởng chỉ đạo TTCM, TCM, giáo viên dạy môn lịch sử xây dựng

kế hoạch, chương trình dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm dựa trên

kế hoạch hoạt động và định hướng hoạt động chương trình đổi mới giáo dục THPT TTCM, giáo viên dạy lịch sử là người thiết kế tổ chức thực hiện các hoạt động thường xuyên tại lớp mình và là người chỉ đạo, tổ chức cho HS THPT tham gia các HĐTN qua môn học lịch sử Do đó, việc quản lý được thể hiện ở những nội dung:

+ Quản lý xây dựng kế hoạch hoạt động thường xuyên của giáo viên như: Xây dựng kế hoạch cá nhân có nội dung dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh theo từng chủ đề của môn học lịch sử

+Xây dựng nội dung dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm và địa điểm thực hiện (hoạt động diễn ra ở đâu, của lớp nào, như thế nào? vai trò của GVBM, GVCN ra sao? thời gian, hình thức, nội dung thực hiện có đúng quy định không? ý thức tự quản của học sinh ra sao? )

+ Chỉ đạo giáo viên chuẩn bị hoạt động theo chủ điểm, chủ đề của môn học lịch sử theo hướng trải nghiệm (lớp có tham gia hay không? mức độ tham gia thế nào? kết quả ra sao? )

+ Chỉ đạo giáo viên phối hợp các lực lượng khác để thực hiện chương trình và kế hoạch dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm, phối hợp với các tổ chức xã hội trong việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh; chỉ đạo giáo viên thực hiện việc kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh THPT

- Chỉ đạo giáo viên đổi mới phương pháp và hình thức dạy học môn lịch

sử theo hướng trải nghiệm: hoạt động trải nghiệm càng đa dạng phong phú bao nhiêu càng có sức thu hút học sinh bấy nhiêu, vì vậy giáo viên cần phải thường xuyên đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm để thu hút học sinh tham gia môn học lịch sử để tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm ngoài thực tế và nâng cao kiến thức đã được học trong nhà trường

- Chỉ đạo thực hiện có hiệu quả nội dung, chương trình dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm Hiệu trưởng cần phải: Căn cứ vào mục tiêu, nhiệm vụ môn học lịch sử, nội dung giáo dục và nhiệm vụ của học kỳ và năm học; Căn cứ vào kế hoạch học tập chính khóa của học sinh theo khối lớp; Căn cứ vào đặc điểm trình độ nhận thức của học sinh THPT theo vùng miền; Căn cứ vào điều kiện tài chính, cơ sở vật chất của nhà trường, từ đó chỉ đạo giáo viên xây dựng chương trình kế hoạch dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm và thực hiện

kế hoạch hoạt dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

Dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm phải xác định rõ mục tiêu, nội dung, thời gian, đa dạng về hình thức, phương pháp thực hiện, giáo viên phải có nghệ thuật thu hút học sinh tham gia Dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm phải tạo được sân chơi cho học sinh và có tác dụng tạo môi trường cho học sinh được trải nghiệm gắn việc “học đi đôi hành”, yêu quê hương, đất nước, tự hào dân tộc

Thông qua hoạt động trải nghiệm giáo viên lịch sử củng cố, mở rộng tri thức đã học cho học sinh, rèn kĩ năng thực hành, khả năng thích ứng, khả năng sáng tạo trong cuộc sống cho học sinh

- Hiệu trưởng chỉ đạo tăng cường cơ sở vật chất, tài chính phục vụ cho dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm như các điều kiện cơ sở vật chất, tài chính để HĐTN được tiến hành thuận lợi, mang lại hiệu quả thông qua huy động ngân sách của nhà nước, từ cha mẹ học sinh đóng góp hoặc do các nhà hảo tâm tài trợ

- Chỉ đạo giáo viên nhận xét đánh giá kết quả dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm Đánh giá kết quả dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

có tác dụng tạo động lực cho hoạt động phát triển và hiệu quả Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên nhận xét, đánh giá kết quả dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm nhằm phân loại, có biện pháp kích thích tính tích cực tham gia của học sinh và tạo động lực cho học sinh tham gia môn học lịch sử có hiệu quả

1.4.4 Giám sát, kiểm tra, đánh giá dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

Kiểm tra, đánh giá dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm là khâu cuối cùng trong chu trình quản lý của Hiệu trưởng trong việc thực hiện kế hoạch tổ chức dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm của giáo viên, học sinh trong nhà trường, đồng thời mở ra một chu trình quản lý mới Công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm giúp Hiệu trưởng phát hiện và điều chỉnh những lệch lạc, sai sót trong quá trình thực hiện kế hoạch từ đó đưa ra những biện pháp kịp thời để uốn nắn, sửa chữa cần thiết Để làm tốt công tác này, Hiệu trưởng cần:

Xây dựng được các tiêu chí đánh giá kết quả dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm sát với mục đích yêu cầu của từng hoạt động, trong từng thời điểm, gắn với mục tiêu chương trình biên soạn của HĐTN môn lịch sử phù hợp với học sinh THPT

Xây dựng lực lượng đánh giá có uy tín đối với dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm, việc đánh giá phải được thực hiện thường xuyên, liên tục trực tiếp hoặc gián tiếp để kịp thời phát hiện và điều chỉnh những thiếu sót trong quá trình thực hiện Có thể sử dụng nhiều hình thức đánh giá như: phiếu khảo sát, quan sát thực tế, trao đổi trực tiếp, phỏng vấn ý kiến giáo viên, học sinh hoặc chuyên gia trong ngành

Kiểm tra hoạt động học tập của học sinh về các nội dung trải nghiệm môn lịch sử để nắm được mức độ tiếp nhận và vận dụng kiến thức chung cũng như các kiến thức mà học sinh THPT lĩnh hội được từ trải nghiệm, cung cấp cho học sinh những phản hồi thông tin giúp điều chỉnh hoạt động của mình, nâng cao hiệu quả tiếp thu môn lịch sử

Kiểm tra hoạt động dạy học, giáo dục của giáo viên đối với việc thực hiện các mục tiêu giáo dục của tổ chức dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm Hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra, xem xét việc thực hiện nhiệm vụ

lịch sử, dự giờ giảng của GV dạy lịch sử ở những bài học có nội dung liên quan đến hướng trải nghiệm, cuộc thi giữa các đơn vị…) để đảm bảo hiệu quả công việc đã đề ra, từng bước nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm trong nhà trường

Kiểm tra đánh giá về tinh thần thái độ, ý thức tham gia dạy học môn lịch

sử theo hướng trải nghiệm của học sinh và mức độ đạt được về kiến thức, kỹ năng, hành vi của học sinh Đánh giá bằng hình thức nhận xét kết quả tham gia hoạt động của học sinh, những năng lực đã bộc lộ và những hạn chế cần khắc phục Đánh giá tập thể, nhóm và đánh giá cá nhân

Kết thúc quá trình kiểm tra đánh giá dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm, Hiệu trưởng phải tổ chức rút kinh nghiệm, chỉ ra được những mặt đạt được và chưa được của hoạt động, qua đó công nhận những giá trị

và những đóng góp của các tập thể và cá nhân đối với dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm Do vậy việc kiểm tra, đánh giá dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm phải khách quan, chính xác, toàn diện, hệ thống, công khai, kịp thời, vừa sức và bám sát vào yêu cầu của chương trình, mục tiêu giáo dục THPT Từ đó làm sáng tỏ thực trạng để điều chỉnh quá trình giáo dục, dạy học sao cho hợp lý và đưa thông tin kết quả này đến địa chỉ có nhu cầu sử dụng

Như vậy, quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm của học sinh ở trường THPT là một quá trình gồm kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra được tiến hành bởi Hiệu trưởng và CBQL trường học trong sự phối hợp và phân công rõ ràng và đồng thời phát huy được vai trò của các tổ chức,

cá nhân trong và ngoài nhà trường Việc xác định các chức năng trong quá trình quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm không thể rạch ròi, riêng biệt từng chức năng mà là quá trình đan xen, kết hợp để thực hiện mục tiêu cuối cùng của một quá trình quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm là nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng

trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT

1.5.1 Các yếu tố khách quan

* Chính sách phát triển giáo dục của Ngành

Ngành giáo dục xây dựng chính sách phát triển cho ngành về các cấp quản lý, các giáo viên và đặc biệt các em học sinh trong trau dồi kiến thức, kỹ năng,… Đối với học sinh THPT, hoạt động trải nghiệm cần đạt yêu cầu: Biết rung cảm với cảnh quan, di tích, truyền thống của địa phương, đất nước bằng những hoạt động phù hợp; Nhận diện được giá trị của bản thân và những người xung quanh; quan tâm chăm sóc sức khoẻ thể chất và tinh thần cho bản thân và cộng đồng; có hành vi văn hoá trong ứng xử với bản thân và mọi người; Thể hiện trách nhiệm trong học tập, rèn luyện của bản thân, bạn bè và công việc chung; trách nhiệm với gia đình, trách nhiệm với cộng đồng và môi trường; Trung thực với bản thân, người khác và trong công việc; hăm chỉ, tự giác trong học tập, lao động và rèn luyện

* Điều kiện tổ chức cho dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm

Bao gồm điều kiện về cơ sở vật chất và nguồn kinh phí thực hiện dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm Đây là nhân tố có tác dụng hỗ trợ các hoạt động trải nghiệm tiến hành có môi trường một cách hiệu quả Các nguồn kinh phí phục vụ cho các hoạt động trải nghiệm đối với môn lịch sử có thể được huy động từ ngân sách nhà nước, cha mẹ phụ huynh HS, các cá nhân, tổ chức tài trợ,… Tùy vào từng địa bàn mà nguồn kinh phí dành cho dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm huy động nhiều hay ít, nhất là các trường THPT

ở vùng nông thôn, miền núi, dân tộc là rất hạn chế nguồn lực này Khả năng huy động nguồn lực tài chính từ các tổ chức kinh tế, xã hội, các nhà hảo tâm, PHHS sẽ góp phần đem lại kết quả cho dạy học môn lịch sử theo hướng trải nghiệm ở các trường