Những gì bạn nghe trong bài tham luận này, “ Làm thế nào để học đại học hiệu quả và thành công ” không phải là những lời giáo huấn hay thuyết giảng mà chính là những kinh nghiệm được đúc[r]
Trang 1ĐỂ HỌC ĐẠI HỌC HIỆU QUẢ VÀ THÀNH CÔNG
Nguyễn Văn Dũng Phần mở đầu
Kính thưa quý thầy cô
Thưa các anh chị em sinh viên thân mến!
“Nhân bất học bất tri lý” Từ cổ chí kim bất kỳ ai muốn thành công đều phải học.
Không học không thành người Thiên tài chỉ có một phần trăm là bẩm sinh còn chín mươi chín phần trăm là lòng say mê học tập, lao động nhiệt thành Từ phổ thông lên đại học, hầu như ai cũng bỡ ngỡ Chắc hẳn ai trong mỗi chúng ta ngồi đây, đặc biệt là các bạn
sinh viên năm nhất, đã từng có lúc có những trăn trở với những câu hỏi: Học đại học là gì? Học đại học nên học như thế nào để có kết quả tốt nhất? Cần phối hợp, sử dụng các nhân tố khách quan và nhân tố chủ quan của mình như thế nào để sau khi ra trường có bằng giỏi? Hôm nay, trong buổi tọa đàm này, chúng ta hãy cùng nhau trao đổi, thảo luận
về việc: Làm thế nào để học đại học hiệu quả và thành công?
Kính thưa quý thầy cô
Thưa các bạn SV!
Đại học là một môi trường học tập lớn Kiến thức là bể chứ không là sông Học như bơi ngược nước, lội ngược dòng Khi bạn trở thành SV, bạn đã bước vào một môi trường hoàn toàn mới Môi trường đại học Muốn thành công phải biết thích nghi với nó,
thích nghi để tồn tại, thích nghi để phát triển “Trong lịch sử lâu dài của loài người (và
cả loài vật nữa), những ai học được cách cộng tác và ứng biến tài tình nhất sẽ sinh tồn” (Đác – uyn) Môi trường Đại học có rất nhiều điểm khác với môi trường phổ thông, muốn
thành công bạn phải nhận thức được sự khác biệt ấy Khi đã nhận thức được sự khác biệt
Trang 2ấy rồi, bạn sẽ biết làm thế nào để đề ra mục tiêu, xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp cho phù hợp nhất để đạt được thành tích tốt đa nhất.
Làm thế nào để học đạt kết quả tốt? Hãy học khôn ngoan mà không gian nan Làm thế nào để học khôn ngoan mà không gian nan?
Đây là một câu hỏi lớn!
Mọi công việc đều có những quy trình đảm bảo tính hệ thống và kết quả của công
việc Học tập cũng vậy! Hãy đảm bảo tính hệ thống ấy!
Điều đầu tiên và hết sức quan trọng, quyết định toàn bộ đến tính hệ thống ấy, phải
có những bước chuẩn bị BAN ĐẦU đó là XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU.
1 Xác định mục tiêu, xây dựng thái độ và động cơ đúng đắn
Mục tiêu học tập giống như la bàn định hướng Ta không thể nào đi nếu không có đích đến Xác định mục tiêu sẽ giúp bạn xác định được động cơ học tập đúng đắn, từ đó
có thái độ, tinh thần học tập tích cực Khi đã có mục tiêu, bạn sẽ tập trung được năng lượng giúp bạn hoàn thành được công việc Mục tiêu giống như đích đến của cuộc hành
trình, tạo động lực cho bạn bước đến
Để xác định và xây dựng được mục tiêu, bạn cần trả lời được câu hỏi: Học để làm gì? Học cho ai? Học như thế nào? Tạo sao tôi vào đại học học ngành này? Học ngành này sau này sẽ cho tôi cuộc sống như thế nào nếu tôi đạt bằng giỏi?
Học để làm người Học để thay đổi bản thân Học để biến đổi chính cuộc sống của mình Trong cái thế giới hiện đại, không thể không học Học tập là mệnh lệnh của dân
tộc, là thách thức của thời đại “Những người mù chữ của thế kỉ XXI không phải là những người không biết đọc biết viết, mà là những kẻ không biết học tập để gạt bỏ các kiến thức
cũ mà học lại” (Alvin Tofler).
Trang 3“Học, học nữa, học mãi” (Lênin) Sự học là không dừng “Nhà bác học không có nghĩa là ngừng học” (Đác-uyn) Vậy học ở đâu? Học ở trường, học ở nhà, học ở bạn, học
từ chính cuộc sống Phải có tinh thần tự học
Theo M.A Rubakin, “Tự học là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội lịch sử trong thực tiễn hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập các mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình phản ánh hoàn cảnh thực tại, biến tri thức của loài người thành vốn tri thức, kinh nghiệm, kĩ năng, kĩ xảo của bản than chủ thể” 1
Tự học là một quá trình khó khăn, mệt nhọc, đòi hỏi phải tiêu tốn nhiều năng lượng Tự học theo đúng nghĩa khoa học sẽ bao gồm cả quá trình nhận thức, ý chí, năng lực của người tự học, phương tiện và tài liệu bổ trợ học tập Tự học không chỉ đòi hỏi ý thức tự giác cao, thái độ đúng, kĩ năng tự học tốt mà còn phải có sự chủ động, tìm tòi, sáng tạo, tự giác kiểm tra và điều chỉnh bản thân
Học Đại học nói vui là học đại nhưng thực chất đòi hỏi tinh thần tự học rất là lớn.
“Mục đích thực sự của Đại học không phải là học, mà là đánh thức một cuộc đời mới trong thanh niên, đánh thức một tinh thần khoa học đích thực” Thầy và bạn, cho dù quan
trọng tới đâu, cho dù giỏi đến như thế nào đi chăng nữa, nếu bạn không tự học thì không
thể thay đổi chính bạn Chẳng thế mà nhà triết học Kant từng nói: “Con đường giáo dục
là tập tự sử dụng những khả năng của mình, tự sử dụng cái đầu của mình”; và đại thi hào Đức, Goethe cũng nói: “trên sân khấu nhân sinh chỉ có Thượng đế và các thiên thần mới làm khán giả”, tức chúng ta, ngoài Thiên thần và Thượng đế, ai cũng phải diễn, cũng phải hành động
Như vậy, muốn tự học được, bạn phải tự tin, phải chủ động, phải rèn óc hoài nghi,
phải rèn luyện ý chí, phải có tinh thần vượt khó Không ai có thể thay đổi chúng ta bằng chính chúng ta! Có bằng Đại học trong tay mà kiến thức nông cạn, kĩ năng không có thì cũng giống như cái thùng rỗng mà kêu to, không sử dụng được Học là tự học, là thực
1 N.A.Rubakin (1973) Tự học như thế nào NXB Thanh niên HN
Trang 4học, học cho mình không phải cho người khác nên dứt khoát phải từ bỏ lối học đối phó, học chỉ để thi, để kiểm tra “Không có con đường cái quan nào ở trong khoa học cả, và chỉ có những người nào không sợ chồn chân mỏi gối trèo lên những con đường nhỏ bé gập ghềnh của nó, thì mới hy vọng đạt tới đỉnh cao xán lạn của khoa học mà thôi” (K.Marx).
Thành công của quá trình học tập không chỉ là sự nỗ lực, sự cố gắng mà còn là kĩ năng hay phương pháp học tập Sau khi xác định mục tiêu học tập thì phương pháp hay kĩ năng học tập trở thành vấn đề trọng tâm
2 Học với phương pháp học khoa học
Phương pháp có những cách hiểu khác nhau, theo nghĩa rộng và theo nghĩa
hẹp Theo nghĩa hẹp, phương pháp là cách thức tiến hành để đạt được mục tiêu đề ra Theo nghĩa rộng, phương pháp là tập hợp các nguyên tắc chỉ đạo con người trong hoạt
động nhận thức và thực tiễn Trong giáo dục, phương pháp là sự vận động của nội dung,
là con đường chuyển tải nội dung tới đích Làm bất cứ việc gì cũng cần phải có phương
pháp Phương pháp khoa học thì công việc hiệu quả và ngược lại Trong học tập cũng
vậy! Ngoài việc biết phương pháp thì quan trọng hơn cả là vận dụng phương pháp linh hoạt hay không mới cho được kết quả như mục tiêu đề ra hay không.
Bạn có biết vì sao Thiery Gaudin lại đưa ra lời khuyên với bạn rằng: ở đại học,
“hãy học phương pháp chứ đừng học dữ liệu”?
Trước hết, bạn phải nhận thức được, cách thức học ở đại học có nhiều điểm rất khác so với ở phổ thông
Khi còn học phổ thông, bạn được dạy những điều tuyệt đối đúng Thầy cô là
người nắm giữ chân lý Nhưng khi lên đại học, điều đó không còn nữa Không có cái gọi
là “chân lý người thầy” mà chỉ có chân lý mà thôi Mọi người đều có quyền bình đẳng về
chân lý Kiến thức đại học là kiến thức mở Điều đó có nghĩa là, ở đại học, các môn được
cấu trúc trước hết là đối tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, lịch sử hình thành
Trang 5và phát triển vấn đề nghiên cứu Khi đã hiểu về đối tượng và phương pháp nghiên cứu
bạn có thể tự nghiên cứu để tìm ra phần nội dung của vấn đề Einstein nói: “Giá trị của giáo dục đại học không nằm ở chỗ học thật nhiều kiến thức mà ở chỗ tập luyện tư duy, cái mà người ta không bao giờ học được từ sách giáo khoa”
Vậy cách thức nào được lựa chọn ở bậc đại học để đạt kết quả tối ưu?
Mỗi người trong mỗi chúng ta, trong quá trình học tập ai cũng có những phương pháp khác nhau phù hợp với năng lực của từng người Môn học khác nhau, thời điểm khác nhau sử dụng phương pháp khác nhau Ở đây, trong bài tham luận của mình, tác giả xin mạn phép đề cập đến cách thức chung nhất, thông thường nhất mà một sinh viên cần làm trong quá trình học ở đại học Học đại học với phương pháp tích cực, chủ động
Trong quá trình học tập ở đại học, chúng ta sẽ có nhiều khâu Để đạt được mục tiêu đề ra, chúng ta cần phối hợp nhịp nhàng, hợp lí giữa các khâu của quá trình ấy
Khâu tự học ở nhà
Có một lần, trong một buổi học môn chung, thầy cho bài soạn về nhà có một
bạn sinh viên phát biểu: Soạn bài chỉ là đọc và chép lại Chẳng ích gì! Bắt em soạn bài thà cho em đi chết cò sướng hơn! Theo bạn, lời bạn của sinh viên kia có lý hay không?
Không biết bạn trả lời như thế nào nhưng tôi xin mạn phép được nhắc lại một
lần nữa câu nói: Không ai có thể làm thay đổi chúng ta bằng chính chúng ta! Soạn bài
chính là một trong những việc mà chúng ta phải làm trong khâu tự học, mà là tự học ở nhà
Vậy trong khâu tự học ở nhà này, chúng ta cần phải làm những gì?
Thứ nhất, đọc giáo trình, đọc tài liệu tham khảo và…đọc sách.
“Không có sách thì không có tri thức” (Lênin) Sách chính là vũ khí để diệt giặc dốt Sách là “người thầy thứ hai”, là “người trợ lý” cho “người thầy sống” Sách, tài
Trang 6liệu tham khảo bạn có thể tìm ở đâu? Ở nhà sách, thư viện, trên mạng…Nguồn cung cấp
lý tưởng cho sinh viên, đó là thư viện Theo V.Ô Brư Sép thì “Thế giới vô cùng vĩ đại Cặp mắt của bạn chỉ thấy được một phần nhỏ bé không đáng kể Bởi vậy, bạn hãy tìm lấy các sự kiện trong sách”
Đã học là phải có sách, phải có giáo trình Thông thường, bạn sẽ được giảng viên giới thiệu giáo trình, tài liệu tham khảo vào đầu học phần Mỗi người sẽ có những cách sử dụng giáo trình khác nhau Vậy bạn nên sử dụng giáo trình như thế nào cho đúng cách?
Thường sinh viên sẽ sử dụng những cách tiếp cận giáo trình như sau:
- Đọc lướt toàn chương để nắm ý chung
- Đọc kỹ từng phần để nắm ý chính
- Đọc lại toàn chương để tóm tắt ý chính, ghi ra vở dưới dạng viết luận hoặc
thể hiện dưới dạng sơ đồ tư duy
- Ghi ra những điểm chưa rõ hoặc bản thân không đồng ý muốn trình bày
theo một cách khác
Thứ hai, phối hợp vở ghi, bài giảng đã được học trên lớp với đề cương thành bài soạn (sản phẩm của riêng mình).
Tại sao phải phối hợp? Phối hợp như thế nào?
Phối hợp vở ghi, giáo trình, bài giảng để bổ sung những ý tưởng, dữ kiện mới, đính chính những sai lầm, nếu có Sau khi phối hợp ta sẽ có cái nhìn khái quát hệ thống
tổng thể, đồng thời hiểu cặn kẽ những vấn đề chưa hiểu
Ghi lại bài và trả lời các câu hỏi vào một cuốn tập riêng, chừa chỗ trống ghi
phần trả lời của các bạn trên lớp, phần giải đáp của thầy cô…Khi tự bản thân mình soạn,
tự bản thân mình ghi, bạn sẽ tự thẩm thấu kiến thức và có cái nhìn sâu sắc về chương
Trang 7trình mình học, giúp ích rất nhiều cho bạn trong cuộc sống và hình thành kĩ năng soạn bài giảng tốt cho bạn đi dạy sau này
Thứ ba: Học theo nhóm
Bạn có biết, Socrates, nhà Triết học Hy Lạp, gọi “bà đỡ của trí tuệ” là chỉ vai trò của phương pháp học nào không?
Đó chính là phương pháp đối thoại Đối thoại tất yếu sẽ có và phải có trong học nhóm Học theo nhóm, đối với tất cả các môn học, là hình thức phổ biến được sử dụng ở
bậc đại học hện nay Chỉ có học nhóm mới “cọ sát”, mới dễ dàng “vỡ” cũng như “bật ra”
chân lý Chỉ có học nhóm mới dễ dàng hiểu được những vấn đề mà thầy cô giảng chưa hiểu, và có thể hiểu nhưng vấn đề mà tự một mình bản thân đọc sách nhiều đến bao nhiêu cũng không thể hiểu
Học nhóm muốn hiệu quả và chất lượng, bản thân mỗi cá nhân trong nhóm cần
có sự chuẩn bị kĩ càng, cần có kĩ năng hợp tác, tránh thái độ dựa dẫm, ỷ lại
Khâu học trên lớp
Thứ nhất: Nghe giảng
Kĩ năng nghe thật sự rất quan trọng đối với một người muốn thành công, đặc biệt là đối với sinh viên chúng ta Bạn không lắng nghe, không thể nào hiểu hết vấn đề
Muốn có kĩ năng này, chúng ta phải làm gì?
Kĩ năng nào cũng vậy, không phải tự dưng mà có, chúng ta phải rèn luyện.
Trong giờ học chịu khó lắng nghe Lắng nghe thầy cô giảng, lắng nghe bạn
nói, lắng nghe bạn trả lời…Khi nghe giảng, phải tập trung cao độ Muốn thế phải rèn năng lực chú ý để tránh bị phân tâm trong quá trình học.
Trong quá trình nghe giảng, có chỗ nào chưa hiểu, chỗ nào thắc mắc thì đánh dấu lại và sẽ tìm hiểu sau Lúc này, vẫn tiếp tục lắng nghe hết phần bài giảng để đảm bảo
Trang 8tính liên tục, tính hệ thống của bài giảng Đối với sinh viên sư phạm như chúng ta, nghe
giảng không chỉ là chú ý đến nội dung bài giảng mà còn phải chú ý đến lập luận, đến cách
diễn đạt, đến cách đưa ra ví dụ làm rõ nội dung, cách trình bày bảng, thiết kế bài giảng… Bởi vì, trong tương lai, chúng ta chính là những kĩ sư tâm hồn ấy, chúng ta tiếp nối sự nghiệp trồng người của các thầy cô…
Thứ hai: Ghi chép
Học có cần ghi chép không? Ghi như thế nào?
Kiến thức là vô hạn Sự nhớ của bộ não có giới hạn Chúng ta không thể nhớ tất cả những gì ta đã nghe Vì thế phải ghi
Ghi ở đây không phải là ghi tất cả Không phải là thầy đọc trò chép Mà là ghi theo cách của mình Nghe giảng và ghi theo sự hiểu biết của mình Nếu lỡ ghi sai thì sao?
Không sao cả! Khi tự học ở nhà, sẽ đối chiếu với giáo trình, với đề cương bài giảng, có thắc mắc hoặc nghi vấn, lên lớp có thể hỏi lại giảng viên
Thứ ba: Động não
Chủ động tiếp cận vấn đề, chủ động trình bày, luôn trong tư thế sẵn sàng phát biểu Không sợ sai Không sợ dốt Mạnh dạn trao đổi Cứ như vậy, vấn đề chúng ta tiếp cận mới được đào sâu, hiểu kĩ, nhớ lâu, vận dụng tốt Vì thế, cần động não trong suốt tiết học
Phần kết:
Không hẳn ai sinh ra cũng đã là thiên tài âm nhạc như Moszart, đã có bộ bách khoa toàn thư như Aristote, đã có các công trình vĩ đại như Einstein, đã là danh nhân văn
hóa như Nguyễn Trãi…tất cả đều phải trải qua quá trình khổ luyện mà thành “Ví thử đường đời bằng phẳng cả/ Anh hung hào kiệt có hơn ai” Sự học là vô bờ Đi trên con
Trang 9đường học vấn tựa như mãi trèo lên cái thang không có nấc cuối Học đại học là một chặng đường quan trọng trên con đường tri thức không có điểm dừng
Trong thời đại ngày nay, mỗi người trong mỗi chúng ta, ai cũng phải học, học không ngừng Học để nâng cao giá trị bản thân, để từng bước khẳng định bản thân mình
Là sinh viên, bạn cũng như tôi, muốn thành công phải không ngừng nỗ lực cố
gắng “Gạo đem vào giã bao đau đớn/ Gạo giã xong rồi trắng tựa bông/ Sống ở trên đời người cũng vậy/ Gian nan rèn luyện mới thành công” (Hồ Chí Minh) Những gì bạn nghe trong bài tham luận này, “Làm thế nào để học đại học hiệu quả và thành công” không
phải là những lời giáo huấn hay thuyết giảng mà chính là những kinh nghiệm được đúc kết từ hoạt động của bản thân, chính là những lời sẻ chia, lời tâm sự của người đã và đang
đi trên con đường gập ghềnh của hành trình tri thức Hãy xem tôi như người bạn đồng hành cùng bạn, sẵn sàng chinh phục mọi thử thách của quá trình học đại học để từng
bước vươn đến thành công “Không có việc gì khó/ Chỉ sợ lòng không bền/ Đào núi và lấp biển/ Quyết chí ắt làm nên”
Tác giả xin chân thành cảm ơn sự chú ý lắng nghe của quý thầy cô và các bạn sinh viên Rất mong nhận được sự phản hồi, đóng góp ý kiến từ quý thầy cô và các bạn sinh viên để cho bài tham luận hoàn thiện hơn
Trân trọng cảm ơn và trân trọng kính chào!