Quản lý thông điệp truyền thông về di sản văn hóa tín ngưỡng thờ cúng hùng vươngtrên truyền hình ở việt nam hiện nay” (khảo sát từ tháng 12019 đến tháng 62020)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích trên, luận văn cần triển khai những nhiệm vụ sau: Thứ nhất: Hệ thống hóa, làm rõ những lý luận chung về quản lý thông điệp truyền thông về

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

PHÚ THỌ - 2020

Chuyên ngành: Quản lý báo chí - Truyền thông

Mã số: 8 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Đinh Thị Xuân Hoà

PHÚ THỌ - 2020

Luận văn đã đƣợc sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày…… tháng… năm 20…

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

(Ký và ghi rõ họ tên)

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn “Quản lý thông điệp truyền thông

về Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vươngtrên truyền hình ở

Việt Nam hiện nay” (Khảo sát từ tháng 1/2019 đến tháng 6/2020) là công trình

nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của TS Đinh Thị Xuân Hòa (Học

viện Báo chí và Tuyên truyền) Các số liệu nêu trong Luận văn là trung thực;

những kết luận của Luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình

nào khác; các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được trích dẫn rõ nguồn gốc

Tôi xin chịu trách nhiệm đối với luận văn của mình

Phú Thọ, ngày tháng năm 2020

Tác giả

NGÔ DUY THÀNH

LỜI CẢM ƠN

Tác giả trân trọng cảm ơn các Thầy Cô giáo Viện Báo chí, Khoa Phát thanh – Truyền hình (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), đặc biệt là TS Đinh Thị Xuân Hòa người trực tiếp hướng dẫn đã giúp tôi hoàn thành luận văn này Trân trọng cảm ơn gia đình đã tạo điều kiện, giúp đỡ cho tác giả hoàn thành luận văn

Luận văn chắc chắn sẽ còn một số thiếu sót về mặt kiến thức cũng như kỹ thuật văn bản Rất mong nhận được sự đóng góp chân thành của các nhà khoa học, quý thầy cô giáo và đồng nghiệp

Phú Thọ, ngày tháng năm 2020

Tác giả

NGÔ DUY THÀNH

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: QUẢN LÝ THÔNG ĐIỆP TRUYỀN THÔNG VỀ DI SẢN VĂN HÓA TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƯƠNG TRÊN TRUYỀN HÌNH – MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG 11

1.1 Khái niệm 11

1.2 Chủ thể, nội dung, phương thức quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình 18

1.3 Vai trò của việc quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình 27

1.4 Tiêu chí đánh giá chất lượng việc quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình 30

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THÔNG ĐIỆP TRUYỀN THÔNG VỀ DI SẢN VĂN HÓA TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƯƠNG TRÊN TRUYỀN HÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 35

2.1 Khái quát về các Đài truyền hình và các chương trình khảo sát 35

2.2 Khảo sát thực trạng quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam 39

2.3 Đánh giá chung 65

Chương 3: GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN LÝ THÔNG ĐIỆP TRUYỀN THÔNG VỀ DI SẢN VĂN HÓA TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƯƠNG TRÊN TRUYỀN HÌNH Ở VIỆT NAM 76

3.1 Một số vấn đề đặt ra 76

3.2 Giải pháp chung 78

3.3 Kiến nghị cụ thể 86

KẾT LUẬN 93

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 96 PHỤ LỤC

TÓM TẮT LUẬN VĂN

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1: Mô hình tổ chức bộ máy của đài PTTH tỉnh Phú Thọ 40

Sơ đồ: 2.2 Cơ cấu tổ chức của Đài Truyền hình Việt Nam 41

Sơ đồ: 2.3 Cơ cấu tổ chức của Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC 42

Sơ đồ 2.4 Quy trình Tổ chức sản xuất bản tin và phóng sự, tạp chí, chuyên đề trên

kênh VTC1, Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC: 53

Sơ đồ 2.5: Quy trình tổ chức, quản lý sản xuất sản phẩm truyền hình tại các Đài truyền

hình khảo sát 55

Sơ đồ 2.6: Mô hình bộ máy quản lý nội dung thông tin của VTV 59

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Thống kê số lượng bài viết thông điệp biểu tượng của lòng yêu nước, tự hào

dân tộc 43

Bảng 2.2 Thống kê số lượng bài viết truyền tải thông điệp gắn kết nhân dân các thế

hệ, tạo sự đồng thuận xã hội 45

Bảng 2.3 Thống kê số lượng bài viết truyền tải thông điệp biểu tượng Quốc gia 47 Bảng 2.4 Thống kê số lượng bài viết truyền tải thông điệp mang giá trị toàn cầu 48 Bảng 2.5 Thống kê số lượng bài viết truyền tải thông điệp di sản Văn hóa mang giá trị

lịch sử 50

Bảng 2.6: Mẫu kế hoạch tuần của phòng Thời sự, Đài PTTH Phú Thọ 54

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Tỷ lệ mức độ đánh giá các thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ

cúng Hùng Vương trên truyền hình 65

Biểu đồ 2.2: Mức độ xem truyền hình của khán giả 66 Biểu đồ 2.3: Tỷ lệ người dân theo dõi thông tin về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ

cúng Hùng Vương trên các Đài truyền hình 67

Biểu đồ 2.4: Hiệu quả tiếp nhận thông tin những chương trình về Di sản văn hóa Tín

ngưỡng thờ cúng Hùng Vương của đài VTC1 68

Biểu đồ 2.5 Tỷ lệ thay đổi nhận thức, hành vi của khán giả khi xem chương trình trên

các đài truyền hình khảo sát 69

Biểu đồ 2.6: Hạn chế trong các chương trình về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng

Hùng Vương trên các đài truyền hình 70

Biểu đồ 2.7: Tỷ lệ các nội dung công chúng mong muốn các đài truyền hình phản ánh

liên quan tới Di sản văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương 72

Biểu đồ 2.8: Đánh giá về sự phản ánh của các chương trình truyền hình về Di sản văn

hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên các đài truyền hình 73

UBND Ủy ban nhân dân

TT&TT Thông tin và Truyền thông

UNESCO

United Nations Educational, Scientific and Cutural Organization(Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hiệp quốc) VHTTDL Văn hóa Thể thao và Du lịch

PTTH Phát thanh – Truyền hình

THVN Truyền hình Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo, tín ngưỡng Người dân Việt Nam có truyền thống sinh hoạt, hoạt động tín ngưỡng từ lâu đời Các dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam đều có những tín ngưỡng riêng gắn liền với đời sống kinh tế và tâm linh của mình Song phong tục, tập quán lâu đời phổ biến nhất của người Việt và một số dân tộc thiểu số khác là việc thờ cúng tổ tiên và cúng giỗ những người đã mất Đối với người Việt Nam, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên không phải là tôn giáo, mà là một tập tục truyền thống, một đạo lý cơ bản của mỗi người và mỗi gia đình Xuất phát

từ những đặc điểm địa - chính trị và địa - văn hóa, ở Việt Nam, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên còn được phát triển thành tín ngưỡng thờ Quốc Tổ Tín ngưỡng bắt nguồn từ thời đại các Vua Hùng với niềm tin cả dân tộc Việt có cùng chung giống nòi “con Rồng cháu Tiên”, cùng chung một nguồn cội (Tổ); đồng thời thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tinh thần cố kết cộng đồng dân tộc dân tộc Ngày 06 tháng 12 năm 2012,

“Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ, Việt Nam” - tín ngưỡng đầu tiên của thế giới đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại Bởi trên thế giới, có nhiều tộc người, nhiều quốc gia thờ cúng tổ tiên ở các mức

độ khác nhau nhưng thờ cúng Hùng Vương dưới dạng thờ Quốc Tổ thì chỉ có ở người Việt và ở Việt Nam

Từ khi Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được UNESCO ghi danh, các ngành, các cấp từ Trung ương đến địa phương đã có nhiều nỗ lực nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của di sản như trong phát biểu tại Kỳ họp thứ 7 của Ủy ban Liên chính phủ công ước 2003 ở Paris vào ngày 06/12/2012 Trong đó, công tác truyền thông về

Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tới cộng đồng trong nước và quốc

tế được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ và phát huy giá trị di sản Với vai trò là phương tiện thông tin nhanh nhạy, kịp thời và rộng khắp, hàng năm, các cơ quan báo chí ở Việt Nam đã chú trọng tuyên truyền về vấn đề này Thành công trong công tác truyền thông về bảo tồn và phát huy giá trị di sản thời gian qua đó là đã lan tỏa mạnh mẽ các thông điệp về các di tích thờ Hùng Vương, danh nhân, danh tướng thời Hùng Vương trong tỉnh Phú Thọ và

khắp nơi trong nước, nước ngoài; thông tin về sự tri ân công đức tổ tiên của bà con trong nước cũng như kiều bào; thông tin là cầu nối thành chất keo bền chặt gắn nghĩa

"đồng bào"…Với ý nghĩa như vậy, hiện nay, Đền Hùng được chọn là nơi Mặt trận tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội tổ chức các chương trình, hoạt động ý nghĩa như: dâng hương báo công các Vua Hùng trước thềm Đại hội, Vinh danh Khuyến học, khuyến tài Đất Tổ, Hành trình “Tôi yêu tổ quốc tôi”… Cũng nhờ công tác truyền thông được đẩy mạnh, Phú Thọ đã và đang trở thành điểm đến trong hành trình du lịch văn hóa tâm linh về với cội nguồn dân tộc, hàng năm thu hút từ 7-8 triệu lượt khách du lịch trong nước và quốc tế và câu ca dao “Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày giỗ tổ Mùng 10 tháng 3” đã nằm lòng trong nhiều thế hệ người con dân đất Việt dù ở phương trời nào

Chính ý nghĩa cao cả đó mà truyền thông đại chúng nói chung, truyền hình nói riêng cần có trọng trách truyền thông để người dân đất Việt hiểu hơn về lịch sử, về nguồn cội, văn hóa dân tộc và hơn thế, khi truyền thông được quan tâm, đó là cơ hội

để lan tỏa giá trị văn hóa Việt trong lòng bạn bè năm châu, để thế giới hiểu về đất nước có bề dày văn hóa – lịch sử ngàn năm, từ đó thêm tin yêu, thêm tôn trọng dân tộc Việt Nam Thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở đây là những gì liên quan đến liên quan đến truyền thống đạo lý làm người,

“Uống nước nhớ nguồn” biết ơn tổ tiên khai sơn phá thạch, dựng xây đất nước; là tinh thần cố kết cộng đồng dân tộc và gắn kết cộng đồng dân tộc, sống có tình nghĩa; là đề cao mối hòa thuận với tự nhiên và khát khao đời sống thái bình; là chủ nghĩa yêu nước, tinh thần độc lập tự cường gắn liền với đoàn kết, hợp tác quốc tế trong sự nghiệp xây dựng bảo vệ Tổ quốc… Hiểu và thực hiện tốt những thông điệp đó luôn là trách nhiệm của tất cả chúng ta, đặc biệt những người có trọng trách trong xã hội Kinh nghiệm lịch sử chỉ ra rằng, ở thời kỳ nào mà ý thức về chủ quyền của đất nước, tính cố kết dân tộc, lối sống tình nghĩa và chủ nghĩa yêu nước được phát huy, thì lúc đó đất nước được ổn định, biên cương được giữ vững, xã hội có cuộc sống bình yên

Để Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cùng Hùng Vương – tài sản quý báu của dân tộc Việt Nam có được sức lan tỏa trong cộng đồng, trường tồn cùng lịch sử, là cầu nối quá khứ - hiện tại, là yếu tố đóng góp vào sự phát triển bền vững của xã hội… vấn

đề cấp thiết đặt ra đó là phải tăng cường công tác quản lý thông điệp truyền thông, sao cho thông điệp đó đến với người tiếp nhận một cách rõ ràng, thiết thực nhất, từ đó, tác động đến ý thức và hành động của các ban, ngành cũng như mỗi người dân Quản lý thông điệp là các biện pháp tác động của chủ thể quản lý là cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ quan truyền thông, người truyền thông, đến thông điệp, sao cho thông điệp đó đến với người tiếp nhận rõ ràng, nhanh chóng và hiệu quả Quan trọng là vậy, tuy nhiên, thực tế cho thấy, hoạt động truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương thời gian qua còn bộc lộ một số hạn chế nhất định, còn nặng tính sự kiện

mà chưa có tính chiến lược, những thông điệp truyền thông trong một số chương trình chưa thật rõ ràng, chưa thật đặc sắc, dễ hiểu, dẫn đến việc người dân thực hành tín ngưỡng có phần theo bản năng, pha tạp, thậm chí là mê tín, không phân biệt được tín ngưỡng này với những tín ngưỡng hay tôn giáo khác Mặt khác, các cơ quan báo chí và các Đài truyền hình nói riêng truyền thông về di sản này còn mang tính thời vụ, chủ yếu tập trung vào thời điểm tháng 3 âm lịch hàng năm Dù quá trình tác nghiệp tin, bài của phóng viên đã có sự định hướng, chỉ đạo từ lãnh đạo cơ quan, lãnh đạo phòng chuyên môn song nhìn chung còn manh mún, cách thể hiện chưa có sự sáng tạo, thậm chí nội dung dập khuôn, giống nhau Thậm chí có tình trạng vì chạy theo số lượng nên phóng viên viết thiếu cẩn trọng, chưa hiểu sâu kỹ, đưa tin tức vội vàng, thiếu chính xác, đôi khi

cố tình giật tít gây sự chú ý, tạo dư luận không tốt trong xã hội Nguyên nhân này chủ yếu xuất phát từ công tác quản lý truyền thông của các Đài Nhiều nhà đài chưa thật sâu sát, chuyên nghiệp; những người quản lý cũng như đội ngũ phóng viên còn chưa “nằm lòng” trách nhiệm tuyên truyền chuyên sâu về Di sản Văn hóa đặc biệt này của dân tộc

Từ thực tế đó, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu luận văn Thạc sỹ báo chí của

mình với chủ đề: “Quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ

cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam hiện nay” Nghiên cứu nhằm hệ thống

hóa những vấn đề liên quan đến quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa trên truyền hình, thực hiện khảo sát tại Đài truyền hình Việt Nam, Đài truyền hình kỹ thuật số VTC và Đài PT-TH Phú Thọ, với mong muốn góp một số giải pháp, kiến nghị

từ thực tiễn khảo sát để hoạt động truyền thông về vấn đề này trên truyền hình trọng tâm, chất lượng, hiệu quả hơn trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong quá trình khảo sát, tìm hiểu tài liệu để nghiên cứu về đề tài, hầu như chưa

có công trình nghiên cứu nào đi sâu nghiên cứu riêng, cụ thể về quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam Tuy nhiên, cũng có một số công trình nghiên cứu khoa học như luận văn, giáo trình, bài giảng, bài viết có một phần liên quan với đề tài, có thể tham khảo, xin tóm lược như sau:

* Nhóm thứ nhất: Tài liệu liên quan đến “Thông điệp”:

- Nguyễn Ngọc Hải (2020) Luận văn Thạc sỹ báo chí học: “Quản lý thông điệp truyền thông đối ngoại về Đại lễ Phật đản Vesak 2019 trên báo mạng điện tử (Khảo sát dữ liệu trên báo VnExpress.net, Vietnamnet.vn, Dantri.com.vn từ tháng 10/2018 đến 9/2019”; Học viện Báo chí và tuyên truyền

Luận văn Làm rõ một số vấn đề lý luận về thông điệp truyền thông đối ngoại nói chung, thông điệp truyền thông đối ngoại về tôn giáo nói riêng, những nguyên tắc

và phương thức quản lý thông điệp truyền thông đối ngoại về tôn giáo trên báo mạng điện tử Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý thông điệp truyền thông đối ngoại về Đại lễ Phật đản Vesak 2019, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm quản lý tốt thông điệp truyền thông đối ngoại về tôn giáo trong thời gian tới

- Trương Thị Hợp, (2016) Luận văn Thạc sỹ báo chí: “Thông điệp về trẻ em

trên báo điện tử dưới góc nhìn văn hóa”; Trường Đại học khoa Học Xã Hội và Nhân

Văn – Đại Học Quốc Gia Hà Nội

Luận văn tập trung nghiên cứu về quyền trẻ em trên báo chí hoặc báo chí cho trẻ em (tức là hướng đối tượng tiếp nhận là trẻ em như tờ báo Hoa học trò, Nhi đồng ) Luận văn cũng tiên phong trong việc khảo sát nội dung, hình thức của những thông điệp về trẻ em trên báo điện tử Đồng thời đánh giá chúng dưới những giá trị văn hóa như giá trị khách quan, trung thực; giá trị đạo đức và giá trị thẩm mỹ

- Bùi Thị Hồng Nhung, (2019) Luận văn “Quản lý thông điệp về quân sự trên

kênh truyền hình quốc phòng việt nam hiện nay”; Học viện Báo chí và tuyên truyền

Luận văn làm rõ những vấn đề lý luận về quản lý thông điệp về quân sự trên Kênh Truyền hình Quốc phòng Việt Nam hiện nay, luận văn tập trung khảo sát thực

trạng, chỉ ra thành công, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế trong quản lý thông điệp

về quân sự trên kênh truyền hình Quốc phòng Việt Nam, từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị hợp lý nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý thông điệp về quân sự trên truyền Quốc phòng Việt Nam trong thời gian tới

* Nhóm thứ hai: Tài liệu liên quan đến báo chí, lãnh đạo và quản lý báo chí:

- TS Hoàng Quốc Bảo (2010), Giáo trình: “Lãnh đạo và quản lý hoạt động báo

chí ở Việt Nam hiện nay”, NXB Chính trị - Hành chính Nội dung cuốn sách không chỉ

cung cấp cho người học tri thức về lãnh đạo, quản lý báo chí mà còn góp phần quan trọng vào việc hình thành năng lực tham mưu, lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và năng lực tham gia vào việc tổ chức thực hiện sự quản lý nhà nước đối với hoạt động báo chí của người cán bộ văn hóa - tư tưởng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

- PGS.TS Nguyễn Văn Dững (2012), Giáo trình: “Cơ sở lý luận báo chí” Giáo

trình cung cấp những kiến thức và hệ thống những khái niệm cơ bản của lý luận báo chí, đặc điểm, bản chất hoạt động báo chí, đối tượng, công chúng và cơ chế tác động của báo chí, về các chức năng và nguyên tắc cơ bản; về chủ thể hoạt động báo chí; vấn

đề tự do báo chí

- Lê Hương Giang (2015), Luận văn “Quản lý hoạt động truyền hình trả

tiền ở Việt Nam hiện nay”, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Luận văn nghiên cứu hiện trạng của hệ thống truyền hình trả tiềnViệt Nam trên tất cả các khía cạnh: quản lý, dịch vụ, nội dung thông tin Trên cơ sở đó nhìn nhận những vấn đề đang vướng mắc, tác động đến sự phát triển của truyền hình trả tiền Việt Nam dưới góc độ chính sách quản lý của Nhà nước và đề xuất các giải pháp để giúp truyền hình trả tiền của Việt Nam phát triển, đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng cao của công chúng

- Nguyễn Thị Hương (2019), Luận văn “Quản lý thông điệp truyền thông về

hình ảnh người phụ nữ trên báo chí thủ đô”, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Luận

văn khẳng định tính đúng đắn của lý luận, phân tích đánh giá và tổng kết thực tiễn về công tác quản lý thông điệp truyền thông, đồng thời đóng góp đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý báo chí truyền thông của các cơ quan báo chí trong giai đoạn hiện nay

* Nhóm thứ ba: Tài liệu liên quan đến Di sản Văn hóa, Tín ngưỡng

- Nguyễn Đắc Thủy (2018), Luận án Tiến sỹ“Bảo vệ và phát huy giá trị di sản

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan ở Phú Thọ”, Viện Văn hóa Nghệ thuật

quốc gia Việt Nam

Luận án tập trung hệ thống các quan điểm, cách tiếp cận mới về bảo vệ di sản Văn hóa phi vật thể, đồng thời phân tích làm rõ cách vận dụng các quan điểm lý thuyết như lý thuyết sáng tạo truyền thống; lý thuyết phát triển cộng đồng và đề xuất các giải pháp bảo vệ di sản tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan trên địa bàn tỉnh Phú Thọ một cách bền vững, đồng thời đưa ra các kiến nghị giúp các nhà quản lý các địa phương tham khảo đưa ra các chính sách bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể phù hợp đối với từng di sản

- Hoàng Chương (2014), Vai trò của báo chí trong bảo vệ Di sản Văn hóa dân

tộc, Tạp chí Văn hiến Việt Nam điện tử, ngày 19/6

Trong bài báo tác giả nêu rõ: Có thể nói vai trò của báo chí thật to lớn trong việc bảo tồn và phát huy Di sản Văn hóa dân tộc, trong mấy thập kỷ qua, báo chí đã quan tâm tuyên truyền, quảng bá văn hóa dân tộc dã góp phần làm cho nhân dân ta nhận thức đúng về văn hóa dân tộc Bất kỳ tờ báo nào kể cả chính trị, kinh tế và quân

sự đều có những chương mục dành riêng cho văn hóa, trong đó ít nhiều có nói về di dản văn hóa dân tộc Như vậy, tác giả đã khẳng định tầm qua trọng của báo chí đối với

di dản văn hóa, những đóng góp của báo chí sẽ không chỉ bảo vệ, bảo tồn sự nguyên gốc, những tinh hoa văn hóa truyền thống, mà còn đưa Di sản Văn hóa lan tỏa, vươn tới đỉnh cao của văn hóa thế giới

- Nguyễn Thu Thủy (2016), Luận văn Thạc sỹ“Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

trong xây dựng gia đình ở tỉnh Phú Thọ hiện nay”; Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Luận văn đã làm rõ một số vấn đề lý luận chung về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong xây dựng gia đình dưới góc nhìn của chủ nghĩa xã hội khoa học, nghiên cứu thực trạng và đề xuất những giải pháp phát huy giá trị thờ cúng tổ tiên trong xây dựng gia đình ở Phú Thọ

Những công trình, bài viết nêu trên tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau, song do mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng, phạm vi, nghiên cứu khác nhau nên chưa đề cập đến

việc nâng cao chất lượng quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam một cách cơ bản, có hệ thống với tính chất một đề khoa học độc lập Vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu

“Quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng

Vương trên truyền hình ở Việt Nam” không trùng lặp với các công trình khoa học đã

nghiệm thu và công bố Những tài liệu có giá trị nêu trên giúp tác giả luận văn nghiên cứu, kế thừa trong việc giải quyết các vấn đề nghiên cứu của đề tài

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn tập trung khảo sát thực trạng, chỉ ra thành công, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế trong quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam thông qua khảo sát 2 đài truyền hình lớn của quốc gia là Đài THVN và Đài truyền truyền hình thuật số VTC; đồng thời khảo sát Đài PT-TH Phú Thọ đóng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ - nơi có Khu di tích lịch

sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng Từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị hợp lý nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý thông điệp truyền thông về vấn đề này trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn cần triển khai những nhiệm vụ sau:

Thứ nhất: Hệ thống hóa, làm rõ những lý luận chung về quản lý thông điệp truyền

thông về di sản; Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương (khái niệm, nội dung, phương thức, công cụ quản lý; vai trò của quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn

hóa trên truyền hình và tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động quản lý…)

Thứ hai: Khảo sát thực trạng hoạt động quản lý thông điệp truyền thông về Di

sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên Đài THVN, Đài truyền hình kỹ thuật số VTC và Đài PT-TH Phú Thọ, chỉ rõ kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế

Thứ ba: Đề xuất giải pháp và kiến nghị phù hợp nhằm nâng cao chất lượng hoạt

động quản lý thông điệp truyền thông về Di sản tín văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tiến hành khảo sát các chương trình phát sóng về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tại 3 cơ quan: Đài Truyền hình Việt Nam, Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC và Đài PT-TH Phú Thọ, từ tháng 1/2019 đến tháng 6/2020

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của đề tài là dựa trên quan điểm chủ trương của Đảng, pháp luật của nhà nước Việt Nam về văn hóa, tín ngưỡng; các lý thuyết về truyền thông, quản lý truyền thông; báo chí, quản lý báo chí, báo chí truyền hình

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng kết hợp một số phương pháp sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả thu thập, nghiên cứu, kế thừa những tài liệu đã được các tác giả công bố như sách, báo, luận văn về quản lý, thông điệp, văn hóa, tín ngưỡng… nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

- Phương pháp phân thống kê:

Phương pháp này được thực hiện với các tác phẩm truyền hình liên quan đến Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên sóng truyền hình VTV, VTC và truyền hình Phú Thọ PTV để chỉ ra những điểm mạnh, hạn chế trong thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và quản lý thông điệp truyền thông về vấn đề này Trên cơ sở đó, đưa ra những giải pháp thiết thực, hiệu quả trong công tác quản lý thông điệp truyền thông

- Phương pháp điều tra xã hội học:

Tác giả phát phiếu khảo sát 200 khán giả truyền hình để thu thập những nội dung liên quan đến Luận văn Để thu được kết quả tập trung nhất, tác giả phát 100

phiếu cho người dân sinh sống trên địa bàn nội thành của Hà Nội và 100 phiếu cho người dân sinh sống tại tỉnh Phú Thọ

Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu và thể hiện, Luận văn cũng kết hợp sử dụng một số phương pháp như: So sánh, đối chiếu, thống kê, phân tích, tổng hợp, nghiên cứu thực tiễn Đồng thời tham khảo một số giáo trình để đối chiếu giữa lý thuyết và thực tế quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa trên truyền hình ở Việt Nam

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa khoa học

Luận văn hệ thống và làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam; kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung lý thuyết vào quá trình thực tiễn quản lý và giảng dạy các bộ môn liên quan đến quản lý, quản lý thông điệp báo chí nói chung, quản lý thông điệp về Di sản Văn hóa trên truyền hình nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn tập trung chỉ ra những ưu và nhược điểm của vấn đề quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam, từ đó đề xuất những giải pháp hữu hiệu để nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý hoạt động này trong thời gian tới Kết quả của Luận văn cũng như công trình nghiên cứu là những gợi ý, cũng như tài liệu tham khảo cho các cơ quan và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực quản lý thông điệp truyền thông và báo chí về Di sản Văn hóa

7 Đóng góp mới của Luận văn

Kết quả nghiên cứu của Luận văn góp phần hệ thống, làm rõ hơn những vấn đề

lý luận về quản lý thông điệp nói chung và quản lý thông điệp truyền thông về Di sản

Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam nói riêng hiện nay Qua đó đánh giá thực trạng và nhận diện những vấn đề mới đang đặt ra trong việc quản lý và đề xuất những phương hướng cơ bản và giải pháp nâng cao chất lượng quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa trên truyền hình ở Việt Nam hiện nay

Kết quả nghiên cứu của Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan

và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực quản lý thông điệp truyền thông và báo chí về Di sản Văn hóa

8 Kết cấu của Luận văn

Trong luận văn, ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính, luận văn bao gồm 3 chương, 10 tiết

Chương 1: Quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ

cúng Hùng Vương trên truyền hình - Một số vấn đề lý luận

Chương 2: Thực trạng quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín

ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng

quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình ở Việt Nam

Chương 1 QUẢN LÝ THÔNG ĐIỆP TRUYỀN THÔNG VỀ DI SẢN VĂN HÓA TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƯƠNG TRÊN TRUYỀN HÌNH

Theo C.Mác thì: “Quản lý là một chức năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất xã

hội của quá trình lao động” [22, tr 29-30] Luận điểm này của C.Mác có thể áp dụng

với mọi hoạt động chung của con người trong xã hội Quản lý chỉ xuất hiện trong quá trình lao động

Theo Từ điển Tiếng Việt, quản lý là “trông nom, coi giữ” là “trông coi và giữ

gìn theo những yêu cầu nhất định Giúp tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [21 tr 303] Khái niệm này được mô tả cụ thể, rõ ràng hơn

Chính vì, quản lý đó là “trông nom, coi giữ” vì vậy, quản lý là hoạt động có chủ đích;

là điều làm nên sự khác biệt giữa con người và các đối tượng khác

Từ những quan niệm nêu trên, kết hợp với thực tiễn có thể thấy, quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định, thể hiện mối quan hệ giữa hai

bộ phận là chủ thể quản lý và khách thể quản lý Đó chính là mối quan hệ ra lệnh - phục tùng, không đồng cấp và có tính bắt buộc Như vậy, quản lý là một yếu tố khách quan của mọi quá trình lao động xã hội, bất kể dưới hình thái xã hội nào, quản lý cần thiết đối với mọi lĩnh vực hoạt động trong xã hội, là một yếu tố quan trọng và quyết định nhất đến sự phát triển của mỗi tổ chức, mỗi quốc gia

Từ những phân tích trên, tác giả xin khái quát và đưa ra cách hiểu của mình về quản lý

như sau để tiện cho quá trình nghiên cứu tiếp sau: “Quản lý là sự tác động liên tục có

tổ chức, có định hướng, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý để chỉ huy, điều khiển, liên kết các yếu tố tham gia vào hoạt động thành một chỉnh thể thống nhất, điều hoà hoạt động của các khâu một cách hợp quy luật nhằm đạt đến mục tiêu xác định trong điều kiện biến động của môi trường”

1.1.2 Thông điệp truyền thông

1.1.2.1 Thông điệp

Trong tiếng Anh và tiếng Pháp, người ta dùng chữ "Message" để chỉ "thông điệp" Nó cũng có thể hiểu là lời phán truyền, truyền đạt, truyền thông

Theo Từ điển tiếng Việt thì “Thông điệp” có nghĩa là “điều quan trọng muốn

gửi gắm thông qua một hình thức hoạt động, một việc làm mang tính biểu trưng nào đó” [21, tr.253]

Trong cuốn “Truyền thông dân số sức khỏe sinh sản và phát triển” các tác giả

Tạ Ngọc Tấn, Phạm Đình Huỳnh, Lương Khắc Hiếu và cộng sự, cho rằng: “Thông

điệp là nội dung thông tin về một vấn đề nào đó được trao đổi từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận Thông điệp truyền thông chứa đựng những thông tin mà người truyền thông muốn chia sẻ với đối tượng của mình” [26, tr.65] Khái niệm này cho thấy thuật

ngữ thông điệp được dùng trong lĩnh vực truyền thông Thông điệp là một phát ngôn hoàn chỉnh dành cho một nhóm đối tượng cụ thể, trong một hoàn cảnh nhất định nhằm đạt tới mục tiêu đã đề ra

Trong cuốn “Truyền thông lý thuyết và kỹ năng cơ bản”, tác giả Nguyễn văn Dững (chủ biên), Đỗ Thị Thu Hằng quan niệm rằng: “Thông điệp là nội

dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận Thông điệp chính là những tâm tư, tình cảm, mong muốn, đòi hỏi, ý kiến, hiểu biết, kinh nghiệm sống, tri thức khoa học - kỹ thuật được mã hoá theo một hệ thống

ký hiệu nào đó Hệ thống này phải được cả bên phát và bên nhận cùng chấp nhận và có chung cách viết - tức là có khả năng giải mã Tiếng nói, chữ viết, hệ thống biển báo, hình ảnh, cử chỉ biểu đạt của con người được sử dụng để chuyển tải thông điệp” [2, tr.13]

Trong khái niệm này đã chỉ ra biểu hiện nội dung cốt lõi của thông điệp cũng như hình thức thể hiện thông điệp Qua khái niệm này có thể thấy thông điệp không phải là con số đơn thuần, sự liệt kê đơn thuần mà thông điệp thể hiện cốt lõi ý chí của con người (người truyền thông) về một việc gì đó muốn truyền cho người khác, đó là: tâm tư, tình cảm, mong muốn, đòi hỏi, ý kiến, hiểu biết, kinh nghiệm sống, tri thức khoa học - kỹ thuật…

Qua nghiên cứu tác giả cho rằng khái niệm về thông điệp của tác giả Nguyễn

Văn Dững, Đỗ Thị Thu Hằng trong cuốn “Truyền thông lý thuyết và kỹ năng cơ bản” khá đầy đủ Tác giả luận văn xin phép được kế thừa khái niệm này để nghiên cứu

những phần tiếp sau của luận văn

1.1.2.2 Truyền thông

Trước hết, truyền thông được hiểu là phương thức tác động tới tâm lý của con người, nhằm điều khiển ý thức, tâm thế và quan điểm của người nhận tin theo các mục tiêu đã định từ trước Bên cạnh đó, truyền thông là một quá trình thông tin thể hiện ở chỗ các thông điệp truyền đạt từ người truyền tin gây ảnh hưởng tới nhận thức, tình cảm và hành vi của người nhận tin Mặt khác, truyền thông cũng là một quá trình nhận thức mà người nhận tin đã sử dụng cảm giác, tư duy, tình cảm và thái độ của mình để lĩnh hội nhận thức thông điệp và điều khiển hành vi

Đối tượng của truyền thông đó là các quan điểm, tâm thế, thái độ của người nhận tin Trong hoạt động truyền thông, người truyền tin luôn có ý thức tác động và người nhận tin bằng cách sử dụng các quy luật tâm lý để truyền đạt, giáo dục, thuyết phục nhằm thay đổi hành vị và cách ứng xử của họ

Hoạt động truyền thông như một hệ thống thống nhất, chứa đựng 4 yếu tố cơ bản: nguồn truyền tin, thông điệp, kênh và người nhận tin Hiệu quả và chất lượng của hoạt động này phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm, tính chất sự phối hợp, tác động và ảnh hưởng qua lại giữa các yếu tố trên, cũng như môi trường văn hóa, xã hội của cộng đồng dân cư nơi hoạt động đó được tiến hành

Hoạt động truyền thông như một hiện tượng kinh tế, tâm lý, văn hóa, xã hội đóng góp to lớn cho sự phát triển văn minh xã hội loài người

Như vậy, kết hợp thuật ngữ “truyền thông” và “thông điệp” có thể hiểu: thông

điệp truyền thông là toàn bộ nội dung cốt lõi phản ánh ý chí chủ quan của chủ thể

truyền thông tác động vào tâm lý, nhận thức của đối tượng tiếp nhận nhằm thay đổi

theo nghĩa Hán Việt là những tài sản có giá trị của quá khứ còn tồn tại trong cuộc sống

đương đại và tương lai Di là để lại, còn lại, dịch chuyển, chuyển lại Sản là tài sản, là

những gì quý giá, có giá trị

Trong Những vấn đề văn hoá trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay của tác

giả Hoàng Vinh, “Di sản văn hoá” có cách quan niệm như sau: Di sản văn hoá là toàn

bộ sản phẩm do các thành viên trong cộng đồng dân tộc sáng tạo, thể hiện dưới dạng những đối tượng vật thể (hữu hình) và phi vật thể (vô hình) mang tính biểu tượng, được lan tỏa (vô thức) và trao truyền (hữu thức) từ cộng đồng này sang cộng đồng khác, từ thế hệ trước cho thế hệ sau [19, tr 25] Theo quan niệm này, Di sản văn hóa là tất cả những giá trị vật thể và phi vật thể do con người sáng tạo ra, được truyền từ đời này qua đời khác nhằm thoả mãn nhu cầu về vật chất và tinh thần

Năm 2001, Luật Di sản văn hoá được Quốc hội khóa X, kỳ họp thứ 9 thông

qua, thuật ngữ “di sản văn hoá” chính thức được xuất hiện trong văn bản pháp quy cao nhất và được sử dụng phổ biến

Từ những quan niệm nêu trên, kết hợp với tìm hiểu thực tiễn có thể khái quát:

Di sản văn hóa là tài sản, là “báu vật” của thế hệ trước để lại cho thế hệ sau Đó có thể là các tài sản như các tác phẩm nghệ thuật dân gian, các công trình kiến trúc, các tác phẩm điêu khắc, các tác phẩm văn học tiêu biểu mang tính biểu tượng Khái niệm

di sản là một khái niệm tiến triển, vận động thay đổi theo thời gian Ngày nay khái niệm di sản không hoàn toàn đồng nhất với khái niệm tài sản từ quá khứ nữa Bởi lẽ không phải bất cứ cái gì của quá khứ cũng được coi là di sản Di sản là sản phẩm của quá khứ nhưng đó là quá khứ đã được chọn lựa

1.1.3.2 Di sản Văn hóa phi vật thể

Năm 2009, Luật Di sản văn hoá sửa đổi, bổ sung, chỉ ra DSVH bao gồm

DSVH vật thể và DSVH phi vật thể [29] Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh

thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, dược học cổ truyền, về văn hoá ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác

Tại Khoản 1 điều 2 trong Công ước bảo vệ Di sản phi vật thể của UNESCO

năm 2003 đã định nghĩa: DSVHPVT được hiểu là các tập quán, các hình thức thể hiện,

biểu đạt, tri thức, kỹ năng và kèm theo đó là những công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và các không gian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng, các nhóm người và trong một số trường hợp là các cá nhân, công nhận là một phần Di sản Văn hóa của họ [50]

Như vậy, qua phân tích nêu trên, kết hợp với thực tiễn có thể thấy có rất nhiều

quan niệm về Di sản văn hóa phi vật thể Để phục vụ cho nghiên cứu luận văn này, tác

giả luận văn xin phép được sử dụng khái niệm Di sản văn hóa phi vật thể theo Luật Di sản văn hóa của nước CHXHCNVN đã nêu trên vì khái niệm này bao quát được nội hàm và ngoại diên thuật ngữ

1.1.4 Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

- Tín ngưỡng

Trong tác phẩm Văn hoá Việt Nam đỉnh cao Đại Việt, Nguyễn Đăng Duy đã

viết: "Tín ngưỡng là niềm tin và ngưỡng mộ của con người vào lực hượng siêu nhiên,

thần bí, hoặc do con người tưởng tượng ra những vị thần linh đến mức họ cho rằng những lực lượng ấy có ảnh hưởng, chi phối đời sống, số phận của con người và gây thành một nếp sống xã hội theo niềm tin thiêng liêng ấy” [41, tr 351] Cũng bàn về tín

ngưỡng, GS Đặng Nghiêm Vạn cho rằng: "Trong tín ngưỡng phải có yếu tố thiêng

liêng liên quan đến một thế giới vô hình, đến những siêu linh, mà chính con người tưởng tượng và sáng tạo ra nó [37, tr 67]

Hai quan niệm này đều có điểm chung cho thấy: Tín ngưỡng là một hiện tượng tâm lý – xã hội, là niềm tin của con người; đối tượng của tín ngưỡng là một lực lượng

vô hình mà con người tạo ra bằng trí tưởng tượng của mình, có tính linh thiêng, huyền

bí Tín ngưỡng ảnh hưởng chi phối hành động, ứng xử của cá nhân và cộng đồng và được hiện thực hoá thành hiện tượng tâm lý xã hội

Còn theo tác giả M Scott, khi nghiên cứu về tín ngưỡng cho rằng: "Chúng ta

dường như có xu hướng định nghĩa hai chữ tín ngưỡng một cách quá hạn hẹp Ta thường chỉ coi rằng tín ngưỡng phải gắn liền với một niềm tin nào đó vào Thượng đế, hoặc phải gắn liền với một số thực hành nghi lễ, hoặc phải là thành viên trong một cộng đồng phụng sự” [45, tr 5] Theo M Scot, tín ngưỡng chính là sự cảm nhận của

con người về thế giới mà họ đang sống, về cuộc sống xung quanh họ và về vị trí của bản thân họ trong thế giới đó

Khi xem xét và phân tích các ý kiến khác nhau về tín ngưỡng, có thể hiểu: Tín

ngưỡng là chỉ lòng tin (đức tin) và sự ngưỡng mộ của con người vào một lực lượng siêu nhiên nào đó và lực lượng siêu nhiên đó có sức mạnh tác động đến con người và chi phối đời sống con người

- Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Trong đời sống tinh thần của người Việt, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên có một vị trí

và ý nghĩa hết sức đặt biệt Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên bắt nguồn từ quan niệm của người Phương Đông nói chung và người Việt nói riêng về mối quan hệ mật thiết giữa những người đang sống và những người đã mất trong cùng một cộng đồng Đối với cộng đồng, Hùng Vương còn là ông Tổ nghề nông, có công dạy dân cày ruộng, cấy lúa, là Thánh vương ban linh khí cho đất đai, vạn vật, con người sinh sôi nảy nở, mùa màng bội thu Với ý thức sâu sắc về Quốc Tổ, người Việt Nam đã đi từ sự tôn thờ tổ tiên, gia đình, dòng

họ mình đến chỗ tôn thờ Tổ Hùng của cả nước, hay nói cách khác, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là đỉnh cao của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của Việt Nam Như cố GS Trần

Quốc Vượng đã nói: “Đây không phải là Tổ của riêng một gia đình, riêng một dòng họ,

riêng một xóm làng, thậm chí riêng một vùng, mà là Tổ của cả nước” [20, tr.109.]

Như vậy, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là một tín ngưỡng dân gian, thể hiện niềm tin của con người vào Vua Hùng - một vị thủy tổ, một quân vương chăm lo cuộc sống của nhân dân đã được người dân thiêng hóa trở thành đấng thần linh Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là một bộ phận cấu thành của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam Loại tín ngưỡng này được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Việt Nam ghi vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia (đợt 1) và được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại từ năm 2012

1.1.5 Truyền hình

Theo quyển Cơ sở lý luận báo chí viết: Truyền hình là kênh truyền thông đại

chúng ra đời sau, kế thừa dược các thế mạnh của các kênh trước đó, như điện ảnh, báo in, phát thanh và ngày nay đang tận hưởng" tối đa môi trường truyền thông số trên mạng internet" Đồng thời cũng cho rằng: "Truyền hình là kênh truyền thông truyền tải thông điệp bằng hình ảnh động với nhiều sắc màu vốn có từ cuộc sống cùng với lời nói, âm nhạc, tiếng động [4, tr.118]

Chính vì thế mà trong quyển: Sản xuất chương trình truyền hình cho rằng:

Chương trình truyền hình đề cập đến các vấn đề của đời sống xã hội không phải một cách ngẫu nhiên như vẫn diễn ra, mà nó thường truyền tải thông tin từ ngày này qua ngày khác, nhằm phục vụ một đối tượng công chúng xác định Nội dung của chương trình truyền hình trực tiếp làm sâu sắc đến các tư tưởng, các chủ đề, dần dần tạo nên ý thức công chúng thế giới quan hiện đại [13, tr.30]

Từ những ý kiến trên, có thể thấy, truyền hình là một loại hình phương tiện truyền thông đại chúng chuyển tải thông tin bằng hình ảnh động và âm thanh Sự xuất hiện của truyền hình như một điều thần kỳ trong sáng tạo của con người với sự kết hợp giữa hình ảnh động và âm thanh, truyền hình mang lại cho con người cảm giác về cuộc sống rất thật đang hiện diện trước mắt Đó là cuộc sống thật nhưng đã được cô đọng lại, làm giàu thêm về ý nghĩa, làm sáng rõ hơn hình thức và làm phong phú hơn về những khía cạnh, bình diện đường nét sinh động

1.1.6 Quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình

Từ những nghiên cứu cùng những quan niệm về “Quản lý”, “thông điệp Truyền thông”, “Di sản Văn hóa” và “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” được phân tích, luận giải như nêu trên, tác giả luận văn xin kết nối các khái niệm trên lại đưa ra quan niệm của mình về khái niệm “Quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình” để phục vụ cho quá trình nghiên cứu

tiếp sau như sau: “Quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ

cúng Hùng Vương trên truyền hình là tổng thể các biện pháp tác động của chủ thể quản lý là các cơ quan truyền thông, người truyền thông đến thông điệp Di sản Văn

hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, sao cho thông điệp đó đến với người tiếp nhận

rõ ràng, hiệu quả nhất”

Quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình là quản lý làm sao cho những thông điệp quan trọng đến được với công chúng ngắn gọn, rõ ràng, người tiếp cận hiểu được ý chí, nguyện vọng, mong muốn, ý đồ của người chuyển tải thông điệp và cao hơn, từ tiếp nhận thông điệp đó sẽ biến thành hành động trong mỗi người tiếp nhận Những thông điệp đó phải thể hiện được đúng định hướng chính trị của Đảng và Nhà nước, đảm bảo phục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng, không trái với các nguyên tắc, quy định pháp luật đề ra; thông điệp như một động lực khiến công chúng muốn có những hành động tích cực góp phần bảo vệ, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp, lâu đời của dân tộc

Trong luận văn, tác giả tiếp cận vấn đề quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên sóng của Đài truyền hình Việt Nam, Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC và Đài PTTH Phú Thọ Thông điệp ở đây là thông điệp khẳng định: Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là biểu tượng của lòng yêu nước, tự hào dân tộc; là sự gắn kết nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội; là một biểu

tượng Quốc gia; có giá trị toàn cầu; mang giá trị lịch sử

Vấn đề quản lý thông điệp truyền thông nói chung thuộc về thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước về báo chí, cơ quan lãnh đạo Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC và Đài PTTH Phú Thọ và sự chỉ đạo hướng dẫn của Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin & Truyền thông; Ban tuyên giáo Tỉnh ủy Phú Thọ và Sở TT&TT tỉnh Phú Thọ

1.2 Chủ thể, nội dung, phương thức quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình

1.2.1 Chủ thể quản lý và đối tượng quản lý

trong cộng đồng, xã hội thì cần phải có quản lý Và hoạt động này liên quan đến hai phân hệ đối tượng đó là chủ thể quản lý và khách thể quản lý

Các cơ quan quản lý báo chí gồm:

- Chủ thể quản lý là cơ quan quản lý nhà nước về báo chí truyền thông ở Trung ương

Theo quy định tại Luật Báo chí 2016, cơ quan quản lý Nhà nước về báo chí bao gồm: Chính phủ, Bộ Thông tin và Truyền thông, các bộ, cơ quan quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với Bộ Thông tin và truyền thông thực hiện quản lý nhà nước về báo chí

- Chủ thể quản lý là cơ quan quản lý nhà nước về báo chí ở địa phương:

Đó là UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Giúp việc cho UBND

về quản lý nhà nước về báo chí ở địa phương là Sở Thông tin và Truyền thông các tỉnh, thành phố; đồng thời, thực hiện chủ trương quy hoạch báo chí, soạn thảo mới, cụ thể hóa, hướng dẫn việc thực hiện các văn bản pháp quy về báo chí trên cơ sở nội dung của Luật Báo chí

- Chủ thể quản lý là cơ quan quản lý trực tiếp hoạt động báo chí

Đó chính là Ban lãnh đạo cơ quan báo chí Chủ thể quản lý hoạt động tác nghiệp của phóng viên, nhà báo ở cơ quan báo chí được phân theo nhiều cấp: cấp Đài, cấp phòng/ban

Trong khuôn khổ phạm vi luận văn này, tác giả đề cập tới quản lý ở 2 cấp: Thứ nhất: quản lý trực tiếp là Ban lãnh đạo các Đài truyền hình; Thứ hai: cấp quản lý cao hơn là UBND tỉnh và Sở Thông tin & Truyền thông của tỉnh

Việc quản lý nhà nước ở cấp Trung ương (Bộ TT&TT), tác giả luận văn sẽ nghiên cứu vào một dịp khác

1.2.1.2 Đối tượng quản lý

Đối tượng quản lý đó là thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương mà đài THVN, Đài VTC và Đài PT-TH Phú Thọ sản xuất, phát sóng trên các chương trình Thời sự, Chuyên mục

1.2.2 Nội dung quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình

Các cấp quản lý, đặc biệt là cấp quản lý của Đài, của Ban (phòng) trong Đài quản lý một số nội dung sau:

- Chỉ đạo xây dựng những nội dung thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương cần truyền thông

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có nhiều nội dung, khía cạnh để nhìn nhận Nhưng có một số nội dung (thông điệp) tiêu biểu, mang tính biểu tượng cần truyền thông như sau:

+ Truyền thông thông điệp: tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là biểu tượng của lòng yêu nước, tự hào dân tộc

Cùng với một số loại hình tín ngưỡng khác, thờ cúng Hùng Vương đã trở thành đạo lý “uống nước nhớ nguồn” độc đáo và sống động trong đời sống tinh thần, tâm linh của dân tộc Việt Nam Giá trị ấy đã hợp lưu vào dòng chảy văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam, góp phần bồi đắp lòng yêu nước thương nòi Niềm tin về một ông Tổ chung đã củng cố tâm thức của cộng đồng các dân tộc Việt Nam về tiềm thức chung một bọc trứng, như cây một gốc, sông một nguồn Chính vì vậy, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã góp phần vun đắp niềm tự hào dân tộc Hồ Chủ Tịch đã nói rằng "Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải củng nhau giữ lấy nước" Ý thức quan hệ dân tộc: nhà và nước, nước và nhà, nước mất thì nhà tan, nước giàu thì dân mạnh… giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống tâm linh của cả dân tộc

+ Truyền thông thông điệp: tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là yếu tố gắn kết nhân dân các thế hệ, tạo sự đồng thuận xã hội

Tinh thần cố kết cộng đồng dân tộc, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc được hình thành bởi niềm tin có chung một cội nguồn là “con Lạc cháu Hồng”, mọi người đều là “đồng bào” Đó cũng chính là sức mạnh để trợ giúp nhau khi hoạn nạn, mất mùa, chống thiên tai, địch họa giúp dân tộc ta vững vàng trước mọi đe dọa của giặc ngoại xâm Lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng người Việt ngay

từ thời tiền sử đã gắn kết các bộ phận trong kết cấu xã hội nguyên thủy thành một khối ngày càng thống nhất trong quá trình dựng nước và giữ nước

Trong điều kiện đó, tình yêu giữa con người với con người gắn liền với tình yêu quê hương, đất nước, với tình hữu nghị, hợp tác và thân thiện với các cộng đồng, quốc gia láng giềng để cùng nhau phát triển, mưu cầu hạnh phúc cho tất cả các quốc gia

Thông điệp về sự gắn kết nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội là tất cả mọi giai cấp, tầng lớp, đảng phái, dân tộc, không phân biệt dân tộc thiểu số hay đa số, người theo hay không theo một tôn giáo nào, không phân biệt “già, trẻ, gái trai”, người Việt Nam sống ở trong nước hay kiều bào ta đang định cư ở nước ngoài đều đoàn kết vì một mục tiêu chung xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp, hùng cường

+ Truyền thông thông điệp: tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là một biểu

tượng Quốc gia

Thực tế cho thấy, mỗi quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đa sắc tộc, đa tôn giáo đều xây dựng cho mình một biểu tượng nào đó nhằm tập hợp và quy tụ tất cả các nhóm người khác nhau cùng sinh sống trên một lãnh thổ; củng cố sự đoàn kết và bảo tồn sự phát triển của quốc gia ấy Biểu tượng đó có thể là một nhân vật truyền thuyết, một anh hùng lịch sử hay một nhân vật tôn giáo… miễn là có thể quy tụ được tất cả mọi người với những lý tưởng, những suy nghĩ khác nhau vì sự cường thịnh của quốc gia đó Đối với người Việt Nam, một trong những biểu tượng đó là Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, vị Quốc Tổ của cả nước

Có thể nói, hầu hết các dân tộc sinh sống trên đất nước Việt Nam đều có tục thờ cúng tổ tiên Riêng đối với người Việt, một tộc người chiếm đa số, tập tục này ăn sâu vào tâm thức của họ từ đời này qua đời khác, thế hệ nọ tiếp nối thế hệ kia và được duy trì một cách lâu bền Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương như một sự tiếp nối của tín ngưỡng thờ cúng để trở thành một biểu tượng phản ánh sự cố kết của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và dần trở thành một biểu tượng quốc gia

Những người con Đất Việt dù ở phương nào cũng nhận là con cháu các Vua Hùng, cùng chung một tổ, một giọt máu đào Trong rất nhiều các sự kiện mà đất, nước, chân nhang tại Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Đền Hùng ở tỉnh Phú Thọ đã được làm lễ để tiến dâng nơi thờ tự vua Hùng ở những nơi biên giới, hải đảo của Tổ quốc, coi đó sự hiện hữu thiêng liêng của các vị Vua Hùng Nhiều đường phố, đại lộ, quảng trường, công viên… tại các thành phố lớn được đặt tên Hùng Vương Người Việt sống tại các nước trên thế giới cũng đang xây dựng các đền thờ Hùng Vương với tâm niệm hướng về quê cha đất tổ

Tất cả những hoạt động ấy cho thấy, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã và đang được đề cao và khẳng định như là một biểu tượng quốc gia, một vị Tổ chung và duy nhất của cả đất nước Việt Nam

+ Truyền thông thông điệp: tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương mang giá trị toàn cầu

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là một loại hình tín ngưỡng dân gian được lưu truyền lâu đời ở Việt Nam, mà trọng tâm là tỉnh Phú Thọ Loại tín ngưỡng này được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Việt Nam ghi vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (đợt 1) và được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại từ năm 2012 Tính đến thời điểm này, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là di sản duy nhất ở loại hình tín ngưỡng của Việt Nam được UNESCO vinh danh do những giá trị toàn cầu nổi bật về sự phổ cập rộng rãi và truyền thống lâu đời bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của cộng đồng các dân tộc Việt Nam

+ Truyền thông thông điệp: Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là di sản văn

hóa mang giá trị lịch sử

Đối với người Việt, việc thờ cúng tổ tiên, ông bà đã trở thành tín ngưỡng gốc,

có ý nghĩa gắn kết các cá nhân vào tổ chức cộng đồng, tạo nên tính thống nhất cộng đồng xuyên suốt quá trình lịch sử dân tộc Mặc dù tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương mang đậm yếu tố truyền thuyết, huyền thoại, đan xen giữa cái hư và cái thực, song có thể khẳng định rằng, nó được xây dựng trên nền tảng của một thời đại có thực trong lịch sử của dân tộc, như C.Mác đã nói: “Nhà nước ấy, xã hội sản sinh ra tôn giáo” [22, tr.569.] Kết quả nghiên cứu của các ngành khảo cổ học, dân tộc học, lịch sử đã chứng minh điều đó Hơn thế nữa, giá trị lịch sử ấy đã được “thiêng hóa”, đi vào tâm thức của con dân Đất Việt một cách tự nhiên qua hàng nghìn năm lịch sử, trở thành một tín ngưỡng thờ cúng vị thần chủ của cả cộng đồng quốc gia dân tộc Đây là nét đặc sắc, độc đáo mà ít dân tộc nào trên thế giới có được

- Chỉ đạo triển khai, tổ chức sản xuất và truyền phát các thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã xây dựng

+ Phân công nhân sự

Trong quy trình sản xuất các tác phẩm báo chí thì yếu tố con người là quan trọng nhất bởi trình độ chuyên môn nghiệp vụ, sự đa năng của nhà báo mang tính quyết định chất lượng thông tin Do đó, việc tuyển chọn, lựa chọn, bố trí đội ngũ phóng viên theo dõi các mảng, lĩnh vực phải được quản lý chặt chẽ, hiệu quả

Bám sát định hướng, chiến lược phát triển báo chí địa phương, chỉ đạo của cơ quan quản lý cấp trên, Ban lãnh đạo cơ quan báo chí xác định các thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, từ đó, phân công nhiệm

vụ cụ thể cho từng phòng, ban xây kế hoạch tuyên truyền hàng tháng, hàng tuần phù hợp với định hướng thông tin tuyên truyền Hoạt động tác nghiệp của phóng viên, nhà báo sẽ dựa trên kế hoạch do Lãnh đạo, quản lý cơ quan báo chí đó xây dựng Trong đó, chỉ rõ những nội dung trọng tâm, những thời điểm quan trọng cần tổ chức các hoạt động thông tin cho phòng, từng phóng viên

Ngoài xây dựng kế hoạch thông tuyên tuyên truyền cứng hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng, phóng viên sẽ thực hiện những nhiệm vụ đột xuất do mình đề xuất hoặc do lãnh đạo cơ quan, lãnh đạo phòng phân công, chỉ đạo để thông tin đáp ứng tính thời sự

+ Quản lý quá trình tác nghiệp

Để quản lý, kiểm soát hoạt động tác nghiệp của phóng viên, nhà báo, Ban Lãnh đạo cơ quan báo chí cần xây dựng được bộ máy nội bộ nhằm chỉ đạo, hướng dẫn tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ phóng viên trên cơ sở chương trình, kế hoạch tuyên truyền và những nhiệm vụ trọng tâm của cơ quan báo chí

Đội ngũ lãnh đạo phụ trách các phòng chuyên môn thực hiện nhiệm vụ thẩm định, kiểm soát hoạt động tác nghiệp của phóng viên, đảm bảo xuyên suốt quy trình tác nghiệp của phóng viên từ khâu lựa chọn đề tài, tổ chức thực hiện và hoàn thiện tác phẩm

> Lựa chọn đề tài: Người quản lý phải nắm được đề tài do các phòng đăng ký, đảm bảo khi phát sóng sẽ được công chúng quan tâm

> Tác nghiệp tại hiện trường: Khâu này dù người quản lý không trực tiếp tham gia nhưng cần có phương pháp kiểm tra, giám sát để đảm bảo tác nghiệp đầy đủ nội dung và đúng quy trình

> Hoàn thiện tác phẩm: đây là khâu cuối cùng thể hiện tác phẩm và người quản

lý phải giám sát chặt chẽ khâu này để đảm bảo chất lượng

Xuyên suốt trong quá trình tác nghiệp, phóng viên phải tuân thủ tuyệt đối những quy định và các nội dung có liên quan được thể hiện trong Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

+ Quản lý thời lượng thông điệp, thời điểm phát sóng

Đây là một nội dung quan trọng mà hoạt động quản lý cần hướng tới bởi hoạt động quản lý góp phần điều tiết tần suất phát sóng các chương trình về văn hóa nói chung, về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương nói riêng, cân đối với tổng thể các chương trình khác trong kết cấu chung của mỗi kênh, mỗi Đài truyền hình Đội ngũ lãnh đạo phụ trách các phòng chuyên môn thực hiện nhiệm vụ thẩm định, kiểm soát nội dung thông tin, xác định thời lượng của thông điệp có vai trò quyết định đến khả năng tiếp nhận thông tin của khán giả đối với sản phẩm báo chí sao cho thông điệp truyền thông không được quá dài, phải rõ ràng, dễ hiểu Mặt khác, thời điểm phát sóng cũng là một trong các yếu tố quan trọng để các thông điệp truyền thông tới được với công chúng Nếu như ở loại hình báo điện tử, độc giả có thể đọc bài viết của tác giả bất cứ thời điểm nào trong ngày, hoặc có thể đọc lại nhiều lần thì ở báo hình, việc khán giả có theo dõi được sản phẩm báo chí hay không tùy thuộc rất nhiều vào khung giờ phát sóng; phát ở khung giờ vàng Thời sự 19h chắc chắn sẽ thu hút sự quan tâm của khán giả hơn là các khung giờ khác trong ngày

+ Quản lý thông điệp phát sóng và phản hồi (duyệt trước phát sóng; chỉ đạo phản hồi sau phát sóng…)

Đây là công đoạn quan trọng đưa sản phẩm báo chí đến với công chúng Quản

lý thông điệp phát sóng để nội dung thông điệp khi đến với công chúng phải đảm bảo tính chính xác, mang lại lợi ích cho quốc gia, dân tộc Nếu không có sự quản lý chặt chẽ thì sản phẩm báo chí khi đăng tải, phát sóng có thể gây khó hiểu cho công chúng, thậm chí hiểu sai về thông điệp muốn truyền tải, vô hình chung tạo ra cái nhìn thiếu tích cực trong cộng đồng về chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, làm ảnh hưởng đến công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc

Mặt khác, thước đo chất lượng của mỗi sản phẩm báo chí khi đăng tải, phát sóng chính là sự phản hồi từ phía công chúng Sau khi phát sóng, tác phẩm báo chí sẽ nhận được các thông tin phản hồi của người đọc, người nghe, người xem thông qua Fanpage, thông qua cộng tác viên dư luận… Một nhà báo có trách nhiệm, một cơ quan báo chí có trách nhiệm là biết quan tâm đến những thông tin phản hồi từ công chúng

để có những điều chỉnh phù hợp về cách thức thể hiện, nội dung hoặc đó cũng cũng

thể là kênh thông tin để cơ quan báo chí tiếp tục triển khai các đề tài trong thời gian tới Bởi vậy, sau mỗi chương trình vừa diễn ra, việc ban lãnh đạo, ban biên tập và toàn

bộ ê kíp thực hiện chương trình ngồi lại và cùng nhau rút ra kinh nghiệm sau chương trình là việc vô cùng cần thiết

1.2.3 Phương thức quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

1.2.3.1 Phương thức quản lý của cơ quan báo chí (Đài, Báo…)

- Quản lý bằng chế độ thông tin, báo cáo:

Đây là khâu quản lý thông qua nắm bắt những yếu tố trong quá trình sản xuất, phát sóng và sau phát sóng Thực tế quản lý theo phương thức này đòi hỏi sự chủ động

từ phía ekip sản xuất và tổ chức sản xuất phải luôn giữ vững liên kết, báo cáo phản hồi lại các cấp lãnh đạo để họ kịp thời nắm bắt những diễn biến của quá trình sản xuất và theo dõi phản hồi về các thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình Phương thức quản lý này thường diễn ra trong các cuộc họp giao ban và được coi như một nội dung bắt buộc để tạo sự trao đổi thông tin quản lý hai chiều, từ lãnh đạo tới cán bộ, nhân viên và ngược lại

- Quản lý bằng nội quy, quy chế làm việc của cơ quan

Chủ thể quản lý sử dụng công cụ là nội quy, quy chế làm việc của cơ quan để quản lý hoạt động tác nghiệp của phóng viên Thông qua nội suy, quy chế làm việc của

cơ quan, của từng phòng chuyên môn để đánh giá hoạt động của phóng viên

- Quản lý bằng chế độ kiểm tra, giám sát:

Đây được coi là phương pháp quan trọng trong quá trình quản lý hoạt động tác nghiệp của phóng viên Lãnh đạo cơ quan báo chí sẽ thường xuyên kiểm tra, giám sát hoạt động tác nghiệp của phóng viên thời sự để đảm bảo hoạt động tác nghiệp luôn thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích của mình và kịp thời, phát hiện, xử lý các sai phạm của cơ quan báo chí, của phóng viên

- Quản lý bằng chế độ chính sách

Phương pháp quản lý này là sự kết hợp giữa phương pháp kinh tế và phương pháp tâm lý xã hội/giáo dục Trong đó, tác động vào đối tượng quản lý thông qua các lợi ích kinh tế như tiền lương, tiền thưởng, tiền phạt… để cho đối tượng quản lý là các phóng viên tự lựa chọn phương án hoạt động hiệu quả nhất trong phạm vi của họ

Ngoài việc sử dụng đòn bẩy kinh tế, phương pháp này còn vận dụng các quy luật tâm lý, tác động vào nhận thức, tình cảm của đội ngũ các phóng viên nhằm phân biệt được phải – trái, đúng – sai, lợi – hại để hành động cho phù hợp

- Quản lý bằng việc xây dựng khung chương trình:

Đây có thể coi là phương thức quản lý cơ bản nhất đối với bất kể chương trình truyền hình của bất kể lĩnh vực nào Từ việc xác định vị trí, vai trò của Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trong tương quan với các nhiệm vụ của Đài, từ đó thiết kế, xây dựng chương trình một cách hợp lý để truyền tải các thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương một cách hiệu quả, đa chiều, sinh động, phù hợp với tâm lý tiếp nhận của công chúng Nếu xây dựng khung chương trình tốt sẽ thu hút được đông đảo khán giả theo dõi, nhờ đó sẽ tăng hiệu quả tác động của các thông điệp được sản xuất

- Quản lý bằng hệ thống tổ chức, cán bộ:

Đây là phương thức quản lý những người trực tiếp thực hiện việc tổ chức sản xuất các chương trình mang thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, nhiều khi cán bộ thực hiện các chương trình truyền hình không nắm rõ bản chất hoặc có quy trình tổ chức sản xuất không được kiểm duyệt chặt chẽ thì các thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có thể gây hiểu nhầm cho người dân hoặc thậm chí cho quốc gia, đất nước Do vậy muốn thông điệp đảm bảo đúng định hướng của Đảng và Nhà nước thì không thể buông lỏng khâu này Phải tổ chức hệ thống cán bộ một cách khoa học, chặt chẽ, phân công đúng người, đúng việc; đảm bảo cán bộ, nhân viên trong hệ thống tổ chức sản xuất của các Đài truyền hình luôn phải nắm vững chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước

Như vậy, hoạt động quản lý có tính chất đa dạng và đối tượng quản lý là con người với những đặc điểm, năng lực làm việc riêng Do vậy, chủ thể quản lý phải khéo léo sử dụng kết hợp nhiều phương pháp quản lý khác nhau, tùy thuộc vài tình huống cụ thể để hoạt động tác nghiệp của phóng viên thời sự đạt được hiệu quả và mục tiêu đề ra

1.2.3.2 Phương thức quản lý của cơ quan chủ quản

Nếu như phương thức quản lý hoạt động tác nghiệp của phóng viên ở cấp Đài chỉ cần quản lý ở tầm vi mô như thông qua nội quy, quy chế làm việc, giám sát, kiểm

tra, chế độ khen thưởng, kỷ luật thì ở cấp quản lý cao hơn là Tỉnh ủy, UBND tỉnh – cơ quan chủ quản lý ở tầm vĩ mô có những điểm khác Cụ thể:

- Quản lý bằng Luật Báo chí và các văn bản dưới luật:

Ở phương thức quản lý, để lãnh đạo, quản lý hoạt động báo chí nói chung và hoạt động tác nghiệp của phóng viên nói riêng hiệu quả, chặt chẽ, các cơ quan quản

lý nhà nước về báo chí ở địa phương là UBND tỉnh, Sở Thông tin Truyền thông phải quản lý hoạt động báo chí nói chung, hoạt động tác nghiệp của phóng viên cơ quan báo chí quản lý trên cơ sở Luật Báo chí và các văn bản dưới luật Ở Việt Nam có Luật Báo chí 1989, Luật báo chí 1999; Luật báo chí sửa đổi 2016 và các văn bản dưới luật

Cùng với đó, trên cơ sở định hướng chiến lược phát triển báo chí của địa phương, UBND tỉnh, Sở Thông tin và Truyền thông phải xây dựng hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật để có những sự chỉ đạo sát sao, chấn chỉnh kịp thời hoạt động báo chí Thông qua các văn bản quy phạm pháp luật sẽ đảm bảo cho các cơ quan báo chí luôn phát triển theo đúng định hướng, phù hợp với sự phát triển của Nhà nước Đồng thời, đây cũng là cơ sở để giải quyết các tranh chấp, những sai phạm trong hoạt động của các cơ quan báo chí, hoạt động tác nghiệp của phóng viên

- Quản lý thông qua lựa chọn đội ngũ lãnh đạo cơ quan báo chí

Để đảm bảo cho báo chí thực sự là công cụ tin cậy của Đảng, Nhà nước, thể hiện tiếng nói của nhân dân, việc lựa chọn đội ngũ lãnh đạo quản lý cơ quan báo chí không đơn thuần là việc bổ nhiệm theo đúng quy hoạch, quy trình là phải dựa vào năng lực, phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị, vừa có tố chất của người quản lý, vừa phải vững về chuyên môn nghiệp vụ thì mới đảm nhiệm được trọng trách cao cả của

những người định hướng và lan toả thông tin, phục vụ nhiệm vụ trong tình hình mới

1.3 Vai trò của việc quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình

- Việc quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương giúp cho các đơn vị chức năng liên quan bảo vệ tốt hơn các nghi lễ, tục thờ cúng Hùng Vương, phát huy sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ và thực hành di sản

Với những giá trị đặc trưng và độc đáo, năm 2012, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được UNESCO ghi danh là DSVHPVT đại diện của nhân loại Đây

là vinh dự, tự hào của người Việt Nam song cũng là trách nhiệm đặt ra trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hoá phi vật thể - mối quan tâm chung của toàn nhân loại Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng năm 1986, đặc biệt

là sau Nghị quyết Trung ương 5 Khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt

Nam, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, hoạt động bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích đã

được Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành, toàn xã hội quan tâm đáp ứng nhu cầu sinh

hoạt văn hóa tín ngưỡng của người dân

Tuy nhiên hiện nay, một số lễ hội tại các làng thờ cúng Hùng Vương các yếu tố văn hóa Hùng Vương còn chưa đậm nét, thể hiện trong lễ vật dâng cúng, nghi lễ, diễn xướng dân gian; một số lễ hội có sự biến đổi cả về lễ vật, ý nghĩa của những vật thiêng

bị suy giảm; hình thức tế lễ bị giản lược, một số hình thức sinh hoạt văn hóa chưa được phục dựng

Chính vì thế mà việc quản lý tốt thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là một trong các biện pháp giúp cho ngành Văn hóa, thể thao và Du lịch Quản lý, bảo vệ tốt hơn các nghi lễ, tục thờ cúng Hùng Vương, phát huy sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ và thực hành di sản khi Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được UNESCO ghi danh

- Việc quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương giúp nhà đài có những chương trình chất lượng phục vụ công chúng

Báo chí truyền thông nói chung và truyền hình nói riêng hiện nay đã trở thành kênh để thông tin một cách toàn diện về mọi lĩnh vực của cuộc sống Song, hoạt động truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương thời gian qua còn bộc lộ một số hạn chế nhất định, còn nặng tính sự kiện mà chưa có tính chiến lược, những thông điệp truyền thông trong một số chương trình chưa thật rõ ràng dẫn đến việc người dân thực hành tín ngưỡng có phần theo bản năng, pha tạp, thậm chí là mê tín, không phân biệt được tín ngưỡng này với những tín ngưỡng hay tôn giáo khác Mặt khác, các cơ quan báo chí và các Đài truyền hình nói riêng truyền thông về di sản này còn mang tính thời vụ, chủ yếu tập trung vào thời điểm tháng 3 âm lịch hàng năm

Dù quá trình tác nghiệp tin, bài của phóng viên đã có sự định hướng, chỉ đạo từ lãnh đạo cơ quan, lãnh đạo phòng chuyên môn song nhìn chung còn manh mún, cách thể hiện chưa có sự sáng tạo, thậm chí nội dung dập khuôn, giống nhau Thậm chí có tình trạng vì chạy theo số lượng nên phóng viên viết thiếu cẩn trọng, thiếu hiểu biết toàn diện, đưa tin, phóng sự vội vàng, thiếu chính xác, đôi khi cố tình giật tít gây sự chú ý, tạo dư luận không tốt trong xã hội Nguyên nhân này chủ yếu xuất phát từ công tác quản lý truyền thông của các Đài Nhiều nhà đài chưa thật sâu sát, chuyên nghiệp; những người quản lý cũng như đội ngũ phóng viên còn chưa “nằm lòng” trách nhiệm tuyên truyền chuyên sâu về Di sản Văn hóa đặc biệt này của dân tộc

Do vậy, quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình một cách chặt chẽ góp phần đảm bảo sự lành mạnh, giúp Đài truyền hình hoàn thành nhiệm vụ được giao phó cũng như tạo dựng được niềm tin, tạo ra môi trường chia sẻ thông tin để thu hút công chúng, nâng cao địa

vị của cơ quan đơn vị đó trong lòng độc giả

- Việc quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương giúp người xem có cơ hội đón nhận nhiều chương trình truyền hình hấp dẫn, ý nghĩa; mặt khác tạo cơ hội để công chúng có thể tham gia vào quá trình sản xuất làm nên những chương trình chất lượng

Trong mối quan hệ với truyền hình thì công chúng đóng vai trò vô cùng quan trọng - là đối tượng tiếp nhận các thông điệp về quân sự được truyền đi Cùng một nội dung thông điệp nhưng ở các kênh truyền thông khác nhau lại mang lại cho công chúng những góc tiếp cận khác nhau Tuy nhiên với truyền hình ở Việt Nam - nơi được coi là kênh phát ngôn chính thống của cơ quan quản lý nhà nước thì luôn có xu hướng tạo dựng niềm tin mạnh mẽ hơn đối với công chúng cả nước Do vậy phải tăng cường quản lý thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình để luôn mang tới cho công chúng những luồng thông tin đúng đắn, từ đó định hướng họ một cách chuẩn xác trong hoạt động thực tiễn

Bên cạnh đó, quản lý phải phát huy tối đa sức mạnh của truyền hình với những

ưu thế vượt trội của mình là có sự hỗ trợ của các thiết bị ghi âm, ghi hình…hiện đại Điều này rất hữu ích trong việc phát đi các thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng

thờ cúng Hùng Vương giúp công chúng thấy được giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc từ đó cùng chung tay bảo tồn và phát huy

1.4 Tiêu chí đánh giá chất lượng việc quản lý thông điệp truyền thông về

Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình

Tiêu chí là những tiêu chuẩn để kiểm định hay đánh giá một sự việc nào đó Với cách hiểu như vậy, để đánh giá hoạt động quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình cần có những tiêu chí

- tiêu chuẩn nhất định Dựa trên những nội dung, phương thức, công cụ quản lý nêu trên kết hợp với nghiên cứu thực tế, tác giả xin khái quát những tiêu chí để đánh giá nội dung quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương như sau:

- Tiêu chí đánh giá nội dung quản lý:

+ Các chủ thể quản lý phải dựa vào những chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước để định hướng dư luận một cách đúng đắn nhất Cụ thể đó là các Nghị quyết về bảo tồn và phát huy các giá trị Di sản Văn hóa, Nghị quyết

TW các khóa… Tất cả những vấn đề liên quan tới quản lý thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương cần bám sát vào hệ thống những văn bản này

để đảm bảo định hướng chính trị đúng đắn

+ Việc quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương phải bao quát trên tất cả các khía cạnh thuộc về nội hàm của vấn đề này như: biểu tượng của lòng yêu nước, tự hào dân tộc; là sự gắn kết nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội; là một biểu tượng Quốc gia; có giá trị toàn cầu; mang giá trị lịch sử Mỗi thông điệp trong các lĩnh vực này đều đóng một vai trò nhất định trong tổng thể thông điệp về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, do vậy các chủ thể quản lý không nên xem nhẹ một lĩnh vực nào mà đề cao những lĩnh vực khác

+ Với những nhà lãnh đạo, quản lý đất nước hiện nay luôn quan tâm tới tầm quan trọng và ý nghĩa của thông điệp truyền thông tới công chúng Vì vậy khi thông điệp được lý giải tốt, định hướng được tư tưởng, hành động của người dân, thông điệp

đó đảm bảo hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ Tuy nhiên, những thông điệp phát trên truyền hình nói chung, thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa Tín ngưỡng thờ

cúng Hùng Vương nói riêng phải ngắn gọn, rõ ràng, hướng thẳng đến đối tượng, chủ

đề của thông tin

+ Thông điệp phù hợp với đối tượng tiếp nhận (khán giả): Không phải bất kỳ vấn đề gì phát trên sóng truyền hình công chúng đều xem và cũng không phải bất kỳ vấn đề gì công chúng xem cũng đều hiểu Vậy nên, cần quan tâm xem nhóm công chúng đó có nhu cầu xem truyền hình vào khung giờ nào, trên kênh nào và họ thực sự thích thú với lĩnh vực, chương trình nào Bên cạnh đó, với nhận thức của công chúng, cần nghiên cứu xem với thông điệp này thì nhóm công chúng hướng tới có trình độ nhận thức ra sao, mặt bằng dân trí như thế nào Từ đó chuẩn hóa ngôn từ, hình ảnh, thể loại cho phù hợp với nhận thức của họ

- Tiêu chí đánh giá phương thức quản lý:

Ở phần trên, tác giả đã nêu ra các phương thức quản lý chính đối với thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên truyền hình bao gồm: Quản lý bằng chế độ thông tin, báo cáo, Quản lý bằng nội quy, quy chế làm việc của cơ quan; Quản lý bằng chế độ kiểm tra, giám sát; Quản lý bằng chế độ chính sách; Quản lý bằng việc xây dựng khung chương trình; Quản lý bằng hệ thống tổ chức, cán bộ; Quản lý theo Luật Báo chí và các văn bản dưới luật; Quản lý thông qua lựa chọn đội ngũ lãnh đạo cơ quan báo chí

Do vậy quản lý thông điệp truyền thông về Di sản Văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được coi là chất lượng, hiệu quả khi đảm bảo phương thức quản lý phù hợp Nghĩa là quản lý hiệu quả khi thực hiện nghiêm túc, chất lượng, linh hoạt trong

sử dụng các cách thức như nêu trên Và các cách thức nêu trên cần đảm bảo những yêu cầu cụ thể sau:

+ Xây dựng văn bản chỉ đạo, kế hoạch, mục tiêu rõ ràng

Để hoạt động tác nghiệp của phóng viên đạt yêu cầu, nhà quản lý (cơ quan quản

lý nhà nước, cơ quan chủ quản, cơ quan báo chí) tùy theo từng cấp phải xây dựng được văn bản chỉ đạo, kế hoạch hoạt động báo chí với mục tiêu rõ ràng để đảm bảo hoạt động tác nghiệp của phóng viên được định hướng với mục tiêu cụ thể, giúp phóng viên xác định rõ nhiệm vụ, nội dung cần tác nghiệp Vì nếu không xác định rõ mục tiêu, không có kế hoạch rõ ràng thì việc tác nghiệp sẽ rất khó thực hiện như thế tiến độ của của tin, bài phóng sự cho bản tin thời sự sẽ không thể đảm bảo