Quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn huyện sóc sơn, thành phố hà nội hiện nay

Tính cấp thiết của đề tài Thu hồi đất để phát triển kinh tế vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng là một trong những giải pháp lớn tạo động lực cho việc phát triển kinh tế - xã hội thô

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐOÀN BẢO NGỌC

QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SÓC SƠN,

THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

HÀ NỘI – 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ KIM THU

HÀ NỘI – 2020

Luận văn đã được sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn cao học

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Chủ tịch Hội đồng

PGS, TS Phạm Minh Sơn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Kim Thu - Giảng viên Khoa Kinh tế chính trị

- Học viện Báo chí và Tuyên truyền Các số liệu, tài liệu tham khảo trong luận văn là hoàn toàn trung thực, có nguồn gốc rõ ràng

Tác giả luận văn

Đoàn Bảo Ngọc

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến các thầy giáo, các cô giáo trong

và ngoài khoa Kinh tế chính trị - Học viện o ch và Tuyên truyền - Học viện h nh trị quốc gia Hồ h Minh đã nhiệt tình giảng dạy cho tôi trong những năm qua

Tôi gửi lời cảm ơn đến cán bộ hướng dẫn khoa học TS Nguyễn Thị Kim Thu đã đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình tìm hiểu, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn những ý kiến đóng góp quý b u của các thầy giáo, các cô giáo, các nhà báo, nhà khoa học, c c đồng nghiệp và những người thân đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu hoàn thiện luận văn

Luận văn không tránh khỏi thiếu sót, tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các thầy giáo, cô giáo và bạn đọc để tôi hoàn thiện hơn nữa công trình khoa học này

Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2020

Tác giả luận văn

Đoàn Bảo Ngọc

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 10

1.1 Lý luận chung về quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội 10 1.2 Giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội 23 1.3 Kinh nghiệm của một số địa phương về giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội 31

Chương 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SÓC SƠN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY 39

2.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội ảnh hưởng đến giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội 39 2.2 Tình hình giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển KT-XH trên địa bàn huyện Sóc Sơn từ 2015 - nay 45 2.3 Đ nh gi qu trình giải quyết các quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn 53

Chương 3: GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT HÀI HÒA QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH

TẾ TRONG THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ -

XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SÓC SƠN 63

3.1 Dự báo nhu cầu thu hồi đất nông nghiệp cho việc phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2025 63 3.2 Phương hướng giải quyết quan hệ lợi ích trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn 70 3.3 Giải pháp giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn đến năm 2025 73

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 84 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Mức bồi thường, hỗ trợ, t i định cư đất nông nghiệp để phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn năm 2019 48Bảng 2.2: Các dự án thực hiện GPM trên địa bàn huyện Sóc Sơn giai đoạn 2015-2019 52Bảng 2.3: Tỷ trọng cơ cấu kinh tế trên địa bàn huyện Sóc Sơn giai đoạn 2015-

2019 56 Bảng 3.1: Một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội huyện Sóc Sơn đến năm 2025 66

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thu hồi đất để phát triển kinh tế vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng là một trong những giải pháp lớn tạo động lực cho việc phát triển kinh tế - xã hội thông qua các dự án xây dựng khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, khu đô thị mới; các dự án xây dựng khu đô thị mới, khu dân cư nông thôn, cụm công nghiệp…Trên thực tế, việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội mang lại cho doanh nghiệp, nhà đầu tư cơ hội phát triển từ việc được giao đất thực hiện dự n, nhưng đồng thời làm mất đi tư liệu sản xuất của người bị thu hồi đất Từ góc độ hiệu quả kinh tế, quy định về thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; đồng thời, để tạo động lực cơ sở vật chất cho quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, việc thu hồi đất nhằm mục đ ch ph t triển kinh tế - xã hội là cần thiết

Để thực hiện các dự án xây dựng khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu đô thị mới, khu dân cư hoặc xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật như giao thông, thủy lợi, cấp nước, tho t nước, điện lực… không thể không thu hồi đất của người dân đang sử dụng Tuy nhiên trong quá trình thu hồi đất

để xây dựng khu kinh tế, khu đô thị mới vẫn còn nhiều bất cập như: chưa bảo đảm sự hài hòa giữa mục đ ch ph t triển kinh tế, lợi ích của nhà đầu tư và người dân bị thu hồi đất; trong quá sử dụng đất cho phát triển kinh tế - xã hội xuất hiện nhiều hiện tượng tiêu cực

Quan hệ lợi ích kinh tế chưa được giải quyết hợp lý trong quá trình thu hồi đất đã gây ra những mâu thuẫn, xung đột về chính trị - xã hội Đây là vấn

đề nhạy cảm, phức tạp và đòi hỏi Nhà nước mà trực tiếp nhất là chính quyền địa phương nơi có đất bị thu hồi cho các dự án phát triển kinh tế, xã hội vì lợi

ích quốc gia, công cộng phải hết sức thận trọng, cân nhắc thật kỹ để có những quyết định đúng đắn, hài hòa lợi ích giữa các chủ thể: Nhà nước - người có đất bị thu hồi - nhà đầu tư được Nhà nước giao đất, cho thuê đất

Trong thời gian qua vẫn còn rất nhiều trường hợp thu hồi đất gặp phải

sự phản đối quyết liệt của người dân khiến việc thu hồi đất kéo dài, điển hình

là trên địa bàn Huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội hiện nay” làm luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị Hy vọng đề tài sau khi hoàn thành sẽ góp phần giải quyết cơ bản mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa các chủ thể trong việc thu hồi đất nông nghiệp

2 Tình hình nghiên cứu của luận văn

Giải quyết mối quan hệ lợi ích lợi ích kinh tế giữa các chủ thể trong thu hồi đất nông nghiệp hiện nay là một vấn đề khá phức tạp và nhạy cảm, luôn nhận được sự quan tâm, nghiên cứu tìm hiểu của nhiều tác giả, nhiều nhà khoa học

- Nguyễn Tiến Đạt (2011), Giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Gia Lâm – Hà Nội, Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Kinh tế Luận văn đã hệ thống hóa những vấn

đề giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất Đ nh gi thực trạng và đưa ra một số giải pháp nhằm tiếp tục giải quyết có hiệu quả vấn đề này

- Phạm Văn Ninh (2011), Phòng chống tội phạm gây rối trật tự công cộng trong cưỡng chế GPMB các dự án phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn các huyện (thuộc tỉnh Hà Tây cũ), thành phố Hà Nội, Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn đã phân t ch, đ nh gi thực trạng và đưa ra một số giải pháp nhằm giải quyết tình hình tội phạm và hoạt động phòng ngừa tội phạm gây rối trật tự công cộng trong cưỡng chế GPMB trên địa bàn các

huyện thuộc tỉnh Hà Tây (cũ)

- Nguyễn Thị Thu Hương (2012), Tìm hiểu, đ nh gi việc thực hiện

ch nh s ch đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ dự án xây dựng cầu Thanh Trì trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội, Trường Đại học Kinh tế quốc dân Luận văn đã kh i qu t những vấn đề lý luận về chính sách và thực hiện ch nh s ch đền bù thiệt hại thu hồi đất của Nhà nước Từ đó

đ nh gi thực trạng thực hiện ch nh s ch đền bù thiệt hại của Nhà nước khi thu hồi đất phục vụ dự án xây dựng cầu Thanh Trì trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp nhằm triển khai thực hiện tốt hơn việc đền bù thiệt hại cho người dân

- Nguyễn Hữu Dũng (2013), Thực trạng thu nhập, đời sống và việc làm của người dân có đất bị thu hồi, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Luận văn nghiên cứu về thu nhập, việc làm của người dân sau khi bị thu hồi đất Từ đó luận văn đưa ra những đ nh gi về đời sống của người lao động bị thu hồi đất

- Trần Hồng Hạnh (2013), Lợi ích kinh tế của người nông dân khi thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội ở huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Luận văn đã phân t ch, đ nh gi

và đưa ra một số giải ph p để giải quyết vấn đề về: Tình hình bố tr t i định cư; Thực trạng giải quyết việc làm cho người lao động nông nghiệp bị thu hồi đất; Sự ảnh hưởng của việc thu hồi đất đối với lợi ích kinh tế của người dân bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội

- Nguyễn Tấn Hưng (2014), Giải quyết lợi ích kinh tế của nông dân trong thu hồi đất phát triển công nghiệp và dịch vụ ở Đồng Nai, Học viện Chính trị Luận văn phân t ch và đ nh gi thực trạng việc giải quyết lợi ích kinh tế của nông dân trong thu hồi đất phát triển công nghiệp và dịch vụ ở tỉnh Đồng Nai

Từ đó đề xuất các quan điểm, giải pháp giải quyết lợi ích kinh tế của nông dân

trong thu hồi đất phát triển nông nghiệp và dịch vụ ở Đồng Nai

- Lê Thành Phúc (2015), Quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất của người dân để xây dựng các khu công nghiệp ở tỉnh ình Dương hiện nay, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Luận văn đã trình bày và phân t ch một cách có

hệ thống những vấn đề cơ bản về lợi ích kinh tế trên cơ sở đó rút ra quan niệm đúng đắn về lợi ích kinh tế Luận văn phân t ch, đ nh gi thực trạng giải quyết các quan hệ lợi ích kinh tế nảy sinh trong thu hồi đất của người dân để xây dựng các khu công nghiệp ở tỉnh ình Dương Ph t hiện những mặt hạn chế, yếu kém và nguyên nhân

- Chu Thị Hồng (2017), Quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp ở huyện Mê Linh, Hà Nội hiện nay, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị Tác giả phân t ch, đ nh gi thực trạng giải quyết các quan hệ lợi ích kinh tế nảy sinh trong thu hồi đất của nông dân để xây dựng các khu công nghiệp và khu đô thị mới ở huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội, chỉ ra những mặt hạn chế, yếu kém và nguyên nhân,

từ đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế giải quyết hài hòa các quan

hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất của nông dân để xây dựng các khu công nghiệp và khu đô thị mới ở huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

- Đào Anh Dũng (2018), Thu hồi đất nông nghiệp để phát triển kinh tế

- xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo pháp luật đất đai từ thực tiễn huyện hương Mỹ, thành phố Hà Nội, Học viện Khoa học xã hội, Luận văn thạc sĩ Luật kinh tế Luận văn hệ thống c c quan điểm, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về thực hiện pháp luật về thu hồi đất đồng thời phân tích những bất cập của quy định trong Luật Đất đai và c c luật liên quan hiện hành Từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật đất đai về cơ chế thu hồi đất, đảm bảo quyền lợi cho người bị thu hồi đất

Ngoài ra, còn có c c công trình đã được đăng trên c c b o và tạp ch như:

- Đặng Đức Long (2009), “Giải bài toán lợi ích kinh tế giữa ba chủ thể: Nhà nước, người có đất bị thu hồi và chủ đầu tư khi bị thu hồi đất”, Tạp

ch Tài nguyên và Môi trường, số 5/2009

- Đặng Hùng Võ, “ ơ chế Nhà nước thu hồi đất và giải quyết bồi thường, hỗ trợ cho người bị thu hồi đất dưới góc nhìn của kinh nghiệm quốc tế” trong: Kỷ yếu Hội thảo “X c định khó khăn và đề xuất giải pháp khi thu hồi đất thực hiện các dự n đầu tư xây dựng trên địa bàn thành phố Cần Thơ”, 2013

- hâu Hoàng Thân (2013), “ ất cập liên quan đến gi đất tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất”, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ, số 26/2013

- Phạm Duy Nghĩa (2014), “Giải quyết tranh chấp trong thu hồi đất nông nghiệp”, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 14(270), tháng 7/2014

- Phan Trung Hiền (2016), “Điều tiết và cân bằng lợi ích giữa nhà nước, chủ đầu tư và người dân khi nhà nước thu hồi đất”, Tạp chí Nghiên cứu

thực tiễn về vấn đề lợi ích, từ đó t c giả đề xuất những giải pháp cân bằng và điều tiết lợi ch khi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

- ao Thanh Sơn (2018), “Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng: Thực trạng và kiến nghị sửa đổi”, Tạp chí Công thương ài viết đưa ra kh i niệm và chỉ ra sự cần thiết phải thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia Tác giả cũng chỉ ra những bất cập từ c c quy định pháp luật và thực tiễn thu hồi đất, giao đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; từ đó đề ra những giải pháp khắc phục những bất cập trong thu hồi đất để mục phát triển kinh tế - xã hội

vì lợi ích quốc gia, công cộng

- Trần Công Lập (2018), “Những thuận lợi và khó khăn trong tư vấn

x c định gi đất tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất”, Tạp chí Công thương Tác giả tập trung phân t ch đ nh gi thuận lợi, khó khăn trong hoạt động tư vấn x c định gi đất tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Qua

đó, giúp cho Nhà nước tham khảo gi đất từ nhiều nguồn thông tin để điều tiết, quản lý, sử dụng đất đai, góp phần giải quyết tốt mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và các tổ chức, c nhân có liên quan Đồng thời, tác giả nghiên cứu đề xuất một số giải pháp cho vấn đề này

Những công trình nghiên cứu, bài viết khoa học trên đã đề cập đến những khía cạnh khác nhau ở những địa phương kh c nhau về vấn đề giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong việc bồi thường, giải phóng mặt bằng Tuy nhiên, hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất của người dân để phát triển KT-XH trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội Vì vậy, đề tài này không trùng lặp với các công trình khoa học đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ lý luận cơ bản về quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp phục vụ quá trình phát triển kinh tế - xã hội Luận văn phân t ch, đ nh gi thực trạng giải quyết các quan hệ lợi ích kinh tế nảy sinh trong thu hồi đất của nông dân cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội, chỉ ra những mặt hạn chế, yếu kém và nguyên nhân, từ đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế giải quyết hài hòa các quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất của nông dân cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận về quan hệ lợi ích trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội

- Phân t ch, đ nh gi thực trạng giải quyết quan hệ lợi ích trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội hiện nay

- Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích giữa các chủ thể trong quá trình thu hồi đất cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội trong những năm tiếp theo

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài: quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi

đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

- Khách thể nghiên cứu của đề tài: huyện Sóc Sơn

- Nội dung: quan hệ lợi ích kinh tế giữa 3 chủ thể chính: Chính quyền địa phương, doanh nghiệp sử dụng đất và nông dân có đất nông nghiệp bị thu hồi

- Thời gian nghiên cứu thực trạng: từ 2015 đến 2019, giải ph p đến năm 2025

- Không gian: địa giới hành chính huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn dựa trên quan điểm của chủ nghĩa M c - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền sở hữu đất đai, lợi ích kinh tế, nông nghiệp, nông dân, nông thôn; chủ trương, đường lối của Đảng và Đảng bộ huyện Sóc Sơn để xem xét chính sách bồi thường, hỗ trợ và t i định cư đối với người dân bị Nhà nước thu hồi đất Điểm tựa quan trọng của cách tiếp cận này là đất đai thuộc

sở hữu toàn dân và Nhà nước xã hội chủ nghĩa phải có trách nhiệm với người dân có đất bị thu hồi

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn sử dụng c c phương ph p nghiên cứu đặc thù của khoa học kinh tế chính trị: duy vật biện chứng, trừu tượng hóa khoa học, logic kết hợp với lịch sử;

- Sử dụng phương ph p phân t ch, tổng hợp, pháp nghiên cứu triết học duy vât biện chứng, duy vật lịch sử để phân tích các vấn đề khoa học, thực tiễn, đ nh gi qu trình giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp để xây dựng c c khu đô thị mới, khu kinh tế;

- Sử dụng kết hợp phương pháp diễn dịch với quy nạp để tìm hiểu, đề xuất một số giải pháp nhằm giải quyết được quan hệ lợi ích kinh tế giữa các chủ thể trong thu hồi đất nông nghiệp để xây dựng khu đô thị mới, khu kinh

tế, kết cấu hạ tầng kỹ thuật ;

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Góp phần bổ sung, hoàn thiện lý luận về quan hệ lợi ích kinh tế Giải quyết

quan hệ lợi ích trong thu hồi đất nông nghiệp để phát triển kinh tế - xã hội

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho chính quyền địa phương trong việc ban hành chính sách thu hồi đất nông nghiệp cho các mục tiêu phát triển KT-XH và giải quyết hài hòa các mối quan hệ lợi ích giữa các chủ thể có liên quan

- Luận văn cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các Viện nghiên cứu, c c trường Đại học trong nghiên cứu, giảng dạy liên quan đến vấn đề đất đai và lợi ích kinh tế

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tham khảo, phụ lục, đề tài được triển khai theo kết cấu thành 3 chương và 9 tiết:

hương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn cấp huyện

hương 2: Thực trạng quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Sóc Sơn

hương 3: Đề xuất giải pháp giải quyết quan hệ kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Sóc Sơn

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN

1.1 Lý luận chung về quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội

1.1.1 Lợi ích kinh tế

1.1.1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế

Theo C.Mác, phạm trù lợi ích, ích lợi, có lợi được sử dụng như là cùng nghĩa và có thể thay thế nhau Lợi ích không phải là một cái gì trừu tượng và có tính chất chủ quan, mà cơ sở của lợi ích là nhu cầu khách quan của con người

on người có nhiều loại nhu cầu (vật chất, chính trị, văn ho ), do đó có nhiều loại lợi ích (lợi ích kinh tế, lợi ích chính trị, lợi ch văn ho , tinh thần)

Lợi ích kinh tế là một phạm trù kinh tế khách quan, nó xuất hiện trong những điều kiện tồn tại xã hội của con người Hay nói khác, lợi ích kinh tế là mối quan hệ xã hội nhằm thực hiện nhu cầu kinh tế của các chủ thể kinh tế Những nhu cầu kinh tế của con người khi nó được x c định về mặt xã hội thì

nó trở thành cơ sở, nội dung của lợi ích kinh tế

Lợi ích kinh tế là hình thức biểu hiện của quan hệ sản xuất, nó được quy định một cách khách quan bởi phương thức sản xuất, bởi hệ thống quan

hệ sản xuất, trước hết là quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất Ph.Ăngghen viết:

"Những quan hệ kinh tế của một xã hội nhất định nào đó biểu hiện trước hết dưới hình thức lợi ích" [22, tr.37]

Lợi ch kinh tế là lợi ch vật chất, nó phản nh mục đ ch và động cơ

kh ch quan của c c chủ thể khi tham gia vào c c hoạt động kinh tế - xã hội và

do hệ thống quan hệ sản xuất quyết định Mỗi con người hay xã hội muốn tồn

tại và phát triển thì nhu cầu của họ phải được đ p ứng Lợi ích và nhu cầu có mối quan hệ mật thiết với nhau Lợi ích bắt nguồn từ nhu cầu và là c i để đ p ứng nhu cầu, nhu cầu làm nảy sinh lợi ích

ũng giống như lợi ích của con người nói chung, lợi ích kinh tế gắn liền với nhu cầu, song đây không phải là nhu cầu bất kỳ, mà là nhu cầu kinh

tế (nhu cầu vật chất) Chỉ có những nhu cầu kinh tế mới làm phát sinh lợi ích kinh tế Vì vậy lợi ích kinh tế là một phạm trù kinh tế, một mặt, nó phản ánh những điều kiện, những phương tiện nhằm đ p ứng nhu cầu vật chất của mỗi con người, mỗi chủ thể Suy cho cùng, lợi ích kinh tế được biểu hiện ở mức

độ của cải vật chất mà mỗi con người có được khi tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội

Mỗi một con người hay xã hội muốn tồn tại và ph t triển thì nhu cầu của họ phải được đ p ứng Lợi ch và nhu cầu có mối quan hệ mật thiết với nhau Lợi ch bắt nguồn từ nhu cầu và là c i để đ p ứng nhu cầu, nhu cầu làm nảy sinh lợi ch

1.1.1.2 Đặc trưng của lợi ích kinh tế

Thứ nhất, lợi ích kinh tế là hình thức biểu hiện của quan hệ kinh tế và quy luật kinh tế

Giữa quy luật kinh tế và lợi ích kinh tế có mối quan hệ rất bền chặt Lợi ích kinh tế không thể nằm ngoài quy luật kinh tế, vì quy luật kinh tế chính là

c i kh ch quan quy định nội dung và phương thức thực hiện lợi ích kinh tế, chẳng hạn, lợi ích của người lao động dưới chế độ XH N được quyết định trực tiếp của quy luật kinh tế cơ bản, quy luật phân phối theo lao động Mặt khác, quy luật kinh tế muốn thực hiện được phải thông qua các lợi ích kinh tế Lợi ích kinh tế là vấn đề trung tâm, then chốt của việc thực hiện quy luật kinh

tế Vì rằng quy luật kinh tế có thực hiện được phải thông qua hoạt động của con người, mà con người phải có động cơ, mục đ ch về lợi ích khi hoạt động

on người càng nhận thức tự giác lợi ch bao nhiêu thì càng hành động có hiệu quả bấy nhiêu, và do đó quy luật càng có điều kiện để thực hiện đầy đủ

Từ sự phân t ch trên đây, có thể thấy trong cơ chế vận dụng quy luật, cần bấm đúng huyệt lợi ích

Lợi ích kinh tế và quy luật kinh tế cùng thông qua một con đường là hình thức kinh tế để biểu hiện ra Vậy khi thực hiện lợi ích và kết hợp các lợi ích, trọng tâm chú ý phải đặt vào các hình thức kinh tế

Lợi ích kinh tế cũng gắn bó bền chặt với quan hệ kinh tế Lợi ích kinh

tế phản ánh các mối quan hệ kinh tế trong một xã hội nhất định Tuy nhiên, lợi ích kinh tế không phải chỉ đóng vai trò phản ánh, phụ thuộc vào các quan

hệ kinh tế đó như cặp phạm trù nội dung và hình thức, như cặp phạm trù giá trị và giá cả, mà lợi ích kinh tế là sự phản ánh các mối quan hệ kinh tế dưới dạng c c động cơ, mục đ ch, những nhân tố k ch th ch kh ch quan thúc đẩy hoạt động lao động sản xuất của con người Lợi ch đã biến thành động lực bên trong của hành động chủ thể trong các mối quan hệ kinh tế nhất định Nó

là hạt nhân quyết định duy trì hay không duy trì, hoặc duy trì ở mức độ nào một mối quan hệ kinh tế cụ thể, trong một hoàn cảnh xã hội cụ thể Nếu như quan hệ lợi ích giữa các chủ thể vẫn còn, lợi ch được thực hiện một cách hài hòa giữa các chủ thể tham gia vào mối quan hệ kinh tế cụ thể, thì mối quan hệ

đó sẽ được tiếp tục duy trì, và ngược lại

Trong một xã hội nhất định, lợi ch thường nằm trong một hệ thống khá chặt chẽ bao gồm: Các quy luật kinh tế, c i căn bản nhất, quan trọng nhất của các quan hệ sản xuất, chi phối các mối liên hệ cơ bản giữa những nguời tham gia trong hoạt động lao động sản xuất với nhau; các nhu cầu kinh tế, phụ thuộc và bị quyết định vào quan hệ sản xuất hiện hành, nghĩa là nhu cầu cũng chịu sự chi phối và t c động mạnh mẽ của quy luật kinh tế; bắt nguồn trực tiếp từ nhu cầu kinh tế là các lợi ích kinh tế, cuối cùng là các hoạt động của

con người được kích thích bằng lợi ích nhằm thoả mãn nhu cầu kinh tế

Về bản chất lợi ích kinh tế nằm trong cơ sở kinh tế Không thể đặt lợi ích của cá nhân ngoài quan hệ sản xuất quy định hoặc trái với bản chất của quan hệ sản xuất Mặt khác, quan hệ sản xuất không tự động dẫn đến lợi ích kinh tế mà chỉ tạo ra khả năng kh ch quan để thực hiện lợi ích kinh tế

mà thôi

Lợi ích kinh tế không chỉ được thực hiện ở khâu phân phối sản phẩm hoặc chủ yếu ở khâu này, mà chúng còn được thể hiện ở cả các mắt xích khác trong dây chuyền hệ thống của hoạt động sản xuất và tái sản xuất: Sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng Bởi vì quan hệ kinh tế là quan hệ giữa người với người trong quá trình hợp tác với nhau tạo ra của cải vật chất, tức quá trình sản xuất và liên tục tái sản xuất Các quan hệ kinh tế này đều được thực hiện trong cả bốn mắt xích nêu trên của quá trình này Lợi ích chính là sự phản ánh của các quan hệ kinh tế nên chúng cũng phải thể hiện ở cả bốn mắt xích này Lợi ích ở các mắt xích này có thể được phân t ch như sau:

- Một số chủ thể tham gia vào một hoạt động sản xuất nhất định, với một

sự phân công lao động nhất định, như thế lợi ích của chủ thể ở đây là quyền được tham gia vào hoạt động sản xuất đó với một vai trò nhất định; chỉ có lợi

ch này được x c định mới có cơ sở để x c định lợi ích của anh ta ở khâu phân phối sản phẩm làm ra

- Lợi ích của chủ thể tham gia vào mối quan hệ kinh tế ở mắt xích phân phối là được nhận một khoản nhất định trong số sản phẩm làm ra dưới dạng tiền công, tiền lương, lợi nhuận… hoặc sản phẩm cụ thể

- Lợi ích kinh tế của chủ thể ở mắt x ch trao đổi phải được thực hiện thì quá trình thực hiện lợi ích mới được trọn vẹn Bởi vì tiền công, tiền lương, lợi nhuận phải thông qua khâu trao đổi mới chuyển thành c c tư liệu sản xuất hoặc hàng hoá tiêu dùng cần thiết cho nhu cầu của anh ta

- Cuối cùng, ở mắt xích tiêu dùng, cả tiêu dùng cho sản xuất hay tiêu dùng cho nhu cầu c nhân cũng thể hiện rõ nét lợi ích kinh tế Bởi vì ngay cả tiêu dùng c nhân cũng được coi là một trong những yếu tố tái sản xuất sức lao động, vì chúng là một bộ phận của quy luật t ch lũy - tiêu dùng trong hoạt động kinh tế của con người

Như thế, lợi ích kinh tế phản ánh các mối quan hệ kinh tế trong toàn bộ chu trình hoạt động sản xuất và tái sản xuất của con người Và đương nhiên chúng sẽ có t c động mạnh mẽ lên toàn bộ cả chu trình hoạt động đó Đây là một cơ sở rất quan trọng để nghiên cứu, xem xét c c phương thức và biện

ph p điều hòa các quan hệ lợi ích trong các mối quan hệ kinh tế nhất định của

xã hội

Như trên đã nói, lợi ích chính là sự phản ánh mối quan hệ giữa người

và người trong hoạt động sản xuất, vì thế nó chính là hình thức biểu hiện các mối quan hệ kinh tế Trong mối quan hệ này, người nào nắm tư liệu sản xuất, nắm quyền điều hành quá trình sản xuất, đặc biệt là quyền phân phối các sản phẩm làm ra trong quá trình sản xuất đó ch nh là người đóng vai trò chủ đạo trong hệ thống lợi ích Chính vì vậy, sự phân chia các lợi ích kinh tế của các nhóm chủ thể trong những chế độ xã hội khác nhau luôn khác nhau Hay nói một cách khác, thì chính việc phân chia lợi ích kinh tế trong lòng một xã hội quyết định tính chất của xã hội đó Phân chia lợi ích kinh tế một cách công bằng, xã hội đó là xã hội tiến bộ, và ngược lại

Xét trong phạm vi hẹp hơn, khi con người hợp tác với nhau ở một quy

mô nhất định, như một gia đình, một tập thể lao động nhỏ, một công ty, một tập đoàn… để lao động sản xuất thì việc phân chia lợi ích của các thành viên tham gia trong các mối quan hệ này đóng vai trò quyết định trong việc tồn tại bền vững của c c đơn vị hợp t c đó Nếu việc giải quyết các lợi ích của các chủ thể tham gia hài hòa và công bằng thì sẽ thúc đẩy c c thành viên lao động

sáng tạo hơn, cống hiến nhiều hơn cho sự phát triển của đơn vị hợp tác lao động đó Trong qu trình vận hành những đơn vị hợp t c lao động sản xuất này, hay duy trì các mối quan hệ kinh tế này, luôn luôn nảy sinh các mâu thuẫn giữa vấn đề phân chia lợi ích Sự xuất hiện các mâu thuẫn này là một quy luật khách quan của phát triển xã hội Vì vậy cần phải nhận thức về chúng một c ch nghiêm túc để có được những phương ph p giải quyết các mâu thuẫn ấy tạo ra sự thống nhất trong qu trình điều hòa lợi ích của các chủ thể trong quan hệ lợi ch đó

Thứ hai, lợi ích kinh tế luôn gắn với các nhu cầu về kinh tế của con người

Lợi ích luôn gắn với nhu cầu, vì vậy lợi ích kinh tế cũng luôn gắn với nhu cầu kinh tế của con người Trong cuộc sống hàng ngày, con người thường

có nhiều nhu cầu khác nhau Nhu cầu của con người luôn luôn có tính phồn sinh Nghĩa là khi nhu cầu này đã được thỏa mãn thì lại nảy sinh nhu cầu cao hơn hẳng hạn khi ta đã thỏa mãn nhu cầu ăn no, thì ta lại có nhu cầu ăn ngon; khi nhu cầu ăn ngon đã được thỏa mãn lại nảy sinh nhu cầu ăn món lạ, món hiếm v.v Đó là chưa kể con người có vô vàn các loại nhu cầu khác nhau, nhà nghiên cứu tâm lý Maslow phân các nhu cầu của con người ra thành bảy tầng khác nhau, từ thấp đến cao, đó là: Nhu cầu sinh học, nhu cầu

an toàn thân thể, nhu cầu tình cảm, nhu cầu được kính trọng, nhu cầu nhận thức, nhu cầu được hoạt động thực tiễn, và nhu cầu thẩm mỹ Khi những nhu cầu ở tầng dưới được thoả mãn ở một mức độ nhất định, người ta sẽ mong muốn được thoả mãn các nhu cầu ở tầng cao hơn Trong bảy tầng nhu cầu này, nhu cầu sinh học là nhu cầu thấp nhất nhưng lại căn bản nhất, bắt buộc nhất đối với một cá thể Đó là c c nhu cầu về ăn, mặc, ở, thở, phát triển nòi giống Nhu cầu kinh tế, chính là nhu cầu có tính vật chất, nhìn chung là nằm ở tầng nhu cầu căn bản này Tuy nhiên, khi xã hội phân công lao động, thì bên

cạnh hoạt động lao động sản xuất trực tiếp, con người còn thực hiện một hệ thống hoạt động trao đổi thì mới có thể thỏa mãn được các nhu cầu của mình

dù thấp hay cao Và để thực hiện được hệ thống trao đổi này con người ta đã tạo ra các giá trị trung gian làm chuẩn để trao đổi các giá trị khác khi thoả mãn nhu cầu Mác viết: "Đối với anh ta, ý nghĩa của 12 giờ lao động không phải ở chỗ dệt, kéo sợi, khoan…v.v mà là ở chỗ đó là những phương thức kiếm được tiền khiến anh ta có thể ăn, đi qu n rượu, ngủ…" và tất nhiên cả đi nhà h t, đi du lịch Chính vì thế, nhu cầu quan trọng nhất của mọi con người trong xã hội là nhu cầu kinh tế và tương ứng với nó là lợi ích về kinh tế Khi xuất hiện các nhu cầu kinh tế, con người tìm kiếm các khả năng, c c phương thức và các giá trị để thỏa mãn các nhu cầu đó Với sự phân công lao động cưỡng bức và bắt buộc của xã hội, mỗi con người chỉ làm một nghề nhất định, nghĩa là chỉ có thể tự thỏa mãn trực tiếp một số nhu cầu kinh tế nhất định Những nhu cầu còn lại họ phải thỏa mãn bằng cách tham gia vào hệ thống trao đổi với các chủ thể khác, khi ấy quan hệ lợi ích giữa họ sẽ hình thành Nếu không có nhu cầu kinh tế thì tất yếu cũng không có quan hệ lợi ch đó được nảy sinh

Thứ ba, lợi ích kinh tế mang tính lịch sử cụ thể

Tính lịch sử cụ thể thể hiện trước hết là ở chỗ lợi ích kinh tế được quyết định bởi quan hệ sản xuất nhất định, bởi các quy luật kinh tế đặc trưng cho quan hệ sản xuất ấy Vì vậy ở mỗi xã hội nhất định đều vận hành và thực thi một hệ thống quan hệ lợi ích kinh tế khác nhau Chính vì những điều kiện xã hội nhất định mà đặc biệt là sự phân công lao động xã hội, quan hệ giai cấp… quyết định sự hình thành, đặc điểm, tính chất và xu hướng vận động của lợi ích và các quan hệ lợi ích Tính lịch sử cụ thể của lợi ích kinh tế còn thể hiện

ở ch nh điều kiện xuất hiện của nó Lợi ích chỉ xuất hiện trong những điều kiện xã hội nhất định, đó là khi có sự khác biệt về vị trí, vai trò của các chủ

thể nhu cầu và khi các nhu cầu của con người không được thỏa mãn đầy đủ và trực tiếp

Lợi ích chỉ xuất hiện khi xã hội hình thành quan hệ trao đổi giữa các chủ thể có cùng nhu cầu và cùng các giá trị để thỏa mãn, mà các giá trị này lại hữu hạn, hoặc khi các chủ thể có nhu cầu kh c nhau đồng thời lại sở hữu các giá trị khác nhau, các giá trị mà bản thân họ không có nhu cầu Khi đó xảy ra

sự trao đổi các giá trị giữa các chủ thể nhu cầu để họ đều có thể thỏa mãn nhu cầu của mình bằng các giá trị phù hợp Các chủ thể nhu cầu hoạt động trong

c c lĩnh vực khác nhau, tạo ra các giá trị khác nhau Họ phải trao đổi các giá trị đó với nhau để cùng thỏa mãn những nhu cầu của mình Trong quá trình trao đổi đó họ luôn luôn so s nh, đ nh gi những công sức mà họ bỏ ra và các giá trị mà họ thu được trong tương quan với công sức bỏ ra và giá trị thu được của các chủ thể kh c, đối tác của họ đồng thời cũng so s nh cống hiến của họ

và người kh c đối với cộng đồng của chính họ, điều này sẽ x c định tính chất của mối quan hệ giữa các chủ thể nhu cầu với nhau, quan hệ của chủ thể nhu cầu đó với cộng đồng của mình

C.Mác cho rằng, chính tính chất phân công lao động xã hội và các quan

hệ giai cấp là yếu tố quyết định sự xuất hiện của lợi ích và quan hệ lợi ích Ông viết: "Sự cố định của lợi ích thông qua sự phân công lao động và những quan hệ giai cấp còn hiển nhiên hơn rất nhiều so với sự cố định của những

"dục vọng", và của những "tư tưởng"

Lợi ích xuất hiện trong các hoàn cảnh lịch sử sau đây:

- Khi xã hội có sự phân công lao động xã hội bắt buộc để con người nâng cao hiệu quả lao động và mở rộng tái sản xuất, tạo ra sự phát triển của xã hội;

và chính sự phân công xã hội này đã làm cho nhu cầu không được thõa mãn một cách trực tiếp mà phải thông qua sự trao đổi giữa các chủ thể nhu cầu khác nhau - thành viên của một cộng đồng nhất định

- Khi có sự khác biệt về vị trí, vai trò của các thành viên tham gia vào hoạt động lao động trong xã hội

- Khi các chủ thể có sự mâu thuẫn trong việc sử dụng chung một số giá trị hữu hạn để thỏa mãn nhu cầu của các chủ thể khác nhau Nếu người này sử dụng nhiều thì người khác phải sử dụng ít

Tóm lại, với tư c ch là một nhân tố phản ánh các mối quan hệ xã hội, lợi ích nói chung, lợi ích kinh tế nói riêng mang tính lịch sử cụ thể Lợi ích luôn gắn liền với một quan hệ sản xuất nhất định, và do quan hệ sản xuất đó quyết định tính chất của nó; lợi ích chỉ xuất hiện trong một hoàn cảnh lịch sử

cụ thể, khi có sự phân công lao động xã hội bắt buộc và cưỡng bức và khi có

sự khác biệt giữa các chủ thể nhu cầu tham gia vào quan hệ lợi ích

Thứ tư, lợi ích kinh tế trong nền kinh tế thị trường được thực hiện phổ biến thông qua hình thức phân phối thu nhập cá nhân

Nền kinh tế thị trường là một nền kinh tế hàng ho đặc trưng Trong nền kinh tế này, mọi sản phẩm, dịch vụ… đều trở thành hàng hoá và tham gia vào qu trình trao đổi của xã hội để thỏa mãn nhu cầu của các thành viên trong xã hội đó Để qu trình trao đổi diễn ra dễ dàng và thuận lợi người ta đã dùng tiền tệ như những giá trị trung gian để lượng hóa các giá trị của các sản phẩm khác Chính vì vậy lợi ích kinh tế trong nền kinh tế thị trường được thể hiện phổ biến qua hình thức phân phối thu nhập cá nhân Mỗi cá nhân tham gia vào hoạt động lao động sản xuất và được nhận một khoản thu nhập cụ thể theo cơ chế phân phối của xã hội - đó chính là lợi ích của anh ta Anh ta sẽ dùng khoản thu nhập này để tham gia vào hệ thống trao đổi các dịch vụ và sản phẩm để mua những giá trị cần thiết cho các nhu cầu kinh tế và các nhu cầu khác của mình Đây là hình thức thực hiện lợi ích phổ biến nhất của nền kinh

tế thị trường Thu nhập của cá nhân trong nền kinh tế thị trường thường bao gồm các khoản sau đây:

- Tiền lương, tiền công: là lợi ích kinh tế của người lao động khi tham gia vào quá trình sản xuất Đây là khoản tiền biểu hiện cho giá trị kinh tế mà anh ta xứng đ ng được nhận khi anh ta đóng góp công sức của mình trong quá trình lao động sản xuất, theo sự phân công lao động cụ thể của xã hội

- Thu nhập từ các quỹ tiêu dùng công cộng

- Lợi nhuận, lợi tức, lợi tức cổ phần: là lợi ích kinh tế mà một người nhận được khi anh ta cũng là một trong các thành viên có sở hữu tư liệu sản xuất Đây là lợi ích kinh tế ph t sinh trong qu trình đơn vị kinh doanh có sử dụng số vốn mà anh ta đóng góp để sản xuất kinh doanh

- Thu nhập từ kinh tế gia đình: Là lợi ích mà một người nhận được khi họ

tổ chức các hoạt động sản xuất kinh doanh tại gia đình của mình, lúc này gia đình ch nh là một đơn vị, một tập thể sản xuất kinh doanh, trong đó mỗi thành viên gia đình có thể vừa là người lao động vừa là người sử dụng lao động Thu nhập từ kinh tế gia đình sẽ bao gồm cả khoản tiền lương, tiền công của các thành viên gia đình đó và lợi nhuận phát sinh trong quá trình kinh doanh

Xem xét mối quan hệ lợi ch trong cơ chế thị trường thì đặc điểm này của lợi ích cần phải được chú trọng Bởi nó sẽ giúp ta giải quyết được mâu thuẫn khách quan nảy sinh trong quá trình phát triển của xã hội, để có thể xây dựng c c ch nh s ch, cơ chế quản lý nhằm từng bước thực hiện công bằng xã hội trong phân phối thu nhập c nhân Để có thể đạt được sự công bằng trong phân phối thu nhập cá nhân cần phải tiếp tục hoàn thiện chính sách tiền lương, chống chủ nghĩa bình quân và thu nhập bất hợp ph p; ngăn ngừa sự chênh lệch qu đ ng về mức thu nhập cá nhân và sự phân hóa xã hội thành hai cực đối lập; khuyến khích làm giàu hợp ph p đi đôi với xóa đói giảm nghèo

Nó cũng ch nh là cơ sở để xem xét và giải quyết các mối quan hệ lợi ích kinh

tế cụ thể trong các hoàn cảnh xã hội cụ thể, như việc thu hồi đất của người dân để xây dựng c c K N và đô thị mới

Điều quan trọng nhất là khi giải quyết mối quan hệ lợi ích, cần phải tìm hiểu rõ sự thống nhất và sự mâu thuẫn về lợi ích giữa các chủ thể Về bản chất

sự thống nhất về lợi ích kinh tế của các chủ thể tham gia vào quan hệ lợi ích thường giúp họ đoàn kết, tạo dựng mối quan hệ thân thiện với nhau hơn; còn

sự mâu thuẫn về lợi ch thường đẩy các chủ thể sang hai ph a đối lập Giải quyết quan hệ lợi ích tốt sẽ phát huy tính thống nhất về lợi ích của các chủ thể

và hạn chế tối đa mặt mâu thuẫn của mối quan hệ đó, nghĩa là luôn trên nguyên tắc các bên cùng có lợi

1.1.2 Quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp

Quan hệ lợi ch được quyết định bởi quan hệ sản xuất, trước hết là quan

hệ sở hữu về tư liệu sản xuất Trong các nền sản xuất xã hội, lợi ích là mối quan tâm hàng đầu của các chủ thể kinh tế và toàn xã hội, nó phản ánh quan

hệ giữa người với người trong hệ thống sản xuất xã hội Quan hệ lợi ích là một hệ thống phức tạp và đa dạng gồm nhiều phân hệ lợi ích khác nhau, có mối liên hệ với nhau Hệ thống lợi ch tương ứng với mỗi thành phần kinh tế Bao gồm lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể và lợi ích xã hội:

Lợi ích cá nhân là lợi ích của từng cá nhân Nó có vai trò là động lực

trực tiếp, thúc đẩy mạnh mẽ các chủ thể tích cực tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu quả của chúng, bởi lẽ, lợi ích cá nhân gắn liền với từng cá nhân, trực tiếp đ p ứng nhu cầu vật chất của từng cá nhân khi tham gia vào các hoạt động sản xuất xã hội Khi lợi ch c nhân được bảo đảm

nó sẽ kích thích phát huy sáng kiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả kinh tế Lợi ch c nhân khi được thỏa mãn sẽ tạo điều kiện để thực hiện và nâng cao lợi ích văn ho tinh thần của từng cá nhân

Lợi ích tập thể đó là phần lợi ch nhằm để thoả mãn những nhu cầu

chung của tập thể của c c thành viên tự nguyện tham gia Đó còn là lợi ch của c c tổ chức KT-XH có tư c ch ph p nhân, bao gồm nhiều thành viên

tham gia

Lợi ích xã hội là lợi ch chung của toàn dân, nhà nước là người đại diện

và điều tiết vĩ mô việc thực hiện lợi ch xã hội

Ba lợi ích trên cấu thành hệ thống lợi ch trong đó lợi ch c nhân là cơ bản, là động trực tiếp thúc đẩy xã hội phát triển nhanh nhất

Quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp bao hàm sự tham gia của cả hệ thống chính trị và người dân trong việc phát hiện, xử lý đúng đắn, hợp lý những khác biệt, mâu thuẫn, xung đột về lợi ích phát sinh giữa các chủ thể có liên quan, bảo đảm việc thực thi pháp luật cũng như đảm bảo quyền và lợi ích của người bị thu hồi đất đ p ứng mục tiêu, yêu cầu phát triển

của người dân bao gồm: Quan hệ giữa lợi ích kinh tế của xã hội do Nhà nước

là đại diện với lợi ích kinh tế của doanh nghiệp - chủ đầu tư dự án; quan hệ giữa lợi ích kinh tế của doanh nghiệp - chủ đầu tư dự án với lợi ích kinh tế của người dân và quan hệ giữa lợi ích kinh tế của Nhà nước (xã hội) với lợi ích kinh tế của người dân bị thu hồi đất

1.1.3 Các chủ thể tham gia quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội

Các chủ thể tham gia quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội cho các lợi ích kinh tế đặc trưng nhất của nền kinh tế thị trường hiện nay là:

- Nhà nước đại diện cho lợi ích kinh tế của xã hội: Việc thu hồi đất

nông nghiệp để chuyển đổi mục đ ch sử dụng cho phù hợp với sự phát triển của xã hội sẽ tạo ra những phát triển mới của nền kinh tế xã hội, thay đổi cơ cấu của nền kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nhằm tạo ra sự tăng trưởng kinh tế ở mức độ cao sẽ tạo ra nhiều lợi ích mới cho nhân dân, thực hiện được các mục tiêu phát triển xã hội như tạo việc làm, nâng cao thu

nhập cho người lao động, cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân, xóa đói, giảm nghèo, thực hiện an sinh xã hội, tiến bộ và công bằng xã hội, phát triển giáo dục - đào tạo, y tế, văn hóa… Vì vậy trong chính sách phát triển của đất nước, nhà nước với vai trò quản lý, điều hành xã hội đã đưa ra những chủ trương, ch nh s ch phù hợp nhằm nâng cao lợi ích xã hội Nhà nước cũng là đại diện của lợi ích xã hội đó vì thế trong mối quan hệ lợi ch này nhà nước phải có các chính sách phù hợp để đảm bảo lợi ích chung này

- Chủ các dự án đầu tư (Doanh nghiệp):

Chủ đầu tư là những người bỏ vốn ra để thực hiện dự án Tùy vào từng mục tiêu của dự án mà chủ đầu tư có thể là Nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp ngoài nhà nước hay các loại hình thương nhân… Trong

đa số c c trường hợp, mục tiêu đầu tiên mà một tổ chức kinh tế muốn trở thành chủ đầu tư cho dự án là vấn đề “lợi ch”, “sinh lời” Nói c ch kh c, chủ đầu tư tìm thấy những điểm chung nhất định về lợi ích giữa kế hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt tại một địa bàn nhất định với dự n đầu tư mà mình dự kiến triển khai

Là những chủ thể kinh tế đại diện cho lợi ích của đơn vị Lợi ích của họ bao gồm quyền được nhà nước giao sử dụng số đất nông nghiệp được thu hồi

để xây dựng các KCN, các khu đô thị mới và lợi nhuận được tạo ra trong việc

sử dụng số đất đai đó để sản xuất kinh doanh Đây là cơ hội làm việc, là điều kiện cho họ sử dụng hiệu quả nguồn lực sẵn có của mình như nhân công, vốn

để tạo ra các lợi nhuận mới nghĩa là tạo ra các lợi ích kinh tế mới cho bản thân đơn vị của họ nói riêng và cho cả xã hội nói chung Doanh nghiệp - chủ đầu tư c c dự án phát triển sản xuất - kinh doanh thu được nhiều lợi nhuận lại

là điều kiện để tăng thu nhập cho ngân s ch nhà nước Do đó Nhà nước cũng cần phải quan tâm có cơ chế, chính sách hợp lý khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào ph t triển c c K N và khu đô thị mới

- Người dân bị thu hồi đất: Đại diện cho lợi ích của cá nhân họ Đất đai

vốn là tư liệu sản xuất quan trọng nhất của người dân Lợi ích cơ bản của họ chính là quyền được sử dụng đất đai đó để làm ra của cải, phục vụ cho nhu cầu của mình và tham gia vào hệ thống trao đổi của xã hội Vì vậy, khi đất đai

bị thu hồi thì lợi ích của họ là quyền được đền bù xứng đ ng để họ có điều kiện cần thiết tiếp tục duy trì hoạt động lao động và đảm bảo đời sống của mình và gia đình mình Ở đây cần chú ý rằng, lợi ích kinh tế của người dân bị thu hồi đất không phải chỉ thể hiện ở số tiền mà họ được đền bù, mà còn thể hiện ở những điều kiện vật chất cụ thể được tạo ra sau khi thu hồi đất để họ tiếp tục sản xuất kinh doanh ổn định đời sống - đây mới là lợi ích kinh tế lâu dài, bảo đảm sự ổn định chính trị - xã hội

Nếu một dự án thực hiện mà không mang lại bất kỳ lợi ích nào cho người dân với tư c ch cộng đồng thì không còn là một dự án có thu hồi đất đúng nghĩa nữa Trực tiếp hay gián tiếp, một bộ phận lớn người dân phải được hưởng lợi nhất định từ dự án Ví dụ: Dự án mở rộng đường phố sau khi thực hiện sẽ làm giảm ùn tắc giao thông, phục vụ tốt hơn cho nhu cầu đi lại của người dân, đặc biệt là người dân địa phương

Xét về tổng thể thì thu hồi đất để chuyển đổi mục đ ch sử dụng là quá trình nâng cao lợi ích chung của toàn xã hội Tuy nhiên trong qu trình đó không thể không t nh đến lợi ích của các chủ thể còn lại, đặc biệt là người dân

1.2 Giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội

1.2.1 Bản chất của giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội

Giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội cần bảo đảm sự hài hòa trên cơ sở quyền lợi, nghĩa

vụ, trách nhiệm của mỗi chủ thể lợi ích trong bối cảnh KT-XH của đất nước:

- Đối với người dân khi bị thu hồi đất: phát triển công nghiệp và dịch vụ người dân mất quyền sử dụng đất, mất đất để canh tác sinh sống làm đảo lộn

và thay đổi mọi điều kiện sinh hoạt KT-XH Nhưng vì lợi ch nhà nước, lợi ích toàn cục nên người dân chuyển quyền sử dụng đó cho chủ đầu tư mới

- Đối với chủ đầu tư là doanh nghiệp được nhà nước chuyển giao quyền

sử dụng đất đai từ tay người dân sang cho mình, quyền sở hữu đất đai thuộc chủ đầu tư mới, nghề nghiệp mới Chủ đầu tư sẽ t nh đến hiệu suất của đồng vốn để có lãi và thuế cho nhà nước Vậy lợi ch người sở hữu tư liệu sản xuất gắn với việc làm thu nhập do doanh nghiệp hay nhà nước, hay cả hai đều cùng lo Điều đó phải từ thực tế, phải đảm bảo lợi ch cho người dân

- Đối với chủ thể Nhà nước thu hồi đất để phát triển KT-XH của đất nước thực hiện quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một yêu cầu khách quan Nhà nước đại diện cho lợi ích của toàn dân, của mọi người dân thì nhà nước phải đưa ra được những chính sách, có kế hoạch, có lộ trình để các doanh nghiệp thực hiện các dự án, các công trình một c ch có cơ sở chắc chắn, đảm bảo hài hòa ba lợi ích một cách có hiệu quả nhất

1.2.2 Sự cần thiết phải giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp và khu đô thị mới

Trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa ở nước ta, việc thu hồi đất nông nghiệp chuyển sang làm đường, xây dựng các khu công nghiệp và khu

đô thị hiện đại sẽ còn tiếp tục Việc giải quyết hợp lý và hài hoà quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất của mỗi chủ thể kinh tế là rất cần thiết, sẽ khiến việc thu hồi được thực hiện nhanh chóng và thuận lợi

Thứ nhất, cần đảm bảo lợi ích kinh tế của các chủ thể kinh tế:

Giải quyết hợp lý mối quan hệ lợi ích trong thu hồi đất sẽ đảm bảo lợi ích kinh tế cho các chủ thể kinh tế Lợi ích kinh tế của cả nhà nước, doanh nghiệp chủ đầu tư và nông dân đều được đảm bảo với ch nh s ch đền bù hợp

lý, ch nh s ch đầu tư hiệu quả và sát với tình hình thực tế Cần đ p ứng được các yêu cầu như sau:

- Tạo điều kiện để người bị mất đất có cuộc sống bằng hoặc tốt hơn trước khi mất đất

- Điều tiết phần lợi ch gia tăng không do c c c nhân tạo ra về ngân sách nhà nước

- Tạo điều kiện để người sử dụng đất sau này hoàn thành mục tiêu đã được xã hội chấp thuận

Thứ hai, ổn định cuộc sống, ổn định việc làm cho người dân bị mất đất:

Giải quyết hài hoà và hợp lý quan hệ lợi ích của các chủ thể kinh tế chính là nhằm ổn định cuộc sống, ổn định việc làm cho người dân bị mất đất Cần tạo điều kiện cho họ có việc làm thông qua c c chương trình đào tạo, hỗ trợ đầu tư, lập nghiệp hoặc xúc tiến việc làm Cần xây dựng khu t i định cư đồng bộ, có cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội, văn hóa, c c dịch vụ thiết yếu như giao thông, điện, nước, y tế, giáo dục, hành chính

Thứ ba, giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa các chủ thể góp phần tạo sự ổn định tình hình xã hội và phát triển bền vững:

Giải quyết hài hoà và hợp lý quan hệ lợi ích của các chủ thể kinh tế chính là tạo ra sự ổn định xã hội, tr nh c c xung đột, mâu thuẫn giữa các bên tham gia là điều kiện cần thiết để phát triển bền vững Không nên xây dựng chính sách bồi thường, hỗ trợ và t i định cư một cách tùy tiện Khi tính tiền

bù đắp thiệt hại cho người sử dụng đất do bị thu hồi đất để sử dụng vào mục

đ ch quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế, c c cơ quan liên quan phải căn cứ vào quy hoạch để xem xét tính hợp

lý của khu t i định cư cũng như để điều hòa lợi ích phát sinh theo quy hoạch

Thứ tư, đẩy nhanh tiến trình phát triển các khu khu đô thị mới:

Việc nhận mặt bằng được tiến hành nhanh chóng, việc huy động vốn được diễn ra thuận lợi, hành lang ph p lý thông tho ng ch nh là điều kiện thuận lợi để c c dự n xây dựng khu công nghiệp và khu đô thị mới triển khai nhanh chóng và tiết kiệm, hạn chế được những khó khăn nan giải khi không giải phóng được mặt bằng hoặc không huy động được đủ vốn khiến

dự n bị “treo” không thực hiện đúng tiến độ, gây lãng ph và tổn thất cho

c c chủ đầu tư và tổn hại đến lợi ch của tất cả c c chủ thể kinh tế tham gia

trong quá trình này

1.2.3 Nguyên tắc giải quyết quan hệ lợi ích trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội

Thứ nhất, nguyên tắc dân chủ, công khai: nguyên tắc này đòi hỏi trong

hoạch định giải quyết quan hệ lợi ích trong thu hồi đất phải tham khảo ý kiến của dân cư, nhất là những người chịu ảnh hưởng trực tiếp Cần phải bàn bạc, cân nhắc kỹ trước khi đưa ra quyết định Tuyệt đối không được p đặt quyết định từ một phía, dân chủ nhưng phải tập trung, phải đối xử với mọi người một c ch bình đẳng, tôn trọng quyền và nghĩa vụ của họ

Thứ hai, nguyên tắc công bằng: đây là nguyên tắc quan trọng hàng đầu

quyết định thành công của giải quyết quan hệ lợi ích trong thu hồi đất Công bằng ở đây là công bằng về chính sách, công bằng về chế độ, về đơn gi , về mức bồi thường, hỗ trợ, về đối tượng thụ hưởng Những người bị thu hồi đất

sẽ chống đối nếu họ thấy chính sách giải quyết quan hệ lợi ích không công bằng, từ đó việc giải quyết quan hệ lợi ích trong thu hồi đất sẽ thất bại hoặc phải trả gi đắt Ngược lại, nếu chính sách công bằng những người bị thu hồi đất sẽ tự nguyện chấp hành Vì vậy, cần phải hoạch định chính sách sát thực

tế, xem xét lợi ích một cách phân minh

Thứ ba, ổn định đời sống xã hội, hỗ trợ đào tạo, chuyển nghề: Nhà

nước cần phải điều tiết, giải quyết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư

và người bị thu hồi đất, đây là động lực của sự phát triển, nếu giải quyết tốt lợi ích kinh tế giữa ba chủ thể này thì sẽ tạo động lực cho sự phát triển của xã hội; ngược lại, chế định thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội sẽ là nguyên nhân của những đối kháng và mâu thuẫn xã hội Căn cứ vào kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện cần có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện phương n đào tạo, chuyển đổi nghề, hỗ trợ tìm kiếm việc làm cho người có đất thu hồi là đất nông nghiệp, đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ Đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mà nguồn thu nhập chính là từ hoạt động kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì được vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh; trường hợp người có đất thu hồi còn trong độ tuổi lao động thì được hỗ trợ đào tạo,

chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm

Thứ tư, sử dụng ngân sách nhà nước tiết kiệm, hiệu quả: nguồn tiền để

bồi thường, hỗ trợ rất lớn trong khi ngân s ch nhà nước có hạn vì vậy người

có thầm quyền, người thực thi công vụ có quyền chi ngân s ch nhà nước phải hết sức tiết kiệm, không được lãng ph Nhưng tiết kiệm không có nghĩa là bớt xén, tiết kiệm nhưng vẫn phải thực hiện đúng chế độ chính sách và phải tạo được sự đồng thuận của người dân trong vùng dự án Nguyên tắc hiệu quả phải đạt được cả trong ngắn hạn cũng như trong dài hạn Tuyệt đối không vì

lợi ch trước mắt mà không t nh đến lợi ích lâu dài cho các thế hệ sau

1.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết mối quan hệ lợi ích trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội

1.2.4.1 Chính sách định giá quyền sử dụng đất của Việt Nam

Điều 11 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP của Chính phủ quy định:

1 Khi Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất không thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất, cho thuê

đất, phê duyệt phương n bồi thường, hỗ trợ và t i định cư khi Nhà nước thu hồi đất và trường hợp doanh nghiệp Nhà nước tiến hành cổ phần hóa lựa chọn hình thức giao đất mà gi đất do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định tại thời điểm giao đất, cho thuê đất, thời điểm quyết định thu hồi đất, thời điểm tính

gi đất vào giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa chưa s t với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực

tế trên thị trường để x c định lại gi đất cụ thể cho phù hợp

2 Gi đất cụ thể được x c định lại theo quy định tại khoản 1 Điều này không bị giới hạn bởi c c quy định tại khoản 5 Điều 1 Nghị định số 123/2007/NĐ- P ngày 27 th ng 7 năm 2007 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 188/2004/NĐ- P ngày 16 th ng 11 năm 2004

về phương ph p x c định gi đất và khung giá các loại đất

Gi đất phụ thuộc vào độ màu mỡ của đất, vị trí của lô đất, cung cầu trên thị trường, khả năng sinh lợi của đất; loại, cấp hạng, vị thế khu vực của đất… Ở nước ta Nhà nước có ch nh s ch quy định về nguyên tắc và các phương ph p x c định gi Tuy nhiên, trong công t c định giá không phải mỗi phương ph p định giá chỉ sử dụng riêng, mà còn có sự kết hợp giữa các phương ph p h nh vì vậy việc x c định gi càng thêm khó khăn

1.2.4.2 Chính sách kinh tế của Nhà nước

Đây có lẽ là yếu tố quan trọng nhất t c động lên kết quả thực hiện lợi ích trong quá trình thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội Nhà nuớc đóng vai trò chủ đạo trong việc điều tiết và điều hoà các lợi ích của các bên sao cho hợp lý nhất Chính sách kinh tế của nhà nước liên quan đến vấn đề này bao gồm: quy định về sử dụng đất đai, quy định về gi đền bù và phương n đền

bù khi thu hồi đất; quy định trách nhiệm của nhà nước, nhà đầu tư và nông dân trong quá trình thu hồi đất; quy định các lợi ích của từng chủ thể sao cho

hợp lý, hài hoà, quy hoạch sử dụng đất đai hợp lý, tạo hành lang pháp lý cho các dự n đầu tư thực hiện thuận lợi và hiệu quả; quy định về trình tự và thủ tục chuyển giao đất, trình tự và thủ tục khiếu kiện liên quan đến vấn đề chuyển giao đất và giải phóng mặt bằng

1.2.4.3 Hiệu quả kinh tế của các dự án đầu tư

Nếu dự n được thực hiện với hiệu quả kinh tế cao, việc quản lý nguồn vốn đầu tư và khả năng kinh doanh tốt thì đồng nghĩa với việc các lợi ch cơ bản của doanh nghiệp - chủ đầu tư đã được thực hiện, mặt khác các lợi ích của nông dân như góp vốn đầu tư, được tham gia vào làm việc trong dự án cũng trở thành hiện thực, lợi ích của họ trong việc trao trả đất đai nông nghiệp của mình đã được thực hiện xứng đ ng Thời gian, tiến độ và chất lượng thực hiện các dự án hạ tầng và dự án phục vụ phát triển đô thị cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện lợi ích trong thu hồi đất Khi thời gian, tiến độ, chất lượng thực hiện các dự án hạ tầng đô thị trên địa bàn càng nhanh, càng tốt thì giá trị đất đai, bất động sản trong khu vực càng tăng cao, c c nhà đầu tư càng có lợi, sẽ tạo động lực thúc đẩy các hoạt động t i đầu tư của họ; trong khi nhà nước càng tiết kiệm được các chi phí quản lý, đồng thời có thể thu thêm các khoản địa tô chênh lệch từ giá trị tăng thêm của đất đai và người dân xung quanh cũng được hưởng lợi ích chung từ các dự n đó Ngược lại, nếu thời gian, tiến

độ, chất lượng thực hiện các dự án hạ tầng trên địa bàn không đảm bảo, gây thiệt hại, tổn thất lợi ích của tất cả các bên có liên quan thì việc giải quyết quan hệ lợi ích giữa các chủ thể này sẽ diễn ra theo chiều hướng tiêu cực, gây cản trở các hoạt động kinh tế - xã hội Đây là một yếu tố đóng vai trò không nhỏ trong quá trình thực hiện lợi ích của việc thu hồi đất nông nghiệp

1.2.4.4 Trình độ phát triển kinh tế của đất nước

Trình độ phát triển kinh tế của đất nước thường thể hiện rõ nét ở cơ sở hạ tầng kỹ thuật, tính hiệu quả và đồng bộ của cơ chế quản lý, tốc độ và tính ổn

định của tăng trưởng kinh tế, khả năng kiểm soát tốt các yếu tố rủi ro và lạm phát Các yếu tố này sẽ t c động gần như trực tiếp lên quá trình thực hiện lợi ích trong thu hồi đất nông nghiệp để xây dựng các khu công nghiệp và khu đô thị mới ơ chế quản lý khoa học, đồng bộ sẽ là một tác nhân quan trọng để thực hiện việc thu hồi, chuyển đổi mục đ ch sử dụng đất nhanh chóng, hiệu quả

1.2.4.5 Các lợi ích xã hội và tinh thần của người dân

Trong thu hồi đất cần chú ý đến đảm bảo lợi ích của người bị thu hồi đất Cần t nh đến các lợi ích lâu dài của xã hội thay vì chỉ t nh đến lợi ích trước mắt bởi lẽ hiệu quả của một dự n đầu tư khi phải sử dụng một lượng đất đai nông nghiệp không chỉ tính bằng các chỉ số kinh tế mà còn t nh đến các hiệu quả về xã hội Quá trình giải quyết quan hệ lợi ích sẽ thuận lợi hơn khi các chủ thể kinh tế ý thức được lợi ích xã hội và tinh thần mà việc thu hồi đất để thực hiện các dự n đầu tư mang lại

1.2.5 Tiêu chí đánh giá kết quả công tác giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất

1.2.5.1 Lợi ích của Nhà nước

- Tỷ lệ số dự n được giải phóng mặt bằng so với tổng số dự án theo kế hoạch

- Số lượng c c K N và Khu đô thị mới được hình thành trong một thời

kỳ nhất địng và tỷ lệ của nó so với c c K N và khu đô thị mới được x c định trong kế hoạch

- Các khoản thu về ngân s ch nhà nước từ việc cho thuê đất, đấu thầu đất

và do phát triển c c K N, khu đô thị mới

1.2.5.2 Lợi ích của doanh nghiệp – chủ đầu tư dự án

- Sự phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, thể hiện ở việc tăng quy mô sản xuất, mở rộng thị phần sản phẩm hàng hóa trên thị trường

- Hiệu quả quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, thể hiện ở mức doanh lợi thu được khi đầu tư vào c c dự án

1.2.5.3 Lợi ích của người nông dân bị thu hồi đất

- Số tiền đền bù nhận được do thu hồi đất đã thỏa đ ng chưa

- Tỷ lệ phần trăm số lao động nông nghiệp bị thu hồi đất được hỗ trợ đào tạo nghề để chuyển đổi nghề nghiệp

- Tỷ lệ phần trăm số lao động nông nghiệp bị thu hồi đất được làm việc tại các dự án

- Tỷ lệ phần trăm số người được góp vốn cổ phần vào các dự án bằng quyền sử dụng đất

- Tỷ lệ phần trăm số hộ nông dân bị thu hồi đất được bố tr t i định cư

1.3 Kinh nghiệm của một số địa phương về giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển kinh tế - xã hội

1.3.1 Kinh nghiệm của Huyện Mê Linh, Thành phố Hà Nội

Huyện Mê Linh là một trong những huyện trung tâm kinh tế - chính trị

- văn ho của thành phố Hà Nội, là địa bàn có ý nghĩa chiến lược trong công tác quy hoạch của Thành phố Vì vậy công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, được Thành phố và Huyện đặc biệt quan tâm Nhờ việc Huyện uỷ - HĐND - UBND có nhiều chủ trương, ch nh s ch đúng đắn, cắt giảm nhiều thủ tục hành chính gây phiền hà cho doanh nghiệp nên trong công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng cho người dân bị thu hồi đất nông nghiệp được đ nh gi là một huyện có nhiều cách làm hay, sáng tạo, được đa

số nhân dân đồng tình cao

Huyện Mê Linh đã thực hiện tốt một số việc như:

- Ban hành các tiêu chí về t i định cư phù hợp với quy định của pháp luật Nhà nước và điều kiện cụ thể của Huyện

- Hoàn thiện ch nh s ch đầu tư nhằm huy động nguồn vốn đầu tư của Nhà nước và xã hội Huyện thực hiện phương n nhà đầu tư tự ứng trước kinh phí bồi thường cho người dân có đất bị thu hồi, sau đó Nhà nước sẽ trừ dần phần kinh phí ứng trước đó vào tiền thuê đất phải nộp hàng năm của doanh nghiệp

- Để tạo được sự đồng thuận cao trong nhân dân về chủ trương thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng phát triển công nghiệp, dịch vụ, trước khi triển khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, ban hành chính sách bồi thường GPMB, Huyện đều thực hiện công khai hoá và tổ chức lấy ý kiến của nhân dân đến từng khu dân cư, ch nh vì vậy được nhân dân đồng tình cao

1.3.2 Kinh nghiệm của Huyện Phú Xuyên, Thành phố Hà Nội

Huyện Phú Xuyên là đơn vị hành chính của Thủ đô, nằm ở phía Nam thành phố Hà Nội, cách trung tâm Thủ đô 40km Trong những năm gần đây, Phú Xuyên là một huyện có tốc độ phát triển công nghiệp, dịch vụ tăng rất nhanh, do đó diện t ch đất nông nghiệp bị thu hồi, chuyển mục đ ch sử dụng rất lớn, công tác thu hồi đất, chuyển mục đ ch sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất công nghiệp, dịch vụ vẫn được tỉnh triển khai, thực hiện nhanh gọn, thu hút được c c nhà đầu tư vào địa bàn Huyện

Trên thực tế, huyện Phú Xuyên vẫn còn nhiều hạn chế trong công tác GPMB như: khiếu kiện về gi đền bù, quản lý đất sau khi thu hồi… Kinh nghiệm của Huyện trong công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng là phải quan tâm đến lợi ích của người có đất bị thu hồi, thực hiện tốt các hình thức hỗ trợ cho người dân bị thu hồi đất ổn định đời sống

- Huyện đã và đang triển khai thực hiện có hiệu quả công tác quy hoạch phát triển khu dịch vụ cả về không gian và kiến trúc c khu dân cư, khu đô thị mới, các công trình hạ tầng về giao thông, y tế, văn ho , gi o dục và các