Xử lý tình huống vi phạm trong kê khai thuế giá trị gia tăng của hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai

Luật thuế GTGT khi áp dụng vào thực tiễn đã xuất hiện những khó khănvướng mắc và bất cập kể cả về mặt chính sách và áp dụng đối với người nộp thuếnhư: Thuế GTGT có phạm vi áp dụng rộng,

LỜI NÓI ĐẦU

Thuế ra đời gắn liền với sự phân chia xã hội thành các giai cấp và hình thànhnhà nước Thuế không chỉ là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước mà còn làcông cụ quan trọng thực hiện các chức năng quản lý nhà nước Các lý thuyết kinh

tế và thực tiễn khẳng định rằng, nếu chính sách thuế không phù hợp không chỉ ảnhhưởng đến xã hội mà còn có tác động đến tăng trưởng kinh tế Trong Hiến phápnước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 đã quy định “Điều 47 Mọingười có nghĩa vụ nộp thuế theo luật định” Do vậy chiến lược cải cách hệ thốngthuế ở nước ta đã được Đảng và Nhà nước hết sức coi trọng và đề ra mục tiêu:

“Xây dựng hệ thống chính sách thuế đồng bộ, cơ cấu hợp lý, phù hợp với nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần thực hiện bình đẳng, côngbằng xã hội và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế” Đặc biệt đất nước ta đang trongtiến trình hội nhập thực hiện các cam kết quốc tế về thuế, nên chiến lược cải cách

hệ thống thuế trong nước phải phù hợp với hệ thống thuế trong khu vực và trên thếgiới

Công cuộc cải cách hệ thống thuế ở nước ta trong những năm qua đã đạt đượcnhững thành tựu rất quan trọng Thủ tục hành chính thuế đã từng bước được sửađổi theo hướng đơn giản, rõ ràng, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổchức, cá nhân thực hiện tốt nghĩa vụ thuế nhưng vẫn đảm bảo sự quản lý chặt chẽcủa Nhà nước Nội dung cải cách hệ thống chính sách thuế là ban hành mới các sắcthuế, sửa đổi, bổ sung đồng bộ các sắc thuế hiện hành cho phù hợp Đó là nhữnghành lang pháp lý cần thiết tạo điều kiện cho người nộp thuế, từ đó tăng nguồn thucho Ngân sách Nhà nước, tạo cho Nhà nước có nguồn lực tài chính để thực hiện sựnghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Ngành thuế đã có nhiều đổi mới; với những quy trình, biện pháp quản lý ngàycàng chặt chẽ đối với các hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) nhằm thu đúng,thu đủ sát với tình hình phát sinh thực tế của các cơ sở kinh doanh Thực hiện Luậtthuế Giá trị gia tăng (GTGT) trong những năm vừa qua đã đạt được nhiều thànhtựu đáng kể song tình trạng lợi dụng kẽ hở của pháp luật để trốn thuế, gian lận về

thuế của người nộp thuế (NNT) vẫn còn khá phổ biến Đặc biệt là trong quá trìnhquan hệ mua bán trao đổi hàng hóa, thanh toán, quyết toán tài chính, kê khai thuế Luật thuế GTGT khi áp dụng vào thực tiễn đã xuất hiện những khó khănvướng mắc và bất cập kể cả về mặt chính sách và áp dụng đối với người nộp thuếnhư: Thuế GTGT có phạm vi áp dụng rộng, phương pháp tính thuế khác nhau,nhiều mức thuế suất đã gây phức tạp cho công tác quản lý thuế, khấu trừ thuế,hoàn thuế và những kẽ hở để người nộp thuế có thế lợi dụng, gian lận trong việc kêkhai thuế nhằm sử dụng và chiếm đoạt tiền thuế từ Ngân sách Nhà nước.

Là công chức ngành thuế đang công tác tại Đội thuế liên phường Tân Sơn –Phú Sơn, Chi cục Thuế TP Thanh Hóa, Cục thuế Thanh Hóa, qua thời gian học tậptại lớp Bồi dưỡng nghiệp vụ ngạch kiểm tra viên thuế Hà Nội 2 , bản thân tôi nhậnthức được tầm quan trọng trong công tác quản lý thuế đặc biệt là thuế Giá trị giatăng Một trong những nhiệm vụ chủ yếu của Đội thuế liên phường Tân Sơn – PhúSơn là quản lý hộ kinh doanh, bao gồm cả hộ kinh doanh nộp thuế theo phươngpháp kê khai và hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán Trong đó, côngtác quản lý hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai có nhiều diễn biếnkhá phức tạp Vận dụng kiến thức đã nghiên cứu học tập ở lớp, cùng những kiếnthức của bản thân, tình huống thực tế xảy ra trong công tác quản lý thuế tại đơn vị

và đặc biệt là sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, tôi đã chọn đềtài:

“Xử lý tình huống vi phạm trong kê khai thuế Giá trị gia tăng của hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai”

Ngoài phần lời nói đầu và kết luận, tiểu luận gồm sáu phần chính như sau:

Phần I: Mô tả tình huống.

Phần II: Xác định mục tiêu xử lý tình huống

Phần III: Phân tích nguyên nhân và hậu quả

Phần IV: Xây dựng các phương án giải quyết vấn đề và lựa chọn phương án Phần V: Kế hoạch tổ chức thực hiện phương án được lựa chọn

Phần VI: Kiến nghị

Người nộp thuế: Hộ kinh doanh Lê Thị Hương

Mã số thuế: 2801055639

Địa chỉ: Số 110 Dương Đình Nghệ, phường Tân Sơn, TP Thanh Hóa

Ngành nghề kinh doanh: Bán vật liệu xây dựng, trang trí nội ngoại thất

Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh số: 48/2007 ngày 12/06/2007 do Ủybản nhân dân thành phố Thanh Hóa cấp

Hộ bà Hương đăng ký nộp thuế tại Đội thuế phường Tân Sơn - Chi cục Thuế

TP Thanh Hóa Sau khi nghiên cứu luật Quản lý thuế, bà Hương đã có đơn đăng

ký xin phép cơ quan thuế được áp dụng khai thuế giá trị gia tăng tính theo phươngpháp trực tiếp trên giá trị gia tăng Hộ kinh doanh bà Hương cam kết thực hiện đầy

đủ chế độ chứng từ theo đúng quy trình, lưu giữ đầy đủ hoá đơn mua vào, hoá đơnbán ra Được cơ quan thuế xét duyệt, hộ bà Hương áp dụng nộp thuế theo phươngpháp kê khai từ ngày 01/07/2009

Đến tháng 4 năm 2013, hộ bà Hương kê khai doanh thu và thuế GTGT đầu ratháng 3/2013 có nghi vấn, cán bộ được giao nhiệm vụ kiểm tra hồ sơ khai thuế đãbáo cáo lãnh đạo Đội và lãnh đạo Chi cục để đề xuất thực hiện biện pháp giảiquyết

2 Diễn biến tình huống:

Trong quá trình kiểm tra hồ sơ khai thuế tại cơ quan thuế, cán bộ Đội thuếphường Tân Sơn - Chi cục Thuế TP Thanh Hoá phát hiện hồ sơ khai thuế GTGT

kỳ kê khai tháng 3 năm 2013 có nghi vấn, cụ thể là khi so sánh doanh thu trên hồ

sơ khai thuế của hộ bà Hương thấy chênh lệch khá nhiều so với doanh thu của các

kỳ kê khai gần đây và doanh thu của các hộ khoán cùng quy mô, ngành nghề

Hàng hoá, dịch

vụ chịu thuế suất 5%

Hàng hoá, dịch

vụ chịu thuế suất 10%

1 Tổng doanh thu hàng hoá, dịch vụ

bán ra chịu thuế GTGT

1.000.000.000[22]

14.000.000.000[23]

13.250.000.000[26]

750.000.000[29]

75.000.000[32]

Một số chỉ tiêu trong tờ khai thuế GTGT của hộ bà Hương như sau:

Đơn vị tính: đồng

Ngày 30 tháng 4 năm 2013, cán bộ đội đã trình Lãnh đạo đội và Lãnh đạo Chicục Thuế TP Thanh Hóa để ra thông báo lần thứ nhất đối với Hộ kinh doanh LêThị Hương, yêu cầu chủ hộ đến Đội thuế phường Tân Sơn - Chi cục Thuế TP.Thanh Hóa để giải trình bổ sung thông tin tài liệu trong hồ sơ khai thuế GTGT kỳ

kê khai tháng 3 năm 2013 về nội dung “Căn cứ kê khai thuế GTGT”

Đại diện hộ đã đến tại Đội thuế phường để thực hiện giải trình theo thông báocủa Chi cục Thuế TP Thanh Hóa Kết quả, bà Hương chưa cung cấp được tài liệu

để chứng minh số liệu làm căn cứ kê khai trong hồ sơ khai thuế tháng 3 năm 2013

đã gửi đến Chi cục Thuế là đúng Đội thuế phường Tân Sơn lập biên bản ghi nhậnkết quả làm việc với hộ kinh doanh Lê Thị Hương.

Ngày 10 tháng 5 năm 2013 Chi cục Thuế TP Thanh Hóa có thông báo lần thứ

2 yêu cầu hộ bà Hương tiếp tục giải trình nội dung chưa được làm rõ mà Chi cụcThuế đã thông báo lần thứ nhất Nhưng hộ bà H không thực hiện giải trình theothông báo (Không thông báo lý do với cơ quan thuế)

Đội thuế phường đã báo cáo Lãnh đạo Chi cục Thuế và tiến hành kiểm tra tại

hộ kinh doanh Lê Thị Hương Ngày 12/5/2013 Chi cục Thuế TP Thanh Hóa cóQuyết định số 1973/QĐ-CT cử đoàn kiểm tra đến tại hộ bà Hương, MST:

2801055639 để kiểm tra tình hình chấp hành Luật thuế Giá trị gia tăng

Thời gian kiểm tra: 2 ngày làm việc thực tế, kể từ ngày 15/5/2013

Thời kỳ kiểm tra: Kỳ khai thuế GTGT tháng 3 năm 2013

Đoàn kiểm tra yêu cầu hộ bà Hương thực hiện việc cung cấp, hóa đơn, chứng

từ, sổ sách kế toán và các hồ sơ thủ tục pháp lý có liên quan đến hoạt động SXKDcủa hộ

* Về hồ sơ thủ tục hoạt động kinh doanh gồm có:

- Hợp đồng mua, bán hàng hóa giữa hộ bà Hương và cơ sở kinh doanh đối tác

- Phiêú nhập kho, xuất kho vật liệu xây dựng của hộ bà Hương

- Hóa đơn GTGT, các chứng từ thanh toán tiền hoặc chuyển khoản

- Bản đối chiếu công nợ của hộ bà Hương với các cơ sở khác

* Kết quả kiểm tra của Đoàn kiểm tra như sau:

Thuế GTGT phải nộp = Giá trị gia tăng x Thuế suất thuế GTGT

Giải trình số liệu chênh lệch qua kiểm tra:

- Qua quá trình điều tra, thu thập thông tin, doanh thu tính thuế GTGT củamặt hàng có thuế suất 10% tăng 800.000.000 đồng so với số liệu báo cáo của hộtrong hồ sơ khai thuế tháng 3 năm 2013 là do: Hộ kinh doanh Lê Thị Hương kýhợp đồng bán vật liệu xây dựng cho công ty V, công ty V đã nhận số vật liệu trên

và đưa vào sử dụng ngày 05/3/2013 nhưng chưa trả tiền cho hộ bà Hương Hộ kinhdoanh Lê Thị Hương không lập hoá đơn để kê khai thuế GTGT trong tháng 3 năm

2013 từ đó làm giảm doanh thu thuế GTGT đồng thời lại kê khai giá vốn của sốhàng đã bán ra giảm số thuế phải nộp tương ứng là 80.000.000 đ

Qua kết quả kiểm tra tại hộ bà Hương, việc không lập hoá đơn và không kêkhai tính thuế của hộ dẫn đến phản ánh doanh thu và thuế phải nộp trên tờ khaithuế tháng 3 năm 2013 không đúng với doanh thu và thuế phải nộp của kỳ tínhthuế tháng 3 năm 2013 theo thực tế phát sinh là hành vi vi phạm quy định về chế

độ quản lý, sử dụng hoá đơn và quy định về khai thuế GTGT theo Luật quản lýthuế làm ảnh hưởng đến sự công bằng, bình đẳng chung của môi trường kinhdoanh của các thành phần kinh tế

PHẦN II XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG Mục tiêu tổng quát: Mục tiêu của công tác xử lý vi phạm trong kê khai thuế

là kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp cố tình lách luật, không chấp hànhnghĩa vụ thuế, để đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời các khoản thu vào NSNN,phù hợp với quy định pháp luật thuế, nâng cao tính tuân thủ pháp luật của ngườinộp thuế

Mục tiêu cụ thể:

- Bảo đảm thực hiện thu đủ số tiền thuế thiếu do hành vi khai sai số thuế phảinộp và các khoản tiền phạt của hộ bà Hương vào NSNN theo đúng qui định củapháp luật về thuế

- Xử lý kịp thời vi phạm về kê khai thuế GTGT của hộ kinh doanh bà Hương

là góp phần tăng hiệu lực quản lý của Nhà nước, duy trì trật tự kỷ cương, đảm bảo

sự công bằng, bình đẳng trong kinh doanh, trong nghĩa vụ nộp thuế, đồng thời để

bà Hương nhận thấy việc làm trái pháp luật để sửa chữa, nâng cao ý thức tự giáctrong quản lý, sử dụng hoá đơn, kê khai thuế và là điều nhắc nhở đối với các hộkinh doanh khác về quá trình tìm hiểu và thực hiện tốt các luật thuế

- Thực hiện cơ chế xử lý vi phạm phải phù hợp với thực tế hoạt động sản xuấtkinh doanh của hộ, đảm bảo vừa tạo cơ hội cho hộ bà Hương tự nguyện tuân thủnghĩa vụ thuế, vừa tạo cơ sở pháp lý để cơ quan thuế phát huy đầy đủ vai trò quản

lý Nhà nước về thuế của mình

Căn cứ pháp lý để lựa chọn phương án xử lý là các văn bản quy phạm pháp

luật có hiệu lực tại thời điểm phát sinh tình huống phải xử lý Tại thời điểm từtháng 3 đến tháng 5 năm 2013, căn cứ pháp lý là các quy định tại các văn bản quyphạm pháp luật như sau:

* Thông tư số 06/2012/TT-BTC ngày 11/01/2012 của Bộ Tài chính dẫn thihành một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng, hướng dẫn thi hành Nghị định số123/2008/NĐ-CP ngày 08/12/2008 và Nghị định số 121/2011/NĐ-CP ngày27/12/2011 của Chính phủ

Tại Khoản 1, Điều 8 quy định thời điểm xác định thuế GTGT: “ Đối với bán

hàng hoá là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hoá cho người mua, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền”.

Xử phạt đối với hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp:

* Khoản 1, điều 13, Nghị định của Chính phủ số 98/2007/NĐ-CP ngày 7tháng 6 năm 2007 quy định về xử lý vi phạm pháp luật về thuế và cưỡng chế thihành Quyết định hành chính Thuế hướng dẫn thực hiện xử lý vi phạm pháp luật vềthuế như sau:

“1 Các trường hợp khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn, bao gồm:

a) Hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn, tăng số thuế được miễn, giảm, nhưng người nộp thuế đó ghi chưa kịp thời, đầy đủ, trung thực các nghiệp vụ kinh tế làm phát sinh nghĩa vụ thuế trên sổ

kế toán, hoá đơn, chứng từ;

b) Hành vi khai sai của người nộp thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn, số thuế được miễn, giảm không thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản 1 Điều này nhưng khi bị cơ quan có thẩm quyền phát hiện, người vi phạm đó tự giác nộp đủ số tiền thuế khai thiếu vào Ngân sách Nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế lập biên bản kiểm tra thuế, kết luận thanh tra thuế; c) Hành vi khai sai của người nộp thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc tăng

số tiền thuế được hoàn, số thuế được miễn, số thuế được giảm đó bị cơ quan có thẩm quyền lập biên bản kiểm tra thuế, kết luận thanh tra thuế xác định là có hành vi khai man trốn thuế, nhưng nếu người nộp thuế vi phạm lần đầu, có tình tiết giảm nhẹ và đó tự giác nộp đủ số tiền thuế vào Ngân sách Nhà nước trước thời điểm cơ quan có thẩm quyền ra quyết định xử lý thì cơ quan thuế lập biên bản ghi nhận để xác định lại hành vi khai thiếu thuế;

d) Sử dụng hoá đơn, chứng từ bất hợp pháp để hạch toán giá trị hàng hoá, dịch

vụ mua vào làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được hoàn,

số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, nhưng khi cơ quan thuế kiểm tra phát hiện, người mua chứng minh được lỗi vi phạm sử dụng hoá đơn bất hợp pháp thuộc về bên bán hàng và người mua đó hạch toán kế toán đầy đủ theo quy định.”

* Khoản 2, điều 13 Nghị định số 98/2007/NĐ-CP của chính phủ quy định:“

Mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này là 10% tính trên số tiền thuế khai thiếu hoặc số tiền thuế được hoàn, số thuế được miễn, giảm cao hơn so với mức quy định của pháp luật về thuế.”

* Khoản 3, điều 13 Nghị định số 98/2007/NĐ-CP của chính phủ quy

định:“Cơ quan thuế xác định số tiền thuế thiếu, số tiền phạt; số ngày chậm nộp

tiền thuế, tiền phạt chậm nộp tiền thuế và ra quyết định xử phạt đối với người nộp thuế.”

Xử phạt đối với hành vi trốn thuế, gian lận thuế

* Tiết h, Khoản 1, Điều 14 Nghị định số 98/2007/NĐ-CP của chính phủ quyđịnh: Người nộp thuế có hành vi trốn thuế, gian lận thuế quy định tại Điều 108 củaLuật Quản lý thuế ngoài việc phải nộp đủ số tiền thuế trốn, số tiền thuế gian lận thìcòn bị xử phạt theo số lần tính trên số tiền thuế trốn, số tiền thuế gian lận như sau:

1 Phạt tiền 1 lần tính trên số thuế trốn, số thuế gian lận đối với người nộpthuế vi phạm lần đầu không thuộc các trường hợp quy định tại Điều 13 Nghị địnhnày hoặc vi phạm lần thứ hai mà có từ hai tình tiết giảm nhẹ trở lên khi có mộttrong các hành vi vi phạm sau đây:

h) Không xuất hoá đơn khi bán hàng hoá, dịch vụ hoặc ghi giá trị trên hoá đơn bán hàng thấp hơn giá trị thực tế thanh toán của hàng hoá, dịch vụ đã bán và bị phát hiện sau thời hạn nộp hồ sơ khai thuế;

* Theo Khoản 5 điều 33 Nghị định số 51/2010/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm

2010 của Chính phủ Quy định về hoá đơn bán hàng, cung ứng dịch vụ:“ Phạt tiền

từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi không lập hoá đơn khi bán hàng hoá, dịch vụ có giá trị thanh toán trên 200.000 đồng cho người mua theo quy định tại Nghị định này Cùng với việc bị xử phạt, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải lập hoá đơn giao cho người mua.”

- Tại Khoản 3, Điều 37, Nghị định số 51/2010/NĐ-CP: Thẩm quyền xử phạt

hành chính về hoá đơn “ Trường hợp vi phạm các quy định tại các Điều 33 mà dẫn

đến hành vi khai sai làm thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn hoặc dẫn đến hành vi trốn thuế, gian lận thuế thì xử phạt các hành vi đó theo quy định tại Luật Quản lý thuế”.

PHẦN III PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ

1 Nguyên nhân

1.1 Nguyên nhân khách quan

Do tình hình kinh tế thời điểm năm 2013 gặp nhiều khó khăn đặc biệt là tronglĩnh vực xây dựng, theo đó hiệu quả kinh doanh của các cơ sở và hộ kinh doanhgiảm, gặp nhiều khó khăn

Vào thời điểm năm 2013, các chính sách thuế, các luật thuế nói chung và luậtthuế GTGT nói riêng đôi khi còn thiếu đồng bộ, chưa gắn kết với nhau, Thông tưhướng dẫn thực hiện về thuế GTGT của Bộ Tài chính còn có điểm chưa chi tiết, cụthể, chưa bao quát được hết tất cả các hoạt động nên khi thực hiện vẫn còn cónhững khó khăn Hiệu lực quản lý của cơ quan thuế chưa cao, chế tài xử lý viphạm còn nhẹ chưa đủ sức răn đe

Công tác tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn chính sách pháp luật thuế chưa đisâu, rộng đến tất cả các hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội

Sự hiểu biết về chính sách thuế của các tổ chức kinh tế, hộ kinh doanh ở từngvùng lãnh thổ chưa đồng đều Trình độ dân trí và sự hiểu biết của nhân dân ở một

số vùng còn thấp

Tinh thần tự giác chấp hành pháp luật của một số hộ kinh doanh chưa cao dẫnđến kê khai không kịp thời nhằm chiếm dụng vốn hoặc cố tình khai sai nhằm giảm

số thuế phải nộp

1.2 Nguyên nhân chủ quan

- Về phía người nộp thuế:

Chưa nắm rõ các quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật về kế toán,Luật Quản lý thuế và Luật thuế GTGT, việc lập hoá đơn không kịp thời phản ánhdoanh thu không đúng thời điểm phát sinh dẫn đến khai thiếu thuế GTGT của hộcũng là tình trạng chung của một số hộ buôn bán vật liệu xây dựng tại địa bàn màđơn vị đang quản lý thuế

Hộ kinh doanh có biểu hiện không thiện chí khi Chi cục thuế TP Thanh Hoáyêu cầu thông báo giải trình mà không giải trình và không cung cấp hồ sơ đầy đủ