Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại Bài viết đưa ra và phân tích 6 ý nghĩa phương pháp luận của quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại.
Trang 1Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về
lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại
1. Trong nhận thức và thực tiễn cần phải coi trọng cả hai loại chỉ tiêu về phương diện chất và lượng, tạo nên sự nhận thức toàn diện về sự vật, hiện tượng
Vì bất kì sự vật, hiện tượng nào cũng có phương diện chất và lượng tồn tại trong tính quy định lẫn nhau, tác động và chuyển hoá lẫn nhau Những sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng có cơ sở tất yếu từ những sự thay đổi về lượng của sự vật, hiện tượng và ngược lại, những sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng lại tạo ra những biến đổi mới về lượng của sự vật, hiện tượng trên các phương diện khác nhau
Ví dụ như sự tăng hoặc sự giảm nhiệt độ trong khoảng giới hạn từ 0°C đến 100°C, nước nguyên chất vẫn ở trạng thái lỏng Nếu nhiệt độ nước giảm xuống dưới 0°C thì nước thể lỏng chuyển thành thể rắn Như vậy, với một lượng nhiệt độ nhất định, chất của nước sẽ thay đổi Ta cần coi trọng cả lượng và chất của nước để có thể có nhận thức toàn diện về nước và từ đó áp dụng trong nghiên cứu, thực tiễn có hiệu quả
2. Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, tuỳ theo mục đích cụ thể, cần từng bước tích luỹ về lượng để có thể làm thay đổi về chất; đồng thời có thể phát huy tác động của chất mới theo hướng làm thay đổi về lượng của sự vật, hiện tượng
Sự vận động và phát triển của sự vật bao giờ cũng diễn ra bằng cách tích luỹ dần dần về lượng đến một giới hạn nhất định, thực hiện bước nhảy để chuyển về chất
Do đó, trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn chúng ta phải biết từng bước tích luỹ về lượng để làm biến đổi về chất theo quy luật Trong hoạt động của mình, ông cha ta đã rút ra những tư tưởng sâu sắc như “tích tiểu thành đại”, “năng nhặt, chặt bị”, “góp gió thành bão”, Hoặc như để trở thành cử nhân đại học, sinh viên cần tích luỹ đủ lượng kiến thức, tín chỉ thì mới đạt được “chất” – có bằng đại học và ra trường đúng thời hạn quy định - mà mình muốn
Trang 2Khi chất mới ra đời lại có sự tác động trở lại lượng của sự vật, tạo ra những biến đổi mới về lượng của sự vật, hiện tượng Lượng vận động với tốc độ mới, quy mô mới, phương diện mới Vì thế, khi có chất mới ra đời, ta cần phát huy chất đó theo hướng thay đổi lượng của sự vật, hiện tượng Ví dụ như loài vượn cổ sau khi thành con người nhờ lao động (sự biến đổi về chất) thì vẫn tiếp tục quá trình lao động từng bước phát triển tư duy, sáng tạo ra máy móc, công nghệ mới với nhiều tiến bộ vượt bậc từng ngày, phục vụ sản xuất
3. Sự thay đổi về lượng chỉ có thể dẫn tới những biến đổi về chất của sự vật, hiện tượng với điều kiện lượng phải được tích luỹ tới giới hạn điểm nút Nếu lượng chưa đủ đến một mức nhất định thì chất của sự vật, hiện tượng sẽ không có sự biến đổi thực sự Vì thế, trong công tác thực tiễn cần phải khắc phục tư tưởng nôn nóng tả khuynh Tả khuynh chính là hành động bất chấp quy luật, chủ quan, duy ý chí, “đốt cháy giai đoạn”, không tích luỹ về lượng mà chỉ chú trọng thực hiện những bước nhảy liên tục về chất Điều này sẽ làm mất đi bản chất cần có
và ảnh hưởng xấu đến quá trình vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng
Ví dụ như khi ta đọc sách, vì muốn nhanh chóng nắm được tri thức mà đọc lướt qua, không chú trọng việc ngẫm và hiểu mà dẫn đến việc dù đọc hết quyển nhưng vẫn chưa thực sự có tri thức toàn vẹn, đầy đủ từ cuốn sách đó
Hoặc như nhiều sinh viên trong 4 năm đại học không chịu tích luỹ tri thức, kĩ năng mà chỉ tập trung vào việc làm sao để qua môn, không chú trọng thực hành, cho nên dù có ra trường nhưng vẫn không có việc do chưa đạt được yêu cầu của nhà tuyển dụng
4. Quy luật của tự nhiên và quy luật của xã hội đều có tính khách quan Song quy luật của tự nhiên diễn ra một cách tự phát, còn quy luật của xã hội chỉ được thực hiện thông qua ý thức của con người Theo tính tất yếu của quy luật thì khi lượng đã được tích đến giới hạn điểm nút sẽ tất yếu có khả năng diễn ra bước nhảy về chất của sự vật, hiện tượng Vì thế, trong công tác thực tiễn cần phải khắc phục tư tưởng bảo thủ hữu khuynh Hữu khuynh là sự biểu hiện tư tưởng
Trang 3bảo thủ, trì trệ, không dám thực hiện bước nhảy mặc dù lượng đã tích luỹ tới điểm nút và quan niệm phát triển chỉ đơn thuần là sự tiến hoá về lượng Nếu bảo thủ, hữu khuynh thì sẽ không có sự phát triển, sự thay đổi về lượng đều là vô nghĩa, không đem lại kết quả cuối cùng
Đó là khi cử nhân dù đã tích đủ kiến thức, tri thức cần thiết nhưng không biết cách nắm bắt, không muốn, không chủ động trong cuộc sống, trong công việc,
do dó không có công việc đúng ngành, đúng nghề, dẫn đến thất nghiệp (không
có sự chuyển hoá về chất từ người tốt nghiệp đại học sang người đi làm theo ngành đã được đào tạo)
5. Trong hoạt động thực tế của mình chúng ta còn phải biết vận dụng linh hoạt các hình thức của bước nhảy Sự vận dụng linh hoạt đó sẽ tuỳ thuộc vào việc phân tích đúng đắn những điều kiện khách quan và những nhân tố chủ quan cũng như
sự hiểu biết sâu sắc quy luật này Tuỳ theo từng trường hợp cụ thể, từng điều kiện cụ thể hay quan hệ cụ thể chúng ta sẽ lựa chọn hình thức bước nhảy phù hợp để đạt tới chất lượng và hiệu quả hoạt động của mình Đó có thể là bước nhảy nhanh và chậm, lớn và nhỏ, cục bộ và toàn bộ, tự phát và tự giác, Đặc biệt, cần phải nâng cao tính tích cực, chủ động của chủ thể để thúc đẩy quá trình chuyển hoá từ lượng đến chất một cách có hiệu quả nhất
Ví dụ như việc học tập và thi cử của sinh viên, để có thể kết thúc một môn học nào đó (thay đổi về chất) thì sau khi có lượng kiến thức cần thiết, sinh viên cần qua bài kiểm tra (bước nhảy) để kết thúc học phần Tuy nhiên tuỳ vào từng giai đoạn của môn học mà họ cần có bước nhảy cho phù hợp Để có thể hoàn toàn thay đổi về chất (bước nhảy toàn bộ) thì trước hết phải có sự thay đổi chất của những mặt, những yếu tố riêng lẻ của môn học (bước nhảy cục bộ) Ở đây, những bài kiểm tra thành phần và điểm chuyên cần là bước nhảy cục bộ, chiếm 40%; còn bài kiểm tra cuối kì là bước nhảy toàn bộ, chiếm 60% Vậy là không chỉ bài cuối kì có yếu tố quyết định mà các điểm thành phần cũng có ảnh hưởng đến kết quả sau cùng (chất) Tuy nhiên, lựa chọn bước nhảy chưa đủ, sinh viên
Trang 4còn cần có thái độ tích cực, chủ động trong việc ôn bài, nghiên cứu, áp dụng thì quá trình học tập, tiếp thu, vận dụng mới thực sự đạt kết quả
6. Sự thay đổi về chất của sự vật còn phụ thuộc vào sự thay đổi phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành sự vật Do đó, trong hoạt động của mình chúng ta phải biết cách tác động vào phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành sự vật trên cơ sở hiểu rõ bản chất, quy luật, kết cấu của sự vật đó Chẳng hạn, trên cơ
sở hiểu biết đúng đắn về gen, con người có thể tác động vào phương thức liên kết giữa các nhân tố tạo thành gen làm cho gen biến đổi