KHẢO SÁT TÌNH HÌNH SỬ DỤNG CÁC BIỆT DƯỢC CÓ CHỨA GLUCOSAMINE TẠI MỘT SỐ NHÀ THUỐC THUỘC QUẬN THANH KHÊ – THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG QUÝ 1 NĂM 2020

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển và tiến bộ không ngừng của khoa học kỹ thuật nói chung và khoa học kỹ thuật trong chuyên ngành chẩn đoán hình ảnh, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt là siêu âm và cộng hưởng từ cũng đã góp phần vào chẩn đoán và theo dõi điều trị bệnh thoái hóa khớp gối . Cho đến nay, việc điều trị bệnh rất tốn kém cho cá nhân người bệnh và cả xã hội trong khi hiệu quả điều trị nhiều khi chưa đạt được mong muốn. Các biện pháp nội khoa và ngoại khoa điều trị thoái hóa khớp gối chủ yếu nhằm điều trị triệu chứng bệnh và chưa đạt được tới đích cải thiện được chất lượng sụn khớp, thậm chí chưa thể làm ngừng quá. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có nhiều các tài liệu nghiên cứu thống kê về Glucosamine trên địa bàn Đà Nẵng Nhìn nhận được thực trạng đó hiện nay, nhóm thực hiện đề tài “KHẢO SÁT TÌNH HÌNH SỬ DỤNG CÁC BIỆT DƯỢC CÓ CHỨA GLUCOSAMINE TẠI MỘT SỐ NHÀ THUỐC THUỘC QUẬN THANH KHÊ – THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG QUÝ 1 NĂM 2020” với các mục tiêu: 1. Khảo sát đặc điểm của mẫu nghiên cứu với đề tài này đối tượng nghiên cứu là nhân viên nhà thuốc và các biệt dược có chứa glucosamine được bán tại các nhà thuốc GPP thuộc khu vực quận Thanh Khê – TP Đà Nẵng. 2. Khảo sát tình hình sử dụng các biệt dược có chứa glucosamine tại một số nhà thuốc thuộc quận Thanh Khê – TP Đà Nẵng.

NHÓM 3-PHM496F

KHẢO SÁT TÌNH HÌNH SỬ DỤNG CÁC BIỆT DƯỢC CÓ CHỨA GLUCOSAMINE TẠI MỘT SỐ NHÀ THUỐC THUỘC QUẬN THANH KHÊ – THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG QUÝ

1 NĂM 2020

ĐỒ ÁN PBL 496 DƯỢC SĨ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN KHOA DƯỢC

KHẢO SÁT TÌNH HÌNH SỬ DỤNG CÁC

BIỆT DƯỢC CÓ CHỨA GLUCOSAMINE TẠI MỘT SỐ NHÀ THUỐC THUỘC QUẬN THANH KHÊ – THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG QUÝ 1 NĂM

2020

ĐỒ ÁN PBL 496 DƯỢC SĨ Người hướng dẫn:

ThS Phạm Thị Thanh Tuyền

Em xin cảm ơn các đơn vị hành nghề Dược trên địa bàn Quận Thanh Khê –Thành phố Đà Nẵng đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhóm em được tìm hiểu thựctiễn trong suốt quá trình nghiên cứu.

Bước đầu đi vào thực tế, tìm hiểu về lĩnh vực nghiên cứu khoa học, kiến thứccủa em cũng như các bạn trong nhóm còn hạn chế và còn nhiều bỡ ngỡ Do vậy,không tránh khỏi những thiếu sót là điều chắc chắn, em rất mong nhận được ýkiến đóng góp quý hóa của thầy cô để kiến thức của nhóm em trong lĩnh vực nàyđược hoàn thiện hơn

Cuối cùng, em xin kính chúc quý thầy, cô dồi dào sức khỏe và thành công trong

sự nghiệp cao quý Đồng kính chúc các anh/chị tại các đơn vị hành nghề Dượcluôn dồi dào sức khỏe, đạt được nhiều thành công tốt đẹp trong công việc

Đà Nẵng, tháng 3 năm 2020

PHM 496 F – Nhóm

3

Khoa Dược - Trường Đại học Duy Tân

PHM 496 F – Nhóm

3

Khoa Dược - Trường Đại học Duy Tân

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết

1 ADRAC Adverse Drug Reactions

Advisory Committee

Ủy ban tư vấn phản ứng thuốc chống lạm dụng củaÚc

2 DDD The dose determined during the

day, the average daily maintenance dose with the mainindication of a drug

Liều xác định trong ngày, liều trung bình duy trì hàngngày với chỉ định chính củamột thuốc

3 GPP Good Pharmacy Practice Thực hành tốt nhà thuốc

4 INR International Normalized Ratio Tỷ lệ chuẩn hóa quốc tế

5 NK Import Nhập khẩu

6 TN In the country Trong nước

7 TPCN Functional foods Thực phẩm chức năng

8 XQ To X- ray Chụp X - Quang

và nền kinh tế xã hội Chẩn đoán thoái hóa khớp gối khá đơn giản, thường chỉdựa vào các triệu chứng lâm sàng và chụp XQ khớp gối thường quy là có thểchẩn đoán xác định và chẩn đoán giai đoạn bệnh Tuy nhiên, nhiều nghiên cứucho thấy có sự không tương xứng giữa các triệu chứng lâm sàng và tổn thươngphát hiện được trên XQ Hơn nữa, tổn thương trên XQ thường phát hiện được ởgiai đoạn khá muộn

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển và tiến bộ không ngừng củakhoa học kỹ thuật nói chung và khoa học kỹ thuật trong chuyên ngành chẩn đoánhình ảnh, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt là siêu âm và cộnghưởng từ cũng đã góp phần vào chẩn đoán và theo dõi điều trị bệnh thoái hóakhớp gối Cho đến nay, việc điều trị bệnh rất tốn kém cho cá nhân người bệnh

và cả xã hội trong khi hiệu quả điều trị nhiều khi chưa đạt được mong muốn Các

biện pháp nội khoa và ngoại khoa điều trị thoái hóa khớp gối chủ yếu nhằm điềutrị triệu chứng bệnh và chưa đạt được tới đích cải thiện được chất lượng sụnkhớp, thậm chí chưa thể làm ngừng quá.

Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có nhiều các tài liệu nghiên cứu thống kê vềGlucosamine trên địa bàn Đà Nẵng

Nhìn nhận được thực trạng đó hiện nay, nhóm thực hiện đề tài “KHẢO SÁTTÌNH HÌNH SỬ DỤNG CÁC BIỆT DƯỢC CÓ CHỨA GLUCOSAMINE TẠIMỘT SỐ NHÀ THUỐC THUỘC QUẬN THANH KHÊ – THÀNH PHỐ ĐÀNẴNG QUÝ 1 NĂM 2020” với các mục tiêu:

1 Khảo sát đặc điểm của mẫu nghiên cứu với đề tài này đối tượng nghiêncứu là nhân viên nhà thuốc và các biệt dược có chứa glucosamine được bán tạicác nhà thuốc GPP thuộc khu vực quận Thanh Khê – TP Đà Nẵng

2 Khảo sát tình hình sử dụng các biệt dược có chứa glucosamine tại một sốnhà thuốc thuộc quận Thanh Khê – TP Đà Nẵng

Với hai mục tiêu trên, sau khi thực hiện đề tài này nhằm mục đích tìm hiểu sâurộng về gucosamine và bệnh xương khớp, chúng tôi thực hiện khảo sát về cácbiệt dược có chứa Glucosamine đang lưu hành trên thị trường quận Thanh Khê –Thành phố Đà Nẵng

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Tổng quan về thực phẩm chức năng

1.1.1 Khái niệm

 Theo Viện Hàn lâm Khoa học quốc gia Mỹ

Thực phẩm chức năng là thực phẩm mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe, là bất

cứ thực phẩm nào được thay đổi thành phần qua chế biến hoặc có các thành phần

có lợi cho sức khỏe ngoài thành phần dinh dưỡng truyền thống

 Theo Bộ Y tế Việt Nam

Thực phẩm chức năng là thực phẩm (hay sản phẩm) dung hỗ trợ (phục hồi, duytrì hoặc tăng cường) chức năng của các bộ phận trong cơ thể, có tác dụng dinhdưỡng tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm bớt nguy

cơ bệnh tật

1.1.2 Phân loại thực phẩm chức năng

Có 7 cách phân loại

- Phân loại theo phương thức chế biến

- Phân loại theo dạng sản phẩm

- Phân loại theo chức năng tác dụng

- Phân loại theo phương thức quản lý

- Phân loại theo Nhật Bản

- Phân loại theo nguyên liệu thực phẩm chức năng

- Phân loại của Việt Nam

1.2 Tổng quan về glucosamine

1.2.1 Khái niệm và tên gọi

Glucosamine là một đường amin, một tiền chất nổi bật trong quá trình tổnghợp sinh hóa của các protein glycosyl hóa và chất béo Glucosamine là một phầncủa cấu trúc polysaccharides chitosan và chitin, là thành phần khung xương củađộng vật giáp xác và động vật chân đốt khác, cũng như các thành tế bào của nấm

và nhiều sinh vật bậc cao Glucosamine là một amino-mono-saccharide đượctổng hợp từ glucose Chất này tồn tại ở hầu hết các mô trong cơ thể, đặc biệt làcác mô sụn và mô liên kết Đó chính là lý do khi gặp các vấn đề về xương, khớp,người ta thường nghĩ đến glucosamine

Có 3 dạng glucosamin dùng trong điều trị là glucosamin sulfat, glucosamin hydrochorid và N-Acetylglucosamin, trong đó dạng muối sulfat được cho là cóhiệu quả nhất

Glucosamine sulfate là một hóa chất tự nhiên có trong cơ thể con người Đó làmột trong các chất lỏng có xung quanh khớp có tác dụng bảo vệ sự tồn tại củakhớp Đồng thời, thành phần này còn có thể tạo nên những khối sụn khớp mới đểthay thế cho các sụn khớp đã bị thoái hóa và bào mòn Glucosamine cũng đượctìm thấy ở những nơi khác trong tự nhiên Glucosamine sulfate được sử dụngtrong thực phẩm bổ sung không phải lúc nào cũng đến từ nguồn tự nhiên Nócũng có thể được tạo ra từ phòng thí nghiệm Glucosamine sulfate thường được

sử dụng cho viêm khớp

Nó được sản xuất thương mại bằng cách thủy phân khung xương giáp xáchoặc do quá trình lên men của ngũ cốc như ngô, hay lúa mì (ít phổ biến).Glucosamine an toàn để sử dụng bằng cách bổ sung vào chế độ ăn uống, chohiệu quả mà không cần bất kỳ điều kiện gì Ở Mỹ nó là một trong những phi-vitamin và phi-khoáng phổ biến nhất, được bổ sung vào chế độ ăn uống củangười lớn

1.2.2 Công thức hóa học

Glucosamine có công thức: C6H13NO5

Công thức phân tử glucosamine

1.2.3 Cơ chế tác dụng

glucosamin tham gia quá trình chuyển hóa tổng hợp nên thành phần của sụnkhớp.Glucosamin là một amino – mono - saccharid có nguồn gốc nội sinh, làmột thành phần giúp tổng hợp glycosaminoglycan,khi vào trong cơ thể nó kíchthích tế bào ở sụn khớp tăng tổng hợp và trùng hợp nên cấu túc proteoglycanbình thường.kết quả của quá trình tỷufng hợp là muco-polysaccharid,thành phần

cơ bản cấu tạo nên đầu sụn khớp.glucosamin sulfat đồng thời ức chế eym pháhuỷ sụn khớp như colagenase,phospholinase A2 và giảm các gốc tự dosuperoxyd phá hủy các tế bào sinh sụn.glucosamin còn kích thích sinh sản môliên kết của xương,giảm quá trình mất canxi của xương.do glucosamin làm tăngsản xuất chất nhầy dịch khớp nên tăng độ nhớt,tăng khả năng bôi trơn của dịch

khớp.vì thế glucosamin không những giảm triệu chứng của thoát khớp mà cònngăn chặn quá trình thoái hóa khớp,ngăn chặn bệnh tiewens triển.

Hoạt chất chính của glucosamin sulfat là muối của glucosamine saccharide,được sử dụng kết hợp với các gốc sulfat để sinh tổng hợp acidhyaluronic của chất hoạt dịch và glycoaminoglycan của chất nền sụn khớp,làmkích thích tổng hợp lycoaminoglycan và proteoglycan của khớp.hơn nữaglucosamin có tyasc dụng chống viêm và ưics chế quá trình thoái hóa của sụnkhớp chủ yếu là do ức chế interleukin(IL-1) có thể là do bản thân hoạt độngchuyển hóad của glucosamin,một mặt có tác dụng trên các triệu chứng của thoáihóa khớp,mặt khác có thể làm chậm quá trình tổn thương cấu trúc của khớp

amino-1.2.4 Tác dụng phụ và một số cảnh báo khi sử dụng Glucosamine

Ủy ban tư vấn phản ứng thuốc chống lạm dụng của Úc (ADRAC) 1 đã nhậnđược 51 báo cáo về phản ứng dị ứng da với glucosamine, bao gồm phát ban ban

đỏ, phù mạch, mề đay, phát ban và ngứa

Cần lưu ý rằng một số chế phẩm chứa glucosamine có nguồn gốc từ hải sản và

do đó những người bị dị ứng với động vật có vỏ có thể có nguy cơ cao hơn đốivới các phản ứng quá mẫn

Dung chung Paracetamol và statin có thể ức chế sự trao đổi chất của các thuốcnày Nó làm giảm nồn độ các chất chuyển hóa paracetamol Từ đó có thể ảnhhưởng đến các phản ứng phụ của thuốc này

Mức tăng Glucosamine cũng làm giảm tiết insulin Mặc dù có một số bằngchứng cho thấy các thông số glucose ngày càng xấu đi Đặc biệt là ở những

người bị mắc đái tháo đường Nhưng phần lớn bằng chứng cho thấy không có tácdụng nghiêm trọng ở người khỏe mạnh và người tiền đáo tháo đường.

Việc sử dụng glucosemin có thể làm tăng hoạt tính của con đường tổng hợpHexosamine

1.2.5 Tương tác thuốc

- Glucosamine với Warfarin (Coumadin) - Mức độ trung bình [8]

Một báo cáo trường hợp cho thấy glucosamine có thể làm tăng tác dụngchống đông máu của warfarin Glucosamine là một thành phần hóa học củaheparin, đã được chứng minh trong ống nghiệm và ở động vật để kéo dài thờigian prothrombin Trong báo cáo trường hợp, một người đàn ông 69 tuổi đã

ổn định với warfarin 47,5 mg / tuần trong bốn tháng và chỉ số tăng (từ 2,58đến 4,52) bốn tuần sau khi bắt đầu tự điều trị hàng ngày bằng glucosaminehydrochloride (3g) Bệnh nhân báo cáo không có thay đổi khác trong thuốchoặc chế độ ăn uống của mình Sau hai tuần với giảm liều warfarin 40 mg /tuần, chỉ số INR của bệnh nhân đã trở lại bình thường, và anh ta vẫn ổn định

ở liều đó trong ba tháng tiếp theo trong khi anh ta tiếp tục dùng glucosamine

Ở những bệnh nhân được điều trị bằng warfarin, nên theo dõi chặt chẽ chỉ sốINR sau khi bổ sung hoặc ngừng glucosamine, và điều chỉnh liều warfarin khicần thiết Bệnh nhân nên được báo cáo kịp thời bất kỳ dấu hiệu chảy máu nàocho bác sĩ của họ, bao gồm đau, sưng, nhức đầu, chóng mặt, yếu, chảy máu

kéo dài do cắt, tăng lưu lượng kinh nguyệt, chảy máu âm đạo, chảy máu mũi,chảy máu nướu do đánh răng, chảy máu bất thường hoặc bầm tím , nước tiểumàu đỏ hoặc nâu, hoặc phân màu đỏ hoặc đen.

- Không có tương tác được biết đến với các loại thảo mộc và bổ sung.

- Không có tương tác được biết đến với các loại thực phẩm.

1.2.6 Hiệu quả của Glucosamine trong điều trị viêm khớp

Glucosamine và muối của nó có sẵn rộng rãi dưới dạng sản phẩm được cấpphép hoặc được gọi là "thực phẩm bảo vệ sức khỏe" được sử dụng cho vận dụngvào viêm xương khớp; chúng có thể được kết hợp với các chất khác được cho là

có lợi, bao gồm chondroitin, vitamin, và các loại thảo mộc khác nhau

Tuy vậy, qua các phân tích gộp (phân tích meta) về các nghiên cứu có đốichứng placebo (giả dược) ngẫu nhiên đã kết luận: sở dĩ có nhận định về tác dụngcủa glucosamin như trên là do có thiếu sót về phương pháp thiết kế nghiên cứu

và đôi khi là sự thiên vị trong công bố kết quả đã dẫn đến sự thổi phồng vềnhững lợi ích tiềm năng của glucosamin

Một đánh giá có hệ thống về việc sử dụng glucosamine cho viêm xương khớpnghiên cứu kết luận rằng glucosamine an toàn như giả dược nhưng ở đó ít bằngchứng về sự cải thiện về đau hoặc chức năng Hơn nữa nghiên cứu ngẫu nhiên cóđối chứng ở 222 bệnh nhân bị viêm xương khớp hông thấy không có lợi sau khiđiều trị bằng glucosamine cho 2 năm so với giả dược, và phân tích meta kiểmsoát các nghiên cứu về chondroitin đối với viêm xương khớp ở đầu gối hoặchông kết luận rằng chondroitin có lợi ích tối thiểu hoặc không có lợi

Cần nghiên cứu thêm để xác nhận liệu có sự khác biệt về hiệu quả giữa muốiglucosamine, các chế phẩm, hoặc tuyến đường, và khi được sử dụng với cácthuốc khác (ví dụ: chondroitin) hoặc ở các nhóm bệnh nhân khác nhau.

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

- Khách hàng sử dụng glucosamine tại các nhà thuốc GPP thuộc khuvực quận Thanh Khê – TP Đà Nẵng

- Các biệt dược có chứa Glucosamine được bán tại các Nhà thuốcGPP thuộc khu vực quận THANH KHÊ - TP Đà Nẵng trong tháng3/2019

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu:

+ Ưu điểm:

 Hay được sử dụng

 Chi phí vừa phải

 Mẫu lựa chọn đảm bảo được mục tiêu

+ Nhược điểm:

 Tính đại diện cho quá trình nghiên cứu thấp

 Khó giải trình việc suy luận kết quả thống kê trên mẫu ra của quẩn thểTheo thống kê của Sở Y Tế Đà Nẵng, tính đến tháng 3/2020 số nhà

thuốc hiện có trên địa bàn quận Thanh Khê - TP Đà Nẵng là 208 nhàthuốc

- Cách tính cỡ mẫu:

Cỡ mẫu: được tính theo công thức Taro Yamane (1973)

n=1+ N ∗e N 2

Trong đó :

 n: cỡ mẫu ước lượng

 N: số lượng quần thể nghiên cứu

 e: sai số, sai số ấn định ở đây chọn sai số 0,05 (tức 0,05%) đến độ tin cậy95%

Cỡ Mẫu:

n= 208 ≈ 110 (nhàthuốc )

1+208∗0,05 2

Với độ tin cậy là 95%

Sai số cho phép là nằm trong khoảng +5%

Tuy nhiên vì phải làm bài trong quá trình dịch bệnh corona diễn biến phức tạp,chúng tôi chỉ khảo sát ở phạm vi trên 110 nhà thuốc trong khu vực quận THANHKHÊ - TP Đà Nẵng

2.2.2 Nội dung nghiên cứu

2.2.2.1 Khảo sát đặc điểm các khách hàng sử dụng các biệt dược có chứa glucosanine

- Để đạt được kết quả nghiên cứu, chúng tôi tiến hành phỏng vấn các Nhà

thuốc thông qua bộ câu hỏi mà nhóm thực hiện về sự lựa chọn muahàng của khách hàng tại Nhà thuốc: Giá thành, Thương hiệu, Mẫu mã,Chất lượng, Dễ sử dụng và Độ tin cậy

- Chúng tôi thực hiện khảo sát các khách hàng sử dụng các biệt dược có

chứa Glucosamine tại các Nhà thuốc dựa vào các chỉ tiêu đề ra trong

bộ câu hỏi khảo sát, sau đó tiến hành xây dựng danh mục các biệt dược

có chứa Glucosamine tại các Nhà thuốc đã khảo sát được

- Tuổi

- Giới tính

- Lâm sàng

2.2.2.2 Đặc điểm của các biệt dược có chứa Glucosamine

Để đạt được kết quả nghiên cứu, chúng tôi tiến hành tổng hợp các thông tin từphiếu khảo sát tại các Nhà thuốc thông qua bộ câu hỏi mà nhóm thực hiện, baogồm:

- Phân loại: Thuốc/TPCN

-3.2 Đặc điểm của các biệt dược có chứa glucosamine tại các nhà thuốc

- Số lượng các mặt hàng có tại nhà thuốc ( để đi khảo sát rồi điền)

- Phân loại: Thuốc/TPCN

- Thành phần: Dạng phối hợp /Dạng đơn chất

- Xuất xứ: Sản phẩm trong nước/ nhập khẩu

- Dạng bào chế:

- Công ty sản xuất:

- Công ty phân phối:

- Hàm lượng glucosamine có trong biệt dược:

- độ tuổi người sử dụng thuốc

- Tỷ lệ mua thuốc theo đơn và không theo đơn

- Tỷ lệ khách hàng có yêu cầu cụ thể về biệt dược/ mua theo hướng dấn của người bán thuốc

3.2.7 Giá DDD (Defined Dose Daily)

Biểu đồ 3.7 Giá DDD của cac biệt dược có chứa Glucosamine

3.3 Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm có chứa Glucosamine của khách hàng.

Biểu đồ 3.10 Các yếu tổ ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm

có chứa Glucosamine của khách hàng

Lời khuyên khi mắc bệnh viêm xương khớp:

+ Chẩn đoán bệnh chính xác ở nơi thực sự có khả năng, thẩm quyền để tìm

ra hướng điều trị