Bài viết chủ yếu dựa trên các cuộc phỏng vấn, tập trung nhóm với một số tổ chức doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn để xác định những vấn đề chính nhằm đưa ra những nhóm giải pháp trong việc phát huy vai trò hiệp hội doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh.
Trang 1PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA HIỆP HỘI DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC LIÊN KẾT NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH DOANH CÁC DOANH NGHIỆP
VỪA VÀ NHỎ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KON TUM
PROMOTING THE ROLE OF BUSINESS ASSOCIATIONS IN LINK AGES
TO IMPROVE EFFICIENCY BUSINESS SMALL AND MEDIUM
ENTERPRISES IN KONTUM PROVINCE
Võ Thị Phương, Nguyễn Thị Minh Chi
Phân hiệu Đại học Đà Nẵng tại Kon Tum
TÓM TẮT Doanh nghiệp có một vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế, là bộ phận chủ yếu tạo ra tổng sản phẩm trong nước (GDP) Nhưng ai có thể thực sự đại diện cho khu vực này trong một quá trình chuyển đổi kinh tế vẫn còn là một câu hỏi lớn Bài viết nhằm khái quát những cơ sở lý luận về hiệp hội doanh nghiệp, thực tế hoạt động của hiệp hội doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Kon Tum Bài viết chủ yếu dựa trên các cuộc phỏng vấn, tập trung nhóm với một số tổ chức doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn để xác định những vấn đề chính nhằm đưa ra những nhóm giải pháp trong việc phát huy vai trò hiệp hội doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh
Từ khóa: Hiệp hội, Hiệp hội doanh nghiệp, Doanh nghiệp vừa và nhỏ, Kon Tum
ABSTRACT
Enterprisesplay an increasingly important role in the economy which have mainly madeup Gross
Domestic Production (GDP) However, it is a wonder who will represent for this section in economic development, still being a big question Therefore, this study providedliterature views of business associations anddata of small and medium enterprises in recent years Furthermore, thestudy focused
on deeply interviews and group discussions to reveal problems and tobuild solutions aiming to improve efficiency business small and medium enterprises in Kontum province
Key words: Association,business association, Small and medium enterprise, Kontum
1 Đặt vấn đề
Trong bối cảnh nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn như hiện nay, các hiệp hội doanh nghiệp đóng vai trò không nhỏ trong việc tham gia giải quyết những vướng mắc của cộng đồng doanh nghiệp Với tính chất đặc thù của nền kinh tế mở, các hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam còn có những trách nhiệm to lớn trong việc liên kết, lôi kéo sự lan tỏa về vốn, công nghệ, quản trị doanh nghiệp giữa các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, xây dựng mối liên kết chặt chẽ theo chuỗi giá trị toàn cầu và nâng giá trị gia tăng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và trên địa bàn tỉnh Kon Tum nói riêng Việc nâng cao vai trò hiệp hội là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo được sự đồng thuận của các doanh nghiệp thành viên trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Kon Tum Xét về bản chất, các hiệp hội doanh nghiệp có vai trò rất quan trọng, nhất là việc tạo ra một môi trường và một cơ chế để có thể liên kết một cách chặt chẽ các doanh nghiệp tham gia hoạt động kinh tế trong các ngành hàng và để đảm bảo hiệu quả lợi ích chung của các ngành kinh tế, đồng thời cũng bảo đảm được lợi ích của doanh nghiệp và quốc gia Một doanh nghiệp không thể đơn phương đối phó với ―hàng rào‖ bảo hộ của nước ngoài mà cần có sự phối hợp chặt chẽ của hiệp hội nơi doanh nghiệp là thành viên, thông qua hiệp hội phản ảnh với các cơ quan chức năng liên quan để có những phản ứng kịp thời, qua đó, gỡ khó cho doanh nghiệp Có thể nói, các hiệp hội là đại diện cho quyền lợi và hình ảnh doanh nghiệp trên thương trường và các hiệp hội cũng ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong việc tư vấn cho doanh nghiệp, tham vấn cho Chính phủ trong nghiên cứu, lựa
Trang 2chọn và ban hành chính sách liên quan đến điều hành vĩ mô, được sự ghi nhận của xã hội (Hayami, 1997)
Kết quả khảo sát đánh giá thực trạng, năng lực do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện trên 28 hiệp hội ngành hàng quốc gia và 50 hiệp hội doanh nghiệp đa ngành cấp tỉnh mới đây cho thấy, đa phần các hiệp hội đều đã có các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp nhưng nhìn chung chưa mang tính chuyên nghiệp, thường xuyên, hiệu quả Mối quan hệ giữa các hiệp hội và doanh nghiệp chưa có được sự gắn kết và tương tác cần thiết Vai trò và tiếng nói của hiệp hội hiện đang bị xem nhẹ Chỉ cần khoảng 10-15 năm nữa, khi đó con số doanh nghiệp tăng lên rất nhiều so với hiện nay thì vai trò của hiệp hội lúc ấy là không thể thiếu Nhưng khi nghiên cứu cho thấy hầu hết các hiệp hội kinh doanh Việt Nam vẫn còn yếu với số lượng nhỏ các thành viên cũng như các lĩnh vực hạn chế hoạt động Vai trò của hiệp hội doanh nghiệp thường bị bỏ quên và bỏ qua.Sự tồn tại và hoạt động của các hiệp hội phụ thuộc vào nhiều điều kiện, chẳng hạn như xã hội, chính trị và yếu tố kinh tế Việc đảm bảo hiệu quả hoạt động của hiệp hội doanh nghiệp là xúc tiến quan trọng để tạo ra
một động lực cho sự phát triển kinh tế (Ruttan, 1989)
2 Cơ sở lý luận
2.1 Khái niệm hiệp hội doanh nghiệp
Sự cạnh tranh và quy luật đào thảo khắc nghiệt của nền kinh tế thị trường đòi hỏi các doanh nghiệp vừa và nhỏ phải có sự đoàn kết Hơn lúc nào hết, sự ra đời của một tổ chức tập hợp, liên kết, hỗ trợ và đại diện giờ đây đã trở thành một nhu cầu cấp thiết đối với các doanh nghiệp, tạo môi trường cho các doanh nghiệp trao đổi kinh nghiệm, hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau trong phát triển, cung cấp đầy đủ các hoạt động hỗ trợ, xúc tiến, tư vấn phát triển cho các thành viên Và các Hiệp hội doanh nghiệp ra đời để đáp ứng các nhu cầu đó
Hiệp hội doanh nghiệp là tổ chức tự nguyện bao gồm những người có nhu cầu, mục đích, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hội, hội viên
và cộng đồng góp phần phát triển đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh (Moore và Hamalai, 1993)
Hiệp hội doanh nghiệp bao gồm tất cảcác tổ chức doanh nghiệp chính thức hoặc các công ty liên quan đếnvấn đề hợp tác kinh doanh Bao gồm các tổ chức với quy mô khác nhau: Lớn hay nhỏ, quốc gia hay địa phương,rộng hoặc hẹp đối với từng ngành cụ thể, các hiệp hội thành viên là những cá nhân, hay những liên đoàn các hiệp hội nhỏ hơn,tự nguyện hay bắt buộc,liên kết chặt chẽ với các cơ quan chính phủ hoặc độc lập, được điều hành bởi đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp Hiệp hội doanh nghiệp có thể được đặt ở các nước khác nhau như là một văn phòng đại diệntrong một khu vực xác định, tổ chức ngành như thương mại, công nghiệp liên kết với các thành viên đồng nhất hay là đại diện cho ngành công nghiệp cụ thể nào
đó (Moore và Hamalai, 1993) Hình thức hoạt động và chức năng của Hiệp hội doanh nghiệp
có sự khác biệt nhau giữa các nước Do đó, khó để đưa ra một khái niệm chung nhất về hiệp hội doanh nghiệp
Nhưng nhìn chung, tất các các hiệp hội đều hình thành dựa trên những mục tiêu là người đại diện cho những mối quan tâm của doanh nghiệp và cũng là người cung cấp những dịch vụ cần thiết đáp ứng nhu cầu của thành viên tham gia (Do, 2001) Từ những mục tiêu hình thành đó buộc các hiệp hội phải xây dựng một cơ cấu tổ chức hợp lý và ban quản trị tinh nhuệ nhất Ban quản trị chịu trách nhiệm hằng ngày đối với những hoạt động của hiệp hội, mô
tả và điều phối những hoạt động của hiệp hội Ở mỗi cấp của hiệp hội mà chức năng của bộ máy sẽ phải sẽ được bổ sung hay tinh giản sao cho phù hợp
Trang 32.2 Hiệp hội như là cấu trúc thiết chế
Có rất nhiều học giả nêu ra những khái niệm khác nhau về hiệp hội doanh nghiệp Trong nền kinh tế mới thì khoản mục hiệp hội được hiểu với nghĩa rộng hơn Thiết chế được định nghĩa là những luật chơi trong xã hội, hay cao hơn nó là thiết chế tạo ra những rào cản có tính nhân văn hình thành nên sự tương tác giữa các thành phần nền kinh tế Hiệp hội làm giảm
đi sự không chắc chắn bằng cách đưa ra những hành vi ứng xử giữa các bên trong quá trình tương tác xã hội (North, 1990) Những quy tắc và luật lệ của Hiệp hội phải được hiểu, được
áp dụng có tính lặp đi lặp lại trong những tình huống có tính lặp đi lặp lại và có tính tiên đoán cao (Nabli và Nugent, 1989)
Thiết chế kinh tế mang tính chất là Hiệp hội doanh nghiệp, Hiệp hội ngành hàng phối hợp hoạt động của các doanh nghiệp thành viên để bảo vệ lợi ích chung trong cuộc cạnh tranh thị trường như giành thị phần, hạn chế rủi ro, kiểm soát độc quyền và chống cạnh tranh không lành mạnh Thêm nữa xuất phát từ lợi ích giữa các doanh nghiệp thành viên hiệp hội thoả thuận về phân chia thị trường, giá cả, quy mô sản xuất; yểm trợ nhau để cùng gia tăng (tối đa hoá) lợi nhuận trên các phương diện chủ yếu như trao đổi thông tin về thị trường, hỗ trợ nhau
về công nghệ và kinh nghiệm quản lý, phối hợp xúc tiến thương mại, tiếp thị, đào tạo chuyên gia và công nghệ, Hiệp hội cũng là cầu nối giữa các doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, thể hiện trên các góc độ như phản ánh nguyện vọng, kiến nghị với Nhà nước về các chủ trương, chính sách có liên quan đến lĩnh vực hoạt động chuyên môn theo quy định của pháp luật Hiệp hội của các tổ chức kinh tế với tính chất và vai trò là một tổ chức xã hội - nghề nghiệp như một liên minh của các doanh nghiệp hoặc trên cùng một địa bàn, một dạng liên kết mềm theo chiều ngang, bảo đảm quyền tự chủ kinh doanh của từng doanh nghiệp Hiệp hội của các tổ chức kinh tế không phải là một tổ chức kinh doanh bao trùm với sự điều hành chung Theo đó, không phải là một đầu mối quản lý nhà nước (trực thuộc cơ quan chủ quản);
và cũng không phải là một tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội để động viên, giáo dục hội viên
và tham gia quyền lực chính trị Nói một cách khác, Hiệp hội của các tổ chức kinh tế chính là một hình thức Tổ chức Phi Chính phủ với hai tính chất chính là xã hội và nghề nghiệp Gần như hiện nay, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nào cũng có các Tổ chức Hiệp hội
có hoạt động trong lĩnh vực đó
3 Sự thay đổi vai trò của thiết chế cùng với sự phát triển của nền kinh tế
Về cơ bản, sự phát triển của hệ thống xã hội được biết như là tiến trình tương tác giữa các yếu tố kinh tế và những yếu tố văn hóa- thiết chế Cấu trúc về sự phát triển của hệ thống
xã hội được minh họa sinh động trong Biểu đồ 1 Phần dưới của biểu đồ thể hiện những yếu
tố kinh tế bao gồm những nhân tố sản xuất như nguồn lực tự nhiên, lao động, vốn và kĩ thuật những yếu tố thường được gọi là nhân tố sản xuất (hay đầu vào) trong nền kinh tế Phần trên của biểu đồ thể hiện cấu trúc của các yếu tố văn hóa- thiết chế Văn hóa ở đây được hiểu theo nghĩa hẹp là những giá trị của nhân loại trong xã hội, trong khi đó thiết chế chế chính trị được hiểu như là những quy tắc được thừa nhận bởi các thành viên trong xã hội bao gồm luật lệ được quy định có tính pháp lý và những quy ước ứng xử trong xã hội Trong khi mà sự tích lũy về nguồn lực và sự tiến bộ khoa học kĩ thuật bị ràng buộc bởi thế chế chính trị và văn hóa, thì sự thay đổi về bởi thiết chế và văn hóa tác động bởi sự thay đổi của nguồn lực được tích lũy và sự tiến bộ KH-KT Như vậy một phương pháp được cho là có hiệu quả cho việc phân tích khi mà nơi đó có yếu tố văn hóa thiết chế có tính ổn định tương đối
Thật vậy, phương pháp này đủ khả năng để giải quyết những chuỗi phát triển kinh tế bên trong sự thay đổi xảy ra về văn hóa-thiết chế (Hayami, 1997) Một thuyết về sự phát triển kinh tế phải được xem xét trong những yếu tố có tính tương quan lẫn nhau
Trang 4Biểu đồ 1: Sự phát triển tương quan trong hệ thống xã hội (Hayami, 1997)
Hầu hết vai trò của các thiết chế trong một xã hội là giảm đi tính rủi ro bằng việc hình thành một cấu trúc ổn định đối với sự tương tác trong xã hội Những sự ổn định của các thiết chế đang bị hao hụt bởi dần cùng với sự phát triển kinh tế Các thiết chế đang tiến hóa và vì vậy mà có sự sẵn sàng để thay thế chúng (North, 1990) Sự thay đổi về thiết chế phụ thuộc vào nhiều yếu tố Yếu tố cung cầu được cho là xảy ra trong sự thay đổi thiết chế Sự hành động mang tính tập trung dẫn đến thay đổi nhưng cung về nổ lực có tính tổ chức điều mà được tạo ra bởi sức ép giữa nhưng nhóm quan tâm Sự cung ứng về một nổ lực có tính tổ chức
bị tác động mạnh bởi sự phân phối của các nguồn lực chính trị và bởi chi phí của giành được
sự đồng tâm từ xã hội Sự thay đổi mang tính tổ chức có thể được xem xét là trái tiêm của một tiến trình dài hạn của sự phát triển kinh tế bởi nó cung cấp những kết nối giữa sự phát triển và tăng trưởng Điều này phù hợp với việc định nghĩa sự phát triển kinh tế như là sự tăng trưởng kinh tế cùng với sự thay đổi có tính tổ chức hiệu quả
3.1 Mối quan hệ giữa Hiệp hội doanh nghiệp và phát triển Kinh tế
Theo kết quả của nhiều cuộc khảo sát có thể kết luận rằng hiệp hội doanh nghiệp có mối tương quan với sự phát triển của nền kinh tế.Với vai trò của mình các hiệp hộikinh doanh tăng cường sự đối thoại giữa nhà nướcvà các doanh nghiệp Do đó, họ có thể giảm chi phí giao dịch, do đó thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế.Với vị trí chuyên biệt của mình các hiệp hội doanh nghiệp có được nhữnglợi thế nhất định So với các cơ quan nhà nước họ có năng lực chuyên môn cao trong lĩnh vực hoạt động của mình và liên hệ chặt chẽ hơn với các doanh nghiệp thành viên, ví dụ:với các doanh nghiệp, họ có tiếp cận tốt hơn với các cơ quan nhà nước và có thể có được thông tin tốt hơn Vì vậy, họ giảm chi phí giao dịch và tạo điều kiện toàn bộ quá trình phát triển kinh tế Đồng thời vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp trở nên quan trọng hơn khi nhu cầu về thông tin trong xã hội ngày càng tăng.Đặc trưng của sự phát triển kinh tế thường được quyết định bởi sự chuyên môn hóa trong phân công lao động Sự chuyên biệt ngày càng cao thì nhu cầu tiếp cận nguồn thông tin càng gia tăng
Như vậy có thể kết luận rằng có một mối liên hệ, quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa phát triển hiệp hội doanh nghiệp với sự phát triển kinh tế Một mặt, giúp giảm chi phí giao dịch Mặt khác,hiệp hội doanh nghiệp trở nên quan trọng hơn do sự gia tăng trong nhu cầu cung cấp thông tin trong sự phát triển kinh tế (Meier, 1997) Hiệp hội là sự tập hợp, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau tạo sức mạnh cộng đồng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Là cầu nối cho sự hợp tác kinh tế giữa các doanh nghiệp hội viên thuộc mọi thành phần kinh tế nhằm mục đích nâng cao khả năng kinh doanh và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nền kinh tế hội nhập và phát triển, trong đó hội viên vừa là chủ nhân, vừa là khách hàng của Hiệp hội và mỗi hội viên đều là khách hàng, là đối tác và chính là các nhà đầu tư chiến lược của nhau, góp phần thực hiện mục tiêu: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh‖
Văn hóa (Hệ thống những giá
trị)
Thiết chế (Luật lệ)
Nguồn lực (Những nhân tố sản
xuất)
Công nghệ (Chức năng sản xuất)
Yếu tố kinh tế Yếu tố văn hóa- thiết chế
Trang 53.2 Kinh nghiệm và bài học về công tác hoạt động Hiệp hội
Hiện nay trên thế giới có rất nhiều Hiệp hội doanh nghiệp Những tổ chức này rất khác nhau về ngôn ngữ, tên gọi, tiêu chí hội viên, tiêu chí hoạt động, cách thức tổ chức và điều hành, nhưng đều có chung một mục tiêu liên kết những nhà lãnh đạo doanh nghiệp với nhau
để tạo môi trường tốt hơn cho hội viên trao đổi ý tưởng, học hỏi và cùng phát triển Nhiều Hiệp hội cũng xác định mục tiêu cung cấp cơ hội cho lớp trẻ phát triển năng lực lãnh đạo, trách nhiệm đối với xã hội, năng lực kinh doanh và tinh thần đoàn kết, bằng cách đó đóng góp vào sự tiến bộ của cộng đồng
Hầu như quốc gia nào cũng có tổ chức Hội doanh nghiệp tuy quy mô và hoạt động rất khác nhau Nghiên cứu tình hình hoạt động của một số Hiệp hội doanh nghiệp của thế giới, đặc biệt qua nghiên cứu sâu tổ chức và hoạt động của Hội doanh nghiệp trẻ Hoa Kỳ, Hội doanh nghiệp trẻ Nhật Bản, Hội doanh nghiệp trẻ Anh, Hội doanh nghiệp trẻ quốc tế và Tổ chức các Chủ tịch doanh nghiệp trẻ quốc tế, có thể rút ra những điểm sau:
Thông qua mô hình tổ chức và hoạt động của một số Hội doanh nghiệp cho thấy hoạt động của Hội, câu lạc bộ doanh nghiệp chỉ mạnh và ổn định khi được tổ chức tốt, đặc biệt là
có bộ máy lãnh đạo và bộ máy điều hành đủ năng lực
3.2.1 Về cơ cấu tổ chức phải gọn và tinh
Việc lựa chọn cán bộ phải có chuyên môn, những người lãnh đạo của Hiệp hội phải do quá trình Hiệp thương bầu ra Các chức vụ Chủ tich, Phó Chủ tịch và Ủy viên thường trực đều do Chủ tịch Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc của các doanh nghiệp lớn trong ngành đảm nhận với nhiệm kỳ là 2 năm Việc lựa chọn những vị trí chủ chốt này có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập hợp và phát triển của Hội Người giữ vai trò ngọn cờ là các doanh nghiệp có tầm cỡ, có uy tín, có hiểu biết rộng và đặc biệt là tâm huyết với phong trào, bảo đảm cho sự ổn định và phát triển của Hội
3.2.2 Về tổ chức thực hiện
Cần thực hiện chế độ tự chủ về kinh phí nhất là nguồn kinh phí thu từ hội viên Các đơn
vị tham gia vào các hoạt động của Hiệp hội nhưng không phải là hội viên chính thức thì phải đóng hội phí cao hơn với các hội viên chính thức Các hội viên chính thức có quyền xem xét
và dự đoán kinh phí của Hiệp hội
3.2.3 Về phát huy vai trò của Hiệp hội
Các DN có nhu cầu và thích giao lưu, gặp gỡ, hội DN cần tổ chức buổi sinh hoạt có hình thức mềm mại, tạo điều kiện về thời gian và không gian cho việc gặp gỡ, giao lưu của hội viên Trong 1 năm Hội DN cần tổ chức 2-3 hoạt động lớn có nội dung thiết thực vừa đáp ứng nhu cầu hội viên vừa để quy tụ và phát triển hội viên mới Hội cần quan tâm bồi dưỡng, chuẩn bị lực lượng cán bộ đủ năng lực để triển khai công tác đoàn kết, tập hợp giới doanh nghiệp Thực tiễn cho thấy đang rất thiếu những cán bộ Hội vừa giỏi về công tác doanh vận, vừa có kiến thức về kinh tế và doanh nghiệp để tiếp cận giới doanh nghiệp và triển khai công tác doanh nghiệp có hiệu quả
4 Kết quả nghiên cứu và khảo sát
Hiệp hội doanh nghiệp tỉnh Kon tum ra đời vào ngày 02/12/2012 và đến thời điểm hiện nay đã có 92 hội viên, tăng 16 hội viên so với lúc mới thành lập Đa phần hội viên của Hiệp hội đều là những doanh nghiệp nòng cốt, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoạt động trong mọi lĩnh vực ngành nghề trên địa bàn của tỉnh Kon Tum Thời gian vừa qua Hiệp hội đã đảm nhận vai trò, nhiệm vụ là ―mái nhà chung‖ của cộng đồng doanh nghiệp, thể hiện chức năng làm cầu nối cho doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước Thời gian qua, mặc dù Hiệp hội Doanh
Trang 6nghiệp tỉnh đã có nhiều cố gắng trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp hội viên phát triển sản xuất, kinh doanh Tuy nhiên, đến nay, số lượng hội viên tham gia vào Hiệp hội lại rất ít, chỉ chiếm khoảng hơn 5-8% so với tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc doanh nghiệp chưa mặn mà tham gia vào tổ chức Hiệp hội Trong đó, phần lớn các doanh nghiệp đều có tâm lý thăm dò xem họ sẽ được những gì khi vào Hiệp hội rồi mới tiếp tục gắn bó Trong khi đó, vai trò của tổ chức Hiệp hội lại có quá nhiều ràng buộc Nhiều chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và địa phương lại chưa kịp thời tới các doanh nghiệp cũng đã góp phần cản trở việc vận động doanh nghiệp tham gia sinh hoạt Ngoài ra, việc huy động các nguồn thu từ các hội viên cũng rất ít, lại không thường xuyên và ổn định nên càng gây khó khăn cho hoạt động chung Hơn nữa, các thành viên trong Hiệp hội lại mang tính kiêm nhiệm, cơ sở vật chất và phương tiện phục vụ cho công tác thiếu cũng là một trong những lý do khiến cho nhiều hoạt động của Hiệp hội bị chậm trễ Bên cạnh
đó, phần kinh phí từ ngân sách Nhà nước lại không có, phần tài trợ của các tổ chức, đơn vị rất
ít nên việc mua sắm thiết bị cho văn phòng cũng bị hạn chế Nghiên cứuđã chỉ ra rằnghầu hết cáchiệp hộithiếu nguồn lựctài chính vàcá nhân.Vì lý do nàyhoạt động của họhạn chế vàkhông thể cung cấpnhiều chonhà nướccũng nhưcho các thành viêncủa họ
Hầu hết các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh trên địa bàn tỉnh đều thuộc loại hình DNVVN Theo cơ cấu ngành kinh tế, số lượng doanh nghiệp ở các ngành thương nghiệp, sửa chữa ô tô, mô tô, xe máy và xe có động cơ khác; nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản; khai khoáng; công nghiệp chế biến, chế tạo; vận tải kho bãi; dịch vụ lưu trú và ăn uống; công nghiệp chế biến và chế tạo là những ngành chiếm tỷ trọng lớn
Bên cạnh đó, theo Nghị quyết, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Kon Tum xác định, giai đoạn 2011-2015 thực hiện xây dựng, phát triển 9 sản phẩm chủ lực của tỉnh, bao gồm các sản phẩm: cà phê; các sản phẩm chế biến từ mủ cây cao su; các sản phẩm chế biến từ sắn, mía đường; gạch ngói; bột giấy và giấy; rau hoa xứ lạnh; sâm Ngọc Linh; sản xuất và chế biến cá nước lạnh; các sản phẩm có nhu cầu tiêu thụ lớn trong nước thay thế hàng nhập khẩu, sản phẩm có giá trị xuất khẩu hoặc thị trường xuất khẩu lớn Từ đó đề ra cho tỉnh những nhiệm vụ mới để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm chủ lực và tìm kiếm thị trường đầu ra cho sản phẩm
Đánh giá thực trạng, chất lượng các sản phẩm chủ lực của tỉnh thì cũng đã có bước tiến
bộ đáng kể, đáp ứng được nhu cầu người tiêu dùng và xuất khẩu như sản phẩm gỗ, cà phê nhân; mủ cao su thô; tinh bột sắn, đường, vật liệu xây dựng (gạch, ngói),… Tuy nhiên, đa số các sản phẩm do các doanh nghiệp vừa và nhỏ của tỉnh sản xuất chủ yếu còn ở dạng sơ chế như cà phê nhân, mủ cao su, sắn lát khô; các sản phẩm tinh chế chủ yếu phục vụ tiêu dùng nội tỉnh như cà phê bột, gạch ngói,… khả năng tiêu thụ toàn quốc và xuất khẩu là chưa cao do năng suất thấp, chất lượng chưa cao, chưa có thương hiệu,… Nhìn chung, trình độ công nghệ, năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm chủ lực trên địa bàn tỉnh còn thấp so với các địa phương khác Doanh nghiệp chưa quan tâm nhiều đến việc xây dựng chiến lược cạnh tranh dài hạn, đầu tư lâu dài đến việc quảng bá, xây dựng thương hiệu của mình; cạnh tranh chỉ mang tính sự vụ và nhất thời Nguyên nhân của những tình trạng trên bắt nguồn từ những yếu tố khách quan và chủ quan của bản thân doanh nghiệp
Cụ thể:
Thứ nhất, về phía doanh nghiệp, tài chính của các doanh nghiệp còn hạn chế, khiến
doanh nghiệp chưa mạnh dạn đầu tư công nghệ, thiết bị hiện đại, mở rộng lĩnh vực sản xuất Doanh nghiệp chưa quan tâm đầu tư vốn vào việc sử dụng các công cụ quản lý, đổi mới công nghệ nhằm nâng cao năng suất chất lượng của sản phẩm, hàng hoá Chi phí cho việc sản xuất còn khá cao (vì các doanh nghiệp tiêu tốn khá nhiều kinh phí không cần thiết cho việc quản lý điều hành, quản lý sản xuất, khắc phục sai lỗi của sản phẩm, ) Trình độ quản lý sản xuất hệ
Trang 7thống chưa được áp dụng một cách khoa học, có hiệu quả, còn cảm tính mà thiếu định lượng cho các công đoạn sản xuất Doanh nghiệp chưa quan tâm xây dựng chiến lược phát triển sản phẩm, quảng bá, chiến lược marketting, xây dựng thương hiệu và khả năng thu hút khách hàng
Thứ hai, về phía cơ quan quản lý, chưa xây dựng được cơ chế hỗ trợ thật sự tạo nên
động lực thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm; chưa có chiến lược tổng thể để xây dựng đầu ra cho những sản phẩm chất lượng; đội ngũ cán bộ chưa được đào tạo chuyên sâu để có đủ năng lực hướng dẫn, hỗ trợ cho các doanh nghiệp
Từ những thách thức trên cần thiết nâng cao vai trò hơn nữa của Hiệp hội doanh nghiệp tỉnh Kon Tum để tìm hướng khắc phục và xây dựng liên kết dựa doanh nghiệp với hiệp hội và giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp
5 Đề xuất định hướng phát huy vai trò của hiệp hội doanh nghiệp tỉnh Kon Tum
5.1 Về phía cơ quan quản lý
Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, gần đây Chính phủ đã dành nhiều sự quan tâm và dự định cung cấp các biện pháp hỗ trợ đặc biệt cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ và đó được xem là một phần của thay đổi thiết chế Trong đó, nhiệm vụ nâng cao hiệu quả hoạt động của Hiệp hội doanh nghiệp đóng một vai trò quan trọng do vị trí đặc biệt của hiệp hội trong cộng đồng Để phát huy tốt vai trò của Hiệp hội các doanh nghiệp, Chính phủ cần tập trung vào hai khía cạnh sau: một là khuôn khổ cho cáchiệp hội doanh nghiệp, khác là biện pháp xúc tiến hỗ trợ các hiệp hội để tăng cường tổ chức nội bộ của họ cũng như chức năng đại diện
Thứ nhất, tiếp tục gắn chặt hơn nữa hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, các hoạt động xúc tiến thương mại tại địa phương để các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia mang lại hiệu quả trực tiếp cho các hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp
Thứ hai, ban hành một khung khổ pháp lý, có thể dưới hình thức một Nghị định điều chỉnh hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp, làm cơ sở để các hiệp hội điều chỉnh chiến lược, hoàn thiện quản trị và thực hiện đầy đủ hơn vai trò của mình trong quá trình phát triển của đất nước, mục đích để hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp đi vào chuyên nghiệp và hiệu quả
Thứ ba, các cơ quan chức năng sẽ kết nối thông tin kịp thời với bộ phận văn phòng của Hiệp hội để tổ chức lựa chọn ra những doanh nghiệp phù hợp với lĩnh vực đang triển khai Đó cũng chính là cơ hội để các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận với những chính sách của Trung ương và địa phương, phục vụ kịp thời cho việc phát triển sản xuất, kinh doanh
Thứ tư, cải thiện môi trường pháp lý để cho phép các Hiệp hội doanh nghiệp được thành lập, phát triển và thực hiện những chức năng của mình Tuy nhiên, khi tiến hành xây dựng những quy định mới về về Hiệp hội doanh nghiệp, sẽ rất có ích nếu Chính phủ tham khảo những chuẩn mực và thông lệ của quốc tế trong lĩnh vực này Nhìn chung, kinh nghiệm của các nước khác cho thấy các luật, quy định về hệ thống quản lý đối với các Hiệp hội vừa phải hợp lý và tránh sự lạm dụng, vừa đảm bảo hạn chế gánh nặng kìm hãm sự ra đời của các Hiệp hội cũng như cản trở việc thực hiện các hoạt động hợp lý của họ
5.2 Về phía hiệp hội
Mặc dù số lượng hạn chế dokhuôn khổ các hoạt động của hội, không cần chờ đợi các sáng kiếncủa Chính phủ mà chính bản thân Hiệp hội cần phải thực hiện đổi mới các hoạt động nhằm tăng cường tổ chức nội bộ,cũng như cải thiện tình trạng của họ và phạm vi ảnh hưởng
Vì mới thành lập nên Hiệp hội còn yếu nhiều mặt, chính vì vậy mà việc thu hút thêm sự tham
Trang 8gia tích cực của các thành viên là rất quan trọng cho sự tồn tại của Hiệp hội Muốn nâng cao hiệu quả hoạt động của Hiệp hội:
Thứ nhất, Hiệp hội cần phải kiện toàn lại bộ máy Ban chấp hành và thường trực Hiệp
hội Theo đó, cần chọn những hội viên có tâm huyết, điều kiện để tham gia Ban lãnh đạp Hiệp hội Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng nên kêu gọi thêm nguồn đóng góp, ủng hộ từ những doanh nghiệp có điều kiện để phát triển thêm nguồn quỹ và nhất là để trả lương cho nhân viên văn phòng Hiệp hội
Thứ hai, Hiệp hội vẫn phải là đại diện của doanh nghiệp nhưng phải có cách hoạt động
khác, cần phải thay đổi theo hướng: Tự vận động và tư vấn Hiệp hội cần có các làm chủ động hơn, nỗ lực tự làm hoàn thiện mình để có thể chứng tỏ năng lực của mình
Thứ ba, Hiệp hội nên có một chương trình hành động hoặc quy chế phối hợp với các
sở, ngành liên quan trong hoạt động Luôn luôn đề cao vai trò bảo vệ và phục vụ cho lợi ích hội viên Liên kết trong cung ứng sản phẩm- liên kết trong bán chéo sản phẩm
Thứ tư, tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền từ tỉnh đến
huyện, thành phố để vận động phát triển đội ngũ doanh nghiệp, doanh nhân ngày càng lớn mạnh, trở thành lực lượng chủ lực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của tỉnh Hiệp hội chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng của tỉnh, các sở, ban, ngành liên quan trong việc xây dựng, bố trí hoàn thiện các cơ chế chính sách, các quy phạm pháp luật, giúp đỡ, hỗ trợ tạo môi trường đầu tư và kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp và thường xuyên liên hệ với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam để tranh thủ sự chỉ đạo, hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ và kinh nghiệm hoạt động Hiệp hội coi trọng việc chủ động phối hợp với các Hiệp hội tỉnh, thành phố trong nước và khu vực để hợp tác, liên kết, phát triển nhằm không ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động Hiệp hội cũng chủ động phối hợp với các cơ quan truyền thông địa phương và trung ương để thông tin về chủ trương, chính sách, pháp luật, tình hình kinh tế, xã hội của đất nước, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và hoạt động của Hiệp hội
Thứ năm, nghiên cứu và theo dõi sát những diến biến của thị trường Mặt khác, trong
lĩnh vực hoạt động của hiệp hội, cũng cần nghiên cứu, làm rõ và đề xuất ý kiến chính thức bằng văn bản tới cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền để tổng hợp, làm rõ và đề ra giải pháp hoặc kiến nghị với Chính phủ đối với những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp Nguồn nhân lực của các hiệp hội hiện cũng còn nhiều vấn đề phải bàn
Thứ sáu, xem xét, giải quyết những yếu kém về cơ sở vật chất, sự thiếu chuyên nghiệp
của nguồn nhân lực, năng lực quản trị, điều hành chưa tốt của cán bộ hiệp hội Cần thiết có sự liên kết giữa các hiệp hội doanh nghiệp giữa các tỉnh với nhau đặc biệt là các tỉnh lân cận, các tỉnh nằm trong khu vực Tây Nguyên vì có những đặc thù phát triển kinh tế tương đồng nhau Xây dựng kế hoạch tư vấn, hướng dẫn doanh nghiệp, doanh nhân trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh; đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn chuyên đề theo hình thức thích hợp giúp doanh nghiệp nâng cao kiến thức chuyên môn và năng lực quản trị kinh doanh là vấn đề hiệp hội đặc biệt quan tâm; thông tin, phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước liên quan đến phát triển kinh tế và hoạt động sản xuất kinh doanh được hiệp hội chú trọng, cùng với các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp thành viên quảng bá, xây dựng nâng cao, uy tín, năng lực kinh doanh, các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ của các doanh nghiệp, tăng sức cạnh tranh trên thị trường và hội nhập quốc tế Hiệp hội phải là nơi để cộng đồng doanh nghiệp gửi gắm tâm tư, mong muốn, làm tròn nhiệm vụ đại diện và bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp, cung cấp đầy đủ các dịch vụ theo hướng đa dạng và đúng chất lượng cho doanh nghiệp Mởthảo luậnvà tranh luậnvề các vấn đềvà các hoạt độngphổ biếnsẽ làcách tốt đểthúc đẩycác thành viên Cuộc bầu cử dựa trêncơ sở dân chủ và công bằng cũng rất quan trọng để tạo ra bầu không khí tích
Trang 9cực trong các tổ chức Như đã nói, những động cơ xã hội đóng một vai trò thiết yếu cho các thành viên trong việc tham gia tổ chức.Nó sẽ là tốt hơn ở giai đoạn đầu cho các hiệp hội tổ chức theo cách như vậy mà để tạo raliên kết tình cảm (Meier and Pilgrim, 1995)
5.3 Về phía doanh nghiệp
Thứ nhất, mỗi doanh nghiệp cần chọn cho mình một chiến lược kinh doanh đúng đắn
trong điều kiện mới Hiện nay, Chính phủ đã công khai các ngành, các lĩnh vực ưu tiên phát triển, công khai lộ trình hội nhập, nhất là lộ trình thuế Vì vậy, doanh nghiệp cần nắm chắc chắn các nội dung đó để có định hướng, chiến lược phát triển, tự xác định những lợi thế và thách thức đối với chính mình Xây dựng chiến lược kinh doanh cũng có nghĩa là xác định cho doanh nghiệp hướng đi đúng đắn cho dài hạn, kim chỉ nam cho mọi hoạt động của doanh nghiệp trong tương lai
Thứ hai, mỗi doanh nghiệp phải có mối quan hệ mật thiết gắn bó với Hiệp hội Doanh
nghiệp cần chủ động hoàn thiện hệ thống thông tin, áp dụng các công cụ hiện đại để sử dụng một cách có hiệu quả nguồn lực thông tin cho việc ra quyết định quản lý Trong thời đại hiện nay, ngoài nguồn lực truyền thống là nhân lực, vật lực, tài lực, thông tin chính là nguồn lực thứ tư không thể thiếu đối với doanh nghiệp Vì vậy, nếu doanh nghiệp có mối quan hệ mật thiết với Hiệp hội, thông tin sẽ đến nhanh chóng, kịp thời, bớt tốn kém
Thứ ba, là tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp, xây
dựng một đội ngũ lao động có đủ khả năng đáp ứng nhu cầu kinh doanh trong một môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt của một thị trường toàn cầu Để có thể đứng vững, các doanh nghiệp cần phải có một đội ngũ cán bộ giỏi
Thứ tư, hoàn thiện cơ cấu tổ chức quản lý, nâng cao kiến thức và tư duy hiện đại cho
đội ngũ lãnh đạo các doanh nghiệp Xây dựng phương hướng hoạt động là đoàn kết, hỗ trợ lẫn nhau cùng phát triển; thực hiện hoạt động chuyên sâu theo các nhóm, ngành sản xuất - kinh doanh Tiếp cận công nghệ hiện đại để có được sản phẩm, dịch vụ chất lượng cao
6 Kết luận
Trong các loại hình sản xuất kinh doanh ở nước ta hiện nay doanh nghiệp vừa và nhỏ
có sức lan toả trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội Theo tiêu chí mới thì doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm 93% tổng số các doanh nghiệp thuộc các hình thức Việt Nam trong thời gian gần đây đã có nhiều chương trình, các chính sách nhằm hỗ trợ khu vực này nhưng chưa mang lại nhiều kết quả khả quan Một trong những nguyên nhân chính là hiệu quả hoạt động trong sự gắn kết của cộng đồng cácdoanh nghiệp vừa và nhỏ tại các địa bàn tỉnh nói chung và ở Kon Tum nói riêng Ở đây vấn đề chủ chốt làm thế nào để thúc đẩy sự phát triển của hiệp hội kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ Mục tiêu là để tăng cường hiệu suất hoạt động của các doanh nghiệp nhỏ Các hiệp hội doanh nghiệp vị trí hoàn hảo để hoàn thành nhiệm vụ này Hoạt động của các hiệp hội phụ thuộc vào nhiều điều kiện, chẳng hạn như xã hội, chính trị và yếu tố kinh tế Vì vậy để đảm bảo sự thành công của khái niệm này là xúc tiến quan trọng để tạo ra một động lực cho sự phát triển của tổ chức đó Nhưng trên hết, Hiệp hội phải phát triển trên cơ sở tự lực cánh sinh, hơn là dựa dẫm vào những hỗ trợ từ bên ngoài Bên cạnh đó Chính phủ bằng cách tạo ra một môi trường thuận lợi cho các cơ sở và các hoạt động của Hiệp hội đồng thời qua đó tạo ra một kênh thông tin quan trọng cho quá trình hoạch định chính sách cho Nhà nước Các nhà tài trợ có thể cung cấp hỗ trợ tích cực cho quá trình phát triển của hiệp hội doanh nghiệp Thông qua sự hỗ trợ về chuyên môn và tài trợ các nhà tài trợ giúp họ tăng cường sự tồn tại và phát triển năng lực kỹ thuật cần thiết khác
Trang 10TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Dự án ―Nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa của Doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh Kon Tum giai đoạn 2013-2016, định hướng đến năm 2020‖ (Phê duyệt theo Quyết định số:388/QĐ-UBND, ngày 05/6/2013 của Ủy ban nhân dân tỉnh Kon Tum)
[2] Niên giám thống kê 2012 tỉnh Kon Tum, 2012, NXB Thanh niên
[3] Nghị quyết ―Về xây dựng, phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn và sản phẩm chủ lực‖ theo Quyết định số 29/2011/QĐ-UBND của Tỉnh ủy Kon Tum
[4] Do, A T 2001 Business Associations and Promotion of mall and Medium Enterprises
in Vietnam Working papers, No.07
[5] Hayami, Y 1997 Development Economics, Oxford: Clarendon Press
[6] Litvack, J I and Rondinelli, D 1999 Market reform in Vietnam: Building institutions for development, London: Quorum Books
[7] Meier, R and Pilgrim, M 1995 Framework Conditions for Small Enterprise development in Vietnam, Germany
[8] Meier, R.1993 The Case for a New Approach to Small Enterprise Promotion, Göttingen [9] Moore, M and Hamalai, L 1993 Economic Liberalization, Political Pluralism and Business Associations in Developing Countries, in: World Development, Vol 21, No12, pp.1895-1912
[10] Nabli, M.K and Nugent, J B 1989 The New Institutional Economic and Its Applicability to Development, in: World Development, Vol 17, No 9
[11] North, D 1990 Institutions, Institutional Change and Economic Performance, Cambridge: Cambridge University Press
[12] Vernon W R 1989 Institutional Innovation and Agricultural Development World Development, Vol 17, No 9, pp 1375–1387