SKKN một số biện pháp dạy học môn toán lớp 1 theo định hướng phát triển năng lực HS

Thực trạng của vấn đề: Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG TIỂU HỌC

-*** -MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 1 THEO ĐỊNH

HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

LĨNH VỰC : TOÁN HỌC TÁC GIẢ : NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

CHỨC VỤ :

TÀI LIỆU ĐÍNH KÈM : ĐĨA CD

……… , THÁNG 10 NĂM 2018

SƠ LƯỢC LÍ LỊCH CÁ NHÂN

Họ và tên tác giả:

………

Ngày, tháng, năm sinh: ………

Chức vụ: Phó Hiệu trưởngTrình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm Tiểu họcNăm nhập ngành: 1994

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học ………

Tên sáng kiến kinh nghiệm: Một số biện pháp dạy học môn toán lớp 1 theo định hướng phát triển năng lực HS

Lĩnh vực nghiên cứu: Toán học

Thời gian nghiên cứu: Năm học 2017-2018

Thời gian thực nghiệm: Năm học 2018-2019

1.2 Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới 4

1.3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

2.1.2 Năng lực và đặc điểm của năng lực 5

2.1.3 Thế nào là dạy học theo định hướng phát triển năng

lực học sinh?

7

2.1.4 Những đặc trưng cơ bản của dạy học theo định

hướng PTNL, vai trò của GV và HS trong dạy học theo định

hướng PTNL

8

2.1.5 Đặc điểm tâm lý học sinh lớp 1 trong học tập 9

2.1.6 Mục tiêu dạy học môn toán ở tiểu học nói chung và ở lớp 1

nói riêng

9

2.1.7 Nội dung chương trình môn toán lớp 1 10

2.1.8 Một số phương pháp thường sử dụng trong dạy học

toán ở tiểu học hiện nay

11

2.1.9 Thực trạng việc dạy và học môn Toán lớp 1 theo định

hướng phát triển năng lực học sinh ở trường TH Nghĩa dân

12

2.2 Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo giải pháp 14

2 Một số nguyên tắc để đề xuất các biện pháp 15

3 Một số biện pháp tổ chức tốt dạy học môn Toán lớp 1 theo

định hướng phát triển năng lực HS ở trường Tiểu học Nghĩa Dân

15

3.1 Biện pháp 1: Giáo viên cần nhận thức đúng đắn những

nguyên tắc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

15

3.2 Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch dạy học (Giáo án) theo

định hướng phát triển năng lực học sinh

19

3.3 Biện pháp 3: Tổ chức tốt các hoạt động dạy học theo 24

định hướng phát triển năng lực học sinh

3.4 Biện pháp 4: Xây dựng nề nếp học tập cho học sinh. 31

3.5 Biện pháp 5: Sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học thường xuyên và có hiệu quả

Phần I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

1.1 Thực trạng của vấn đề:

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc…” Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo

Nghị quyết số 29-NQ/TW, toàn ngành giáo dục đã và đang tập trung đổi mớiphương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học, nghĩa làchuyển từ PPDH theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụngkiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời cũngchuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra,đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề và từ chỗ quan tâm đếnviệc học sinh (HS) học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gì quaviệc học

Năm học 2018-2019, là năm thứ 2 trường Tiểu học Nghĩa Dân thực hiện đổimới PPDH theo hướng này, mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏinhững khó khăn vướng mắc trong quá trình dạy học nhất là đối với môn Toán lớp

1 Là giáo viên (GV) được phân công dạy lớp 1 nhiều năm, qua thực tế giảng dạy

và dự giờ GV trong trường, năm học vừa qua tôi nhận thấy GV vẫn chưa hiểu rõbản chất của dạy học phát triển năng lực HS, chưa biết cách xây dựng một kếhoạch bài dạy và tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực HS Còn

về phía HS, HS chưa có ý thức tự học, chưa có kĩ năng tương tác trong nhóm họctập cũng như trong cộng đồng, chưa biết vận dụng những kết quả học được vàocuộc sống hàng ngày

Với những lý do trên, năm học này, tôi chọn nội dung: “Một số biện pháp tổ chức tốt các hoạt động dạy học môn toán lớp 1 theo định hướng phát triển năng lực HS” làm đề tài nghiên cứu.

1.2 Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới:

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn của “Dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS” trong dạy học Toán lớp 1 ở trường tiểu học Nghĩa Dân,

đề xuất một số biện pháp nhằm giúp GV biết cách thiết kế một kế hoạch dạy họccũng như cách xây dựng các hoạt động dạy học và tổ chức tốt các hoạt động dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực HS đồng thời giúp HS phát triển một sốnăng lực cần thiết như: năng lực tự học, năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn

đề, …

1.3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu:

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp tổ chức tốt hoạt động dạy học theo

định hướng phát triển năng lực HS tiểu học thông quan dạy học môn Toán lớp 1

1.3.2 Khách thể nghiên cứu: GV và HS lớp 1 trường tiểu học Nghĩa Dân.

1.4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học theo định hướng phát triển năng lực

HS tiểu học và tâm lý của HS lớp 1 trong học toán

- Tìm hiểu thực trạng việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS

trong dạy toán lớp 1 ở trường tiểu học Nghĩa Dân

- Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn toán lớp 1 theo

định hướng phát triển năng lực HS ở trường Tiểu học Nghĩa Dân

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá kết quả nghiên cứu và rút ra các bài học

kinh nghiệm để thực hiện tốt dạy học môn Toán lớp 1 theo định hướng phát triển năng lực HS

1.5 Giả thuyết khoa học

Nếu tổ chức tốt các hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực

HS trong dạy học môn Toán lớp 1 ở trường Tiểu học thì HS sẽ phát huy được những năng lực cần thiết góp phần đào tạo con người xã hội mới và nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới trong giai đoạn hiện nay

2 Phương pháp tiến hành

2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn có tính định hướng cho việc nghiên cứu tìm giải pháp của đề tài

2.1.1 Khái niệm về dạy học

Các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng: “Dạy học là toàn bộ các thao tác có mục đích nhằm chuyển các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên trong một con người”.

Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động cơ bản: hoạt động dạy của GV và

hoạt động học của HS

Hoạt động dạy: Hoạt động dạy với vai trò chủ đạo của GV là sự tổ chức,

điều khiển tối ưu quá trình truyền đạt nội dung hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảomột cách khoa học cho HS tiếp thu (lĩnh hội) Hoạt động dạy do GV làm chủ thể

và tác động vào đối tượng là HS và hoạt động nhận thức của HS

Hoạt động học: Hoạt động học với vai trò chủ động của HS là sự tự điều

khiển tối ưu quá trình tiếp thu (lĩnh hội) một cách tự giác, tích cực, tự lực nội dung

hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà GV truyền đạt nhằm phát triển và hình thànhnhân cách HS Hoạt động học do HS làm chủ thể và tác động vào đối tượng là nộidung kiến thức mới chứa đựng trong tài liệu học tập

2.1.2 Năng lực và đặc điểm của năng lực

Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái

độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống.

Năng lực của cá nhân được đánh giá qua phương thức và kết quả hoạt động của cá nhân đó khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống

Năng lực của HS được thể hiện qua những hành động, việc làm và kết quả đạt được khi tham gia, thực hiện hoạt động (học tập, lao động, vui chơi, công tác

xã hội, thể dục – thể thao) liên quan một bối cảnh cụ thể của cuộc sống

Hay nói một cách ngắn gọn, năng lực là khả năng thực hiện thành công hoạt động trong bối cảnh thực tế của cuộc sống.

*Đặc điểm của năng lực

- Năng lực chỉ có thể quan sát được qua hoạt động của cá nhân ở các tình huống nhất định.

- Năng lực được hình thành và phát triển trong và ngoài nhà trường

- Năng lực không bất biến mà có thể thay đổi( từ sơ đẳng đến bậc cao, thụ động đến tự chủ cá nhân)

- Năng lực được hình thành và phát triển liên tục trong suốt cuộc đời con người

- Năng lực luôn tồn tại dưới 2 hình thức: Năng lực chung và năng lực

chuyên biệt

Năng lực chung là những năng lực cốt lõi, thiết yếu mà mọi người cần phải

có để sống và làm việc hiệu quả trong xã hội Các hoạt động giáo dục (bao gồmcác môn học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo), với khả năng khác nhau, nhưngđều hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển các năng lực chung của HS

Dự thảo “Chương trình giáo dục phổ thông tổng thế” (7-2015), đưa ra 9 năng lực chung gồm:

+Năng lực công nghệ thông tin và truyền thông

Năng lực chuyên biệt, đặc thù môn học là năng lực của HS thể hiện ở một

lĩnh vực hay môn học cụ thể như: năng lực làm toán, năng lực đọc hiểu, năng lựckhoa học (Tức là, mỗi một môn học lại có thể hình thành những năng lực cụ thểđặc trưng của mình, đồng thời góp phần vào việc hình thành những năng lực chungcho HS Một năng lực có thể là năng lực đặc thù của nhiều môn học khác nhau.)

* Một số năng lực chuyên biệt đặc thù của môn toán:

Năng lực tư duy: là tổng hợp những khả năng ghi nhớ, tái hiện, trừu tượng

hóa, khái quát hóa, tưởng tượng, suy luận - giải quyết vấn đề,… Năng lực tư duycủa HS tiểu học trong quá trình học toán thể hiện qua các thao tác chủ yếu như:phân tích và tổng hợp, đặc biệt hóa và khái quát hóa

Năng lực giải quyết vấn đề: là khả năng cá nhân sử dụng hiệu quả các quá

trình nhận thức, hành động và thái độ, động cơ, xúc cảm để giải quyết những tìnhhuống có vấn đề mà ở đó không có sẵn quy trình, thủ tục, giải pháp thông thường.Đây là một trong những năng lực mà môn toán có nhiều lợi thế để phát triển chongười học qua việc tiếp nhận khái niệm, quy tắc toán học và đặc biệt là qua giảitoán

Năng lực mô hình hóa: khả năng chuyển hóa một vấn đề thực tế sang một

vấn đề toán học bằng cách thiết lập và giải quyết các mô hình toán học, thể hiện vàđánh giá lời giải trong ngữ cảnh thực tế

Năng lực giao tiếp toán học: là khả năng sử dụng ngôn ngữ nói, viết và biểu

diễn toán học để làm thuyết trình và giải thích làm sáng tỏ vấn đề toán học Nănglực này được thể hiện qua việc hiểu các văn bản toán học, đặt câu hỏi, trả lời câuhỏi, lập luận khi giải toán

Năng lực sử dụng các công cụ, phương tiện học toán: giúp HS làm quen với

các phương tiện toán học thông thường và bắt đầu làm quen với công nghệ thôngtin

2.1.3 Thế nào là dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS?

Các nhà lí luận và phương pháp học cho rằng: Dạy học theo định hướng pháttriển năng lực HS là một xu hướng giáo dục tiên tiến trên thế giới Trong đó, mụctiêu giáo dục không dừng lại ở những kiến thức và kĩ năng mà đặc biệt chú trọngđến năng lực HS – khả năng thực hiện thành công các hoạt động trong các bối cảnhthực tiễn cuộc sống trên cơ sở vận dụng không chỉ kiến thức, kĩ năng mà còn bày

tỏ cả thái độ, tình cảm và những phẩm chất tâm lí

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS “chú trọng việc hình thànhcho HS năng lực nhận thức, năng lực tự học, các kĩ năng giải quyết vấn đề, HS

được học, được làm quen cách hòa nhập, cách thích ứng với môi trường và cộngđồng trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng Từ đó, HS sẽ hình thành

những năng lực cơ bản đầu tiên Theo định hướng của UNESCO: học để biết, học

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực có những đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất: Tổ chức hoạt động giúp HS tự khám kiến thức, vận dụng sáng tạo

các kiến thức đã học

Thứ hai: Định hướng cho HS cách tư duy phân tích, tổng hợp để dần hình

thành và phát triển tiềm năng sáng tạo

Thứ ba: Phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở thành môi

trường giao tiếp GV – HS và HS – HS

Thứ tư: Đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình

dạy học, phát triển kĩ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau

Như vậy, dạy học theo định hướng PTNL HS không chỉ chú ý tích cực hoá

HS về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ

với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm đổi mớiquan hệ GV – HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển nănglực xã hội

Trong quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS, HS đóngvai trò là chủ thể tích cực của mọi hoạt động Còn GV đóng vai trò là người tổchức, định hướng và giúp đỡ HS Vai trò của GV và HS được thể hiện ở tất cả cáckhâu của quá trình dạy học từ thiết kế các hoạt động dạy học, tiến hành hoạt động,kiểm tra quá trình hoạt động, báo cáo và đánh giá kết quả quá trình hoạt động HSluôn là chủ thể của mọi hoạt động

2.1.5 Đặc điểm tâm lý HS lớp 1 trong học tập

Đây là lứa tuổi đầu tiên đến trường, các em thực hiện bước chuyển từ hoạtđộng vui chơi là chủ đạo (ở mầm non) sang hoạt động học tập là hoạt động chủđạo Hoạt động học tập có vai trò và ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự pháttriển tâm sinh lí của các em Chú ý có chủ định (tức chú ý có ý thức, chú ý vào việchọc tập) của các em còn yếu, khả năng kiểm soát, điều khiển chú ý còn hạn chế Sựtập trung chú ý thiếu tính bền vững, dễ bị phân tán bởi những âm thanh, sự kiệnkhác ngoài nội dung học tập Các em thường quan tâm chú ý đến những môn học,giờ học có đồ dùng trực quan sinh động, hấp dẫn có nhiều tranh ảnh, trò chơi hoặc

có cô giáo xinh đẹp, dịu dàng,… Tri giác các em mang tính đại thể, ít đi vào chitiết và mang tính không ổn định, tri giác thường gắn với hình ảnh trực quan Tưởngtượng của HS lớp 1 đã phát triển phong phú hơn so với trẻ mầm non, tuy nhiên,tưởng tượng của các em vẫn còn đơn giản, chưa bền vững và dễ thay đổi Ghi nhớmáy móc phát triển tương đối tốt và chiếm ưu thế hơn so với ghi nhớ có ý nghĩa.Hành vi mà trẻ thực hiện còn phụ thuộc nhiều vào yêu cầu của người lớn (học đểđược bố cho đi ăn kem, học để được cô giáo khen, quét nhà để được ông cho tiền,

…) Nắm được những đặc điểm tâm lý cơ bản của HS để GV có những biện phápgiáo dục phù hợp

2.1.6 Mục tiêu dạy học môn toán ở tiểu học nói chung và ở lớp 1 nói riêng

Trong các môn học ở tiểu học, Toán học là một môn học vô cùng quantrọng Mục tiêu dạy học môn toán tiểu học nhằm giúp HS có những kiến thức cơbản ban đầu về số học, các số tự nhiên, phân số, số thập phân, các đại lượng thôngdụng, một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản; Hình thành các kỹ năng thựchành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống; Gópphần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạtchúng (nói và viết) cách phát hiện và cách giải quyết những vấn đề đơn giản, gầngũi trong cuộc sống; Kích thích trí tưởng tượng; Gây hứng thú học tập toán; Gópphần hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch khoa học,chủ động, linh hoạt, sáng tạo

Mục tiêu môn Toán lớp 1 là giúp HS: Bước đầu có một số kiến thức cơ bản,đơn giản, thiết thực về phép đếm; về các số tự nhiên trong phạm vi 100 Phépcộng, phép trừ không nhớ trong phạm 100 Hình thành và rèn luyện các kĩ năngthực hành: đọc, viết, đếm, so sánh các số trong phạm vi 100; cộng và trừ khôngnhớ trong phạm vi 100; Đo và ước lượng độ dài đoạn thẳng (với các số đo là tựnhiên trong phạm vi 20cm); Nhận biết hình vuông, hình tam giác, hình tròn, đoạnthẳng, điểm; vẽ đoạn thẳng có độ dài đến 10cm; Giải một số dạng bài toán đơn vềcộng, trừ; bước đầu diễn đạt bằng lời, bằng kí hiệu một số nội dung đơn giản củabài học và bài thực hành; Tập dượt so sánh, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa,khái quát hóa trong phạm vi của những nội dung có nhiều quan hệ với đời sốngthực tế của HS.

Như vậy, môn Toán góp phần rất quan trọng trong việc hình thành và pháttriển nhân cách ban đầu cho HS Nó rèn luyện cho các em phương pháp suy nghĩ,phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề Nó góp phần phát triển tríthông minh, giúp các em biết cách suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo Ngoài ramôn học này còn góp phần vào việc hình thành các phẩm chất cần thiết và quantrọng của con người như: tính cần cù, cẩn thận trong mọi công việc, có ý chí vượtqua mọi khó khăn, cách làm việc có kế hoạch, có nề nếp và tác phong khoa học,

Đó chính là phẩm chất của con người thời kì mới

2.1.7 Nội dung chương trình môn toán lớp 1

Môn Toán lớp 1, mỗi tuần HS được học 4 tiết Nội dung chương trình cụthể như sau:

1 Số học:

1.1 Các số đến 10 Phép cộng và phép trừ trong phạm vi 10

- Nhận biết quan hệ số lượng (nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau)

- Đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 10

- Sử dụng các dấu = (bằng), < (bé hơn), > (lớn hơn)

- Bước đầu giới thiệu khái niệm về phép cộng

- Bước đầu giới thiệu khái niệm về phép trừ - Bảng cộng và bảng trừ trong phạm vi 10.

- Số 0 trong phép cộng, phép trừ

- Mối quan hệ giữa phép cộng và phép trừ

- Tính giá trị biểu thức số có đến dấu hai phép tính cộng, trừ

1.2 Các số đến 100 Phép cộng và phép trừ không nhớ trong phạm vi 100

- Đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 100 Giới thiệu hàng chục, hàng

đơn vị Giới thiệu tia số

- Phép cộng và phép trừ không nhớ trong phạm vi 100 Tính nhẩm và tính viết trong trong phạm vi 100

- Tính giá trị biểu thức số có đến hai phép tính cộng, trừ (các trường hợp đơngiản)

2 Đại lượng và đo đại lượng:

- Giới thiệu đơn vị đo độ dài xăngtimet: Đọc, viết, thực hiện phép tính với các số đo theo đơn vị đo xăngtimet Tập đo và ước lượng độ dài

- Giới thiệu đơn vị đo thời gian: tuần lễ, ngày trong tuần Bước đầu làm quenvới đọc lịch (loại lịch hàng ngày), đọc giờ đúng trên đồng hồ (khi kim phút chỉ vào

số 12)

3 Yếu tố hình học:

- Nhận dạng bước đầu về hình vuông, hình tam giác, hình tròn

- Giới thiệu về điểm, điểm ở trong, điểm ở ngoài một hình; đoạn thẳng

- Thực hành vẽ đoạn thẳng, vẽ hình trên giấy kẻ ô vuông, gấp, cắt hình

4 Giải bài toán:

- Giới thiệu bài toán có lời văn

- Giải các bài toán bằng một phép cộng hoặc một phép trừ, chủ yếu là các bài toán trêm, bớt một số đơn vị

2.1.8 Một số phương pháp thường sử dụng trong dạy học toán ở tiểu học hiện nay

Trong dạy học, có rất nhiều phương pháp khác nhau, mỗi phương pháp có

ưu điểm và hạn chế riêng, mỗi PPDH lại phù hợp với đặc trưng của từng môn học

khác nhau Hiện nay, mặc dù ngành giáo dục đã và đang thực hiện đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng phát huy năng lực HS, nhưng thực tế trong dạy học toán

ở tiểu học, GV thường sử dụng một số phương pháp như: Thuyết trình; Giảng giảiminh hoạ; Gợi mở vấn đáp; Trực quan; Thực hành - luyện tập; Phát hiện và giảiquyết vấn đề; Kiến tạo; Hợp tác theo nhóm; Trò chơi

Trong các PPDH trên, các phương pháp Thuyết trình; Giảng giải minh hoạ;Gợi mở vấn đáp; Trực quan; Thực hành - luyện tập được coi là PPDH truyền thống.Trong PPDH truyền thống GV vẫn giữ vai trò trung tâm trong quá trình dạy học; HSphải tiếp thu kiến thức một cách thụ động, chưa phát huy được tính tích cực nhậnthức và GV không có điều kiện kiểm tra khả năng lĩnh hội kiến thức của HS Cònnhững PPDH như Phát hiện và giải quyết vấn đề; Kiến tạo; Dạy học theo nhóm;

Tổ chức trò chơi là những PPDH phát huy tính tích cực của HS Với các PPDHnày thì vai trò của HS hoàn toàn thay đổi HS vừa là mục tiêu của quá trình dạyhọc vừa là chủ thể của quá trình học tập Mọi biện pháp sư phạm đều hướng về

HS, HS được cuốn hút vào những hoạt động học tập do GV tổ chức và chỉ đạo,thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa biết chứ không thụ động tiếpthu những tri thức đã có theo cách nghĩ riêng của mình HS sẽ thông hiểu ghi nhớnhững gì đã lĩnh hội được qua hoạt động học tập của chính mình Còn GV trởthành người trọng tài và cố vấn cho HS trong quá trình nhận thức

2.1.9 Thực trạng việc dạy và học môn Toán lớp 1 theo định hướng phát triển năng lực HS ở trường TH Nghĩa dân

Qua thực tế giảng dạy, qua dự giờ thăm lớp, phỏng vấn các GV dạy lớp 1 ởtrường Tiểu học Nghĩa Dân tôi thấy, trong dạy học toán lớp 1 mặc dù GV đã cónhững thành tựu đáng kể trong việc đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực

HS, song hiệu quả chưa cao

* Đối với GV:

Thứ nhất, GV xây dựng kế hoạch giảng dạy chưa thực sự đổi mới Cách xác

định mục tiêu theo hướng phát triển năng lực HS chưa rõ ràng, một số GV vẫnchưa biết xác định mục tiêu phát triển năng lực HS, vẫn còn nói chung chung Nộidung các hoạt động chưa thể hiện tính tích cực của HS

Thứ hai, trong các giờ học, GV sử dụng đồ dùng và các thiết bị dạy học

chưa hiệu quả; chưa biết cách tổ chức cho HS tự trải nghiệm và khám phá kiếnthức, chưa có các biện pháp kích thích tính tìm tòi khám phá của HS

Thứ ba, GV chưa thực sự sát sao trong việc bao quát lớp Việc quan sát, hỗ

trợ HS khi gặp khó khăn chưa kịp thời

Thứ tư, việc tổ chức cho HS báo cáo kết quả học tập còn đơn điệu, hầu hết

là yêu cầu cá nhân hoặc đại diện nhóm báo cáo với GV hoặc báo cáo trước lớp

Thứ năm, việc đánh giá HS chưa thực sự kích thích tinh thần học tập của các

em, còn đánh giá chung chung

* Đối với HS:

Quen với lối học truyền thụ một chiều, thụ động trong việc lĩnh hội kiếnthức từ GV, chưa tự giác, tích cực trong việc tìm tòi, khám phá kiến thức Tronghọc tập vẫn còn những hạn chế sau:

Thứ nhất: Chưa tự giác, tích cực và sáng tạo trong việc khám phá, tìm tòi

kiến thức

Thứ hai, chưa biết cách tương tác, chia sẻ với các bạn trong nhóm Nhóm

trưởng chưa có kĩ năng điều hành hoạt động nhóm

Thứ ba, HS chưa biết cách đánh giá và tự đánh giá trong mỗi hoạt động cụ

thể

* Nguyên nhân của những hạn chế trên:

- Hầu hết GV đã quen thuộc với PPDH truyền thống, hơn nữa với tâm lý sợ

HS không hiểu bài, lo lắng HS không làm được nên GV vẫn làm thay, nói thay HSrất nhiều Với mỗi nội dung kiến thức, GV đều làm mẫu, giảng giải, hướng dẫn HSlàm theo Hầu hết GV chưa mạnh dạn để cho HS tự làm, tự trải nghiệm, tự khámphá tìm tòi kiến thức

- Còn HS lớp 1, các em mới chập chững bước vào trường học, các em bướcđầu thực hiện bước chuyển từ hoạt động vui chơi là chủ đạo (ở mầm non) sanghoạt động học tập là hoạt động chủ đạo Tâm lý các em việc học là sự bắt buộc,hay học vì một lý do nào đó như học để được cô giáo khen, học để được bố mẹ cho

đi chơi, … nên hầu hết các em chưa có ý thức tự giác, tích cực trong học tập, chưa

có kiến thức, kỹ năng cơ bản về phương pháp học tập.

Từ những hạn chế và những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trên, với vai trò là một GV chủ nhiệm lớp 1 lâu năm, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu và đề ra các biện pháp nhằm tổ chức tốt các hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS môn Toán lớp 1

2.2 Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo giải pháp

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích tổng hợp và hệ thống hoá các

tài liệu, văn bản có liên quan nhằm xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra, phỏng vấn, quan sát thực

tiễn, đánh giá thực trạng tổ chức dạy học phát triển năng lực HS trong dạy học mônToán cho HS lớp 1 hiện nay

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm sư phạm để

đánh giá tính hiệu quả và khả thi của các nội dung được đề xuất

2.2.2 Thời gian tạo ra giải pháp

Năm học 2016-2017: Nghiên cứu lý luận, quan sát thực trạng và hệ thống những tồn tại hạn chế của GV và HS trong quá trình tổ chức dạy học Toán lớp 1 theo định hướng phát triển năng lực HS

Năm học 2017-2018: Đề xuất và áp dụng các biện pháp vào thực tế dạy học toán lớp 1A trường tiểu học Nghĩa Dân

PHẦN II NỘI DUNG

1 Mục tiêu của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu những tài liệu liên quan đến dạy học theo định hướngPTNL; Tìm hiểu tâm lý HS tiểu học, nhất là HS lớp 1 trong học tập môn toán; Tìmhiểu thực trạng tổ chức các hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực

HS trong dạy học môn toán lớp 1 ở trường tiểu học Nghĩa Dân đề ra những biệnpháp thiết thực giúp GV tổ chức tốt hoạt động DH theo định hướng PTNL HSnhằm góp phần phát triển một số năng lực cần thiết của HS TH và nâng cao chấtlương giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới trong giai đoạn hiện nay

2 Một số nguyên tắc để đề xuất các biện pháp

2.2 Đảm bảo tính thực tiễn

Các biện pháp đưa ra phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện và yêu cầu của GVlớp 1 trường tiểu học Nghĩa Dân cũng như các trường tiểu học trên địa bàn huyệnKim Động, tỉnh Hưng Yên

2.3 Đảm bảo tính khả thi

Các biện pháp được đề xuất có tính thực tiễn, dễ áp dụng phù hợp với điềukiện trường tiểu học Nghĩa Dân nói riêng và các trường tiểu học trên địa bàn huyệnKim Động nói chung

3 Một số biện pháp tổ chức tốt dạy học môn Toán lớp 1 theo định

hướng phát triển năng lực HS ở trường Tiểu học Nghĩa Dân

3.1 Biện pháp 1: GV cần nhận thức đúng đắn những nguyên tắc dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS

* Mục tiêu:

- GV có những nhận thức đúng đắn về những nguyên tắc Dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS.

- Xác định đúng những hoạt động của GV và hoạt động của HS trong giờ học

- Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm ngày càng vững vàng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay

* Nội dung và cách thức tiến hành:

Mặc dù năm học 2018-2019 là năm thứ ba thực hiện Dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS, nhưng nhiều GV vẫn còn rất mơ hồ, chưa nhận thức

đúng về những nguyên tắc của phương pháp dạy học này Một mặt do phươngpháp truyền thống đã thành lối mòn trong mỗi GV, tư tưởng ngại đổi mới, cố thủ,

sợ HS không hiểu bài, HS không làm được nên trong các giờ học GV tổ chức cáchoạt động dạy học vẫn chưa thực sự phát triển được năng lực HS

Qua quá trình nghiên cứu tài liệu, qua dự giờ và thực tế giảng dạy, tôi nhậnthấy, dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS đạt hiệu quả, GV cần tuân

thủ nguyên tắc: “HS tự mình hoàn thành nhiệm vụ học tập dưới sự tổ chức, hướng dẫn của GV”

Nghĩa là, HS là trung tâm của mọi hoạt động, HS tự đề xuất tình huống cóvấn đề, tự tìm tòi, khám phá kiến thức và tự lĩnh hội những kiến thức tìm đượcdưới sự tổ chức, hướng dẫn của GV GV chỉ là người tổ chức, định hướng cáchoạt động, hỗ trợ HS trong quá trình trải nghiệm, khám phá tìm tòi kiến thức vàhướng HS tìm ra những kiến thức theo chuẩn yêu cầu của môn học, tiết học Mỗi bài học trong môn toán lớp 1 là một tình huống cụ thể gắn với thực tếcuộc sống, GV cần tổ chức cho HS được tự mình thực hiện hoạt động tìm tòi,khám phá, thực hành với các công cụ, phương tiện học tập, tự suy nghĩ và thảoluận với bạn (nhóm đôi hay nhóm lớn) bằng cách trình bày quan điểm cá nhân củamình và các kết quả thực hành của mình với bạn, chia sẻ, thảo luận để kiểm tra sựđúng đắn của nó Tùy theo tình hình thực tế GV có thể gợi ý, hướng dẫn, giúp đỡ

HS làm sáng tỏ vấn đề HS tự tìm ra kiến thức chứ không làm thay các em

GV phải biết dạy cho HS cách học, làm cho HS biết tự học, tự vận dụng,biết hợp tác và chia sẻ HS trở thành các cá nhân trong một tập thể mang khát vọngđược khám phá, hiểu biết Muốn vậy, điều khó khăn nhất với người GV là: Trongmột giờ lên lớp, phải làm sao cho những HS tốt nhất cũng được thoả mãn nhu cầutri thức, thấy tri thức là một chân trời mới Còn những HS học yếu nhất cũngkhông thấy bị bỏ rơi, các em cũng tham gia được vào quá trình khám phá cái mới.Điều này là đặc biệt cần thiết, vì HS sẽ hào hứng để đi tìm tri thức chứ không còn

bị động, bị nhồi nhét nữa Như vậy, nhiệm vụ của GV trong giờ học theo địnhhướng phát triển năng lực HS bao gồm những hoạt động sau:

Thứ nhất, giao việc cho HS: Các em HS lớp 1 còn mang tính hiếu động,

thích bắt chước, tự do, chưa có ý thức, khó làm chủ bản thân Bên cạnh đó do sựnuông chiều từ phía một số gia đình nên dẫn đến ở một số em rơi vào tình trạnghọc tập tự do và không có ý thức kỉ luật Do vậy khi giao việc cho HS, GV cần chỉ

rõ, cụ thể những việc HS cần làm trong mỗi hoạt động là gì và yêu cầu HS hoànthành ở mức độ nào, thời gian như thế nào GV cần thiết kế những hoạt động phùhợp với tâm lý và vừa sức với HS, từ đó, định hướng hoạt động cho HS, đảm bảo

HS phải tham gia một cách tự giác, tích cực vào các hoạt động đó

Thứ hai, tổ chức, điều khiển, hướng dẫn HS tiến hành các hoạt động và kiểm

tra HS: Trong quá trình tổ chức, điều khiển, hướng dẫn HS hoạt động, GV cần đưa

ra nội dung, nhiệm vụ hoạt động phù hợp với nhóm, cá nhân HS GV phải đến cácnhóm kiểm tra từng cá nhân xem HS có làm việc không, có hiểu việc làm không,

có thắc mắc gì không GV cần phát hiện kịp thời những lỗi sai, những khó khăn,vướng mắc mà các em gặp phải để giúp đỡ, hỗ trợ kịp thời, nhất là những em

“chậm” để các em tự tin và theo kịp “tiến độ” chung của các bạn; đồng thời nângcao mức yêu cầu đối với các em “nhanh” để giúp HS phát huy được năng lực riêngcủa mình Trong quá trình kiểm tra HS, GV cần tạo điều kiện, khuyến khích HSthảo luận, tranh luận với các bạn trong nhóm, trong lớp để từ đó các em tự tìm ra

và lĩnh hội kiến thức đồng thời cũng giúp các e phát triển năng lực tư duy, năng lựcsáng tạo trong học toán

Thứ ba, tổ chức cho HS báo cáo kết quả: Sau mỗi hoạt động của HS, GV cần

tổ chức cho HS báo cáo kết quả, có thể tổ chức cho các em báo cáo trực tiếp với

GV, báo cáo trong nhóm hay báo cáo trước lớp Biện pháp báo cáo có thể bằngmiệng, bằng bảng con, bảng lớp, bằng phiếu học tập hay bằng giấy hoặc có thể tổchức dưới hình thức trò chơi, thi đua giữa các nhóm, các cá nhân, ….Trong quátrình HS báo cáo, GV tạo ra điều kiện cho các em được tranh luận với nhau, bổsung ý kiến cho nhau với vai trò trọng tài khoa học của mình, GV cần chốt nhữngkiến thức khoa học đúng đắn mà HS cần tiếp thu

Thứ tư, GV tổ chức cho HS đánh giá kết quả học tập: Đánh giá và hướng

dẫn HS tự đánh giá quá trình tham gia, thực hiện hoạt động nhằm giúp các em tựphát hiện những sai sót, hạn chế, định hướng cho HS tự khắc phục và từ đó tiến bộ

GV rèn cho HS kĩ năng tự đánh giá bản thân mình, đánh giá bạn theo các yêu cầucủa từng hoạt động Hình thức đánh giá, có thể đánh giá trong nhóm hay đánh giátrước lớp

Còn HS, nhiệm vụ chủ yếu của các em trong giờ học theo định hướng phát triển năng lực như sau:

Thứ nhất, HS chủ động xây dựng kế hoạch hoạt động cho mình, dựa vào

những yêu cầu, nhiệm vụ được giao, với sự gợi ý, định hướng, giúp đỡ của GV Với mỗi yêu cầu, nhiệm vụ GV giao cho, HS tự xây dựng kế hoạch hoạt động chobản thân mình, làm cách nào để hoàn thành nhiệm vụ và hoàn thành trong một thờigian ngắn nhất

Thứ hai, HS thực hiện các hoạt động : Dù hoạt động dưới bất kì hình thức

nào (cá nhân, nhóm hay lớp) thì bước đầu tiên HS cũng phải làm việc cá nhân (suynghĩ, thực hành) sau đó chia sẻ, bày tỏ ý kiến của mình với các bạn trong nhóm,trao đổi, thảo luận, tranh luận, giúp đỡ, phối hợp và hợp tác với nhau để hoànthành nhiệm vụ theo kế hoạch đã đề ra

Thứ ba, HS tự kiểm tra quá trình thực hiện hoạt động trên cơ sở đối chiếu

kế hoạch đề ra, kết quả tạm thời và từ đó, biết điều chỉnh thích hợp

Thứ tư, HS trình bày, báo cáo kết quả hoạt động của cá nhân, của nhóm

mình trước nhóm hay trước lớp, các em có thể tranh luận với nhau, bổ sung ý kiếncho nhau và có thể tự đi đến kết luận cần thiết

Tóm lại, dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS, đòi hỏi GV phải làngười có trình độ kiến thức, có kĩ năng sư phạm tốt và phải nắm vững chươngtrình, nội dung bài học, nắm vững mục tiêu kiến thức và kỹ năng cần truyền đạtcho HS để thiết kế những hoạt động dạy học dẫn dắt HS đi từ dễ đến khó, từ đơngiản đến phức tạp GV không còn là người truyền thụ kiến thức, mà là người hỗ trợ

HS hướng dẫn tìm chọn và xử lý thông tin Vị trí của GV không phải được xácđịnh bằng sự độc quyền về thông tin và trí thức có tính đẳng cấp, mà bằng trí tuệ

và sự từng trải của mình trong quá trình dẫn dắt HS tự học

3.2 Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch dạy học (Giáo án) theo định hướng phát triển năng lực HS

* Nội dung và cách thức tiến hành.

Kế hoạch dạy học là sản phẩm sư phạm độc đáo của GV; qua kế hoạch dạyhọc, có thể nhận biết được trình độ khoa học, kinh nghiệm sư phạm và ý thứcnghề nghiệp của GV Kế hoạch dạy học là công cụ để GV lên lớp Sự thành bại củagiờ dạy phụ thuộc rất nhiều vào việc chuẩn bị kế hoạch dạy học của GV, cho nên

“có kế hoạch dạy học tốt là thành công một nửa của giờ dạy”

Kế hoạch dạy học có vai trò và ý nghĩa quan trọng như vậy, để thiết kế được một

kế hoạch bài dạy có hiệu quả, phát triển năng lực HS, GV cần tuân thủ các bướcsau:

Bước 1: Nghiên cứu sách giáo khoa và các tài liệu liên quan để:

- Thứ nhất: Xác định đúng mục tiêu bài học GV cần xác định được qua bài

học, HS sẽ biết được cái gì? Làm được gì? Qua đó rèn kĩ năng gì cho HS? Giáo

dục HS những gì? HS có thể vận dụng những kiến thức đó vào cuộc sống hàngngày như thế nào? Và qua bài học HS sẽ phát triển được những năng lực gì?.

- Thứ hai: Hiểu chính xác, đầy đủ những nội dung của bài học; Xác định

những kiến thức, kĩ năng, thái độ cơ bản cần hình thành và phát triển ở HS; Xácđịnh trình tự logic của bài học; Xác định khả năng đáp ứng nhiệm vụ nhận thứccủa HS; Xác định những kiến thức, kĩ năng mà HS đã có và cần có; Dự kiến nhữngkhó khăn, những tình huống có thể nảy sinh và các phương án giải quyết

Nội dung chương trình môn toán mang tính đồng tâm mở rộng, các bài học

có mối quan hệ mật thiết với nhau, bài trước làm tiền đề cho bài sau, kiến thức cũlàm tiền đề cho kiến thức mới Vì vậy GV cần nắm chắc nội dung của từng bàihọc, từng nội dung kiến thức để xây dựng được các hoạt động dạy học phù hợp,phát triển năng lực HS

- Thứ ba, lựa chọn phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, hình thức tổ

chức dạy học và cách thức đánh giá thích hợp nhằm giúp HS học tập tích cực, chủđộng, sáng tạo, phát triển năng lực HS

Việc lựa chọn các PPDH, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học phù hợp

là rất cần thiết Để lựa chọn được phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chứcphù hợp, phát triển năng lực HS, GV cần nắm được nội dung bài học, hiểu đượcứng dụng kiến thức của bài học trong thực tế cuộc sống và hơn nữa phải hiểu đượctâm lý của HS

Do các em HS lớp 1 nói chung chú ý có chủ định còn yếu, khả năng kiểmsoát, điều khiển chú ý còn hạn chế, sự tập trung chú ý còn thiếu tính bền vững, dễ

bị phân tán nên giờ học thu hút sự tham gia chú ý của HS cần có đồ dùng trực quansinh động, hấp dẫn và thời gian chú ý có chủ định chỉ kéo dài tối đa từ 25 đến 30phút Vì vậy GV cần chuẩn bị những đồ dùng, phương tiện dạy học thu hút sự chú

ý của HS Trong quá trình dạy học cần phối hợp hài hoà các phương pháp bởikhông có PPDH nào là vạn năng GV cần lựa chọn PPDH phù hợp với nội dungtừng bài, từng phần kiến thức

- Thứ tư, dự kiến xây dựng, thiết kế các hoạt động dạy học phù hợp với nội

dung bài học Tuỳ theo từng nội dung bài học, GV thiết kế các hoạt động dạy học

phù hợp, với bất cứ hoạt động nào HS cũng phải được tự mình trải nghiệm, khám phá để tìm ra kiến thức, GV chỉ là người giám sát và hỗ trợ HS.

Bước 2: Lập kế hoạch bài dạy

Đây là bước GV bắt tay vào soạn giáo án, thiết kế nội dung, nhiệm vụ, cáchthức hoạt động, thời gian và yêu cầu cần đạt cho từng hoạt động dạy của GV vàhoạt động học của HS

* Cấu trúc của một giáo án Toán lớp 1 theo định hướng phát triển năng lực HS:

A Mục tiêu:

Xác định mục tiêu là một khâu rất quan trọng, đóng vai trò thứ nhất, khôngthể thiếu của mỗi giáo án Mục tiêu (yêu cầu) vừa là cái đích hướng tới, vừa là yêucầu cần đạt của giờ học; hay nói khác đi đó là thước đo kết quả quá trình dạy học

Nó giúp GV xác định rõ các nhiệm vụ sẽ phải làm (dẫn dắt HS tìm tòi, khám phánhư thế nào để tìm ra những kiến thức cơ bản của bài học, vận dụng những kiếnthức nào; phạm vi, mức độ đến đâu; qua đó giáo dục cho HS những bài học gì)

Mục tiêu của dạy học theo định hướng phát triển năng lực không còn mụctiêu đơn thuần kiến thức, kĩ năng, thái độ nữa vì trong năng lực đã có 3 yếu tố nàyrồi Khi xác định mục tiêu năng lực, GV phải chỉ ra quá trình HS tìm kiếm, pháthiện, chiếm lĩnh, phát triển kiến thức, kĩ năng và thái độ Tức là, chỉ ra con đường

HS tư duy như thế nào để đạt được những kết quả đó

* Yêu cầu khi viết mục tiêu bài học:

- Đơn giản, cụ thể

- Có thể đo, đếm được, được thể hiện bằng động từ hành động

- Có thể đạt được

- Thực tế (Điều kiện thực hiện)

- Có giới hạn thời gian…

Ví dụ:

Khi soạn bài Phép cộng trong phạm vi 5 - Toán 1 (trang ), theo Sách GV (SGV) hướng dẫn GV xác định mục tiêu như sau:

Giúp HS:

- Tiếp tục củng cố khái niệm ban đầu về phép cộng.

- Thành lập và ghi nhớ bảng cộng trong phạm vi 5

- Biết làm tính cộng trong phạm vi 5

Nhưng theo dạy học PTNL, GV cần cách định mục tiêu như sau:

- HS thực hành với các đồ dùng trực quan từ đó hình thành và ghi nhớ các phép tính trong phạm vi 5 Biểu thị được tình huống trong hình vẽ bằng phép tính cộng trong phạm vi 5.

- Vận dụng vào thực tế tính toán các đồ vật trong phạm vi 5.

- HS có ý thức tự giác, tích cực, ham học hỏi.

- Phát triển năng lực tự học và giải quyết vấn đề.

- Mục tiêu của hoạt động

- Cách thức triển khai hoạt động

- Thời lượng để thực hiện hoạt động

- Những kết luận của GV về: kiến thức, kĩ năng, thái độ HS cần có sau hoạt động, những tình huống thực tiễn có thể vận dụng để giải quyết (Ứng dụng thực tế), những sai sót thường gặp; những hậu quả có thể xảy ra nếu không có cách giải quyết phù hợp;

Thông thường kế hoạch bài dạy môn Toán lớp 1 gồm các hoạt động sau:

* Dạng bài hình thành kiến thức mới:

Ví dụ: Kế hoạch bài dạy Toán 1

* Dạng bài hình thành kiến thức mới:

Bài: Phép cộng trong phạm vi 5 - trang 49 Toán 1 (Phụ lục 1 Trang )

* Dạng bài Luyện tập – Thực hành :

Bài: Luyện tập - trang 50 Toán 1 (Phụ lục 1 Trang )

Trong kế hoạch bài dạy trên, đối chiếu với quan điểm dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực đã thể hiện được các yêu cầu: HS đã được làm việc độclập với đồ dùng học tập, với sách giáo khoa rồi chia sẻ với các bạn trong nhóm,trong lớp; HS được phát huy năng lực sáng tạo qua việc phải tìm tòi, khám phákiến thức; HS phát huy năng lực tự học qua việc tự lực giải quyết các bài tập; GVchỉ là người tổ chức, định hướng, giúp đỡ HS trong quá trình khám phá kiến thức

Cụ thể: Để lập được các phép tính cộng trong phạm vi 5, HS thực hành vớicác đồ dùng trực quan như que tính hay các đồ vật, con vật, tự mình tìm ra cácphép tính và mối quan hệ giữa các phép tính

HS được thảo luận qua các hoạt động nhóm Đặc biệt HS được tạo điều kiện

để tự đánh giá bài của mình và đánh giá bài của bạn thông qua hoạt động đổi chéobài làm GV đã quan sát để hỗ trợ và đặc biệt là tạo dần cho các em thói quen làm

cá nhân, nhóm; độc lập và hợp tác linh hoạt

Như vậy, để thiết kế được một giáo án Toán lớp 1 dạy học theo định hướngphát triển năng lực HS, GV không chỉ nghiên cứu sách giáo khoa, sách GV mà còn

phải nghiên cứu đặc điểm tâm lý, trình độ nhận thức của HS của lớp mình để xâydựng được một kế hoạch bài dạy phù hợp sao cho HS được làm việc độc lập nhiềunhất.

3.3 Biện pháp 3: Tổ chức tốt các hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS

* Mục tiêu:

- GV nắm được một số dạng bài dạy trong môn toán lớp 1

- Biết cách xây dựng và tổ chức tốt các hoạt động dạy học theo định hướngphát triển năng lực HS tuỳ theo từng dạng bài học cụ thể

- GV có kĩ năng xây dựng và tổ chức tốt các hoạt động dạy học phát triểnnăng lực HS

* Nội dung và cách thức tiến hành:

Như trên đã nói, dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS, GV khôngphải là người truyền đạt kiến thức cho HS mà GV cần chú ý tổ chức liên tiếp cáchoạt động học tập giúp HS tự khám phá những điều chưa biết dựa trên cơ sở nhữngcái đã biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức được sắp đặt sẵn GVkhông cung cấp, áp đặt kiến thức có sẵn mà là người tổ chức và chỉ đạo HS tiếnhành các hoạt động học tập như nhớ lại kiến thức cũ, phát hiện kiến thức mới, vậndụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thựctiễn,

Tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác theo phương châm

“tạo điều kiện cho HS nghĩ nhiều hơn, làm nhiều hơn và thảo luận nhiều hơn”.Điều đó có nghĩa, mỗi HS vừa cố gắng tự lực một cách độc lập, vừa hợp tác chặtchẽ với nhau trong quá trình tiếp cận, phát hiện và tìm tòi kiến thức mới Lớp họctrở thành môi trường giao tiếp thầy – trò và trò – trò nhằm vận dụng sự hiểu biết vàkinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tậpchung

Muốn tổ chức các hoạt động dạy học có hiệu quả, GV cần rèn luyện cho HSnhững phương pháp để HS biết cách đọc sách giáo khoa và các tài liệu học tập,

biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, biết cách suy luận để tìm tòi và pháthiện kiến thức mới, Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫnnhau của HS với nhiều hình thức như theo lời giải/đáp án mẫu, theo hướng dẫn,hoặc tự xác định tiêu chí để có thể phê phán, tìm được nguyên nhân và nêu cáchsửa chữa các sai sót.

Môn Toán lớp 1 có 2 dạng bài điển hình đó là: Dạng bài hình thành kiến thức mới và dạng bài Luyện tập - Thực hành

+ Đối với dạng bài hình thành kiến thức mới:

Khi tổ chức các hoạt động dạy học, GV cần dẵn dắt để HS quan sát, tìm tòi,thu nhận kiến thức và hình thành kĩ năng Quá trình tự tìm tòi, khám phá (hoặccùng các bạn) tìm ra kiến thức sẽ giúp các em sẽ hiểu sâu, nhớ lâu kiến thức đó

Trong quá trình hướng dẫn HS tự tìm tòi, khám phá, chiếm lĩnh kiến thứcmới, cần lưu ý:

- Gợi mở, nêu vấn đề để thu hút sự chú ý của HS

- Củng cố kiến thức cũ, huy động vốn để HS tự giải quyết vấn đề

- Tổ chức, hướng dẫn HS độc lập suy nghĩ, thảo luận có hiệu quả

- Quan sát, theo dõi quá trình HS tự tìm tòi, khám phá, chú ý đến những dấuhiệu nhận biết HS có thực sự tìm tòi, khám phá hay không

- Động viên, khuyến khích HS kiên trì, vượt khó khăn, tích cực học tập

- Sử dụng thiết bị dạy học một cách hợp lí, phát huy tính tích cực, chủ độngcủa HS

- Lưu ý đến những khó khăn thường gặp của HS và tìm cách khắc phục.Thông thường các hoạt động dạy học trong giờ học phát triển năng lực HS dạng bài hình thành kiến thức mới thường gồm các hoạt động sau: