Biện pháp tổ chức dạy học một số làn điệu dân ca được lựa chọn trong tài liệu giáo dục địa phương ở cấp tiểu học

Mục đích nghiên cứu của đề tài nhằm giúp học sinh phát triển được năng lực thẩm mĩ (hát đúng lời ca, giai điệu, phách nhịp …) thể hiện đúng đặc trưng của dân ca các vùng miền. Tạo cho các em có cơ hội tham gia các hoạt động văn nghệ, hội thi, giao lưu trong và ngoài nhà trường. Giáo dục các em lòng tự hào và ý thức bảo tồn những di sản âm nhạc dân ca của dân tộc.

BIỆN PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ LÀN ĐIỆU DÂN CA ĐƯỢC LỰA CHỌN TRONG TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CẤP TIỂU HỌC

Giáo viên: Đinh Thị Mỹ Dung Trường Tiểu học Sơn Thuỷ

NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG HỘI THI GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP HUYỆN

I TÊN BIỆN PHÁP

II NỘI DUNG BIỆN PHÁP III KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

CẤU TRÚC CHUNG

BIỆN PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ LÀN ĐIỆU

DÂN CA ĐƯỢC LỰA CHỌN TRONG TÀI LIỆU

GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CẤP TIỂU HỌC

I TÊN BIỆN PHÁP:

II NỘI DUNG BIỆN PHÁP

1 Lí do chọn biện pháp:

Đưa dân ca vào học đường là một trong những biện pháp cơ bản và quan trọng để truyền bá và giáo dục một cách gián tiếp cũng như trực tiếp lòng yêu mến, tự hào với những di sản âm nhạc dân gian nói riêng, văn hoá dân gian nói chung Góp phần giữ gìn bảo tồn giá trị văn hoá phi vật thể của dân tộc.

Trong cuốn tài liệu giáo dục địa phương phần âm nhạc Tiểu học có 9 bài với các làn điệu dân ca khác nhau thể hiện bản sắc của từng vùng miền.

DANH SÁCH 9 BÀI HÁT CÓ TRONG TÀI LIỆU GIÁO DỤC

ĐỊA PHƯƠNG TIỂU HỌC

Bài 1: Cảnh sắc quê hương Hò khoan Lệ Thuỷ

Bài 2: Ai lên Minh Hoá quê mình Hò thuốc Minh Hoá

Bài 5: Mời bạn về Đồng Hới quê tôi Đăng cung đàn

Bài 6: Thương em có đủ mười điều Lý hoài xuân

Bài 7: Mùa xuân em đi trồng cây Nồi niêu (Dợp chèo)

Bài 9: Chấp hành tốt an toàn giao thông Kim tiền

Việc đưa các làn điệu dân ca của quê hương mình vào trongchương trình dạy học là vấn đề cần thiết Điều kiện thuận lợi BGH nhàtrường tạo điều kiện tốt nhất về cơ sở vật chất Bản thân tôi được đàotạo là giáo viên chuyên ngành sư phạm âm nhạc Ở trên địa bàn có nhiềucâu lạc bộ với các nghệ nhân rất tài giỏi Khó khăn hiện nay khả nănghát các làn điệu dân ca của một số học sinh còn hạn chế Nội dung sinhhoạt câu lạc bộ “Em yêu làn điệu dân ca” chưa phong phú vẫn còn mangtính hình thức.

Từ những lí do trên bản thân tôi nhận thấy việc tổ chức dạy học một

số làn điệu dân ca của quê hương mình là một việc làm rất quan trọnggiáo dục nhân cách, phẩm chất toàn diện cho các em về lòng yêu nước,

nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm Vì vậy, tôi lựa chọn “Biện

pháp tổ chức dạy học một số làn điệu dân ca được lựa chọn trong tài liệu GDĐP ở cấp Tiểu học” với mong muốn vận dụng những kinh

nghiệm của mình để nâng cao chất lượng bộ môn Âm nhạc ở trườngTiểu học

2 Mục đích biện pháp:

 Giới thiệu các làn điệu dân ca và đề xuất được các hình thức tập luyện hiệu quả một số làn điệu có trong tài liệu giáo dục địa phương cho học sinh Tiểu học.

 Giúp HS phát triển được năng lực thẩm mĩ (hát đúng lời ca, giai điệu, phách nhịp …) thể hiện đúng đặc trưng của dân ca các vùng miền.

 Tạo cho các em có cơ hội tham gia các hoạt động văn nghệ, hội thi, giao lưu trong và ngoài nhà trường.

 Giáo dục các em lòng tự hào và ý thức bảo tồn những di sản

âm nhạc dân ca của dân tộc.

Stt Các biện pháp

1 Giáo viên cần nắm vững quy trình dạy một bài hát dân ca ở tiểu

học.

2 Giúp học sinh thấy được sự khác biệt của mỗi làn điệu dân ca.

3 Tổ chức sưu tầm, giới thiệu các bài hát dân ca mới phù hợp với

lứa tuổi học sinh tiểu học.

4 Thành lập Câu lạc bộ và tổ chức sinh hoạt thường xuyên.

5 Tổ chức trò chơi “ Nghe giai điệu đoán tên bài hát”.

6 Phối hợp và giao lưu với các câu lạc bộ trên địa bàn.

3 Các biện pháp:

3 Các biện pháp:

3.1: Giáo viên cần nắm vững quy trình dạy một bài

hát dân ca ở tiểu học:

 Sau khi xây dựng chương trình, kế hoạch, nội dung

dạy học và được chuyên môn nhà trường phê duyệt, tôi đã tiến hành dạy các bài hát dân ca trong chương trình theo quy trình dạy học hát như sau:

Giới thiệu bài

Tìm hiểu bài - đọc lời ca

Nghe hát mẫu Khởi động giọng

Bước 1: Giới thiệu bài hát:

 Ở bước giới thiệu bài hát, tôi thường sử dụng kênh hình dùng bản

đồ, tranh ảnh để giới thiệu vị trí địa lí và đời sống của đồng bào cácdân tộc Bước này rất hấp dẫn học sinh giúp cho học sinh có thể phânbiệt được các làn điệu dân của từng vùng miền thông qua các kênhhình mà tôi đã giới thiệu

 Khi dạy bài “ Cảnh sắc quê hương” điệu Hò khoan Lệ Thuỷ

Bước 2: Nghe hát mẫu:

 Có hai cách để cho học nghe hát mẫu đó là giáo viên hát hoặc cho các

em nghe trên băng đĩa Sử dụng cả hai cách tạo cảm xúc và sự hấp

dẫn cho học sinh, không chỉ tác động tới các em bằng giọng hát, màcòn bằng cả ánh mắt, điệu bộ, bằng sức cảm hoá trực tiếp của tâm hồncác em

 Sau khi nghe hát mẫu, tôi thường khuyến khích học sinh nói cảm

nhận riêng của mình về bài hát, như: Bài hát có hay không? Có quenthuộc không? Dễ hay khó hát?

Bước 3: Khởi động giọng:

Việc luyện thanh trước khi vào học hát giúp các em mở khẩu hình, lấyhơi đúng cách Trong quá trình luyện tôi thường hướng dẫn các emđứng thẳng người, thả lỏng cở thể và lấy hơi thật sâu Tôi sử dụng đànOrgan để đàn chuổi âm ngắn Mì i i ì i Mạ a a à ạ ( Đồ rê mi rê đô rê mi

rê đô) với thời gian từ 1 -2 phút

Bước 4: Tìm hiểu bài hát - đọc lời ca:

Trước khi học hát tôi thường giới thiệu về nguồn gốc xuất xứcủa từng làn điệu, giới thiệu về cao độ, trường độ, thang âm trongbài Chia bài hát thành những câu hát ngắn, tôi hướng dẫn, đánhdấu chỗ cần lấy hơi, những chỗ luyến, láy, giải thích các từ khó,các từ đệm, từ địa phương Đối với phần đọc lời ca nếu là học sinhlớp 1 tôi cho các em đọc nhiều lần để các em ghi nhớ lời bài hát

Bước 5 Dạy hát (Tập hát từng câu theo lối móc xích)

Khi tập hát tôi thường hát mẫu từng câu 2 - 3 lần sau đó tôi yêu cầuhọc sinh hát lại từ 2 -3 lần Khi các em đã tập hai câu tôi thường chocác em hát nối từ câu 1 sang câu 2 Cứ tập theo lối móc xích như vậycho đến hết bài.Tôi chú ý những chỗ khó, tiếng luyến láy, ngân nghỉ,

âm vực cao thấp để chỉnh sửa cho các em nhiều lần hơn

Bước 6 Luyện tập:

Sau khi đã học bài hát tôi cho các em ôn luyện làn điệu,bài hát vừa được học Tôi tổ chức cho các ôn luyện theo nhóm lớn, nhóm nhỏ và cá nhân kết hợp với các hình thức ôn luyện như: vỗ tay theo phách và gõ đệm theo nhịp Điều này không chỉ giúp cho học sinh nhanh thuộc bài, hát chính xác mà còn nắm chắc phách nhịp trong làn điệu các em vừa được học.

HS ôn luyện theo hình thức “ Vỗ tay theo phách”

HS ôn luyện theo hình thức “ Gõ đệm theo nhịp”

Bước 7 Củng cố - kiểm tra:

Phần củng cố, kiểm tra được lặp đi lặp lại nhiều càng giúp họcsinh cảm thụ, cảm nhận, hiểu được cái hay, cái đẹp của bài hát, lànđiệu dân ca mà các em vừa được học

Phần này tôi thường cho các em thi đua giữa các nhóm đưa ranhững phần thưởng thiết thực và ý nghĩa

Ví dụ: Tặng nốt nhạc vinh danh

Biện pháp 2: Giúp học sinh thấy được sự khác biệt của mỗi làn điệu dân ca:

 Dân ca của mỗi dân tộc hay mỗi vùng đều có âm điệu, phong

cách đặc trưng riêng biệt Vì vậy việc áp dụng những kĩ thuật mới trong dạy hát dân ca, ở bước giới thiệu bài hát, tôi thường sử dụng kênh hình để trình chiếu bản đồ, tranh ảnh để giới thiệu vị trí địa lí, đời sống và con người của đồng bào các dân tộc Bước này rất hấp dẫn học sinh và mang lại cho các em sự ghi nhớ và phân biệt được các làn điệu dân ca của vùng miền.

 Khi dạy bài “Ai lên Minh Hoá quê mình” điệu Hò thuốc Minh

Hoá

 Cách thứ 2 giúp các em phân biệt nét riêng của từng làn điệu. Trước khi vào dạy các bài hát tôi thường giới thiệu những nét cơ bản

về làn điệu dân ca đó.

 Khi dạy bài “ Cảnh sắc quê hương” điệu Hò Khoan Lệ Thuỷ tôi thường giới thiệu đôi nét cơ bản gồm có 9 mái: Mái dài, mái xắp, mái ruổi, mái chè, mái nện, mái ba, lĩa trâu, hò khơi, hò nậu xăm.

 Khi dạy bài “Ai lên Minh Hoá quê mình” điệu Hò thuốc Minh Hoá

Được ra đời từ nghề thuốc cá tập thể, khi giã hoặc đâm nhỏ rễ cây rồi chế thành thuốc thả xuống khe để bắt cá

Biện pháp 3: Tổ chức sưu tầm, giới thiệu các bài hát dân ca mới phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học.

 Tôi hướng dẫn các em sưu tầm các bài hát phù hợp với lứa

tuổi các em học sinh Chủ đề thân thuộc về mái trường, thầy

cô, bạn bè, cảnh đẹp quê hương, ca ngợi Đảng và Bác Hồ kính yêu…

Biện pháp 4: Thành lập Câu lạc bộ và tổ chức sinh hoạt thường xuyên.

* Công tác tổ chức:

 Tham mưu với nhà trường xây dựng quyết định thành lập tổ hướng dẫn

CLB (Trong đó bản thân tôi là giáo viên âm nhạc đóng vai trò chủ chốt)

 Xây dựng kế hoạch về nội dung hoạt động thường kỳ, lịch trình hoạt động,

nội quy của CLB

 Tuyển chọn các thành viên cho câu lạc bộ: bằng cách các lớp giới thiệu, đềxuất các bạn có năng khiếu, yêu thích dân ca tham gia với số lượng: 30 người

 Chuẩn bị địa điểm, nhạc cụ, tài liệu … dùng cho các buổi sinh hoạt

 Tham mưu với BGH nhà trường mời các nghệ nhân về nói chuyện dân ca

và tập cho các em một số làn điệu của quê hương mình

* Hình thức sinh hoạt:

 Thông qua các buổi sinh hoạt tập hát, nghe kể chuyện về dân ca, tổ

chức trò chơi âm nhạc, xem biểu diễn qua băng đĩa nhạc

 Các thành viên của Câu lạc bộ sau khi đã biết các làn điệu, bài hát

quen thuộc có thể truyền đạt, tập lại cho các bạn khác hay cho các emtrong trường qua các buổi sinh hoạt tập thể, tập văn nghệ…

 Tập viết lời mới cho làn điệu: Dựa vào giai điệu của các làn điệutrên, các thành viên trong câu lạc bộ có thể tìm tòi và viết lời mới vớichủ đề về mái trường, quê hương, bè bạn

 Tổ chức cho các em thi đua giữa các nhóm trong câu lạc bộ về hát vàbiểu diễn các làn điệu dân ca địa phương

Biện pháp 5: Tổ chức trò chơi “Nghe giai điệu đoán làn điệu dân ca”

 Tôi thường cho học sinh nghe giai điệu một số bài trong

chương trình địa phương để các em đoán tên bài hát, nguồn gốc xuất xứ của các làn điệu và cho học sinh nêu cảm nhận của mình về bài hát đó.

 Cách này giúp các em ôn lại các bài hát địa phương đã học,

nhận biết và phân biệt được các làn điệu dân ca Rèn cho các

em kĩ năng linh hoạt nhạy bén và cảm thụ âm nhạc một cách nhanh và hiệu quả nhất.

NHÓM SƠN CA NHÓM HOẠ MI

NHÓM SÓC NÂU NHÓM VÀNH KHUYÊN

Biện pháp 6: Phối hợp và giao lưu với các câu lạc bộ trên địa bàn

 Ngoài các giờ dạy trên lớp tôi đã tham mưu với BGH nhà

trường để mời các nghệ nhân giao lưu văn nghệ và nói chuyện về dân ca ngoài giờ chính khoá.

Thông qua các buổi giao lưu và nói chuyện với nghệ nhân

các em sẽ biết thêm và nắm chắc nhiều kiến thức về các làn điệu dân ca của quê hương mình Từ đó xây dựng lòng đam mê về âm nhạc đặc biệt là các làn điệu dân ca đặc trưng của quê hương.

Một số lưu ý khi tiến hành biện pháp:

Nội dung phải phù hợp với các làn điệu dân ca, lựa chọn các làn điệu không quá khó.

Cần sưu tầm phong phú các loại nhạc cụ dân tộc nhiều hơn nữa Bởi vì mỗi làn điệu có mỗi nhạc cụ riêng biệt.

Khi tập luyện cần đảm bảo tính vừa sức phù hợp với

từng đối tượng học sinh.

 Giáo viên cần tạo cơ hội cho các em học sinh tham

gia biễu diễn thường xuyên hơn.

Tiêu chí đánh giá Thời gian

III Kết quả đạt được:

Qua khảo sát khối 4: Tổng số học sinh 112 em.

III Kết quả đạt được:

 Học sinh đã hát đúng giai điệu lời ca, nắm được nội dung và phân biệt được các làn điệu dân ca mà tôi đã triển khai Các

em có thái độ học tập nghiêm túc, thể hiện sự yêu thích các làn điệu dân ca, yêu thích giờ học hát dân ca địa phương.

 HS phát triển được năng lực thẩm mĩ (hát đúng lời ca, giai điệu, phách nhịp… ) thể hiện đúng đặc trưng của dân ca các vùng miền.

 Các em tham gia hăng say các hoạt động văn nghệ, hội thi, giao lưu trong và ngoài nhà trường.

III Kết quả đạt được:

Video hs hát hò khoan Lệ Thuỷ

“Tự hào mái trường quê em”

Trên đây là phần trình bày “Biện pháp tổ chức dạy học một số làn điệu dân ca được lựa chọn trong tài liệu GDĐP ở cấp Tiểu học” Bản thân tôi đã rất cố gắng để nghiên cứu, tìm tòi các biện pháp tốt nhất Tuy nhiên trong quá trình bày không tránh khỏi thiếu sót kính mong ban giám khảo góp ý để biện pháp của tôi được hoàn thiện hơn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!