* Đặt vấn đề 1’: Kí ức đầu tiên được gợi lên trong tâm trí người chiến sĩ trẻ là kỉ niệm về những con gà mái mơ mái vàngvới ổ trứng hồng tuyệt đẹp, Những kỉ niệm nào tiếp tục dội về tron[r]
Trang 1Ngày soạn:18/11/2017 Ngày dạy: 21/10/2017; Dạy lớp 7A
21/11/2017; Dạy lớp 7B-Bù chiều
Tiết: 53 - Văn bản
TIẾNG GÀ TRƯA
(Xuân Quỳnh)
1 Mục tiêu
a) Về kiến thức
- Sơ giản về tác giả Xuân Quỳnh
- Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ: Những kỉ niệm tuồi thơ trong sáng, sâu lặng tình nghĩa
- Nghệ thuật sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp câu trong bài thơ
b) Về kỹ năng
- Đọc - hiểu, phân tích văn bản thơ trữ tình có sử dụng các yếu tố tự sự
- Phân tích các yếu tố biểu cảm trong văn bản
c) Về thái độ
- Giáo dục tình yêu gia đình, trân trọng tình cảm gia đình, yêu quê hương đất nước
2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
a) Chuẩn bị của giáo viên : Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án.
b) Chuẩn bị của học sinh : Đọc bài thơ và chuẩn bị bài theo phần đọc hiểu
văn bản
3 Tiến trình bài dạy
a) Kiểm tra bài cũ :(5’)
* Câu hỏi: ? Đọc thuộc lòng hai bài thơ: Cảnh khuya và Rằm tháng giêng.
? Theo em hai bài thơ này có điểm nào giống và khác nhau về nội dung?
* Đáp án: Hai bài thơ đều tả cảnh đêm trăng ở chiến khu Việt Bắc qua đó
bộc lộ tình yêu thiên nhiên yêu đất nước và phong thái lạc quan ung dung của Bác Hồ
- Điểm khác nhau giữa hai bài thơ: bài cảnh khuya tả cảnh trăng rừng Việt bắc Bài Rằm tháng giêng tả cảnh trăng trên một dòng sông ở Việt Bắc
* Đặt vấn đề (1’): Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ xuất sắc của nền thơ hiện đại
Việt Nam Các bài thơ của bà thường viết về những điều bình dị, gần gũi trong đời sống thường nhật, về tình cảm gia đình và bộc lộ một hồn thơ nồng nàn, đằm
thắm, dào dạt yêu thương Bài thơ Tiếng gà trưa là một bài thơ như thế.
b Dạy nội dung bài mới:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
HS
?
Đọc phần chú thích về tác giả và tác
phẩm
Nêu những nét khái quát về tác giả?
- Xuất hiện từ đầu những năm 60 của thế
kỉ 20 với tập thơ đầu tay Thời biếc (1963),
I ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG:(10’)
1 Vài nét về tác giả và tác phẩm:
- Xuân quỳnh 1942 – 1988
Bà là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại Việt
Trang 2G
V
?
?
?
?
Xuân Quỳnh được chú ý bởi một hồn thơ
sôi nổi trẻ trung, thiết tha mà mạnh bạo,
giàu nữ tính thể hiện một trái tim yêu
thương yêu thương và khát khao hạnh
phúc
Bài thơ Tiếng gà trưa được sáng tác trong
hoàn cảnh nào?
- Bài thơ chắc được gợi ra từ những kỉ
niệm thời thơ ấu sóng bên bà của chính tác
giả XQ mất mẹ từ lúc còn chưa biết đội
khăn tang, cha thường vắng nhà đi làm xa,
hai chị em sống với bà suốt những năm
tháng tuổi thơ Qua những chi tiết sinh
hoạt đời thường, bài thơ đã gợi lại một
cách cảm động những kỉ niệm tuổi thơ và
tình bà cháu
Hướng dẫn HS đọc bài thơ: giọng đọc thể
hiện niềm vui sự bồi hồi Cần phân biệt lời
mắng của bà với lời kể, lời tả của của nhà
thơ trong vai anh bộ đội nhớ nhà nhớ bà
nhớ quê
+ Gv đọc một đoạn - gọi 2 HS đọc tiếp
Em có nhận xét gì về số tiếng của các câu
trong bài thơ? Cách gieo vần của bài thơ
có gì đáng chú ý?
- Cả bài có 43 câu chỉ có 4 câu là 3 tiếng,
39 câu còn lại 5 tiếng
- Vần gieo ở cuối câu nhưng không cố
định và ít vần
Theo em lời bài thơ là lời của ai?
- Tác giả, lời của người cháu trong vai
người chiến sĩ
Cảm hứng của tác giả trong bài thơ được
gợi lên từ sự việc gì?
- Tiếng gà trưa
- Tiếng gà trưa được lặp lại 4 lần ở đầu
các khổ thơ Mỗi lần câu thơ này được
nhắc lại là một hình ảnh trong kỉ niệm thời
thơ ấu của tác giả được gợi lại
Dựa vào việc lặp lại câu thơ Tiếng gà
trưa, em hãy xác định diễn biến mạch cảm
xúc trong bài thơ?
- Từ hiện tại -> quá khứ -> hiện tại
- trên đường hành quân, người chiến sĩ
Nam
- Bài Tiếng gà trưa được viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ
2 Đọc
- Thể thơ: 5 chữ
Trang 3?
?
?
?
?
?
?
chợt nghe tiếng gà nhảy ổ, kỉ niệm tuổi
thơ chợt ùa về: hình ảnh những con gà mái
mơ, mái vàng hình ảnh người bà cùng
tình thương yêu, sự chắt chiu chăm lo cho
cháu Tiếng gà trưa đi vào cuộc chiến
đấu cùng với người chiến sĩ
Từ đó ta có thể xác định bố cục bài thơ
như thế nào?
Theo em lời trong bài thơ là lời của nhân
vật nào trong bài thơ?
Là lời của người chiến sĩ, người cháu
-của chính tác giả
Cảm hứng của tác giả được khơi nguồn từ
sự việc gì?
- Từ tiếng gà nhảy ổ
Tiếng gà nhảy ở vọng vào tâm trí tác giả
trong thời điểm cụ thể nào?
Tại sao trong vô vàn âm thanh của làng
quê tâm trí của người lính lại chỉ bị ám
ảnh bởi tiếng gà nhảy ổ?
- Tiếng gà nhảy ổ là âm thanh quen thuộc
của làng quê âm thanh dự báo điều tốt
lành Vì vậy tiếng gà nhảy ổ dễ tạo thành
kỉ niệm khó quên của con người đối với
quê hương
Em hiểu đường hành quân xa là gì?
- là con đường ra mặt trận
Trên con đường ra mặt trận tiếng gà nhảy
ổ bên xóm nhỏ khiến người chiến sĩ có
những cảm xúc như thế nào?
Tác giả dùng biện pháp nghệ thuật gì?
Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó
như thế nào?
- Nghe ở đây không phải là chỉ nghe bằng
3 Bố cục: 3 phần
- khổ thơ 1 → Tiếng gà trưa gọi về kí ức tuổi thơ của anh chiến sĩ trẻ trên đường hành quân
- Khổ 2 → Kỉ niệm về những con gà mái mơ mái vàng
- Khổ 3, 4, 5, 6 → kỉ niệm về bà
- Khổ 7, 8 → Mơ ước tuổi thơ và mơ ước hiện tại của cháu- người chiến sĩ trẻ
II PHÂN TÍCH:
1 Khổ thơ 1: Tiếng gà trưa gọi về kí ức tuổi thơ.(12’)
Trên đường hành quân … Dừng …bên xóm nhỏ Tiếng gà nhảy ổ
Nghe : xao động nắng trưa
Bàn chân đỡ mỏi
gọi về tuổi thơ
→ điệp từ “ nghe”
Trang 4?
HS
?
?
?
?
thính giác mà nghe bằng cả cảm giác bằng
tâm tưởng bằng sự nhớ lại, bằng hồi ức
tràn về mà tiếng gà trưa như là nét khởi
động được bất ngờ chạm vào
Tại sao âm thanh tiếng gà nhảy ổ lại có
thể gợi lên trong lòng người chiến sĩ cảm
xúc như vậy
- Buổi trưa ở làng quê thường yên tĩnh
tiếng gà có thể khua động cả không gian
Tiếng gà gợi lên những kỉ niệm tốt lành
thủa ấu thơ: những quả trứng hông, bộ
quần áo mới, tình bà cháu …
Qua cảm xúc của người lính khi nghe
tiếng gà trưa em cảm nhận như thế nào về
tình cảm của người lính với quê hương?
- Tình quê hương rất sâu nặng
Đọc khổ thơ 2
Tiếng gà trưa đã khơi dậy trong lòng
người lính trẻ hình ảnh gì?
- Hình ảnh những con gà mái mơ mái
vàng và những quả trứng hồng
Kỉ niệm về những con gà mái mơ mái
vàng được kể lại qua những câu thơ nào?
Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ
trong khổ thơ này?
Nghệ thuật phối sắc của XQ rất tài tình
Một gam màu sáng, ấm áp của bức tranh
về gà và trứng: có màu hồng của trứng
trong ổ rơm, có sắc đốm trắng của con gà
mái hoa mơ, có màu lông óng như nắng
của con gà mái vàng Tất cả gợi sắc màu
tươi sáng, tạo cảm giác ấm áp, dễ chịu
Ngoài ra tác giả còn dùng biện pháp nghệ
thuật gì?
-> NT: Điệp từ, so sánh, cấu trúc sóng đôi
→ Âm thanh tiếng gà nhảy ổ buổi trưa gọi về kí ức tuổi thơ đẹp đẽ trong lòng người lính trẻ trên đường hành quân Cảm xúc đó thể hiện tình quê hương rất sâu nặng ở người chiến sĩ
2 Khổ thơ 2: Kỉ niệm về những con gà mái mơ mái vàng.(12’)
Ổ rơm hồng những trứng Này con gà mái mơ Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng Lông óng như màu nắng
→ Dùng nhiều tính từ chỉ màu sắc tươi sáng ấm áp; điệp từ “này” so sánh
Trang 5?
HS
Tác giả dùng phương thức biểu đạt gì
trong khổ thơ này?
- Tự sự và miêu tả
Thông qua việc miêu tả những hình ảnh
đó, tác giả giúp ta cảm nhận được vẻ đẹp
nào trong cuộc sống nơi làng quê?
Đọc lại 2 khổ thơ đầu
→ Gợi ra hình ảnh những con gà mái với ổ trứng hồng đẹp như tranh vẽ và là vẻ đẹp tươi sáng, đầm ấm, hiền hoà, bình dị.
c) Củng cố-luyện tập :( 3’)
? Đọc diễn cảm bài thơ Tiếng gà trưa.
? Em h·y nªu những nét chính về nhà thơ Xuân Quỳnh và thời điểm sáng
tác bài thơ Tiếng gà trưa của bà?
d) Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà :(2’)
- Học thuộc lòng bài thơ
- Phân tích hiệu quả nghệ thuật của các điệp từ, điệp ngữ trong bài thơ
- Viết một đoạn văn ngắn ghi lại một kỉ niệm về bà ( Bà nội hoặc bà ngoại)
- Chuẩn bị bài cho tiết sau tiếng gà trưa ( tiếp)
4 Những kinh nghiệm được rút ra sau khi giảng:
………
……
………
………
Trang 6Ngày soạn:19/11/2017 Ngày dạy:22/11/2017; Dạy lớp 7A, B
Tiết: 54 - Văn bản:
TIẾNG GÀ TRƯA
( Tiếp) (Xuân Quỳnh)
1 Mục tiêu
a) Về kiến thức
- Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ: Những kỉ niệm tuồi thơ trong sáng, sâu lặng tình nghĩa
- Nghệ thuật sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp câu trong bài thơ
b) Về kỹ năng
- Đọc - hiểu, phân tích văn bản thơ trữ tình có sử dụng các yếu tố tự sự
- Phân tích các yếu tố biểu cảm trong văn bản
c) Về thái độ
- Giáo dục tình yêu gia đình, trân trọng tình cảm gia đình, yêu quê hương đất nước
2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
a) Chuẩn bị của giáo viên : Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án.
b) Chuẩn bị của học sinh : Đọc bài thơ và chuẩn bị bài theo phần đọc hiểu
văn bản
3 Tiến trình bài dạy
a) Kiểm tra bài cũ :(4’)
* Câu hỏi: ? Trình bày những nét chính về nhà thơ Xuân Quỳnh và thời điểm sáng tác bài thơ Tiếng gà trưa của bà?
? Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ Tiếng gà trưa.
* Đáp án: Xuân Quỳnh 1942 – 1988 là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ
hiện đại Việt Nam …
Bài thơ Tiếng gà trưa được bà sáng tác trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Mĩ , được in lần đầu trong tập Hoa dọc chiến hào 1968 của bà
* Đặt vấn đề (1’): Kí ức đầu tiên được gợi lên trong tâm trí người chiến sĩ
trẻ là kỉ niệm về những con gà mái mơ mái vàngvới ổ trứng hồng tuyệt đẹp, Những kỉ niệm nào tiếp tục dội về trong kí ức người cháu …
b) Dạy nội dung bài mới
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
HS
G
V
?
Đọc lại bài thơ
Đọc 4 khổ thơ tiếp theo
Từ đây đến cuối bài cách xưng hô của chủ
thể và nhân vật trữ tình có sự thay đổi như
thế nào?
- Từ khổ thơ thứ 3 trở đi giọng kể tả và hồi
nhớ của chủ thể trữ tình đã hoà nhập sâu
hơn với nhân vật trữ tình
II PHÂN TÍCH: (tiếp theo)
3 Các khổ thơ 3, 4, 5, 6: Kỉ niệm về bà.(20’)
Trang 7?
?
?
?
- Nhân vật trữ tình - anh bộ đội - đã dần
chuyển sang trực tiếp trò chuyện với một
nhân vật trữ tình khác vừa xuất hiện : người
bà Anh gọi bà xưng cháu điều này đã làm
thay đổi giọng điệu của bài thơ , càng
chuyển sang khăng khít giữa tự sự và biểu
cảm
Hình ảnh người bà hiện lên qua những kỉ
niệm gì?
Trong nỗi nhớ bà ta thấy tình cảm của
người cháu như thế nào?
- … trẻ thơ dù trai hay gái đều rất sợ xấu
trai hay xấu gái Mà lang mặt là bệnh đáng
sợ hơn cả Vậy mà vẫn không thắng tính tò
mò trẻ thơ vẫn cứ muốn nhìn gà đẻ để rồi
lại lo lắng khi nghe bà mắng bà dạy bảo
Và giờ đây khi đã trưởng thành khi chợt
nghe thấy tiếng gà nhảy ổ trên đường hành
quân người cháu - ng]ời chiến sĩ lại nhớ lời
mắng của bà da diết
Lần theo kí ức, sau lời doạ mắng rất yêu
thương của bà người chiến sĩ lại nhớ tới kỉ
niệm gì nữa về bà?
- Hình ảnh bàn tay già nua nhăn nheo của
bà đang khum soi trứng, đang dành từng
quả trứng tốt nhất đầy đặn nhất cho gà ấp
- Nhớ tới tâm trạng của bà mỗi khi mùa
đông tới bà lo đàn gà không chịu được rét
sẽ chết và cháu của bà sẽ không có quần áo
mới để mặc Năm nào cũng thế bà còn làm
gì hơn là cố công chăm gà nuôi gà mong gà
sinh sôi nảy nở nhiều hơn để cháu bà luôn
có niềm vui …
Trong khổ thơ này tác giả dùng phép tu từ
gì? Tác dụng của phép tu từ đó?
Hình ảnh một cậu bé con sung sướng khi
được mặc bộ quần áo mới nhờ tiền bán gà
gợi cho em cảm xúc gì?
- Anh bộ đội hôm nay nhớ lại hình ảnh cậu
bé ngày xưa xênh xang trong cái trúc bâu
sột soạt tung tăng theo bà đi chúc tết thuở
nào hay cũng chính là cô bé Xuân Quỳnh
diện bộ quần áo mới hớn hở chạy chơi cùng
chúng bạn mỗi độ xuân về
- Niềm vui tuổi thơ nghèo cơ cực ở nông
- lời trách mắng suồng sã thân yêu của bà:
Gà đẻ mà mày nhìn/ rồi sau này lang mặt
- Hình ảnh người bà chắt chiu chịu khó: Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả …cho
gà ấp
- Sự lo lắng của bà khi mùa đông tới: Cứ hàng năm hàng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi Mong trời đừng sương muối
→ Phép điệp ngữ “cứ hàng năm, hàng năm” Gợi ra cả một thời gian khó của bà và cháu
- Cảm giác sung sướng hân hoan khi được mặc bộ quần
áo mới bà mua:
Ôi cái quần chéo go/ ống rộng dài quét đất
Trang 8HS
?
?
?
?
?
thôn Việt Nam thật đơn sơ giản dị và cảm
động biết bao nhiêu! Giờ đây nhớ lại,
người cháu thấy sống mũi còn cay vì những
hình ảnh ấy kỉ niệm ấy luôn gắn với tình
yêu thương chăm sóc đùm bọc của bà Bà
nội – bà ngoại – bà tiên hiền như trong cổ
tích của cháu bây giờ ở đâu?
Âm thanh tiếng gà trưa gọi về bao nhiêu kỉ
niệm trong lòng người chiến sĩ Đó là
những kỉ niệm thế nào?
Đọc diễn cảm 2 khổ thơ cuối
Em hiểu câu “ Giấc ngủ hồng sắc trứng”
là như thế nào?
- Giấc ngủ hồng sắc trứng – ổ trứng hồng
tuổi thơ là hai hình ảnh kết thúc bài thơ
Hai hình ảnh đẹp mang nhiều ý nghĩa khái
quát rất sâu sắc
- Đó là mơ ước tuổi thơ đi vào trong giấc
ngủ đẹp những giấc mơ hồng Đó là là hạnh
phúc nhỏ bé giản dị mà trong lành tinh
khiết của trẻ em nông thôn Việt Nam trong
một thời gian khổ chiến tranh
Từ mơ ước tuổi thơ người chiến sĩ đã suy
nghĩ gì về cuộc chiến đấu hôm nay?
Những suy nghĩ đó khẳng định điều gì?
Khái quát lại đặc sắc nghệ thuật trong bài
thơ?
Nội dung của bài?
Đọc diễn cảm lại bài?
Cái áo cánh trúc bâu/ đi qua nghe sột soạt
* Những kỉ niệm không thể phai mờ về bà kính yêu trong lòng người chiến sĩ -người cháu
4 Khổ thơ 7+ 8: Mơ ước tuổi thơ và mơ ước hiện tại của người cháu.(10’)
Tiếng gà trưa/ mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ/ Giấc ngủ hồng sắc trứng
→ mơ ước tuổi thơ đi vào giấc ngủ đẹp những giấc
mơ hồng
+ Cháu chiến đấu vì yêu tổ quốc; Vì xóm làng; vì bà;
vì tiếng gà cục tác
→ điệp ngữ “vì”
→ Khẳng định mục đích chiến đấu cao cả và tình yêu quê hương đất nước yêu gia đình cua người chiến sĩ
III TỔNG KẾT:(4’)
1 Nghệ thuật
2 Nội dung
* Ghi nhớ - SGk Tr 151.
Trang 9IV LUYỆN TẬP:(2’)
c) Củng cố-luyện tập : (2’)
? HS nh¾c l¹i néi dung vµ nghÖ thuËt cña bµi th¬.
d) Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà : (2’)
- Học thuộc lòng bài thơ
- Phân tích hiệu quả nghệ thuật của các điệp từ, điệp ngữ trong bài thơ
- Viết một đoạn văn ngắn ghi lại một kỉ niệm về bà ( Bà nội hoặc bà ngoại)
- Chuẩn bị tiết sau: Điệp ngữ
4 Những kinh nghiệm được rút ra sau khi giảng:
………
……
………
………
Trang 10Ngày soạn:19/11/2017 Ngày dạy: 22/11/2017; Dạy lớp 7B
23/11/2017; Dạy lớp 7A
Tiết: 55 - Tiếng Việt
ĐIỆP NGỮ
1 Mục tiêu
a) Về kiến thức
- Khái niệm điệp ngữ
- Các loại điệp ngữ
- Tác dụng của điệp ngữ trong văn bản
b) Về kỹ năng
- Nhận biết phép điệp ngữ
- Phân tích tác dụng của điệp ngữ
- Sử dụng được phép điệp ngữ phù hợp với ngữ cảnh
c) Về thái độ
- Có ý thức vận dụng phép điệp ngữ khi tạo lập văn bản để nâng cao hiệu
qua sử dụng của câu văn
2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
a) Chuẩn bị của giáo viên : Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án.
b) Chuẩn bị của học sinh : Học bài cũ chuẩn bị bài mới.
3 Tiến trình bài dạy
a Kiểm tra bài cũ:(3’)
- Kiểm tra sự chuẩn bị của HS
* Đặt vấn đề (1’) Để giao tiếp có hiệu quả, tạo nên những ấn tượng mới mẻ
và nhằm nhấn mạnh nội dung biểu đạt Người ta thường dùng điệp ngữ Điệp ngữ là gì và có giá trị ra sao? Tiết học hôm nay
b Dạy nội dung bài mới:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
G
V
?
?
G
V
Đưa ví dụ: khổ thơ đầu và khổ thơ
cuối của bài thơTiếng gà trưa
Chỉ ra những từ được lặp lại trong
khổ thơ 1 và khổ thơ cuối của bài
thơ Tiếng gà trưa?
Việc lặp lại đó có tác dụng gì?
Đưa ví dụ:
Nhớ ai ra ngẩn vào ngơ Nhớ ai, ai nhớ, bây giờ nhớ ai?
(ca dao) Con bò đang gặm cỏ Con bò chợt
ngẩng đầu lên Con bò rống ò ò
Cảm xúc của em khi đọc câu ca dao
I ĐIỆP NGỮ VÀ TÁC DỤNG CỦA ĐIỆP NGỮ:(10’)
1 Ví dụ:
- Khổ thơ 1:
+ Lặp lại từ: “ cục”, “nghe”→ Nhấn mạnh tiếng gà nhảy ổ; nhấn mạnh hiệu quả của thính giác
- Khổ thơ cuối:
+ Lặp lại từ “ vì”→ Khẳng định mục đích chiến đấu cao cả của người chiến sĩ