Vai trò của ngân hàng nhà nước việt nam trong hoạt động ngân hàng

LỜI MỞ ĐẦUNgân hàng nhà nước Việt Nam là một chủ thể đóng vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế tài chính, đây là ngân hàng trung ương, ngân hàng của các ngân hàng, là cơ quan thự

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

————————

Tiểu luận cuối kỳ

Học phần: Luật ngân hàng

Mã học phần: BSL1005 (2 tín chỉ) Giảng viên: TS Nguyễn Vinh Hưng

Đề tài VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG

Sinh viên thực hiện:

Họ và tên:

Ngày sinh:

MSSV:

Lớp: VBK – LH

Hà Nội – 11/2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 3

1 Khái niệm 3

2 Chức năng ngân hàng nhà nước Việt Nam 3

CHƯƠNG II: VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 4

1 Ngân hàng nhà nước Việt Nam quản lý và duy trì trật tự cho các hoạt động ngân hàng 4 2 Vai trò chỉ huy hệ thống ngân hàng 5

3 Vai trò thanh tra hệ thống ngân hàng 5

4 Vai trò ngân hàng của các ngân hàng 6

CHƯƠNG III: ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG VÀ KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 8

1 Đánh giá 8

1.1 Ưu điểm 8

1.2 Hạn chế, bất cập 8

2 Kiến nghị giải pháp 9

PHẦN KẾT LUẬN 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

LỜI MỞ ĐẦU

Ngân hàng nhà nước Việt Nam là một chủ thể đóng vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế tài chính, đây là ngân hàng trung ương, ngân hàng của các ngân hàng, là

cơ quan thực hiện hoạt động quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động của ngân hàng và ngoại hối Ngân hàng trung ương thực hiện việc quản lý tiền tệ và ngân hàng này hướng tới mục đích bình ổn tiền tệ , đảm bảo an toàn hoạt động trong ngân hàng, kiềm chế lạm phát thúc đẩy kinh tế

Luật ngân hàng nhà nước Việt Nam 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã có những quy định về vai trò của ngân hàng nhà nước Việt Nam trong hoạt động ngân hàng Vậy, ngân hàng nhà nước là gì? Pháp luật Việt Nam quy định như thế nào về vai trò của ngân hàng nhà nước?

Thông qua bài tiểu luận này, bằng các biện pháp nghiên cứu khoa học truyền thống, người viết cung cấp đến cho độc giả cái nhìn tổng quan về ngân hàng nhà nước Việt Nam, đồng thời phân tích vai trò của ngân hàng nhà nước đối với nền kinh tế, để từ

đó bình luận ưu điểm hạn chế cũng như kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật về ngân hàng nhà nước Việt Nam

Về kết cấu của tiểu luận, ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của tiểu luận gồm 03 chương chính:

Chương I: Khái quát chung về ngân hàng nhà nước Việt Nam

Chương II: Vai trò của ngân hàng nhà nước Việt Nam trong hoạt động ngân hàng Chương III: Đánh giá hoạt động và kiến nghị giải pháp nâng cao vai trò của ngân hàng nhà nước Việt Nam

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

1 Khái niệm

Theo luật Ngân hàng nhà nước Việt Nam năm 2010 quy định: Ngân hàng nhà nước Việt Nam là cơ quan ngang bộ của Chính phủ, là Ngân hàng trung ương của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Ngân hàng Nhà nước là pháp nhân, có vốn pháp định thuộc sở hữu nhà nước.1 Như vậy, xét về vị trí pháp lý của ngân hàng nhà nước có những điểm đặc biệt khi nó là một tổ chức đồng thời mang hai tư cách: là cơ quan quản lý nhà nước và là ngân hàng trung ương

2 Chức năng ngân hàng nhà nước Việt Nam

Với tư cách là cơ quan của Chính phủ, ngân hàng nhà nước có chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng Tuy nhiên, khác với các Bộ khác thì: (1) Quản lý nhà nước không chỉ bằng các biện pháp hành chính mà chủ yếu bằng các biện pháp kinh tế thông qua hoạt động của mình; (2) Ngân hàng nhà nước đem về cho ngân sách nhà nước nguồn thu

Với tư cách là ngân hàng trung ương, ngân hàng trung ương còn có các chức năng sau: (1) Là ngân hàng duy nhất phát hành tiền của Việt Nam; (2) Là ngân hàng của tổ chức tín dụng thể hiện mở tài khoản nhận tiền gửi cho vay, thực hiện các giao dịch thanh toán cho các tổ chức tín dụng hoặc cho hệ thống kho bạc; (3) Làm đại lý cho kho bạc trong việc bán, trả gốc và lãi cho trái phiếu Chính Phủ

1 Quốc Hội (2010), Luật Ngân hàng nhà nước Việt nam số 46/2010/QH12 (khoản 1, 2 điều 2);

CHƯƠNG II: VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG

HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG

1 Ngân hàng nhà nước Việt Nam quản lý và duy trì trật tự cho các hoạt động ngân hàng

Sở dĩ cần quản lý và duy trì các hoạt động ngân hàng bởi vì lĩnh vực ngân hàng chính là nơi tích tụ và điều hòa nguồn vốn, là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro cũng như có mối quan hệ hữu cơ với các chủ thể khác trong thị trường Vì vậy, nếu hoạt động ngân hàng không giữ được trật tự, không được quản lý hợp lý, sẽ dẫn đến tình trạng hoạt động hỗn loạn, không theo quy củ, hoạt động cho vay tín dụng, hỗ trợ tín dụng, hoạt động cấp vốn… không được kiểm soát, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của thị trường, gây hỗn loạn nền kinh tế và trật tự xã hội Chính vì vậy, cần có chủ thể thực hiện công tác quản lý và duy trì trật tự cho các hoạt động ngân hàng Mà ở đây, ngân hàng nhà nước Việt Nam – với vị thế là ngân hàng trung ương, quản lý vĩ mô hoạt động ngân hàng, là thiết chế được nhà nước trao quyền để duy trì ổn định trong lĩnh vực tín dụng ngân hàng,

là chủ thể có thẩm quyền quản lý và duy trì trật tự cho các hoạt động ngân hàng

Để thực hiện vai trò quản lý và duy trì, ngân hàng nhà nước Việt Nam thực hiện một

số hoạt động như:

- Thông qua chính sách tiền tệ và công cụ tái cấp vốn, ngân hàng nhà nước Việt Nam điều hành vĩ mô hoạt động của các ngân hàng thương mại, điều tiết lượng vốn để đảm bảo cân bằng trong hoạt động ngân hàng

- Ban hành quy tắc, quy chuẩn, tiêu chuẩn hoạt động dành cho các ngân hàng thương mại và mang tính bắt buộc tuân thủ, để đảm bảo trật tự của ngành ngân hàng, tránh tình trạng các ngân hàng hoạt động vượt ra khỏi tầm kiểm soát, ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường

- Tiến hành thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của hệ thống ngân hàng, phòng tránh các sai phạm, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật về ngân hàng

2 Vai trò chỉ huy hệ thống ngân hàng

Vai trò chỉ huy của ngân hàng nhà nước Việt Nam đòi hỏi nó phải có quyền lực, tức

là việc thực hiện vai trò chỉ huy của ngân hàng nhà nước Việt Nam đối với toàn bộ hệ thống ngân hàng Ngân hàng nhà nước Việt Nam kiểm soát được mọi hoạt động của các ngân hàng thương mại và phải nắm được khối lượng tín dụng đã, đang và sẽ cung cấp cho mỗi ngành kinh tế để có thể có được biện pháp điều tiết thích hợp, thiết lập cơ cấu kinh tế theo mục tiêu đã định từ trước Để thực hiện kế hoạch cung cấp tín dụng cho nền kinh tế theo mục tiêu đã định trước, ngân hàng nhà nước Việt Nam còn phải có biện pháp thực tế để cho phép các ngân hàng kinh doanh tìm kiếm nguồn vốn cho tín dụng trong đó đặc biệt là tạo ra một thị trường vốn thông suốt, không bị chia cắt giữa các địa phương, giữa các hệ thống ngân hàng của các ngân hàng thương mại, đầu tư phát triển tạo nên mối quan hệ hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau trong hệ thống các ngân hàng kinh doanh

Thông qua quyền sử dụng các công cụ điều hòa lưu thông tiền tệ, ngân hàng nhà nước Việt Nam sẽ đảm bảo cho các ngân hàng kinh doanh các điều kiện cần thiết để cung cấp tín dụng cho nền kinh tế đảm bảo uy tín với khách hàng, cạnh tranh có hiệu quả với các tổ chức phi ngân hàng khác, đồng thời loại bỏ các hoạt động vi phạm pháp luật, vi phạm nguyên tắc chung của toàn bộ hệ thống ngân hàng

3 Vai trò thanh tra hệ thống ngân hàng

“Thanh tra ngân hàng là hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước đối với các

đối tượng thanh tra ngân hàng trong việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và ngân hàng”2 Hoạt động thanh tra của NHNN là hoạt động thanh tra chuyên ngành cho nên hoạt động này vừa mang những đặc điểm của thanh tra chuyên ngành vừa mang những đặc điểm riêng biệt:

Thứ nhất , về chủ thể của hoạt động thanh tra: Cơ quan thực hiện chức năng thanh

tra của NHNN là đơn vị trực thuộc NHNN có nhiệm vụ thực hiện thanh tra hành chính ,

2 Quốc Hội (2010), Luật Ngân hàng nhà nước Việt nam số 46/2010/QH12(khoản 11, điều 6)

thanh tra chuyên ngành và giám sát chuyên ngành về ngân hàng trong các lĩnh vực thuộc quản lý của ngân hàng nhà nước Đối tượng của hoạt động thanh tra thì là những đối tượng đặc thù, đó là hoạt động của các ngân hàng, các TCTD và các tổ chức khác có hoạt động tiền tệ và ngân hàng

Thứ hai,mục đích của hoạt động thanh tra ngân hàng: thanh tra ngân hàng nhắm tới

mục đích là đảm bảo an toàn cho hệ thống ngân hàng trong các hoạt động từ đó giúp đảm bảo an toàn cho nền kinh tế

Thứ ba, phương thức thanh tra giám sát của ngân hàng: chủ yếu sử dụng các nghiệp

vụ đặc thù của NHNN như quản lý rủi ro, nghiệp vụ kiểm soát đặc biệt, nghiệp vụ cấp tín dụng hay nghiệp vụ quản lý giấy phép… thông qua những nghiệp vụ này ngân hàng sẽ nắm bắt được đầy đủ và chính xác được các tình hình của các ngân hàng và tổ chức tín dụng

4 Vai trò ngân hàng của các ngân hàng

Ngân hàng nhà nước Việt Nam với hoạt động tái cấp vốn đã thực hiện chính sách cho vay tín dụng đối với các ngân hàng thương mại, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động của các ngân hàng thương mại Ngân hàng trung ương luôn là chủ nợ

và là người cho vay cuối cùng đối với các tổ chức tín dụng thông qua hoạt động tái cấp vốn Nghiệp vụ này tạo cho ngân hàng trung ương thực hiện vai trò điều tiết khối lượng tiền cung ứng một cách có hiệu quả Khi cần cung ứng thêm tiền vào lưu thông, ngân hàng trung ương tăng thêm hạn mức tái cấp vốn, giảm lãi suất tái cấp vốn đối với các ngân hàng thương mại, các tổ chức tín dụng Ngược lại, khi cần rút bớt tiền khỏi lưu thông, ngân hàng trung ương giảm hạn mức tái cấp vốn, tăng lãi suất tái cấp vốn đối với các ngân hàng thương mại

Để đáp ứng nhu cầu chi trả, các ngân hàng thương mại, các tổ chức tín dụng được cấp phép hoạt động đều phải mở tài khoản tiền gửi tại ngân hàng trung ương và gửi tiền vào đó theo quy định Số dư “tài khoản tiền gửi thanh toán” của các tổ chức này được ngân hàng trung ương trả lãi Ngoài ra ngân hàng trung ương còn quản lý tiền gửi dự trữ

bắt buộc của các tổ chức tín dụng có huy động tiền gửi để kinh doanh Mức dự trữ bắt buộc được tính theo tỷ lệ % trên từng loại tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn Tỷ lệ này

do ngân hàng trung ương quy định trong từng thời kỳ Mục đích của dự trữ bắt buộc là nhằm đảm bảo khả năng thanh toán hạn chế rủi ro thanh toán cho cả hệ thống Tuy nhiên theo thời gian, ý nghĩa này giảm dần Cùng với sự phát triển của thị trường tiền tệ, các hình thức bảo hiểm tiền gửi ra đời đã giảm bớt khả năng xảy ra tình trạng rút tiền ồ ạt khi

có thông tin không bình thường về một ngân hàng Vì vậy, tỷ lệ dự trữ bắt buộc ngày càng giảm ở hầu hết các quốc gia Hiện nay, tỷ lệ dự trữ bắt buộc thường được đề cập đến với tư cách là công cụ của chính sách tiền tệ.3

3 Tại sao nói ngân hàng trung ương là ngân hàng của các ngân hàng,

CHƯƠNG III: ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG VÀ KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP NÂNG

CAO VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

1 Đánh giá

1.1 Ưu điểm

Thứ nhất, pháp luật Việt Nam đã quy định khá đầy đủ, chi tiết về chức năng, vai trò

của ngân hàng nhà nước Việt Nam trong hoạt động ngân hàng, tạo nên hành lang pháp lý

cụ thể, rõ ràng để áp dụng pháp luật, nâng cao hiệu quả điều hành của ngân hàng nhà nước Việt Nam

Thứ hai, công tác thanh tra ngân hàng đã đạt được một số thành tựu nhất định, đảm

bảo được trật tự ngành cũng như xử lý kịp thời, nghiêm minh những trường hợp sai phạm

Thứ ba, ngân hàng nhà nước Việt Nam đã phát huy tốt vai trò của mình, đảm bảo

được sự ổn định của hoạt động ngân hàng, duy trì trật tự tiền tệ, thúc đẩy hoạt động tín dụng, đưa ngành ngân hàng trở thành một trong những ngành trọng điểm, mũi nhọn của nền kinh tế nước ta

Tuy nhiên, hoạt động của ngân hàng nhà nước Việt Nam vẫn còn một số hạn chế, bất cập

1.2 Hạn chế, bất cập

Thứ nhất, những năm vừa qua thì hoạt động thanh tra ngân hàng vẫn bị đánh giá là

còn có nhiều sai phạm chất lượng công tác giám sát từ xa của Ngân hàng Nhà nước chưa cao, chưa phát hiện các nguy cơ tiềm ẩn với tổ chức tín dụng, chưa phát huy được vai trò cảnh báo hệ thống, một số cuộc thanh tra vượt quyết định, không thực hiện hết nội dung được phê duyệt trong kế hoạch Một số kết luận thanh tra việc kiến nghị, xử lý đối với các vi phạm chưa nghiêm theo các quy định của pháp luật; không xử phạt vi phạm hành chính đối với các đối tượng có vi phạm; Ngân hàng Nhà nước cũng bị đánh giá chưa kịp

thời có biện pháp xử lý, chấn chỉnh hữu hiệu đối với một số tổ chức tín dụng có nguy cơ mất khả năng chi trả Các tổ chức tín dụng có nhiều vi phạm nhưng trong công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát chưa kịp thời phát hiện để xử lý, ngăn chặn Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước còn chậm ban hành quyết định đặt các tổ chức tín dụng vào tình trạng kiểm soát đặc biệt4

Thứ hai, hoạt động điều hành hoạt động ngân hàng của ngân hàng nhà nước Việt

Nam còn chưa đi được vào cụ thể, thực chất, chưa đi đến từng đơn vị, mới chỉ dừng lại ở vai trò điều hành vĩ mô Điều này dẫn đến tình trạng những sia phạm của ngân hàng thương mại chưa được phát hiện kịp thời, những sai phạm nhỏ chưa bị phát heiẹn, dẫn đến tổn hại nhất định đến hoạt động của ngành nói riêng và nền kinh tế nói chung

Thứ ba, vai trò ngân hàng của các ngân hàng còn mang tính lý thuyết, hình thức,

chưa được triển khai mạnh mẽ cũng như chưa phát huy được hết hiệu quả trên thực tế

2 Kiến nghị giải pháp

Thứ nhất, cần hoàn thiện các quy chế an toàn trong lĩnh vực ngân hàng Đây là

những quy định cần thiết và là một cơ sở pháp lý dẫn đến hoạt động thanh tra của NHNN trở nên có hiệu quả hơn Vì trong nội dung của hoạt động thanh tra cần làm là đánh giá, xem xét các mức độ rủi ro, năng lực quản trị rủi ro vì vậy cần có một quy định để làm quy chuẩn đo lường mức độ an toàn trong các hoạt động ngân hàng như: tỷ lệ an toàn vốn, khả năng thanh toán, trích lập dự phòng, hay xử lý cac rủi ro phát sinh, kiểm soát, cơ cấu lại tổ chức tín dụng, bảo hiểm tiền gửi…; hay các quy định chính sách quản lý các loại hình tổ chức tín dụng và hoạt động ngân hàng

Thứ hai, nhanh chóng hoàn thiện các quy định về nội dung và phương pháp thanh

tra, ngân hàng Tuy nội dung thanh tra cũng đã được quy định trong Luật NHNNVN năm

2010 nhưng các nội dung này cần phải được quy định chi tiết hơn trong một văn bản pháp luật quan trọng ,vì đây là một trong các nội dung chủ yếu để dẫn tới thành công của

4 Nguồn : Hoạt động thanh tra của ngân hàng nhà nước có nhiều vi phạm : Hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước có nhiều vi phạm - VnExpress Kinh doanh

hoạt động thanh tra ngân hàng Còn đối với phương pháp thanh tra cũng cần được quy định cụ thể hơn, để khắc phục những nhược điểm về việc giám sát từ xa cần hành một số chỉ tiêu về việc đánh giá các khả năng rủi ro và đảm bảo được tính trung thực của các báo cáo gửi đến

Thứ ba, pháp luật Việt Nam cần sớm hoàn thiện những quy định liên quan đến

phương thức thanh tra rủi ro Hiện nay phương pháp thanh tra tuân thủ với nội dung giám sát theo quyết định vẫn đang có hiệu lực tỏ ra yếu kém và không theo kịp với sự phát triển của hệ thống ngân hàng cũng như không phù hợp với thông lệ quốc tế Như vậy NHNN đã triển khai các quy định liên quan đến thanh tra trên cơ sở rủi ro tuy nhiên tiến

độ triển khai vẫn chậm và các quy định liên quan đến phương pháp thanh tra này vẫn chưa được làm rõ, vì vậy việc hoàn thiện các quy định liên quan đến vấn đề thanh tra rủi

ro là vấn đề cần thiết hiện nay để cho các hoạt động thanh tra có hiệu quả hơn

Thứ tư, cần đẩy mạnh hoạt động quản lý của ngân hàng, tăng cường công tác giám

sát, điều tiết hoạt động ngân hàng của ngân hàng nhà nước Việt Nam, để nó đi vào từng ngóc ngách đời sống ngân hàng, giám sát chặt chẽ, ngăn ngừa những hành vi vi phạm kịp thời và toàn diện

Thứ năm, tăng cường hoạt động cấp vốn ngân hàng, thực hiện hiệu quả vai trò ngân

hàng của các ngân hàng, thúc đẩy ngân hàng thương mại ý thức về quyền lợi của mình và tăng cường sự liên kết giữa ngân hàng nhà nước Việt Nam và các ngân hàng thương mại