- Nước VN là của người VN, không ai được xâm phạm, xâm phạm sẽ thất bại (bài 1) - Một bài thể hiện khí thế chiến thắng ngoại xâm hào hùng của dân tộc và bày tỏ khát vọng xây dựng, phát t[r]
Trang 1Tiết 17
SÔNG NÚI NƯỚC NAM (Lí Thường Kiệt)
Ngày soạn: 23/09/2017 Ngày dạy: 25/09/2017
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức
- Những hiểu biết bước đầu về thơ trung đại
- Đặc điểm thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước kẻ thù xâm lược
2 Kỹ năng
- Nhận biết thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Đọc – hiểu và phân tích thơ thất ngôn tứ tuyệt chữ Hán qua bản dịch Tiếng Việt
3 Thái độ
- Cảm nhận được tinh thần khí phách của dân tộc ta qua bài thơ
B Chuẩn bị
1 Giáo viên:
+ Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án
2 Học sinh:
+ Sách giáo khoa, vở bài tập
+ Đọc bài và soạn bài theo câu hỏi SGK
C Tiến trình lên lớp
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ :
? Đọc thuộc 2 bài ca dao châm biếm đã học? Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của những bài ca dao đó?
3 Bài mới
Từ ngàn xưa, dân tộc Việt Nam chúng ta đã có những cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm rất oanh liệt Biết bao thế hệ cha ông đã không tiếc máu xương, hy sinh thân mình cho chúng ta cuộc sống hôm nay Bài thơ Sông Núi nước nam mà hôm nay
Trang 2chúng ta tìm hiểu ra đời trong giai đoạn lịch sử dân tộc đã thoát khỏi ách đô hộ hàng ngàn năm của phong kiến phương Bắc, mở ra một kỉ nguyên mới: kỉ nguyên độc lập,
tự chủ cho dân tộc
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cơ bản
HĐ1 : Đọc và tìm hiểu chung:
- Gọi HS đọc chú thích* (sgk/63,64)
? Theo tài liệu, bài thơ do ai sáng tác?
? Em hãy nêu xuất xứ của tác phẩm?
? Bài thơ được làm theo thể thơ nào?
HĐ2: Hướng dẫn đọc và phân tích
văn bản
- GV hướng dẫn đọc với giọng trang
nghiêm, dõng dạc, hùng tráng…
- GV đọc mẫu 1 lần, gọi HS đọc lại
? Hãy nêu cảm nhận của em khi đọc
xong bài thơ?
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu chú
thích
? Có thể chia bố cục bài thơ thành mấy
phần?
? Em hãy nêu đại ý của bài thơ?
- Gọi HS đọc lại 2 câu thơ đầu
- HS đọc chú thích
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS lắng nghe
- HS đọc
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS đọc văn bản
A SÔNG NÚI NƯỚC NAM
I Giới thiệu chung
1 Tác giả
- Lý Thường Kiệt – một danh tướng đời vua Lý Nhân Tông
2 Tác phẩm
- Là bài thơ Thần, được ra đời trong cuộc kháng chiến chống Tống trên sông Như Nguyệt năm 1077
3 Thể thơ:
- Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
(4 câu, mỗi câu 7 chữ, tiếng cuối các câu 1/2/4 hiệp vần với nhau, vần “ư”)
II Đọc hiểu văn bản
1 Đọc, tìm hiểu từ khó
2 Tìm hiểu văn bản 2.1 Bố cục: 2 phần 2.2 Đại ý: Bài thơ là lời tuyên bố
về chủ quyền đất nước và khẳng định không thế lực nào được xâm phạm
2.3 Phân tích
Trang 3? Từ “đế” có nghĩa là gì? Tại sao tác
giả không dùng “vương” mà dùng “đế”
dù “vương” cũng là vua?
? “Thiên thư” có nghĩa là gì?
? Vậy ý của hai câu thơ đầu là gì?
? Em có nhận xét gì về giọng điệu hai
câu thơ?
* Hai câu sau thể hiện ý chuyển tiếp
là gì? Thái độ của tác giả được thể
hiện ra sao?
? Lời nói đó nhằm mục đích gì?
HĐ3: Hướng dẫn tổng kết
? Em hãy khái quát một vài nét về
nghệ thuật của bài thơ?
? Ý nghĩa của bài thơ này là gì?
- HS tự bộc lộ
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
a Hai câu đầu
Nam quốc sơn hà nam đế cư Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
- đế (vua)=> ngang hàng, bình đẳng với vua TQ
- thiên thư (sách trời)
=>Nước Nam là của người Nam
Sự phân định địa phận, lãnh thổ nước Nam đã được định ở sách trời
- Giọng điệu hào hùng, đanh thép, khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước
b Hai câu sau
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư
- Thái độ rõ ràng, quyết liệt
- Kẻ thù không được xâm phạm, nếu xâm phạm sẽ chuốc lấy thất bại thảm hại trước sức mạnh của dân tộc
=> Cảnh báo kẻ thù, khẳng định
ý chí kiên quyết bảo vệ Tổ Quốc
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- PTBĐ: Biểu cảm+nghị luận
- Giọng thơ hào hùng, đanh thép
- Từ ngữ cô đọng, giàu cảm xúc
2 Nội dung
- Niềm tự hào tự tôn dân tộc sâu sắc
Trang 4*Tích hợp với giáo dục công dân về
tinh thần yêu nước cho học sinh.
? Qua bài thơ em đã cảm nhận được
điều gì?
- Em luôn tự hào và tự tin vào chủ
quyền của dân tộc mình
- Em luôn nêu cao ý chí quyết tâm bảo
vệ chủ quyền dân tộc trước mọi kẻ thù
xâm lược
? Ngày nay em thể hiện tinh thần
yêu nước qua những hành động như
thế nào?
- Yêu gia đình, yê làng xóm, yêu quê
hương
- Làm những việc có ích giúp cộng
đồng: bảo vệ môi trường, bảo vệ rừng,
…
- Học tốt để sau này góp một phần nhỏ
của mình giúp đất nước tiến lên
- Là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta
4 Củng cố, dặn dò
- Học thuộc lòng bài thơ phần phiên âm và dịch nghĩa
- Chuẩn bị trước bài “Phò giá về kinh”
Tiết 18
PHÒ GIÁ VỀ KINH (Trần Quang Khải) Hướng dẫn đọc thêm: Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra
Ngày soạn: 23/09/2017 Ngày dạy: 26/09/2017
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức
Trang 5- Nắm được một vài nét chính về tác giả Trần Quang Khải.
- Đặc điểm thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Cảm nhận được tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọng lớn của dân tộc
- Khái niệm từ Hán Việt
2 Kỹ năng
- Nhận biết thể loại thơ ngũ ngôn tứ tuyệt
- Đọc – Phân tích thơ ngũ ngôn tứ tuyệt chữ Hán qua bản dịch thơ chữ Hán
-Nhận biết từ Hán Việt Mở rộng vốn từ Hán Việt
3 Thái độ
- Yêu quê hương đất nước và tự hào về dân tộc
B Chuẩn bị
1 Giáo viên:
+ Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án
2 Học sinh:
+ Sách giáo khoa, vở bài tập
+ Đọc bài và soạn bài theo câu hỏi SGK
C Tiến trình lên lớp
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ :
* Câu hỏi: Đọc thuộc lòng bản phiên âm- dịch nghĩa bài “Sông núi nước Nam”? Giá
trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ?
3 Bài mới
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cơ bản HĐ4: Đọc - tìm hiểu chung
- Gọi HS đọc chú thích
? Nêu một vài nét về tác giả?
? Bài thơ viết vào năm nào?
? Thể thơ?
- Dựa vào chú thích, GV hướng dẫn HS
hiểu về thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt.( số
câu: 4, số tiếng : 5, hiệp vần: tiếng cuối
- HS đọc
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
B PHÒ GIÁ VỀ KINH
I Đọc và tìm hiểu chung 1/ Tác giả:
- Trần Quang Khải (1241-1294)
2/ Tác phẩm:
- Bài thơ viết năm 1285
- Thể thơ: Ngũ ngôn tứ tuyệt
Trang 6 NNTT cô đúc hơn)
GV: HD đọc: Giọng phấn chấn, hào
hùng, chậm chắc Nhịp 2/3
? Bố cục có thể chia làm mấy phần?
2 phần : - 2 câu đầu: Chiến thắng hào
hùng của dân tộc
- 2 câu sau: Khát vọng thái
bình của dân tộc
? Phương thức biểu đạt: Nghị luận ( kết
hợp biểu cảm)
HĐ5: Phân tích bài thơ
- Gọi HS đọc 2 câu đầu và cho biết:
1/Nội dung được thể hiện trong hai câu
đầu này là gì?
+ Đó là chiến thắng hào hùng của
quân dân nhà Trần trong cuộc kháng
chiến chống quân Mông – Nguyên
(tháng 4/1285 ở Hàm Tử, tháng
6/1285 ở Chương Dương)
? Em có nhận xét gì về lời thơ của tác
giả? Tác dụng của lời thơ đó?
*Tích hợp với môn Lịch sử:
Hai câu thơ đầu nhắc đến hai chiến
thắng vang dội của quân và dân ta đời
nhà Trần 1285: Chiến thắng Chương
Dương diễn ra vào tháng 6 năm Ất
Dậu do Trần Quang Khải chỉ huy, trận
Hàm Tử diễn ra vào tháng 4 năm Ất
Dậu do Trần Nhật Duật chỉ huy với sự
hỗ trợ đắc lực của Trần Quang Khải
Hai chiến thắng đã góp phần xoay
chuyển thế trận tạo điều kiện cho ông
có thể hộ giá vua Trần về kinh thành
Thăng Long
Lời thơ ngắn gọn, ý dồn nén, xúc tích
Mỗi trận thắng chỉ nêu một chiến
công nổi bật: trận Chương Dương thu
được nhiều vũ khí của giặc, trận Hàm
- HS đọc bài
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS đọc và trả lời câu hỏi
- HS trả lời
- HS lắng nghe
* Đọc
* Bố cục: hai phần
II Phân tích bài thơ
1 Hai câu đầu: Hào khí chiến
thắng
- Nhắc lại hai chiến thắng vang dội của quân dân nhà Trần trong kháng chiến chống Mông – Nguyên (1285)
- Lời thơ rõ ràng, rành mạch, mạnh mẽ, làm sống dậy 1 không khí trận mạc như có tiếng va của đao kiếm, tiếng ngựa hí, quân reo
- Các từ: đoạt sáo, cầm Hồ và nhịp điệu nhanh, mạnh ca ngợi chiến thắng hào hùng của dân tộc
Trang 7Tử bắt được nhiều từ binh Trong thực
tế trận Hàm Tử xảy ra trước nhưng vị
tướng – nhà thơ vẫn mở đầu bài thơ
bằng trận Chương Dương vì dường
như ông vẫn còn đang sống trong tâm
trạng hân hoan, mừng chiến thắng vừa
xảy ra Hại tại gợi nhắc tới chiến
thắng Chương Dương trước
Chỉ mới 10 tiếng, hai câu thơ giàn dị
có vẻ như khô khan, nhưng hàm chứa
biết bao tâm trạng mừng vui, phấn
khởi của vị tướng đầy mưu lược
? Nhắc đến hai trận đánh đó để nhằm
mục đích gì? Qua đó tác giả muốn bộc
lộ tình cảm gì?
- Gọi HS đọc hai câu thơ sau:
? Tác giả muốn gửi gắm ý tưởng gì,
suy nghĩ gì qua hai câu thơ trên?
GV bổ sung:
+ Lời động viên xây dựng đất nước và
phát triển quốc gia phồn thịnh
+ Thể hiện niềm tin sắc đá vào sự bền
vững muôn đời của đất nước
+ Ý tưởng thật trong sáng, giản dị,
xuất phát từ đáy lòng, từ trái tim và
hùng khí yêu nước
GV giảng bình:
Từ việc nhắc lại hai chiến thắng oanh
liệt vừa xảy ra, tác giả bày tỏ lời động
viên xây dựng phát triển đất nước
trong hoàn cảnh hòa bình và niềm tin
sắt đá vào sự bền vững nuôn đời của
đất nước Ý tưởng thật trong sáng,
giản dị, minh bạch xuất phát từ đáy
lòng, từ trái tim yêu nước và hùng khí
của một nhà quý tộc tôn nhất, vị tướng
tài ba, một nhà ngoại giao, nhà chính
trị xuất sắc nhất đời Trần Đó cũng là
phương châm chiến lược lâu dài, kế
- HS trả lời
- HS trả lời cá nhân
- HS lắng nghe
- HS lắng nghe
=> Ca ngợi chiến thắng hào hùng của dân tộc trong cuộc chiến chống Mông Nguyên xâm lược, Thể hiện niềm tự hào dân tộc
2 Hai câu sau:Khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc
- Lời động viên xây dựng đất nước và phát triển quốc gia phồn thịnh
-> Thể hiện niềm tin sắc đá vào
sự bền vững muôn đời của đất nước
-> Ý tưởng thật trong sáng, giản
dị, xuất phát từ đáy lòng, từ trái tim và hùng khí yêu nước
Trang 8sách giữ và dựng nước muôn đời của
ông cha Vì khi đất nước thái bình,
khôn ít người đã lại nhanh chong quên
đi những ngày đánh giặc giữ nước
gian nan, những hy sinh to lớn, có khi
chủ quan buông mình trong an nhàn
hưởng thu, lười biếng Ấy là nguy cơ
mất nước
*Tích hợp với môn giáo dục công
dân về tinh thần yêu nước của học
sinh.
? Vậy qua bài thơ em rút ra bài học gì
cho bản thân mình?
- Dù ở thời đại nào tình yêu quê
hương, đất nước luôn được đặt lên
hàng đầu
- Chúng ta luôn ý thức được việc bảo
vệ và việc xây dựng đất nước trong
thời bình
HĐ6: Tổng kết ( Thảo luận )
? Khái quát những nét nghệ thuật tiêu
biểu của bài thơ?
? Nêu ý nghĩa của văn bản?
HĐ7: Hướng dẫn đọc thêm
*Hoạt động 1: Tìm hiểu chung
GV: Hãy trình bày những nét chính về
tác giả Trần Nhân Tông?
GV: Bài thơ được sáng tác trong hoàn
cảnh nào?
- HS tự bộc lộ
- HS trả lời
- HS trả lời
HS: trình bày theo SGK
III TỔNG KẾT:
1 Nghệ thuật
- Thể thơ: ngũ ngôn tứ tuyệt
- Ngôn ngữ cô đọng, hàm súc
- Giọng điệu sảng khoái, hân hoan,
tự hào
2 Nội dung
- Hào khí chiến thắng và khát vọng về một đất nước thái bình thịnh trị
C BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: (SGK)
2 Tác phẩm:
Trang 9HS: Sáng tác trong dịp Trần Nhân Tông
về thăm quê cũ ở Thiên Trường
GV: Bài thơ được làm theo thể gì?
HS: Thất ngôn tứ tuyệt đường luật
GV: Về thể thơ, bài này giống bài nào
đã học? Nêu một số đặc điểm của thể
thơ?
HS: “Sông núi nước nam” Các câu 1,
2, 4 hiệp vần với nhau ở chữ cuối
*Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc – hiểu
văn bản:
GV: Hai câu đầu miêu tả cảnh vật vào
thời điểm nào? Không gian ra sao? Em
có nhận xét gì về cảnh vật đó?
GV: Hai câu cuối, cảnh làng quê được
miêu tả ntn?
GV: Không gian trong hai câu cuối
được miêu tả ntn?
GV: Qua các nội dung được miêu tả
trong bài thơ, em có cảm nhận gì trước
cảnh tượng buổi chiều đứng ở phủ
Thiên Trường và tâm trạng của tác giả
trước cảnh tượng đó?
*Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tổng
kết:
GV: Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật
của bài thơ?
- Thời điểm: Chiều
về, sắp tối
- Không gian: xóm trước thôn sau, chung quanh phủ như có như không
cảnh vật đẹp,
mờ ảo, yên tĩnh
- Cảnh vật: Cảnh
và người mờ sương khói, trẻ dắt trâu về trong tiếng sáo, cò trắng từng đôi liệng xuống đồng
- Không gian thoáng đãng cao rộng, yên ả
HS: Suy ngẫm trả lời
- HS trình bày
- Xuất xứ: Sáng tác trong dịp Trần Nhân Tông về thăm quê cũ ở Thiên Trường
- Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Hai câu đầu:
- Cảnh chiều muộn ở thôn quê Bắc
Bộ nhạt nhòa trong sương, đẹp,
mơ màng và yên tĩnh
2 Hai câu cuối:
- Miêu tả không gian thoáng đãng cao rộng, yên ả, trong sạch
III Tổng kết:
1 Nội dung: Bức tranh cảnh vật
làng quê trầm lặng mà không đìu hiu Thiên nhiên và con người hòa quyện một cách nên thơ Qua đó ta
Trang 10GV nhận xét, chốt.
GV gọi 1 HS đọc Ghi nhớ SGK/T 77
thấy cái nhìn “vãn vọng” của vị vua thi sĩ có tâm hồn gắn bó máu thịt với cuộc sống bình dị…
2 Nghệ thuật:
- Kết hợp điệp ngữ và tiểu đối sáng tạo Nhịp thơ êm ái hài hòa
Sử dụng ngôn ngữ miêu tả đậm chất hội họa
4 Củng cố dặn dò
BT1: Em có biết 2 văn bản được coi là tuyên ngôn độc lập lần thứ 2 và thứ 3 của dân tộc ta tên là gì? Do ai viết và xuất hiện từ bao giờ?
- Tuyên ngôn lần thứ 2: Bình Ngô Đại Cáo – Nguyễn Trãi (TK XV)
- Tuyên ngôn lần 3: Tuyên ngôn độc lập (HCM-2/9/1945)
BT2: So sánh cách biểu ý và biểu cảm của SNNN và PGVK?
Hai bài thơ: bản lĩnh, khí phách dân tộc ta,một bài nêu cao chân lí vĩnh viễn, lớn lao nhất, thiêng liêng nhất :
- Nước VN là của người VN, không ai được xâm phạm, xâm phạm sẽ thất bại (bài 1)
- Một bài thể hiện khí thế chiến thắng ngoại xâm hào hùng của dân tộc và bày tỏ khát vọng xây dựng, phát triển cuộc sống trong hòa bình với niềm tin đất nước bền vững muôn đời.
- Hai bài thơ đều là thể Đường luật , một bài thuộc thể TNTT, một bài thuộc thể NNTT
nhưng đều diễn đạt ngắn gọn, súc tích, cảm xúc và ý tưởng hòa làm một.
* Về nhà
- HS học thuộc lòng bài thơ
- Đọc - Chuẩn bị bài “Từ Hán Việt”