Do đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi, học sinh tiểu học còn nhỏ, sự tự giác trong học tập chưa cao, độ tập trung chú ý còn ở giai đoạn thấp, trình độ đọc còn yếu: Chưa rành mạch, còn ấp úng,[r]
Trang 1Phần A : Mở đầu
I Lý do viết sáng kiến:
Môn Tiếng Việt là môn học có tầm quan trọng bậc nhất trong các môn học ở Tiểu học Đối với lớp 2 thì phân môn Tập đọc đóng vai trò chủ đạo trong môn Tiếng Việt có đọc thông thì các em mới viết thạo, hiểu được nội dung văn bản , mới nắm được thông tin và giải quyết những vấn đề mà văn bản nêu ra Nghĩa là học tốt môn Tiếng Việt thì mới học tốt các môn học khác, biết sử dụng Tiếng Việt vào hoạt động giao tiếp, góp phần phát triển tư duy hình thành và phát triển nhân cách cho các em Thông qua môn Tiếng việt, học sinh sẽ được rèn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết Nếu học sinh không biết đọc, thì không thể nghe viết, đọc đúng thì mới viết đúng và ngược lại Có nhiều em học vần ở lớp 1 không tốt khi học ở các lớp các em sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc đọc tiếng, từ mà đặc biệt
là những tiếng, từ có nhiều âm tiết hoặc vần khó … mà không đọc được thì các
em thụ động, không tập trung Đây cũng là vấn đề khá bức xúc rất cần thiết phải
có nội dung nghiên cứu để dạy học phân môn Tập đọc như thế nào có hiệu quả,
để mọi đối tượng học sinh trong lớp đều tham gia đọc, nhằm thực hiện để rút kinh nghiệm đồng thời nâng cao chất lượng dạy học
Qua thực tế giảng dạy ở trường tiểu học, tôi thấy vấn đề rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh là một vấn đề rất quan trọng Cách rèn đọc có thể làm tăng tính ham thích đọc, tính chủ động của học sinh trong quá trình học song cũng có thể ngược lại Qua thực tế hầu hết các giáo viên trong trường tiến hành rèn đọc cho học sinh qua Phân môn Tập đọc ở các lớp Tuy nhiên thực tế vẫn còn một số em không nhớ vần, tiếng để đọc hoăc đọc rất chậm
Ở lớp 2 các em đã biết đọc, biết viết, biết tư duy nhưng còn rất là non nớn
và một số em chưa nhớ hết vần tiếng, đọc rất chậm nên để tạo được sự sinh động, hứng thú, sôi nổi để lôi cuốn sự chú ý của các em thì người giáo viên phải luôn luôn tìm tòi cách luyện đọc cho học sinh sao cho có hiệu quả hơn Khi dạy tập đọc cho học sinh lớp 2 vấn đề không phải chỉ là dạy cho học sinh đọc to, rõ
Trang 2ràng mà còn phải dạy cho học sinh đọc đúng, lưu loát, ngắt, nghỉ, hạ giọng, cao giọng, đọc nhớ, đọc nhanh, ngoài ra còn giúp các em hiểu và cảm thụ tốt bài học
đó thì học sinh mới đọc hay, đọc diễn cảm được bài đọc đó, phải hiểu được bài đọc đó nói lên gì và các em học được gì qua mỗi bài học đó
Với các lý do trên tôi thiết nghĩ đây là một vấn đề rất thiết thực đối với việc giảng dạy ở trường tiểu học nên tôi mạnh dạn trình bày một vài quan điểm của mình về rèn Tập đọc cho học sinh lớp 2
II Mục tiêu của sáng kiến :
1 Mục tiêu chung:
Trong quá trình dạy học tập đọc ở tiểu học nói chung và ở lớp 2 nói riêng, đội ngũ các giáo viên của trường đã có nhiều cố gắng vận dụng các phương pháp dạy học để nâng cao hiệu quả giờ dạy Đặc biệt là các giáo viên giỏi đã thường xuyên vận dụng linh hoạt các phương pháp, trau dồi kiến thức bản thân
để góp phần phát triển năng lực học tập của học sinh Tuy nhiên do nhiều khó khăn khách quan và chủ quan nên việc giảng dạy chưa đạt kết quả cao
Đa số việc đọc văn bản của học sinh lớp 2 mới chỉ dừng ở đọc mức độ thấp, một số học sinh còn đọc vẹt, một số em chưa thật sự tập trung luyện đọc, chất lượng chưa cao Tôi muốn nêu ra một số quan điểm trong dạy học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy tập đọc nói chung và kiến thức, kỹ năng đọc cho học sinh nói riêng
2 Mục tiêu cụ thể:
- Nghiên cứu đề tài này nhằm góp phần nâng cao hơn nữa về một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy - học phân môn tập đọc cho học sinh lớp 2A Trường Tiểu Lê Hồng Phong
III Phương pháp nghiên cứu:
1 Phương pháp nghiên cứu của tài liệu: đọc tài liệu về vấn đề dạy học lấy học sinh làm trung tâm, tài liệu đổi mới phương pháp dạy học, sách giáo khoa, sách tham khảo
Trang 3- Xem băng đĩa có liên quan đến phân môn Tiếng Việt.
2 Thực nghiệm quan sát: dự giờ
3 Đối tượng nghiên cứu:
- Biện pháp nâng cao chất lượng phân môn Tập đọc
4 Phạm vi nghiên cứu :
- Học sinh lớp 2 trường tiểu học Lê Hồng Phong
Phần B: Nội dung
I Cơ sở viết sáng kiến:
I.1- Cơ sở lý luận:
Mục đích của đọc thành tiếng là chuyển đổi chính xác và ngày càng nhanh các ký hiệu văn tự thành âm thanh Vì vậy, chất lượng của đọc thành tiếng trước hết được đo bằng hai phẩm chất: Đọc đúng, đọc nhanh (lưu loát, trôi chảy) Đó cũng là hai kĩ năng đầu tiên của đọc Khi đọc hiểu, mục đích của người đọc là làm rõ nghĩa các kí tự, làm rõ nội dung và mục đích thông báo của văn bản Lúc này quá trình đọc không chỉ là sự vận động của cơ quan thị giác và
cơ quan phát âm mà còn là sự vận động của trí tuệ Vì vậy, đọc có ý thức là một yêu cầu quan trọng của đọc, trở thành một kỹ năng của đọc ở đây ta gọi là kỹ năng của đọc hiểu
Đọc hiểu là một hoạt động có tính quá trình rất rõ vì nó gồm nhiều hành động được trải qua theo tuyến tính thời gian
Hành động đầu tiên của quá trình đọc hiểu là hành động nhận diện ngôn ngữ của văn bản tức là nhận đủ tín hiệu ngôn ngữ mà người viết dùng để tạo ra văn bản
Hành động tiếp theo là hành động làm rõ nghĩa của các chuỗi tín hiệu ngôn ngữ
Hành động cuối cùng là hành động hồi đáp lại ý kiến của người viết nêu trong văn bản
Trang 4Quá trình hiểu văn bản bao gồm các bước sau:
1 Hiểu nghĩa các từ, các ngữ
2 Hiểu các câu
3 Hiểu các khối đoạn, tức là những tập hợp câu dùng để phát biểu một ý trọn vẹn
4 Hiểu được cả bài
I 2 Cơ sở thực tiễn:
1- Thuận lợi:
Chất lượng sách giáo khoa Tiếng Việt ở tiểu học được đánh giá cao nhờ tuyển chọn nhiều bài tập đọc hay, có giá trị giáo dục cao, có phần định hướng sư phạm rõ ràng Những bài đoạn văn trong sách giáo khoa có một bước tiến lớn so với trước, chất văn sách giáo khoa được nâng lên Các văn bản đã đề cập đến cuộc sống nhiều mặt của con người và được xếp theo chủ điểm hợp với tâm lý lứa tuổi Nhiều bài thơ, bài văn hay được trích hoặc soạn lại từ các tác phẩm văn học có giá trị ở các thời đại thuộc kho tàng văn học trong nước, nước ngoài hợp với thị hiếu và nhận thức của trẻ em, đã gây được cảm xúc mạnh, để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm hồn các em
Những chú giải và hệ thống câu hỏi, bài tập của bài tập đọc đã trở thành những chỉ dẫn, gợi ý rất quan trọng để giáo viên và học sinh tìm hiểu nội dung bài
Học sinh được phụ huynh quan tâm mua sách vở đầy đủ
Đó là một số thuận lợi đáng kể giúp cho người giáo viên cũng như người học sinh đạt được chất lượng học tập
2- Khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi như đã nêu, việc học tập môn Tiếng Việt vẫn còn có nhiều khó khăn tồn tại, đó là: Đối với lớp tôi đang giảng dạy với tồng số
là 33 học sinh, phân môn tập đọc là một trong những môn rất khó đối với các
Trang 5em, nhất là phần đọc cho lưu loát, đọc hiểu, qua kiểm tra theo dõi đầu năm cho t thấy hầu như các em đọc nhưng chưa hiều hết được nội dung bài, 6, 7 em chưa nhớ hết vần tiếng để đọc, một số em đọc rất chậm, rất nhỏ
II Thực trạng của vấn đề cần giải quyết:
Do đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi, học sinh tiểu học còn nhỏ, sự tự giác trong học tập chưa cao, độ tập trung chú ý còn ở giai đoạn thấp, trình độ đọc còn yếu: Chưa rành mạch, còn ấp úng, nhát gừng, chưa thật thông hiểu văn bản, phần nhiều mới chỉ là sự phát âm đúng, đọc giải được bộ mã kí tự-âm thanh đúng, các em có thói quen đọc thiếu ý thức: Đọc ê a kéo dài, hoặc vội vã, hấp tấp, đọc chưa đúng theo ngữ, câu, chưa biết đọc nhấn mạnh vào những từ cần nhấn, thể hiện giọng đọc phù hợp với văn bản chưa tốt Do ảnh hưởng phát âm phương ngữ nên đa phần các em phát âm sai chưa phân biệt được vần, tiếng có
âm n/ ng; t/c đứng cuối, chưa phân biệt được tr/ch; s/x; dấu hỏi/ dấu ngã
Thực tế cho thấy: Đọc những bài văn xuôi, học sinh thường mắc lỗi ngắt giọng ở những câu dài có cấu trúc ngữ pháp phức tạp, đọc cũng thiếu dấu Học sinh cũng có thể mắc lỗi ngay ở những câu ngắt nhưng các em chưa nắm được quan hệ ngữ pháp giữa các từ này Lúc này các em thường ngắt giọng để lấy hơi một cách tuỳ tiện mà không tính đến nghĩa, tạo ra những lỗi ngắt giọng
Trong nhiều tiết dạy giáo viên quá sa đà vào giảng văn Phần luyện đọc chưa thực sự được giáo viên chú trọng, nhiều giáo viên cho là dễ vì thấy học sinh đọc được trôi chảy, nhưng thực ra đây là phần khó nhất, phần trọng tâm cửa bài Ở phần này giáo viên ít mắc lỗi về thao tác nhưng lại không biết dạy thế nào
để phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, chưa chú ý đến tốc độ đọc của học sinh theo yêu cầu về kiến thức và kĩ năng cơ bản phù hợp với khối lớp Thường ở tiết dạy các giáo viên ít chú ý đến đối tượng đọc yếu, phát âm sai, chưa thông hiểu được từ nghĩa Đó là một lỗi khá phổ biến ở trường học hiện nay Không khơi gợi, phát huy được tính tích cực ở học sinh
III Các giải pháp biện pháp:
Trang 6Đọc từ khó là giúp các em củng cố lại các âm vần mà các em chưa đọc được hoặc đọc chưa chắc chắc ở lớp 1 Cũng là phương pháp giúp các em sửa sai do ảnh hưởng phát âm phương ngữ Vì vậy, tôi rất coi trọng phần này: Tôi không máy móc luyện đọc các từ mà sách hướng dẫn yêu cầu mà thực tế học sinh đọc cá nhân sai từ nào, tôi cho các em dừng lại và đọc lại từ đó và tôi viết các từ đó lên bảng vào phần luyện đọc Đồng thời khi học sinh nối tiếp đọc câu xong, tôi hỏi học sinh còn những từ nào trong bài mà các em thấy khó phát âm, học sinh nêu tôi ghi vào phần luyện đọc từ và rèn đọc cho các em
Đọc thầm – một hình thức đọc có nhiều lợi thế để hiểu văn bản, đọc thầm
là hình thức đọc không phát ra thành âm thanh mà chuyển trực tiếp từ kí tự sang nghĩa để hiểu văn bản Sự thực thì đọc thầm có ưu thế hơn hẳn đọc thành tiếng ở chỗ nhanh hơn đọc thành tiếng từ 1,5 đến 2 lần Nó có ưu thế hơn hẳn để tiếp nhận, thông hiểu nội dung văn bản vì người ta không phải chú ý đến phát âm mà chỉ tập trung để hiểu nội dung mình đọc Vì vậy ngay từ cuối lớp 1 đã có hình thức đọc thầm và càng lên lớp trên thì kỹ năng này càng được củng cố
Hiệu quả của đọc thầm được đo bằng khả năng thông hiểu nội dung văn bản đọc Do đó dạy đọc thầm chính là dạy đọc có ý thức, đọc hiểu Kết quả đọc thầm giúp học sinh hiểu nghĩa của từ, cụm từ, câu, đoạn, bài, tức là toàn bộ những gì được đọc Giáo viên cần có biện pháp giúp học sinh hiểu bài đọc Bắt đầu từ vịêc hiểu nghĩa từ, việc chọn lọc từ nào để giải thích phụ thuộc vào đối tượng học sinh Giáo viên phải có sự hiểu biết về từ địa phương cũng như có vốn từ của tiếng mẹ đẻ vùng địa phương mình dạy để chọn từ giải thích cho phù hợp
Để hiểu và nhớ những gì được đọc, người đọc không phải xem tất cả các chữ đều quan trọng như nhau mà có thể cần sàng lọc để giữ lại những từ “Chìa khoá” những nhóm từ mang ý nghĩa cơ bản Đó là những từ giúp ta hiểu được nội dung của bài Trong những bài văn chương, đó là những từ dùng “ đắt” tạo nên giá trị nghệ thuật của bài
Trang 7Tiếp đó cần hướng học sinh đến việc phát hiện ra những câu quan trọng của bài, những câu nêu ý chung của bài Với các bài khoá văn chương, học sinh cần nắm được các hình ảnh, chi tiết nghệ thuật tiêu biểu nhất Cần tìm được mối liên hệ bên trong của văn bản để hiểu ý nghĩa hàm ẩn của nó chứ không phải chỉ
có ý nghĩa hiển hiện, tức là cần dạy cho học sinh biết giữa các hàng chữ
Xác định đề tài của văn bản, nhiều khi cần dựa vào chủ điểm của bài tập đọc Có lúc dựa vào tranh minh họa để đoán đề tài Thường là đề tài được thể hiện ở tên bài, tên người, tên vật, tên việc nêu trong văn bản Đối với những văn bản viết theo nối ẩn dụ, cần giúp học sinh chỉ ra xem thực chất văn bản nối về điều gì, nói về ai, về chuyện gì?
Tìm hiểu tên bài của bài tập đọc Bài tập đọc bao giờ cũng có một cái tên, tên bài không phải là ngẫu nhiên được gán cho văn bản mà đều phải có lí do Vì vậy tên bài thường ngắn nhưng nói với chúng ta được nhiều điều Nó giúp ta xác định được đề tài văn bản và phần nào đoán định được nội dung văn bản
Tầm quan trọng đặc biệt để hiểu văn bản là xác định, làm rõ nghĩa của từ ngữ, từ đó học sinh mới có cơ sở để nắm nghĩa của câu trong văn bản Những câu mang nội dung của bài là những câu quan trọng Những câu quan trọng thường nêu được ý của cả đoạn đoạn, cả bài Việc hiểu những câu này sẽ giúp ta nhanh chóng chiếm lĩnh được văn bản
Việc đọc hiểu văn bản chỉ hoàn tất khi học sinh đã nắm được nội dung chính của toàn văn bản Lúc này học sinh phải hiểu được nội dung của toàn văn bản như một chỉnh thể
Khi giao tiếp với học sinh đòi hỏi giáo viên Tiểu học phải có một phẩm chất đặc biệt một cách cư sử đặc biệt đối với học sinh Đó là thái độ nâng đỡ, khích lệ, thông cảm, luôn luôn nhấn mạnh vào thành công của trẻ Có khả năng biết kiềm chế khả năng đồng cảm với học sinh, khả năng làm việc kiên trì, tỉ mỉ,
có khả năng biết tổ chức quá trình dạy học kết hợp với vui chơi
Người giáo viên Tiểu học phải nắm được đặc điểm của học sinh, hình dung thấy những khó khăn của các em khi học đọc để bình tĩnh trước những sai
Trang 8sót của các em khi đọc, không ca thán trước lỗi phát âm, những cách hiểu sai trong khi đọc, những lỗi tưởng như lạ lùng với người lớn nhưng lại là bình thường ở trẻ em
Giáo viên cần chú ý luyện tập để có ngôn ngữ chuẩn, trong sáng, dễ hiểu,
truyền cảm Giáo viên cần có kĩ năng “Đọc” thành thục kĩ năng đọc là mục đích
cuối cùng của chúng ta muốn có được ở học sinh sau mỗi giờ học Những kĩ năng này trước hết phải có ở giáo viên Người thầy phải đọc được bài tập đọc đúng với giọng cần thiết, đúng với ý của văn bản nghĩa là phải tạo được hình mẫu đọc lí tưởng cho học sinh theo
Đối với những câu hỏi trong bài học khi hướng dẫn học sinh trả lời, giáo viên phải nắm được mục đích, ý nghĩa cơ sở xây dựng câu hỏi mà biết cách giải chính xác bài tập, biết trình tự quá trình giải bài tập để hướng dẫn cho học sinh
Trong giờ dạy giáo viên cần nêu câu hỏi một cách chậm rãi, rõ ràng, có một số trường hợp phải điều chỉnh câu hỏi của sách giáo khoa, có thể cắt nhỏ câu hỏi cho phù hợp với đối tượng học sinh Khi nêu câu hỏi, bài tập phải chú ý đến sự phân hoá câu hỏi cho phù hợp đối tượng Những câu hỏi mà học sinh còn lúng túng giáo viên cần hướng dẫn tỉ mỉ Với những học sinh yếu cần có câu hỏi gợi mở
Khi dạy hiểu văn chương, giáo viên cần tôn trọng những cảm xúc, cảm nhận, suy nghĩ tuy còn thơ ngây, non nớt, nhưng rất riêng của học sinh, không
gò ép các em hiểu theo cách duy nhất hoặc nói theo lời lẽ của giáo viên tôn trọng cái riêng của học sinh trong giờ học, nên có những bài tập yêu cầu học sinh nêu những từ ngữ, hình ảnh, tình tiết mà mình thích nhất và cho các em tập
lý giải vì sao mình lại thích những từ ngữ, hình ảnh, tình tiết đó Nên đưa ra các
câu hỏi hay bài tập có tính phản hồi, các câu hỏi " Vì sao? tại sao?" để đánh giá
cũng như kích thích sự suy nghĩ của học sinh
Giáo viên cần có khả năng tự xác định mục tiêu, nội dung dạy đọc, tự cảm nhận bài đọc, từ đó mới chủ động tiến hành bài dạy để đạt được kết quả tốt của giờ học
Trang 9Hướng dẫn đọc cần lưu ý hướng học sinh tìm những câu văn quan trọng nêu ý của toàn đoạn hoặc bài
Để nâng cao chất lượng giờ dạy tập đọc cần tận dụng không gian lớp học,
sử dụng, các phương tiện dạy học như đồ dùng trực quan, các phiếu học tập, các băng hình, băng tiếng Vận dụng đồng bộ các hình thức tổ chức dạy học như dạy học cá nhân, theo nhóm, tổ chức trò chơi,
IV Hiệu quả của sáng kiến :
1 Ý nghĩa thực tiễn của sáng kiến :
Sau khi nghiên cứu tài liệu, tham khảo, trao đổi, dự giờ đồng nghiệp, tôi
thấy thực tế giáo viên cũng chú ý rèn đọc cho học sinh nhưng chất lượng chưa cao
Bằng thực tiễn đổi mới dạy học, với phương pháp dạy tập đọc lấy học sinh làm trung tâm tôi đã thu được kết quả tốt qua các tiết dạy
2 Đối tượng hưởng lợi của sáng kiến :
- Nghiên cứu đề tài góp phần nâng cao hơn nữa về biện pháp dạy – học cho học sinh tại lớp 2A nói riêng và học sinh của khối 2 cả trường nói chung
- Học sinh lớp 2A đọc tiến bộ hơn, hiểu nội dung hiểu văn bản sâu hơn so với đầu năm học
- Hạn chế được tình trạng học sinh khó khăn trong phân môn nói riêng và Tiếng Việt nói chung
Phần C : Kết luận, kiến nghị.
Phương pháp hướng dẫn giảng dạy của người giáo viên có ý nghĩa quan trọng quyết định tới chất lượng giờ dạy, việc đọc hiểu đạt được kết quả cao hay thấp phụ thuộc vào cách khai thác bài dạy, vào vốn hiểu biết sâu sắc nội dung bài tập đọc của người giáo viên
Muốn rèn đọc hiểu cho học sinh lớp 2 được tốt, tôi xin có một số đề xuất như sau:
1/ Giáo viên phải chuẩn bị kĩ bài soạn trước khi lên lớp Cần chú ý luyện tập để có ngôn ngữ chuẩn, trong sáng, giọng đọc truyền cảm
Trang 102/ Làm tốt công tác bồi dưỡng giáo viên dưới nhiều hình thức, cung cấp tài liệu, sách giáo khoa, sách tham khảo
3/ Hệ thống câu hỏi trong SGK cần bổ sung những câu hỏi mang tính chất phản hồi nhằm khắc sâu kiến thức, kích thích sự tìm tòi sáng tạo cho học sinh
4/ Tạo điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học phục vụ cho hoạt động day - học
Trên đây là toàn bộ phần nghiên cứu và đưa ra phương án dạy Tập đọc lấy học sinh làm trung tâm cho học sinh lớp 2 Phương án này còn nhiều khiếm khuyết, rất mong được sự tham gia bổ sung của Hội đồng giám khảo cũng như anh chị em đồng nghiệp để có một phương án dạy có chất lượng hơn
Xin chân thành cảm ơn !
Lê Hồng Phong, ngày 22/1 /2017 Xác nhận của BGH Giáo viên
Phạm Thị Em