Khóa luận Thiết kế trò chơi khám phá khoa học về thế giới động vật cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi

Khám phá khoa họcKPKH là hoạt động thường xuyên của trẻ ở trường mầm non, có vai trò quantrọng trong việc khơi gợi trí tò mò, bồi dưỡng niềm đam mê khám phá, tìm hiểuthế giới xung quanh,

DANH MỤC BẢNG BIỂU

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mầm non là lứa tuổi có vai trò quan trọng trong suốt quá trình phát triển củacuộc đời mỗi con người, giáo dục mầm non từ lâu được xem là bậc học đầu tiêntrong hệ thống giáo dục Quốc dân Việt Nam đặt nền móng cho sự phát triển toàndiện nhân cách, chuẩn bị cho trẻ tiếp tục học tập và phát triển ở các bậc học tiếptheo Bên cạnh các lĩnh vực phát triển thể chất, ngôn ngữ, tình cảm – xã hội vàthẩm mỹ, lĩnh vực phát triển nhận thức đặc biệt được chú trọng trong giáo dục trẻ

em ở độ tuổi này, đặc biệt là trẻ mẫu giáo (MG) 5-6 tuổi Khám phá khoa học(KPKH) là hoạt động thường xuyên của trẻ ở trường mầm non, có vai trò quantrọng trong việc khơi gợi trí tò mò, bồi dưỡng niềm đam mê khám phá, tìm hiểuthế giới xung quanh, đồng thời hình thành và phát triển các kỹ năng tìm hiểu,khám phá và các năng lực trí tuệ như quan sát, đo lường, so sánh, phân loại, phánđoán, suy luận, chia sẻ thông tin dưới nhiều hình thức khác nhau và kết luận.Nội dung cho trẻ mầm non KPKH trong chương trình GDMN Việt Namhiện hành khá phong phú và đang dạng, trong đó khám phá về TGĐV là một nộidung quan trọng, đặc biệt là đối với trẻ MG 5-6 tuổi TGĐV muôn màu muôn vẻ,

đa dạng về tên gọi, đặc điểm hình dáng bên ngoài, điều kiện sống, tập tính, cáchvận động, nguồn thức ăn, hình thức sinh sản, quá trình phát triển, lợi ích – táchại, cách chăm sóc – bảo vệ Tìm hiểu, khám phá những điều này giúp trẻ hiểu

và biết cách ứng xử phù hợp với các loài động vật nói chung, thế giới xungquanh nói riêng Để giúp trẻ lĩnh hội những kiến thức nói trên, đòi hỏi nhà giáodục cần sử dụng đa dạng các phương pháp, biện pháp, phương tiện, hình thứcgiáo dục đa dạng và hiệu quả, trong đó cần chú trọng các biện pháp mang tínhvui chơi

“Học bằng chơi, chơi mà học” là phương châm xuyên suốt trong tổ chứccác hoạt động giáo dục trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ MG 5-6 tuổi – độ tuổi màhoạt động chủ đạo là vui chơi Ở độ tuổi này, trẻ đã có thể nhận thức những đặcđiểm, mối liên hệ bản chất của sự vật hiện tượng và biết vận dụng kiến thức có

được vào các tình huống thực tiễn hay giả định để giải quyết vấn đề Điều nàycho thấy sử dụng các trò chơi một cách hợp lý sẽ góp phần kích thích hứng thú,phát triển các năng lực nhận thức, khám phá cho trẻ, giúp trẻ ghi nhớ nội dungkiến thức một cách tích cực, chủ động và hình thành thái độ hành vi phù hợp đốivới thế giới xung quanh

Thực tế cho thấy hầu hết giáo viên mầm non đã sử dụng các trò chơi KPKHthường xuyên trong tổ chức hoạt động KPKH nói chung, KPKH về TGĐV nóiriêng Tuy nhiên, hệ thống trò chơi mà giáo viên tham khảo, sử dụng còn nghèonàn, chưa được cập nhật một cách thường xuyên nên đôi lúc còn nhàm chán mệtmỏi, căng thẳng, không gây hứng thú đối với trẻ Hơn nữa, hầu hết giáo viên gặpphải khó khăn trong việc nghiên cứu thiết kế các trò chơi dành cho trẻ MG lớnKPKH về TGĐV, dẫn đến việc sử dụng lặp đi lặp lại mộ số trò chơi trong thờigian dài, dẫn đến hiệu quả hoạt động không như mong đợi Vì vậy, việc thiết kế

hệ thống trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ 5 – 6 tuổi là một vấn đề quan trọng vàcần thiết nhằm làm phong phú thêm thư viện trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ,giúp giáo viên tận dụng được nguồn trò chơi trước mắt, sau đó có thể tự mìnhthiết kế thêm các trò chơi tương tự

Xuất phát từ những lí do trên, đề tài “Thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi” đã được lựa chọn để nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng sử

dụng và thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5-6 tuổi của GVMN, qua

đó thiết kế một hệ thống trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5-6 tuổi làmnguồn tư liệu hữu ích cho GVMN

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn của việc thiết kế trò chơi KPKH

về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi, từ đó thiết kế một số trò chơi KPKH nhằmcung cấp, chính xác hóa biểu tượng về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Quá trình tổ chức hoạt động KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 - 6 tuổi ởtrường mầm non.

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

4 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế được các trò chơi tập trung vào nội dung KPKH về TGĐV vớimục đích chơi và luật chơi phù hợp, hành động chơi đa dạng, sáng tạo, phù hợpvới khả năng của trẻ thì sẽ góp phần kích thích hứng thú, phát triển tư duy vàhình thành biểu tượng đúng, đầy đủ và khái quát về TGĐV cho trẻ

5 Phạm vi nghiên cứu

5.1 Giới hạn về nội dung nghiên cứu

Đề tài tập trung thiết kế trò chơi học tập KPKH về TGĐV cho trẻ MG5-6 tuổi

5.2 Giới hạn về mẫu nghiên cứu

Nghiên cứu trên 40 giáo viên (GV) đứng lớp MG 5 - 6 tuổi tại 3 trườngmầm non trên địa bàn Tp Huế: Trường MN Hoa Mai (18 GV), trường Mầm Non

I (12 GV), trường MN Phú Hội (10 GV)

5.3 Giới hạn về thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu từ tháng 10/2017 đến tháng 5/2018

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

6.2 Khảo sát thực trạng thiết kế và sử dụng trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ

MG 5 – 6 tuổi

6.3 Thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Thu thập tài liệu, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp tài liệu có liên quan nhằmxây dựng cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu

Nhằm thu thập thông tin có liên quan bằng cách khảo sát, phân tích, đánhgiá thực trạng của đề tài:

7.2.1 Phương pháp điều tra

Tiến hành điều tra bằng phiếu trưng cầu ý kiến đối với 40 GV đang phụtrách các lớp MG lớn (5 - 6 tuổi) ở 3 trường mầm non trên địa bàn thành phốHuế: Trường MN Hoa Mai (18 GV), trường Mầm Non I (12 GV), trường MNPhú Hội (10 GV) Phiếu điều tra được xây dựng sẵn, gồm 13 câu hỏi đóng và mởvới nhiều lựa chọn nhằm thu thập những thông tin, tìm hiểu nhận thức của giáoviên về việc thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi cũng nhưnhững yếu tố ảnh hưởng đến quá trình thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV Quátrình điều tra tiến hành vào tháng 3 năm 2018

7.2.2 Phương pháp quan sát

Tiến hành quan sát, dự giờ bằng phiếu quan sát quá trình tổ chức hoạt độngKPKH của giáo viên và trẻ MG 5 - 6 tuổi nhằm tìm hiểu việc tham gia trò chơitrong hoạt động KPKH về môi trường xung quanh, những biểu hiện của trẻ khitham gia trò chơi và cách tổ chức trò chơi cũng như cách sử dụng trò chơi củagiáo viên

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Trao đổi, trò chuyện với giáo viên để nắm bắt thêm những thông tin về lớp,trẻ; về những thuận lợi, khó khăn cũng như ý kiến, đề xuất của giáo viên về việcthiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

7.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm

Nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm của giáo viên, kế hoạch giáo dục, tròchơi do giáo viên thiết kế, để tìm hiểu thực trạng thiết kế và sưu tầm, nghiêncứu thiết kế những trò chơi KPKH về TGĐV của GVMN

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Các số liệu thu thập được trong quá trình nghiên cứu được chúng tôi xử lý,phân tích bằng phép toán thống kê

8 Cấu trúc đề tài

Bố cục khóa luận gồm có các phần Mục lục, Mở đầu, Nội dung, Kết luận

và kiến nghị, Tài liệu tham khảo, Phụ lục Phần nội dung khóa luận được chia

Chương 1: Cơ sở lí luận của việc thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ

MG 5 – 6 tuổi

Chương 2: Thực trạng thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

Chương 3: Thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

MG, các công trình nghiên cứu về trò chơi cụ thể như học thuyết của Ph.Siller,nhà giáo dục N.K.Crupxkai, nhà giáo I.A.Komenxki, Để có cái nhìn bao quát

và cụ thể về vấn đề nghiên cứu, tôi tổng hợp các xu hướng nghiên cứu trong vàngoài nước liên quan đến việc nghiên cứu thiết kế trò chơi như sau:

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

1.1.1.1 Nghiên cứu lí thuyết về trò chơi trẻ em

Tính theo thời gian học thuyết đầu tiên về trò chơi là học thuyết “sức dưthừa”của Ph.Siller và G.Spencer, ông là một nhà thơ Đức nổi tiếng và còn là mộttriết học Ông coi trò chơi là cơ sở của các loại hình nghệ thuật và trò chơi là mộthoạt động hết sức cần thiết của trẻ Trò chơi là con đường tích lũy những biểutượng cụ thể về thế giới xung quanh, các trò chơi phải vừa sức, mang tính chấttrực quan không gò bó trẻ

Những nhà giáo dục học tiến bộ của Nga K.D.Usinxky (1824 - 1870) vàE.Ichikhieva (1806 - 1944) đã xuất phát từ nhận thức duy vật về bản chất tròchơi, xem trò chơi là phương tiện giáo dục trẻ, công nhận khả năng sự cần thiếtphải có sự tổ chức hướng dẫn của người lớn đối với trẻ [17]

Nhà giáo I.A.Komenxki (1592 - 1670) Người tiệp Khắc: ông xem trò chơinhư một hoạt động hết sức cần thiết của trẻ, là phương tiện phát triển năng lực,trí tuệ Trò chơi còn là phương tiện, là con đường giúp trẻ xích lại gần nhau, tạoniềm vui chung cùng bạn bè Từ đó ông khuyên các bậc cha mẹ, cô giáo cần cóthái độ đúng mực trong việc hướng dẫn trẻ chơi nhằm phát huy vai trò tích cựccủa trò chơi đối với sự phát triển của trẻ.

Nhà giáo dục N.K.Crupxkai, bà cho rằng trò chơi là phương thức nhận biếtthế giới, là con đường dẫn dắt trẻ đi tìm chân lí, trẻ không chỉ học trong lúc học

mà còn học cả trong lúc chơi vì “chơi với trẻ vừa là học, vừa là lao động, vừa làhình thức giáo dục nghiêm túc ” Trò chơi là phương tiện nhận thức về thế giớixung quanh của trẻ [17]

Ngay từ thế kỉ XVII – XVIII những nhà giáo dục vĩ đại I.A.Komenxki(1592-1670), J.J Rutxô (1712 – 1778), G.Pestalogi (1746 – 1670) đã coi trò chơi

là một hoạt động hết sức cần thiết của trẻ Vì tuổi MG là thời kì phát triển cácgiác quan nên người lớn cần tạo điều kiện cho trẻ chơi, tiếp xúc với thế giớixung quanh và tri giác bằng các giác quan (nghe, nhìn, ngửi, sờ mó) với nhữnghành động cụ thể Nhà giáo dục học Xô Viết lỗi lạc N.K.Krupxkaia coi trò chơiđối với trẻ MG là học tập là lao động, là hình thức giáo dục nghiêm túc

Và cũng đã có rất nhiều các nhà tâm lí học khác ở phương tây như CatherinGarvery, Rubin và các cộng sự, Jones và reynold, Docket Sua cũng đã đặt tròchơi vào trung tâm của chương trình giáo dục mầm non

1.1.1.2 Nghiên cứu ứng dụng trò chơi vào quá trình giáo dục trẻ mầm non

Quan điểm sử dụng trò chơi vào mục đích học tập đã được khẳng định ngay

từ cuối thế kỉ XVIII trong khuynh hướng sư phạm tư sản tiến bộ xuất hiện ở Đứcvới các nhà sư phạm như I.B.Bazedora, X.G.Zalxama Các nhà giáo dục này sửdụng nhiều loại trò chơi khác nhau phù hợp đặc điểm lứa tuổi của trẻ nhằm làmcho trẻ chú ý hơn đến việc học

Nhà giáo dục người Nga cho rằng “Trẻ học vì là chơi, chơi để mà học, chơimang lại niềm vui cho trẻ” Khi trẻ phải chơi theo sự áp đặt của người lớn thì lúc

ấy trò chơi không còn là trò chơi theo ý nghĩa của nó nữa

Theo E.L.Uđanxova – nhà giáo dục Xô Viết, trong tác phẩm “Trò chơi dạyhọc cho trẻ em MG” đã cho rằng: “Nhờ sử dụng các trò chơi học tập (TCHT) màquá trình dạy học trở thành một hình thức vui chơi vừa sức và hấp dẫn đối với trẻ

MG, nhiệm vụ học tập được giải quyết trong quá trình chơi” Với quan niệm đótác giả đã đưa ra gần 200 TCHT phổ biến nhằm phát triển tiếng nói và dạy trẻhọc tính toán

Trên thế giới, nhiều nhà sư phạm nổi tiếng như F Phroebel, M Moontessori,

O Decroly, E.I Chikhieve, R.I Giukovxkaia, A.P Uxova, A.I Xôrôkina đãgiành nhiều tâm huyết cho việc soạn thảo ra các hệ thống TCHT có giá trị vàdùng chúng để giáo dục và dạy học cho trẻ MG và các hệ thống trò chơi ấy vẫncòn ý nghĩa giáo dục cho đến ngày nay [16]

Các nhà giáo dục có nhiều công trình nghiên cứu về trò chơi, theo họcthuyết trò chơi là phương tiện giáo dục và nó giữ vai trò quan trọng trong việcgiáo dục trí tuệ cho trẻ Cho nên cần được vui chơi dưới sự hướng dẫn củangười lớn Theo luận điểm của các nhà lý luận dạy học Xô Viết nổi tiếngMnskatlin và I.ta – Leener, trong trò chơi người lớn cần hướng dẫn cho trẻchơi theo lứa tuổi, không áp đặt trẻ Không chơi hộ trẻ, để trẻ tự chơi theo ýthức và sự hiểu biết của mình để trẻ tự làm chủ những điều mà chúng biết,làm giàu biểu tượng thiên nhiên

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Trước nhiệm vụ đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo củangành giáo dục, cùng với xu thế đổi mới các hoạt động giáo dục trong trườngmầm non theo hướng “tích hợp theo chủ đề”, “lấy trẻ làm trung tâm”, trongcác trường mầm non hiện nay đã thúc đẩy nhiều nhà tâm lí, giáo dục Việt Nam đisâu nghiên cứu về trò chơi và ứng dụng chúng trong công tác dạy học MG Nội

1.1.2.1 Nghiên cứu về sử dụng trò chơi trong giáo dục trẻ mầm non

Ở nước ta,vấn đề trò chơi nói chung và TCHT của trẻ MG được các nhà tâm

lí học và giáo dục học quan tâm nghiên cứu Nhóm tác giả Nguyễn Thạc,Nguyễn Ngọc Trâm, Trần Lan Hương đã sưu tầm và biên soạn từ chương trìnhgiáo dục sớm Kidsmart IBM “Tuyển tập các trò chơi phát triển cho trẻ MG”, bêncạnh các trò chơi là lời gợi ý mang tính chất gợi mở, tạo cơ hội cho cả cô và trẻcùng học cùng chơi Có thể nói đây là bước khởi đầu cho việc tổ chức trò chơitheo hướng mới, hòa nhập với các nước trong khu vực

Đinh Văn Vang cũng khẳng định vai trò rất quan trọng của trò chơi đối với

sự phát triển của trẻ “TCHT là phương tiện, con đường cơ bản để phát triển trítuệ cho trẻ mầm non ” [15]

Nguyễn Ánh Tuyết đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về trò chơi nóichung và TCHT nói riêng Tác giả đặc biệt quan tâm đến ý nghĩa phát triển củaTCHT Các nghiên cứu này còn chỉ ra việc lựa chọn trò chơi sao cho nội dungchơi, thao tác chơi phù hợp với lứa tuổi Tác giả đã khẳng định thế mạnh củaTCHT về phương diện phát triển trí tuệ, nhận thức về thế giới xung quanh mộtcách độc đáo ở trẻ Từ đó lĩnh hội các khái niệm, biểu tượng mới về thế giớixung quanh, có những kỹ năng phù hợp đối với đối tượng [3], [14]

Nguyễn Thị Hòa, Nguyễn Ánh Tuyết, Đinh Văn Vang đã làm rõ bản chất, ýnghĩa, vai trò của TCHT đối với trẻ TCHT là phương tiện, con đường cơ bản đểphát triển trí tuệ trẻ MG Bên cạnh đó còn khẳng định vai trò của TCHT đến sựphát triển các chức năng tâm lí của trẻ MG: giác quan, tư duy, tưởng tượng, trínhớ, chú ý, ngôn ngữ [3]

Ngoài ra còn một số luận văn, khóa luận, hàng loạt những công trình nghiêncứu về TCHT của trẻ MG trong dạy học theo hướng đổi mới được đăng tải trêncác báo, tạp chí nghiên cứu giáo dục, kỉ yếu, hội thảo và trên mạng Internet Một

số công trình nghiên cứu về trò chơi của trẻ mầm non như là hình thức, phươngtiện, biện pháp, phương pháp giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ

1.1.2.2 Nghiên cứu việc thiết kế và sử dụng trò chơi trong hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Có rất nhiều đề tài nghiên cứu đã thực hiện và có thể là đang thực hiệnnhững đề tài xoay quanh vấn đề này Bởi vấn đề nghiên cứu thiết kế trò chơikhông còn xa lạ gì với các nhà nghiên cứu, những nhà tâm lí học, Tuy nhiên,việc thiết kế đó có thật sự dựa vào trẻ, có thật sự đạt hiệu quả cao không thì điều

đó mới thực sự quan trọng Và mỗi đề tài, mỗi cá nhân nghiên cứu sẽ thu nhậnđược những kết quả khác nhau, có những điểm mới và những điểm kế thừa:Nguyễn Thiều Dạ Hương (2014) đã thiết kế một số TCHT và đưa ra cách sửdụng TCHT trong hoạt động khám phá môi trường xung quanh nhằm phát triểnkhả năng khái quát hóa cho trẻ 5 – 6 tuổi Tác giả đưa ra các cơ sở lí luận cũngnhư nghiên cứu về thực trạng vấn đề rất rõ ràng Và từ đó thiết kế hệ thống tròchơi cho trẻ cũng như đưa ra được cách sử dụng các trò chơi đó [4]

Trần Thị Huyền (2016) với đề tài “Thiết kế TCHT trên máy tính hướng dẫntrẻ mầm non khám phá TGĐV”, đã nêu rõ các cơ sở lí luận của vấn đề và thiết

kế một số trò chơi giúp trẻ khám phá TGĐV Công trình cũng đã đi sâu vào tìmhiểu cơ sở khoa học và nguyên tắc cũng như quy trình thiết kế TCHT [5]

Nguyễn Thị Thanh Tâm (2013) đã đưa ra mục tiêu nghiên cứu là tìm ra cơ sởkhoa học của quy trình thiết kế và sử dụng TCHT nhằm củng cố biểu tượng vềđộng vật cho trẻ 5 – 6 tuổi Tác giả đã đi sâu tìm hiểu về việc sử dụng TCHT chotrẻ mầm non qua việc khảo sát thực trạng, đưa ra nguyên tắc thiết kế và sử dụngTCHT, đồng thời đã thiết kế bộ trò chơi Tuy nhiên, tác giả chưa giải quyết trọnvẹn và thấu đáo các nhiệm vụ đã đề ra trong công trình nghiên cứu của mình Đó

là tác giả chưa đưa ra quy trình thiết kế và sử dụng TCHT một cách cụ thể, khoahọc giúp các giáo viên mầm non và các nhà sư phạm trong quá trình thực hiệnnhiệm vụ quan trọng này [13]

Tác giả Nguyễn Thị Hòa, trong cuốn “Phát huy tính tích cực nhận thức củatrẻ MG 5 – 6 tuổi trong TCHT”, cũng đã khẳng định về vai trò và tầm quan trọng

chức và một số biện phát nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ thôngqua TCHT ở trường mầm non Từ đó GV có thể ứng dụng việc thiết kế và sửdụng TCHT trong các hoạt động giáo dục, sao cho phù hợp với đặc điểm tâm –sinh lí của trẻ tại trường mầm non qua từng hoạt động cụ thể của trẻ.[2]

Như vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu về TCHT trong hoạt độngKPKH Tuy nhiên chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu việc thiết kế trò chơiKPKH về TGĐV cho trẻ 5 – 6 tuổi Đó là những tư liệu để chúng tôi kế thừa vàphát huy trong nghiên cứu của mình về việc thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV

1.2 LÍ LUẬN VỀ KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ THẾ GIỚI ĐỘNG VẬT CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI

1.2.1 Khái niệm “Khám phá khoa học”

1.2.1.1 Khám phá

Theo Vũ Cao Đàm (1998), khám phá là một hoạt động trong nghiên cứukhoa học nhằm nhận ra cái vốn có quy luật xã hội, vật thể, hiện tượng và nhận racái vốn có quy luật tự nhiên; Từ đó có thể tạo ra cái chưa từng có mới về nguyên

Trần Thị Ngọc Trâm và Nguyễn Thị Nga (2010) cho rằng: “Khoa học là kiếnthức, hiểu biết thế giới; là quá trình tìm hiểu, khám phá thế giới Khoa học vớitrẻ nhỏ là quá trình tìm hiểu, khám phá thế giới” [10]

Theo Bùi Phương Nga – Lương Việt Thái (2011): “Khoa học là những hìnhthức, những phương thức hiểu biết về thế giới xung quanh, giải đáp những câutrả lời về các sự vật, hiện tượng trong thế giơi tự nhiên.” [8]

Theo từ điển Giáo dục học của Nhà xuất bản từ điển Bách khoa, khoa học làlĩnh vực hoạt động của con người nhằm tạo ra và hệ thống hóa những tri thứckhách quan về thực tiễn, là một trong những hình thái ý thức xã hội bao gồm cảhoạt động để thu hái kiến thức mới lẫn cả kết quả của hoạt động ấy, tức là toàn

bộ những tri thức khách quan làm nên nền tảng của một bức tranh về thế giới Như vậy, khoa học được xác định là hệ thống tri thức tích cực có được thôngqua quá trình tìm tòi, phát hiện, khám phá thế giới xung quanh

1.2.1.3 Khái niệm Khám phá khoa học

Thuật ngữ KPKH thực sự được chính thức được sử dụng trong chươngtrình GDMN mới từ năm 2009, thay cho thuật ngữ Làm quen với môi trườngxung quanh ở các chương trình GDMN trước đó Theo đó, có nhiều quan điểmtiếp cận khác nhau về khái niệm này

Trong quyển “Các hoạt động KPKH của trẻ mầm non” thì hoạt động KPKH

là quá trình trẻ tích cực tham gia hoạt động thăm dò, tìm hiểu thế giới tự nhiên

Đó là quá trình quan sát, so sánh, phân loại, thử nghiệm, dự đoán, suy luận, thảoluận, giải quyết vấn đề, đưa ra quyết định,

Theo Hồ Thị Tường Vân thì hoạt động KPKH của trẻ mầm non là hoạtđộng nhận thức nhằm chiếm lĩnh hệ thống tri thức, là quá trình tim tòi, phát hiện,khám phá thế giới xung quanh bằng quan sát, so sánh, phân loại, thử nghiệm, dựđoán, suy luận, thảo luận, giải quyết vấn đề, đưa ra quyết định, kết luận tăng hiểubiết cá nhân

Có thể thấy rằng, hầu hết các cách tiệp cận tđều đề cập đến khái niệm KPKHvới các nội hàm như sau:

(1) KPKH là hình thức nghiên cứu về đối tượng nhằm tìm tòi những bảnchất vốn có và phát hiện ra cái mới của đối tượng bằng việc tích cực tìm tòi, thửnghiệm, khám phá thế giới xung quanh

(2) KPKH là hoạt động nhận thức của cá nhân nhằm phát hiện ra tri thức về

(3) KPKH là việc phát hiện, tìm ra những tri thức một cách tích cực, đúngđắn về những cái được ẩn giấu từ thế giới xung quanh.

(4) KPKH là hoạt động nhận thức của con người nhằm chiếm lĩnh hệ thốngtri thức một cách tích cực bằng cách tìm tòi, nghiên cứu, thử nghiệm và khámphá thế giới xung quanh

Như vậy, chúng tôi tiếp cận khái niệm này như sau: KPKH là quá trình tiếp nhận, chiếm lĩnh những tri thức được ẩn giấu bên trong lẫn bên ngoài của đối tượng, phát hiện ra tri thức mới trước đó có thể chưa biết đến bằng việc quan sát, so sánh, phân loại, thử nghiệm, dự đoán, suy luận, thảo luận, giải quyết vấn

đề, đưa ra quyết định, kết luận nhằm thỏa mãn nhu cầu nhận thức, khám phá thế giới xung quanh.

1.2.2 Đặc điểm khả năng khám phá khoa học của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Trẻ nhỏ có vai trò tích cực trong sự phát triển nhận thức của mình thông quatương tác qua lại tích cực giữa trẻ với môi trường vật chất và môi trường xã hộixung quanh Chất lượng của hoạt động nhận thức liên quan đến các thái độ nhậnthức và các kĩ năng nhận thức của trẻ Sự phát triển của quá trình nhận thức phụthuộc vào sự trưởng thành của trẻ, vào các kích thích và các trải nghiệm có trongmôi trường, vào các vấn đề mà trẻ tiếp xúc trực tiếp trong môi trường và vào cácvấn đề do người lớn tổ chức hướng dẫn [10, tr.9]

Do khả năng tập trung, chú ý của trẻ lâu hơn, bền vững hơn, ghi nhớ của trẻ

có chủ định hơn nên khả năng khám phá sự vật, hiện tượng ở trẻ cũng tốt hơnlàm cho khối lượng tri thức về sự vật, hiện tượng của trẻ ngày càng phong phú.Đây là cơ sở để trẻ có thể tiến hành các thao tác so sánh những điểm khác nhau

và giống nhau của một vài đối tượng, phân nhóm đối tượng theo một hay vài dấuhiệu rõ nét Nhờ vậy, khả năng tổng hợp và khái quát những dấu hiệu bên ngoàicủa sự vật, hiện tượng được trẻ thực hiện tương đối tốt

Ở lứa tuổi này, bên cạnh kiểu tư duy trực quan hình tượng đang phát triểnmạnh mẽ, còn xuất hiện kiểu tư duy trực quan sơ đồ Nhờ đó trẻ có thể khám phácác mối liên hệ phức tạp bên trong sự vật, hiện tượng và giữa nó với môi trường

xung quanh Hình thức tư duy mới này là bước đệm để chuyển từ kiểu tư duynày được thể hiện rõ khi trẻ biết sử dụng thành thạo vật thay thế trong trò chơi.

Ý thức của trẻ đã đạt được bước tiến mới nhờ sự phát triển tình cảm và vốn hiểubiết của trẻ ngày càng tăng Vì vậy, trẻ có khả năng và có nhu cầu muốn giảithích trạng thái xúc cảm, tình cảm riêng của mình với người khác và điều này đãlàm thay đổi một cách rõ nét quan hệ của trẻ với bạn và người lớn xung quanh.Trẻ đã biết đánh giá bạn qua xúc cảm, tình cảm, hành động cụ thể của chúng vàquan hệ tình bạn đã thể hiện tương đối rõ ở lứa tuổi này Do kinh nghiệm xã hội

mà trẻ tích lũy được ngày càng nhiều nên trẻ dần biết được trách nhiệm củachúng, có ý thức trong việc thực hiện nghĩa vụ và cố gắng thực hiện các hành vivăn minh trong các hoạt động và sinh hoạt

Tóm lại, bước sang giai đoạn 5-6 tuổi, khả năng nhận thức của trẻ MN đã cónhững bước tiến cao hơn so với các độ tuổi trước: Khả năng tập trung và bềnvững hơn, ghi nhớ có chủ định được hoàn thiện dần Tư duy trực quan hìnhtượng phát triển mạnh và chiếm ưu thế Vào cuối độ tuổi, ở trẻ bắt đầu xuất hiệnkiểu tư duy trực quan sơ đồ và những mầm mống đầu tiên của tư duy logic Khảnăng khám phá khoa học của trẻ MG 5-6 tuổi thể hiện cụ thể như sau: [1]

(1) Trẻ có thể quan sát nhiều đối tượng cùng một lúc; biết phối hợp các giácquan một cách thuần thục để tìm hiểu các đối tượng

(2) Trẻ có thể hiểu được các đặc điểm cơ bản, đặc trưng và sự cần thiết củacác SVHT trong tự nhiên và xã hội Trẻ biết được sự đa dạng, phong phú của cácSVHT xung quanh; biết sự thay đổi, sự phát triển và các liên hệ - quan hệ đơngiản giữa các SVHT

(3) Trẻ có khả năng so sánh sự khác và giống nhau của 2 hoặc nhiều đốitượng; phân hạng, phân nhóm các đối tượng xung quanh theo một vài dấu hiệutiêu biểu

(4) Trẻ có khả năng suy luận dựa vào vốn kinh nghiệm và biểu tượng trongđầu của trẻ rất tốt Trẻ hay hỏi các câu hỏi “Vì sao?”, “Từ đâu ra?” Trẻ 5 - 6 tuổi

(5) Bước đầu nắm được các bước tiến hành khám phá khoa học: dự đoán,

đề xuất và thực hiện các cách thức khám phá khoa học để thu thập thông tin, lậpbiểu đồ các kết luận và khái quát hóa Sử dụng thành thạo ngôn ngữ mạch lạc đểtrao đổi, giải thích, thể hiện kết quả khám phá

(6) Có thể làm một số thí nghiệm đơn giản do cô hướng dẫn và có thể giảithích theo nhiều cách khác nhau

(7) Có khả năng vận dụng điều đã biết vào cuộc sống xung quanh sâu vàrộng hơn lứa tuổi trước Trẻ biết thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ của mình, có ýthức đối với hành động văn hóa và hành vi văn minh trong cuộc sống

Từ đó, dựa vào kết quả mong đợi trong chương trình giáo dục mầm non mới

ta có thể thấy rõ ràng hơn các mốc khả năng KPKH về TGĐV của trẻ MG 5 – 6tuổi chẳng hạn trẻ có khả năng quan sát, so sánh, phân loại, phán đoán, chú ý,ghi nhớ có chủ định Khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề đơn giản theonhững cách khác nhau Có khả năng diễn đạt sự hiểu biết bằng các hành động,hình ảnh, lời nói, Ngoài ra trẻ có khả năng thể hiện các bài hát về con vật, môphỏng vận động, di chuyển, dáng điệu của con vật hoặc vẽ, xé, dán, nặn các convật,

1.2.3 Nội dung khám phá khoa học về thế giới động vật của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Nội dung của hoạt động KPKH của trẻ 5 – 6 tuổi nói chung và KPKH vềTGĐV nói riêng được thiết kế dựa trên các căn cứ: đặc điểm, dấu hiệu đặc trưng;

sự phong phú, đa dạng của sự vật hiện tượng, mối quan hệ của các sự vật hiệntượng với nhau và với môi trường sống; sự thay đổi và phát triển của chúng.Giáo viên cần căn cứ vào trình độ, khả năng hứng thú của trẻ và điều kiện hoàncảnh của trường để lựa chọn nội dung phù hợp cho trẻ khám phá

Để xác định nội dung hướng dẫn trẻ làm quen với động vật, giáo viên cầnhiểu được bản chất của đối tượng là động vật để khai thác các tri thức cần cungcấp cho trẻ Khi hướng dẫn trẻ làm quen với động vật, cần cho trẻ biết được các

dấu hiệu cơ bản của động vật với ý nghĩa là một cơ thể sống, như có khả năngvận động dinh dưỡng, hô hấp, sinh sản và phát triển Để thực hiện chức năngsống, các loại động vật đều có các bộ phận cơ thể với hình dáng bên ngoài, cấutạo khác nhau; các bộ phận cơ thể đều có liên quan đến cách vận động, ăn uống,nơi cư trú, sự thay đổi cuộc sống của nó trong năm và chịu ảnh hưởng của sựchăm sóc, bảo vệ của con người.

Nội dung hướng dẫn trẻ làm quen với động vật bao gồm những tri thức cóliên quan đến hiểu biết của trẻ về động vật, hướng đến sự phát triển nhận thức;các nguyên tắc hành vi của trẻ đối với tự nhiên, các chuẩn mực đạo đức trongquan hệ với động vật được thể hiện ở các hình thức tác động qua lại giữa conngười và động vật (biện pháp giúp đỡ, chăm sóc, bảo vệ) [9, tr.68]

Bên cạnh đó, nội dung KPKH về TGĐV của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi được thểhiện rõ trong Chương trình giáo dục mầm non hiện hành ở nước ta, cụ thể: [1]

(1) Đặc điểm, ích lợi và tác hại của con vật

(2) Quá trình phát triển của con vật; điều kiện sống của một số con vật

(3) So sánh sự khác nhau và giống nhau của một số con vật

(4) Phân loại con vật theo 2 - 3 dấu hiệu

(5) Quan sát, phán đoán mối liên hệ đơn giản giữa con vật với môi trường sống(6) Cách chăm sóc và bảo vệ con vật

Thông thường những nội dung này được thực hiện theo các chủ đề nhánh và

cụ thể hóa thành các đề tài là “Động vật nuôi trong gia đình”, “Động vật sốngtrong rừng”, “Động vật sống dưới nước”, “Một số côn trùng – chim” TheoChương trình đổi mới hiện nay, việc xác định các chủ đề nhánh thường diễn ralinh hoạt, không nhất thiết phải theo gợi ý của chương trình Dựa vào nhu cầu,hứng thú của trẻ, những hiện tượng xảy ra xung quanh trẻ, gần với hoạt động

cho riêng mình Tuy nhiên các chủ đề nhánh phải hướng đến việc thực hiện nộidung của chủ đề động vật Thời gian thực hiện mỗi chủ đề là một tuần và việclựa chọn nội dung tùy thuộc vào tình hình thực tế ở địa phương, khả năng KPKHcủa trẻ và các nội dung trên phải được lồng ghép trong nhiều hình thức hoạtđộng khác nhau.

Bắt đầu từ lứa tuổi mẫu giáo lớn, trẻ có thể lĩnh hội tri thức về sự thích ứngcủa động vật với điều kiện sống: cách thức bảo vệ có liên quan đến đặc điểm nơi

cư trú Có thể hướng dẫn trẻ làm quen với các cách thức tự bảo vệ của động vậtnhư thay đổi màu sắc, xù lông tức giận, giao chiến Trẻ mẫu giáo thường khôngbiết đầy đủ và đúng về mối quan hệ của động vật với môi trường sống, về sựthích ứng của chúng với điều kiện sống, về nơi ở của động vật, không biết lợi íchcủa một số động vật Hứng thú của trẻ với động vật thường không sâu sắc, chúngchỉ chú ý tới đặc điểm nổi bật bên ngoài, không có khả năng chú ý và quan sátlâu, Vì vậy, việc hướng dẫn trẻ làm quen với động vật cần chú ý lựa chọn nộidung nhằm làm chính xác hóa, bổ sung, mở rộng tri thức về động vật, hình thành

ở trẻ sự hứng thú, sự chú ý và thái độ đúng đối với động vật

1.2.4 Hình thức khám phá khoa học về thế giới động vật của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Việc cho trẻ KPKH về môi trường xung quanh nói chung và KPKH vềTGĐV nói riêng để phát huy hiệu quả thì có rất nhiều hình thức để tổ chức chotrẻ ở trường mầm non Mỗi một hình thức hoạt động có đặc trưng và ưu thếriêng Ở trường mầm non, trẻ được tìm hiểu, khám phá TGĐV thông qua nhiềuhình thức khác nhau như: Giờ học, hoạt động vui chơi, lao động trong thiênnhiên, tham quan, sinh hoạt hằng ngày, trong các dịp lễ hội Trong đó hoạt độnghọc tập là hình thức quan trọng để trẻ khám phá động vật một cách có hệ thống,sâu sắc và toàn diện

1.2.4.1 Hoạt động học tập (giờ học)

Như chúng ta đã biết thì cho trẻ KPKH về TGĐV trong giờ học làm quen với

thành tri thức cho trẻ theo một trình tự Bởi giờ học được tổ chức theo nhữngthời gian nhất định và được lập kế hoạch trước dựa trên chương trình chăm sóc

và giáo dục trẻ ở trường mầm non Trong giờ học đòi hỏi trẻ phải tập trung chú

ý Đặc biệt giờ học làm quen với môi trường xung quanh, trong các giờ học nàythì biểu tượng động vật được cung cấp và hình thành cho trẻ một cách hệ thống.Trong chủ đề TGĐV, giáo viên có thể lựa chọn các đề tài chẳng hạn: Phân biệtđặc điểm và các bộ phận chính của con vật, trò chuyện về các con vật xungquanh bé, tìm hiểu về ích lợi của động vật và môi trường sống của nó Trongmỗi giờ học thì giáo viên cũng có thể tổ chức một số trò chơi tương ứng cho trẻnhằm củng cố tri thức, khắc sâu biểu tượng động vật cho trẻ

Trong giờ học, trẻ được đặt ở vị trí trung tâm, là chủ thể của quá trình chiếmlĩnh tri thức, còn giáo viên giữ vị trí là người điều khiển quá trình hình thànhnhân cách trẻ, tạo điều kiện cho trẻ hoạt động tích cực

1.2.4.2 Hoạt động vui chơi

Hoạt động vui chơi là chủ đạo ở lứa tuổi MG nên nó có ý nghĩa lớn đối vớihoạt động nhận thức của trẻ nói chung và việc tổ hoạt động KPKH nói riêng.Hoạt động vui chơi tạo điều kiện cho trẻ khám phá các đặc điểm, môi trườngsống và lợi ích của động vật hay trẻ vận dụng tri thức về TGĐV vào quá trìnhchơi góp phần củng cố các kĩ năng nhận thức, lao động ở trẻ Trong khi chơi trẻthể hiện được tính tích cực, sáng tạo và thỏa mãn nhu cầu nhận thức của mình

Từ đó củng cố và mở rộng tri thức của trẻ về môi trường tự nhiên hình thànhbiểu tượng chính xác, phong phú và khái niệm sơ đẳng cho trẻ

1.2.4.3 Hoạt động ngoài trời

Hoạt động ngoài trời là hình thức giúp trẻ KPKH về môi trường xung quanhmột cách đầy đủ và thích hợp, phát huy tính tích cực nhận thức, chủ động, sángtạo nhất Hoạt động ngoài trời là một trong những hình thức giáo dục đem lại

có thể làm quen với các loại động vật nuôi trong vườn trường, các loại côn trùng,các loại chim, cá ; củng cố tri thức về đặc điểm cấu tạo và mối quan hệ của nóvới môi trường tự nhiên và con người; tìm kiếm, phát hiện trạng thái và sự thayđổi của nó trong các thời điểm khác nhau với các thời tiết khác nhau Hoạt độngnày tạo ra sự hứng thú, thỏa mãn khi được tiếp xúc với môi trường tự nhiên vàgiao tiếp thỏa mái giữa trẻ với nhau.

1.2.4.4 Hoạt động tham quan

Ở ngoài môi trường tự nhiên, với các hoạt động lí thú và tích cực đã hấp dẫntrẻ tự mình khám phá, tìm tòi, thử nghiệm Trong thời gian tham quan trẻ có thểquan sát các sự vật, hiện tượng thiên nhiên, những thay đổi diễn ra trong môitrường sống, quan sát người lớn tác động vào môi trường và cải tạo nó đáp ứngnhu cầu cuộc sống Trẻ sẽ phát huy các năng lực nhận thức của bản thân, tự mìnhtiếp nhận tri thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên, rèn luyện cho trẻ các kĩ năngnhận thức như quan sát, so sánh, phán đoán, đo lường, đồng thời giúp trẻ tăngcường sức khỏe và thể lực Trẻ có cơ hội xem xét và quan sát động vật trong môitrường sống thực của chúng với những đặc điểm nổi bật của nó Hình thức nàyrất phù hợp với đặc điểm tâm lý của trẻ nó giúp hình thành ở trẻ những ấn tượng

và cảm xúc tích cực, tạo điều kiện cho việc giáo dục tình cảm gần gũi, gắn bóvới thiên nhiên và cuộc sống xung quanh

1.2.4.5 Hoạt động lao động

Ngay từ nhỏ trẻ đã quan tâm đến lao động của người lớn nhằm thỏa mãnmong muốn được tìm hiểu, khám phá và trải nghiệm KPKH về TGĐV ở hìnhthức này giúp trẻ rèn luyện được kĩ năng, thái độ tích cực đối với sự vật, hiệntượng đồng thời trẻ có cơ hội được thể hiện và rèn luyện các phẩm chất nhâncách quan trọng của người lao động ở hình thức này trẻ tham gia lao động chămsóc động vật ở góc thiên nhiên, sân, vườn trường chẳng hạn cho cá, chim, gà ăn,uống; lau bể cá,

Các hình thức trên đều nhằm đạt được mục đích chung, tuy nhiên mỗi hìnhthức có một vai trò, chức năng riêng và nó có những ưu điểm và mặt hạn chếnhất định Do đó mà giáo viên cần phải nắm vững và kết hợp các hình thức trênsao cho nhịp nhàng, cân đối, hỗ trợ cho nhau nhằm phát triển ưu điểm và hạn chếnhược điểm trong quá trình tổ chức cho trẻ MG 5 – 6 tuổi KPKH về TGĐV.

1.2.5 Ý nghĩa của việc cho trẻ MG 5 – 6 tuổi khám phá khoa học về thế giới động vật

Động vật giữ vị trí rất quan trọng trong môi trường tự nhiên hữu sinh Nó lànguồn nguyên liệu quý giá để tạo ra các sản phẩm công nghiệp, dược liệu, thựcphẩm và các giá trị vật chất khác để thỏa mãn nhu cầu của con người Động vậtcòn là một trong những nhân tố để tạo ra sự cân bằng sinh thái trong môi trường

tự nhiên Thế giới động vật được sử dụng trong nghiên cứu khoa học, văn hóa vàcác mục đích tự nhiên khác Con người có vai trò rất lớn trong việc duy trì sốlượng và sự đa dạng động vật Do vậy, con người cần có tri thức về động vật.Những tri thức đầu tiên đơn giản về tự nhiên hữu sinh nói chung và động vậtnói riêng được con người tiếp thu từ nhỏ Ở trường mầm non, quá trình nhậnthức và tích lũy kinh nghiệm về động vật của trẻ được tiến hành một cách có hệthống nhằm giải quyết hàng loạt các nhiệm vụ giáo dục và giáo dưỡng quantrọng Tổ chức cho trẻ quan sát động vật nuôi trong góc tự nhiên, vườn trường,tham quan trang trại, công viên, chăm sóc động vật, làm đồ chơi, TCHT là cácbiện pháp giáo dục được thực hiện ở trường mầm non

Trong quá trình hướng dẫn trẻ làm quen với động vật, các nhà giáo dụckhông chỉ giúp trẻ lĩnh hội tri thức về nó, mà còn dạy trẻ cách quan tâm, chămsóc chúng Việc kích thích trẻ mọi lứa tuổi hứng thú và yêu thích động vật nhằmgiáo dục thái độ đúng cho trẻ đối với động vật và phát triển ở chúng những tìnhcảm đạo đức thẩm mĩ nhằm tạo ra động cơ hành động tích cực ở trẻ trong quan

hệ với động vật (giúp đỡ, bảo vệ, quan tâm, chăm sóc, )

Môi trường tự nhiên tác động trực tiếp và thường xuyên đến trẻ, kích thích

nghiệm còn hạn chế của trẻ về tự nhiên đã ảnh hưởng đến việc giáo dục thái độđúng cho trẻ đối với các yếu tố tự nhiên Để tri thức về tự nhiên trở thành điềukiện phát triển mối quan hệ và ảnh hưởng qua lại của các xúc cảm, tình cảm vàhành vi đạo đức của trẻ thì cần có sự giúp đỡ của các nhà giáo dục Nếu cùngmột lúc với việc quan sát khía cạnh thẩm mĩ của đối tượng, giáo viên đưa ra cácyêu cầu về hành vi đạo đức thì sự đánh giá về đạo đức và thẩm mĩ được kết hợp

và thống nhất hình thành các chuẩn đạo đức thẩm mĩ Theo mức độ lĩnh hội củatrẻ, có thể đánh giá mức độ hình thành tình cảm đạo đức và tình yêu thiên nhiên

ở trẻ Làm thế nào để thái độ xúc cảm đối với tự nhiên được phát triển thành tìnhcảm đạo đức thẩm mĩ? Làm sao cho hứng thú và tình yêu động vật biến thànhhành động thực tế? Làm thế nào để giáo dục trẻ hứng thú với tất cả các đối tượng

là động vật (không chỉ các đối tượng hấp dẫn, dễ tiếp xúc như chó, mèo, chim,thỏ, mà cả các đối tượng không hấp dẫn như ếch, nhái, ruồi )? Đó là vấn đề

mà chúng ta cần quan tâm trong quá trình hướng dẫn trẻ làm quen với động vật.Động vật chính là một bộ phận của môi trường xung quanh mà trẻ cần được tìmhiểu và khám phá Làm quen với động vật là hoạt động mà trẻ được tiếp xúc, tìmhiểu, khám phá để thỏa mãn nhu cầu, khát khao, hiểu biết của trẻ, để từ đó cóthái độ, hành động tích cực, phù hợp để tác động vào chúng

Qua quá trình khám phá về các sự vật, hiện tượng xung quanh, trẻ được trựctiếp tiếp xúc với các đối tượng, điều đó làm thõa mãn tính tò mò, lòng ham hiểubiết, kích thích và nuôi dưỡng hứng thú của trẻ, mở cho trẻ cánh cửa bước vàothế giới rộng lớn hơn Thông qua hoạt động này, trẻ được trực tiếp thao tác, hànhđộng, hoạt động với đối tượng, trẻ được thử và sai, được sử dụng các giác quan

để khám phá nhờ đó mà các quá trình tâm lí: cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy,ngôn ngữ, tưởng tượng được rèn luyện, phát triển KPKH về TGĐV góp phầnhình thành ở trẻ những biểu tượng đúng đắn về các loài động vật như tên gọi,đặc điểm, thuộc tính, tính chất và mối liên hệ Hoạt động này đặt ra nhiềunhiệm vụ nhận thức đòi hỏi trẻ phải giải quyết Trẻ phải suy nghĩ tìm lời giảiđáp, tìm phương án giải quyết Do đó tính độc lập, chủ động, tích cực, tự giác,

sáng tạo của trẻ phát triển Bên cạnh đó, hệ thống kiến thức đúng đắn về TGĐVgiúp trẻ hoạt động có hiệu quả trong các trò chơi, hoạt động tạo hình, lĩnh hộicác biểu tượng toán sơ đẳng Và chính những đặc điểm, tính chất, các mối liên

hệ và sự phát triển của các động vật mà trẻ thu nhận được là cơ sở cho nhữngkiến thức khoa học sau này trẻ sẽ tiếp thu ở trường phổ thông

1.3 LÍ LUẬN VỀ THIẾT KẾ TRÒ CHƠI KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ THẾ GIỚI ĐỘNG VẬT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI

1.3.1 Trò chơi khám phá khoa học về thế giới động vật của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

1.3.1.1 Khái niệm

Chơi là hoạt động rất tự nhiên trong cuộc sống của mọi người, nó đặc biệtquan trọng đối với sự phát triển của đứa trẻ Đối với trẻ lứa tuổi MG, chơi là hoạtđộng chủ đạo đối với sự phát triển, nó chi phối toàn bộ đời sống tâm lí của trẻ vàcác dạng hoạt động khác

Trong tác phẩm “Về phạm trù chơi trong giáo dục học mầm non” của Đặng

Thành Hưng thì chơi và hoạt động chơi là phạm trù rộng lớn, cần được giải thíchtrên nguyên tắc tiến hóa, nó là một dạng hoạt động của sinh vật Ở người chơi làmột hoạt động ngày càng được xã hội hóa

Trong từ điển tiếng Việt xuất bản năm 1992, chữ “trò” được hiểu là một hìnhthức mua vui bày ra trước mặt mọi người Chữ “chơi” là một từ chung để chỉ cáchoạt động lúc nhàn rỗi, ngoài giờ làm việc nhằm mục đích giải trí là chính Từ

đó trò chơi được hiểu là những hoạt động làm thỏa mãn nhu cầu của con người,trước hết là vui chơi, giải trí Trò chơi theo nghĩa rộng nhất của nó là sự giải trí,thỏa mãn nhu cầu tinh thần Nó cũng là một dạng hoạt động sống của con ngườitương ứng với lao động, chính trị - xã hội và học tập

Theo từ điển Tâm lý học “Trò chơi là hình thức hoạt động trong các tìnhhuống có điều kiện, hướng tới việc tái tạo và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội được

ấn định trong các biện pháp thực hiện các hành động có đối tượng mà xã hội đã

Tác giả Lê Vũ cho rằng: “Trò chơi là một hoạt động vui chơi chứa đựng mộtchủ đề, một nội dung nhất định, có những quy định bắt buộc người tham gia phảituân theo”.

Từ những cách hiểu trên, chúng tôi thống nhất với quan điểm cho rằng:

Trò chơi là hình thức vật chất của chơi, hoạt động chơi mang tính chất xã hội Trò chơi chính là một kiểu phổ biến của chơi Nó chính là chơi có luật, có quy định rõ ràng, kết quả và yêu cầu của hoạt động có tính cạnh tranh thách thức đối với người tham gia.

Ở giới hạn của đề tài này, chúng tôi xem trò chơi KPKH là một dạng TCHThướng tới các nội dung KPKH của trẻ MN TCHT thực chất là một trò chơi cóđịnh hướng đối với sự phát triển trí tuệ của trẻ MG The E.I.Chikhieva “Trò chơi

đó được gọi là TCHT hay trò chơi dạy học là vì trò chơi đó gắn liền với một mụcđích dạy học nhất định và đòi hỏi cần phải có tài liệu dạy học phù hợp kèm theo”[2] Còn P.G.Xamarucova cho rằng, loại trò chơi được xem là TCHT “đó lànhững trò chơi có nhiệm vụ chủ yếu là giáo dục và phát triển trí tuệ cho trẻ em”

Như vậy, có thể nói rằng “Trò chơi KPKH về TGĐV thuộc nhóm trò chơi có luật, thường do người lớn nghĩ ra cho trẻ chơi và dùng nó vào mục đích giáo dục nhằm hướng tới việc phát triển hoạt động trí tuệ và làm giàu vốn biểu tượng TGĐV cho trẻ”.

1.3.1.2 Cấu trúc

Với quan niệm trò chơi KPKH là một dạng TCHT nhằm hướng tới các nộidung KPKH cho trẻ mầm non, chúng tôi tiếp cận cấu trúc trò chơi KPKH cho trẻmầm non như sau:

Trò chơi KPKH được quy định rõ ràng bởi luật chơi, do người lớn nghĩ ra vànhằm mục đích giáo dục trí tuệ, nhân cách cho trẻ Tên gọi của mỗi trò chơithường phản ánh nội dung chơi và khơi dậy hứng thú của trẻ với trò chơi Trongtrò chơi KPKH vị thế của mỗi trẻ tham gia trò chơi đều như nhau Các hoạt động

và mối quan hệ của những người chơi được chỉ đạo bởi các luật lệ của trò chơiKPKH trò chơi KPKH được tổ chức trong các hoạt động KPKH của trẻ mầm

non, nhằm mục đích huy động trí óc của trẻ làm việc thực sự trong khi giải quyếtnhiệm vụ nhận thức, phát triển trí thông minh.

Xét về cấu trúc thì trò chơi KPKH bao giờ cũng có một cấu trúc rõ ràng vàxác định khác hẳn với các dạng trò chơi khác và sự luyện tập Cấu trúc của mộttrò chơi KPKH gồm ba thành tố gắn bó chặt chẽ với nhau và cũng nằm trongmột khối thống nhất đó là nhiệm vụ nhận thức, các hành động chơi và luật chơi

Nhiệm vụ nhận thức: Là những nội dung có tính chất như là một bài toán mà

trẻ phải dựa trên các điều kiện đã cho để giải quyết Nhiệm vụ chơi kích thíchhứng thú của trẻ tích cực vào nguyện vọng chơi Mỗi một trò chơi KPKH có mộtnhiệm vụ nhận thức của mình, chính điều đó làm cho trò chơi này khác hẳn tròchơi kia

Hành động chơi: Chính là những động tác mà trẻ phải làm trong lúc chơi, và

nó chính là thành phần quan trọng của trò chơi KPKH nhằm giúp trẻ giải quyếtcác nhiệm vụ nhận thức đặt ra trong trò chơi Các hành động chơi là thành phầnchính của trò chơi KPKH, thiếu chúng thì không còn là trò chơi nữa Hành độngchơi phụ thuộc vào luật chơi Những hành động ấy càng phong phú, càng đadạng thì càng thu hút được sự tham gia của trẻ và làm cho bản thân của trò chơicàng lí thú, hấp dẫn hơn

Luật chơi còn gọi là quy tắc chơi là yếu tố cơ bản của trò chơi KPKH, nó

quy định người chơi phải làm gì, làm như thế nào trong một trò chơi Luật chơiquyết định trò chơi, nếu phá vỡ chúng thì trò chơi KPKH cũng bị phá vỡ theo.Việc trẻ lĩnh hội các luật chơi tuân theo các luật chơi đó có tác dụng giáo dụctính độc lập, khả năng tự kiểm tra và kiểm tra trong khi chơi

Nhiệm vụ chơi, hành động chơi và luật chơi có mối quan hệ chặt chẽ, trong

đó nhiệm vụ chơi có vai trò quyết định Nó xác định đặc điểm hành động chơi vàluật chơi Nhiệm vụ nhận thức và hành động chơi làm thành nội dung chơi Luậtchơi quyết định hành động chơi và qua đó giải quyết nhiệm vụ nhận thức Thiếu

dù một trong ba thành tố thì trò chơi KPKH không thể tiến hành được

Trò chơi vận động

Trò chơi dân gian

Trò chơi dân gian

Trò chơi sáng tạo

Trò chơi ĐVTCĐ Trò chơi đóng kịch Trò chơi lắp ghép - xây

dựng

Trò chơi lắp ghép - xây dựng

Trò chơi KPKH bao giờ cũng có một kết quả nhất định, đó là lúc kết thúc tròchơi, trẻ hoàn thành một nhiệm vụ nhận thức nào đó mà trò chơi yêu cầu Đốivới trẻ em thì kết quả chơi thường là thỏa mãn nhu cầu nhận thức cũng như nhucầu chơi, khuyến khích tích cực trẻ tham gia vào trò chơi tiếp theo, còn đối với

cô giáo thì trò chơi luôn là chỉ tiêu về mức độ thành công khi giải quyết nhiệm

vụ học tập của trẻ

Trong trò chơi KPKH luôn tồn tại mối quan hệ qua lại giữa cô với trẻ và giữatrẻ với nhau, quan hệ này do nhiệm vụ, hành động chơi và luật chơi quy định cụthể Cô giáo có thể là người tổ chức cho trẻ chơi, cũng có thể là người bạn thamgia cùng với trẻ và đây cũng là một đặc thù của trò chơi KPKH

1.3.1.3 Phân loại

Trò chơi của trẻ MG rất phong phú và đa dạng Hiện nay đang tồn tại nhiềucách phân loại trò chơi trẻ em khác nhau Chúng tôi đề cập đến cách phân loạitrong chương trình giáo dục MG hiện hành ở nước ta, trò chơi của trẻ MG gồm:

Sơ đồ 1.1 Phân loại trò chơi theo chương trình giáo dục MG hiện hành.

Ở phạm vi nghiên cứu của đề tài này, chúng tôi xác định trò chơi KPKH vềTGĐV là TCHT và thống nhất sử dụng hệ thống phân loại trò chơi này Trênthực tế vẫn chưa có một ý kiến thống nhất cách phân loại TCHT Do đó, các nhànghiên cứu về TCHT cũng đưa ra nhiều cách để phân loại, mỗi cách dựa theomột điểm tựa nhất định

Các nhà sư phạm Liên Xô (P.G.Xamarukova, A.K.Bondarenko,D.V.Menddzererriskav, E.N.Udalsova) chia TCHT theo phương tiện tổ chức.Theo cách phân loại này TCHT gồm ba nhóm chính, đó là:

(1) Trò chơi với vật thật: Trong những trò chơi này trẻ sử dụng quả, lá, cây,

hoa, hạt, đồ dùng, đồ chơi, Những trò chơi này không chỉ củng cố, bổ sungkiến thức mà còn góp phần rèn luyện các giác quan cho trẻ thông qua việc tiếpxúc trực tiếp với vật thật Các trò chơi thuộc loại này bao gồm: Cái gì biến mất;Thêm bớt; Cái túi kì lạ; Tìm cây qua lá; Tìm lá cho hoa; Xếp nhanh thành nhóm

(2) Trò chơi với tranh ảnh, mô hình: Có thể sử dụng tranh ảnh các cỡ, mô

hình bằng bía, gỗ, nhựa, bông, các con giống; các bộ lô tô, ; đôminô; tú lơ khơ

in hình các đối tượng như động vật, đồ vật ; các quyển vở in hình vẽ các loại.Loại trò chơi với tranh, ảnh, mô hình được sử dụng rộng rãi nhất vì tính đa dạngcủa đồ chơi Việc chuẩn bị đồ chơi không quá tốn kém và một số loại có thể sửdụng nhiều lần Các trò chơi với tranh, ảnh, mô hình phổ biến như: Cái gì biếnmất; Thêm bớt; Nối hình; Ghép hình; Lô tô; Xếp tranh theo đúng thứ tự; Ai sai,

ai đúng

(3) Trò chơi dùng lời nói: Những trò chơi này không sử dụng bất cứ một

loại đồ chơi nào và có thể áp dụng cho nhiều nội dung khác nhau Các trò chơiphổ biến như: Đúng – sai; Nói thật nhanh; Kể đủ ba thứ; Bắt chước tiếng kêu,

Ngoài cách phân loại nêu trên, TCHT còn có thể chia thành các nhóm dựa trên nội dung cơ bản mà trò chơi có thể giải quyết Theo cách này có:

(1) Những trò chơi củng cố, nhận biết các đối tượng cụ thể: Nội dung vàcác hành động chơi hướng vào việc củng cố một biểu tượng cụ thể nào đó: ghéphình, ghép tranh cắt rời; Xếp tranh theo đúng thứ tự; Hãy đánh dấu đúng

(2) Những trò chơi củng cố sự nhận biết, phân biệt các đối tượng: Nội dung

và các hành động chơi được hướng tới việc củng cố hai hay nhiều đối tượngcùng một lúc và phân biệt chúng theo các dấu hiệu, đặc điểm rõ nét Các trò chơithuộc loại này rất phong phú: Cái gì biến mất; Thêm bớt; Cái túi kỳ lạ; Tìm câyqua lá; Lôtô; Đôminô; Tìm nhà; Nối hình; Nối thật nhanh; Bắt chước tiếng kêu.(3) Những trò chơi rèn luyện khả năng phân nhóm đối tượng: Những tròchơi này hướng tới việc củng cố đặc điểm chung của các nhóm đối tượng vàphân nhóm chúng theo các dấu hiệu khác nhau, đó là các trò chơi: Xếp nhanhthành các nhóm; Xếp lôtô theo nhóm; Tìm nhà; Nối hình; Thi xem đội nàonhanh; Kể đủ ba thứ,

Dựa trên nhiệm vụ học tập được đưa vào trò chơi:

(1) TCHT nhằm cung cấp biểu tượng, tri thức mới

(2) TCHT nhằm củng cố tri thức, biểu tượng đã học

Dựa trên ý nghĩa của trò chơi đối với sự phát triển của trẻ:

(1) TCHT nhằm rèn luyện sự nhạy bén của các giác quan Phát triển ócquan sát và khả năng định hướng trong không gian và thời gian cho trẻ

(2) TCHT nhằm cung cấp biểu tượng, tri thức mới và củng cố biểu tượng trithức đã biết

(3) TC rèn luyện các thao tác tư duy, óc sáng tạo

(4) TC nhằm phát triển ngôn ngữ

(5) TC nhằm rèn luyện khả năng tập trung chú ý và nỗ lực ý chí của trẻ.Như vậy, có thể thấy có rất là nhiều cách phân loại TCHT Tuy nhiên, tronggiới hạn của đề tài khóa luận này, chúng tôi phân loại trò chơi KPKH dựa trêncác nội dung cơ bản trong chủ đề TGĐV:

(1) Nhóm trò chơi củng cố tri thức về tên gọi

(2) Nhóm trò chơi tri thức về đặc điểm bên ngoài của đối tượng

(3) Nhóm trò chơi về nhu cầu, môi trường sống của động vật

(4) Nhóm trò chơi về lợi ích và tác hại của động vật

(5) Nhóm trò chơi về sự phát triển, chăm sóc và bảo vệ

(6) Nhóm trò chơi về sự phân loại các động vật

1.3.2 Vai trò của trò chơi đối với hoạt động khám phá khoa học về thế giới động vật của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Ở lứa tuổi MG, hoạt động vui chơi đóng vai trò chủ đạo, vui chơi có vai tròquan trọng đối với sự phát triển của trẻ Thông qua chơi, trẻ có nhiều cơ hội đểtiếp xúc, bộc lộ khả năng tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh, qua đó kíchthích tính tò mò, óc quan sát, năng lực phán đoán, tư duy Trẻ học mà chơi, chơi

mà học, qua chơi việc học của trẻ trở nên nhẹ nhàng và đạt hiệu quả cao hơn.Hoạt động vui chơi có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành tính chủ định của cácquá trình tâm lý ở trẻ Bản thân trò chơi buộc trẻ phải tập trung vào một số đốitượng được đưa vào trò chơi và nội dung của chủ đề chơi Nếu trẻ không chú ý

và không nhớ được những điều kiện của trò chơi thì nó sẽ hành động lung tung

và không được bạn cùng chơi chấp nhận Cho nên để trò chơi được thành côngbuộc trẻ phải tập trung chú ý và ghi nhớ có mục đích

Qua vui chơi không những hình thành cho trẻ óc sáng tạo, phát triển ngônngữ và tăng cường khả năng nhận thức mà còn giúp trẻ thể hiện năng lực, kỹnăng, tình cảm, nguyện vọng và mối liên hệ với những người xung quanh Chỉkhi trẻ chơi trẻ mới tích cực tìm hiểu sự vật để thỏa mãn nhu cầu nhận thức.Chơi là một cách để trẻ học, là con đường để giúp trẻ lớn lên và phát triển nhâncách toàn diện Vui chơi của trẻ là một hoạt động phản ánh sáng tạo độc đáo,thực hiện tác động qua lại giữa trẻ với trẻ, trẻ với môi trường xung quanh; trongvui chơi thì trẻ nhận thức được thế giới xung quanh, khi chơi các trò chơi trẻ lĩnhhội kinh nghiệm xã hội của người lớn một cách tự nhiên, lĩnh hội những kiếnthức, những kỹ năng, kỹ xảo, những phương thức hành động, những chuẩn mựcđạo đức, những nguyên tắc sống Trong vui chơi trẻ hoạt động tự lực, tự nguyện

và tự tin;

Trò chơi là một hình thức sinh hoạt tập thể độc đáo, giúp cho trẻ gần gũinhau và củng cố thêm tình bạn của trẻ Qua trò chơi trẻ được trao dồi nhữngphẩm chất như lòng dũng cảm, tính thật thà, tinh thần chủ động, tính kiên nhẫn,tinh thần chịu đựng gian khổ Trò chơi còn là phương tiện giáo dục thể lực, sựnhanh nhạy hoạt bát trong vận động, tinh thần đoàn kết và tính đồng đội cao ởtrẻ Khi chơi trò chơi trẻ thấy mình như đang được vui chơi nên rất hào hứng vàsôi nổi, nhưng thực chất là trẻ đang lĩnh hội được kiến thức mà cô cung cấp chotrẻ một cách tích cực và nhanh nhất

Tóm lại, vui chơi là một trong những nhu cầu đầu tiên của trẻ, trò chơi cómột ý nghĩa vô cùng to lớn trong quá trình giáo dục, trò chơi nuôi dưỡng tâmhồn trẻ mà không có gì thay thế được Trẻ muốn chơi và thích chơi Thông quavui chơi trẻ được phát triển toàn diện về mọi mặt: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ,

tổ chức các trò chơi giúp trẻ KPKH về TGĐV một cách chính xác và phong phú,tạo điều kiện cho trẻ có dịp so sánh, nhận xét sự giống và khác nhau giữa 2 convật theo những dấu hiệu Biết phân nhóm các con vật theo các dấu hiệu đặc trưng

về cấu tạo, sinh sản, thức ăn và nơi sống Giúp trẻ biết mối quan hệ giữa cấu tạovới môi trường sống với vận động hoặc cách kiếm ăn của một số con vật nuôi

Từ đó phát triển óc quan sát, tính ham hiểu biết, trẻ có suy nghĩ mạch lạc, khôngtùy tiện, không tản mạn, trẻ yêu quý con vật, mong muốn được chăm sóc nuôi vàmột số kỹ năng, thói quen chăm sóc, bảo vệ vật nuôi Từ đó giúp trẻ lĩnh hộikiểu tư duy logic để trẻ chuẩn bị vốn kiến thức tốt Đó là điều kiện vô cùng quantrọng, làm cơ sở, là tiền đề cho bước nhận thức cao hơn theo suốt trẻ trong cáccấp học sau này

Qua quá trình trẻ KPKH về TGĐV có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trìnhtiếp xúc và hoạt động của trẻ dần dần mở rộng sự hiểu biết về TGĐV, có nhu cầukhám phá về hình dáng, kích thước, lợi ích, môi trường sống, Trong TGĐV cónhóm động vật sống trên trời, dưới đất, nhóm động vật sống dưới nước haynhóm con vật có 2 cánh, đẻ trứng, nhóm động vật có 4 chân, đẻ con, nhómđộng vật có vây, càng Tất cả những hiểu biết đó giúp trẻ tri giác được trongcuộc sống hằng ngày Mặt khác, khi trẻ tham gia vào trò chơi thì những biểutượng về TGĐV giúp trẻ hình thành về mặt trí tuệ như: cảm giác, tri giác, trí nhớ,

tư duy, ngôn ngữ đồng thời phát triển khả năng chú ý, ghi nhớ có chủ định Trò chơi KPKH về TGĐV là phương tiện, con đường cơ bản để phát triển trítuệ cho trẻ mầm non, phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ trong việc rènluyện sự nhạy bén, khéo léo và linh hoạt Đồng thời, trò chơi KPKH về TGĐVcòn là phương pháp, hình thức củng cố, chính xác hóa các biểu tượng và cungcấp các biểu tượng và tri thức mới cho trẻ Khi tham gia vào trò chơi KPKH, trẻphải suy nghĩ, vận dụng tri thức mà mình đã có để giải quyết nhiệm vụ học tậpchứa trong nội dung chơi Vì vậy, trò chơi KPKH được xem là phương tiện để

rèn các thao tác tư duy và phát triển trí tưởng tượng cho trẻ Ngoài ra, trò chơiKPKH về TGĐV còn phát triển ngôn ngữ, sự tập trung chú ý của trẻ MG.

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Qua nghiên cứu về lý luận của việc thiết kế trò chơi KPKH về TGĐV của trẻ

MG 5 – 6 tuổi chúng tôi rút ra một số kết luận sau:

Việc dạy học cho trẻ MG bằng các TCHT đã tạo cho chúng khả năng giảiquyết nhiệm vụ nhận thức dưới hình thức chơi nhẹ nhàng, không bị áp đặt, nângcao hứng thú của trẻ, phát triển khả năng tập trung chú ý, tạo điều kiện thuận lợicho những hành động có định hướng phù hợp với lời chỉ dẫn của giáo viên vàđảm bảo cho việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng một cách tốt hơn Những nhiệm vụchơi và hành động chơi đòi hỏi trẻ tích cực huy động các tri thức, kỹ năng, kỹxảo của mình để đạt được kết quả mà trò chơi đã đặt ra Bên cạnh đó, trò chơinói chung và trò chơi KPKH về TGĐV nói riêng có vai trò quan trọng đối vớiviệc giáo dục và phát triển trí tuệ của trẻ, đặc biệt là trẻ MG 5 – 6 tuổi Nó tácđộng trực tiếp đến việc phát triển các quá trình nhận thức như cảm giác, tri giác,

tư duy, tưởng tượng của trẻ Từ đó hình thành các sản phẩm trí tuệ cần thiết choviệc tiếp thu kiến thức mới

Việc thiết kế và sử dụng trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ 5 – 6 tuổi là mộtcách làm cụ thể của giáo viên và trẻ nhằm thực hiện mục tiêu dạy học, nó giúpcho trẻ được lĩnh hội kiến thức dưới hình thức vui chơi nhẹ nhàng nhằm từngbước hình thành ở trẻ một số phẩm chất, kĩ năng có ý nghĩa đối với cuộc sốngcủa chính trẻ

Việc thiết kế và sử dụng trò chơi có mối liên hệ trực tiếp đên kết quả học tậpcủa trẻ Ngược lại, kết quả học tập lại là cơ sở để giáo viên đánh giá tính hiệuquả tác động của trò chơi đến sự phát triển nhận thức của trẻ Giáo viên cần phảinắm được quy trình thiết kế trò chơi cho trẻ và lựa chọn nội dung, nguyên tắcsao cho phù hợp, để đạt kết quả tối ưu trong dạy học cho trẻ

Ở chương 2, chúng tôi sẽ tiến hành khảo sát thực trạng thiết kế và sử dụngtrò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ THẾ GIỚI ĐỘNG VẬT

CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI2.1 TỔ CHỨC ĐIỀU TRA

- Đại học: 25 người, chiếm 62,5% (trong đó có 16 Đại học chính quy, 9 Đạihọc không chính quy)

- Cao đẳng: 12 người, chiếm 30%

- Trung cấp: 3 người, chiếm 7,5%

Phần lớn các GV có trình độ dưới Đại học đang theo học các lớp Đại họcliên thông hoặc Đại học từ xa

2.1.3 Nội dung điều tra

- Nhận thức của giáo viên mầm non về sự cần thiết của việc thiết kế trò chơiKPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

- Thực trạng thiết kế và sử dụng trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6tuổi

2.1.4 Phương pháp điều tra

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Chúng tôi sử dụng phiếu câu hỏi để tìm hiểu nhận thức của giáo viên về việcthiết kế trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi Ngoài ra, phiếu câu hỏicòn được chúng tôi sử dụng để tìm hiểu về việc giáo viên tổ chức trò chơi KPKHcho trẻ có hiệu quả hay không và những thuận lợi và khó khăn cũng như nhữngyếu tố ảnh hưởng đến việc thiết kế và sử dụng trò chơi

- Phương pháp đàm thoại

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để trò chuyện với giáo viên những vấn

đề có liên quan đến đề tài chúng tôi đang nghiên cứu

- Phương pháp quan sát

Chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm quan sát, ghi chép để tìm hiểu vềviệc thiết kế và sử dụng trò chơi KPKH về TGĐV cho trẻ MG 5 – 6 tuổi

- Phương pháp thống kê toán học

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để thống kê các số liệu thu thập được

2.2 KẾT QUẢ ĐIỀU TRA

Để tổ chức tốt bất cứ hoạt động giáo dục nào, người giáo viên phải nhận thứcđược ý nghĩa, vị trí và tầm quan trọng của hoạt động đó đối với sự phát triển củatrẻ Trong các hoạt động của trẻ mầm non nói chung và trò chơi hỗ trợ hoạt độngKPKH về TGĐV nói riêng, nếu giáo viên nhận thức đúng ý nghĩa của việc thiết

kế và tổ chức trò chơi hỗ trợ hoạt động KPKH về TGĐV thì giáo viên sẽ nổ lựchết mình để tổ chức hoạt động đạt kết quả cao Sau đây là kết quả mà chúng tôithu nhận được trong quá trình điều tra

2.2.1 Nhận thức của giáo viên trong việc thiết kế trò chơi

Trong bất cứ hoạt động nào, nhận thức cũng đóng vai trò quan trọng, có ảnhhưởng lớn tới thành công của công việc Đối với quá trình chăm sóc và giáo dụctrẻ nói chung và việc thiết kế tổ chức trò chơi hỗ trợ hoạt động KPKH về TGĐV,

nổ lực thực hiện Nhận thức cũng sẽ tác động tới hành động Tổ chức cho trẻ 5 –

6 tuổi KPKH là một hoạt động quan trọng trong việc phát triển nhận thức cho

trẻ Và việc giáo viên có sử dụng các trò chơi trong hoạt động KPKH cũng nhưviệc thiết kế các trò chơi mới cho trẻ hay không – điều đó mới thực sự cần thiết

cụ thể ở bảng dưới đây:

Bảng 2.1 Nhận thức của giáo viên về mức độ cần thiết của việc thiết kế trò chơi

cho trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động KPKH về TGĐV

Từ số liệu ở bảng 2.1 chúng tôi đã cụ thể hóa những con số thể hiện rõ trênbiểu đồ về mức độ cần thiết của việc thiết kế trò chơi dưới đây:

Biểu đồ 2.1 Nhận thức của giáo viên về mức độ cần thiết của việc thiết kế trò

chơi cho trẻ 5 – 6 trong hoạt động KPKH về TGĐV

Qua bảng 2.1 và biểu đồ 2.1, có thể rút ra kết luận rằng phần lớn giáo viênđều cho rằng việc thiết kế trò chơi cho trẻ là rất cần thiết, số giáo viên còn lạicho rằng là cần thiết chiếm tỉ lệ 22,5% Và không có giáo viên nào cho rằng đó

là việc không cần thiết hoặc tương đối cần thiết Kết quả này cho thấy, hầu hếtgiáo viên đều nhận thức rõ mức độ cần thiết của việc thiết kế trò chơi cho trẻ 5 –

6 tuổi KPKH về TGĐV Bởi qua lí luận và bằng kinh nghiệm thực tiễn, họ đềunhận thức rõ ràng ở độ tuổi này thì chơi mới là hoạt động chủ đạo chứ khôngphải là hoạt động học tập Vì vậy các giáo viên cần nhận thức rõ ý nghĩa của nóđối với sự hình thành và phát triển nhận thức cho trẻ Điều này cho thấy giáoviên mầm non đánh giá rất cao vai trò của việc thiết kế và sử dụng trò chơi tronghoạt động KPKH cho trẻ Đó là cơ sở để hình thành ở giáo viên ý thức và hànhđộng cho việc sử dụng chúng vào quá trình tổ chức hoạt động KPKH cho trẻ

2.2.1.2 Nhận thức của giáo viên về mục đích của việc sử dụng trò chơi cho trẻ trong hoạt động KPKH

Việc thiết kế trò chơi KPKH cho trẻ có mang nhiều mục đích nhất định Vànhận thức của giáo viên về mục đích của việc thiết kế trò chơi cho trẻ trong hoạtđộng KPKH được thể hiện qua bảng sau:

Bảng 2.2 Nhận thức của giáo viên về mục đích của việc sử dụng trò chơi cho trẻ

Tăng cường khả năng luyện tập, thực hành, củng

cố kiến thức kĩ năng, vận dụng nhanh kiến thức

đã học vào điều kiện hoàn cảnh mới

3 Giúp trẻ vui chơi, thư giãn, thay đổi hoạt động,

4 Phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của trẻ 31 77,5%

5 Giúp hình thành thái độ tích cực cho trẻ về hoạt

Bảng 2.2 cho thấy: Đa số các giáo viên được điều tra và phỏng vấn đều nhậnthức được mục đích quan trọng của trò chơi trong hoạt động KPKH cho trẻ Vàtất cả mục đích mà chúng tôi đưa ra thì giáo viên đều lựa chọn Tuy nhiên mỗigiáo viên xác định mục đích khác nhau Tất cả 40/40 giáo viên đều cho rằng mụcđích của việc thiết kế và sử dụng trò chơi cho trẻ trong hoạt động KPKH là tăngcường khả năng luyện tập, thực hành, củng cố kiến thức kĩ năng, vận dụng nhanhkiến thức đã học vào điều kiện hoàn cảnh mới chiếm tỉ lệ 100% Trong đó chiếm

tỉ lệ số lượng rất đông giáo viên 34/40 đều cho rằng việc thiết kế và sử dụng tròchơi mới có mục đích tạo hứng thú học tập cho trẻ, giúp trẻ tiếp thu bài học nhẹnhàng, hiệu quả Từ đó cho thấy 15% số giáo viên còn lại không lựa chọn mụcđích này, lí giải cho sự lựa chọn này, các cô giải thích như sau, hoạt động cho trẻ

MG lớn KPKH về TGĐV là một hoạt động với nhiều phần hấp dẫn, lôi cuốn trẻ.Bản thân mỗi đứa trẻ tự có hứng thú với hoạt động, giáo viên không cần phải longại về việc gây hứng thú và duy trì hứng thú cho trẻ Do vậy đối với mục đích

“Tạo hứng thú học tập cho trẻ, giúp trẻ tiếp thu bài học nhẹ nhàng, hiệu quả”,một số giáo viên thấy không thực sự cần thiết và quan trọng Cách nhìn nhận nàyrất phiến diện, không đúng đắn Trong bất cứ hoạt động nào, hứng thú của trẻ là

vô cùng quan trọng Phần lớn quan niệm của 31/40 giáo viên khá giống nhau ởchỗ đều coi trò chơi giúp phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của trẻ, tiếptheo là mục đích giúp hình thành thái độ tích cực cho trẻ về hoạt động KPKHcũng chiếm tỉ lệ 77,5% Một nửa trong số các giáo viên (50%) cho rằng việcthiết kế trò chơi có mục đích giúp trẻ vui chơi, thư giãn, thay đổi hoạt động, sángtạo cho trẻ

Từ đó ta nhận thấy, tất cả giáo viên đều cho rằng việc thiết kế và sử dụngtrò chơi mới cho trẻ trong hoạt động KPKH có ý nghĩa quan trọng đối với trẻ.Tuy nhiên vẫn chưa nhận thức đầy đủ những mục đích quan trọng của nó Cácgiáo viên nhận thức chưa đồng đều và chưa thực sự đưa ra ý kiến riêng khác củamình Đây chính là nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong việc thiết kế và sử