Sự cạnh tranh gay gắt trong sản xuất công nghiệp đã thúc đẩy quá trình tập trung sản xuất và ra đời các tổ chức độc quyền, hình thức chủ yếu là Tơrớt với những ông vua dầu lửa, vua ôtô, [r]
Trang 1Bài 35: CÁC NƯỚC ANH, PHÁP, ĐỨC, MĨ
VÀ SỰ BÀNH TRƯỚNG THUỘC ĐỊA.
(TIẾT 2)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau khi học xong yêu cầu học viên cần đạt được:
1 Về kiến thức.
-Biết được những nét lớn về tình hình kinh tế ( công nghiệp, nông nghiệp, quá
hình thành các tổ chức độc quyền) của nước Đức và Mĩ cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX
- Giải thích được nguyên nhân dẫn đến sự phát triển kinh tế của Đức và Mĩ cuối
thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX
-Biết được đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Đức và Mĩ
- Nhận thấy sự phát triển không đều giữa các nước đế quốc
2.Về tư tưởng, tình cảm, thái độ.
Giáo dục HV có thái độ tích cực trong học tập và rèn luyện để tiến bộ, vận dụng kiến thức trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay Có thái độ, nhận thức đúng đắn
về bản chất mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản trong giai đoạn chủ nghĩa đế quốc
3.Về kỹ năng.
Rèn luyện kỹ năng phân tích, so sách sự kiện Lịch sử, kỹ năng phân tích biểu đồ,
số liệu để thấy được từng đặc điểm riêng của chủ nghĩa đế quốc Kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng làm viêc độc lập của bản thân
II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC.
1.Đối với giáo viên
- Máy tính, máy chiếu, trang thiết bị cần thiết cho giảng dạy Hình ảnh minh họa
- Bảng thống kê biểu thị sự thay đổi về sản lượng công nghiệp của các nước Anh, Pháp, Mĩ, Đức
-Biểu đồ thể hiện sự phát triển kinh tế, đặc biệt là công nghiệp của các nước Anh, Pháp, Mĩ, Đức
- Sơ đồ thay đổi vị trí kinh tế các nước đế quốc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
2 Đối với học viên.
- Mang đầy đủ tập, SGK, tìm hiểu bài trước và làm câu hỏi giáo viên đã giao
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC.
1 Ổn định lớp.
2 Kiểm tra bài cũ.
Bằng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm
3 Dẫn dắt vào bài mới.
Tiết học trước chúng ta đã tìm hiểu về tình hình kinh tế hai nước Anh, Pháp chuyển sang giai đoạn ĐQCN đó là hai nước tư bản già Còn hai nước tư bản trẻ là Đức
và Mĩ quá trình chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa diễn ra như thế nào (đặc biệt là trên lĩnh vực kinh tế) Tiết học hôm nay, thầy trò ta sẽ làm sáng tỏ vấn đề này
4 Tổ chức các hoạt động trên lớp.
Trang 2Tiết 2:
II ĐỨC VÀ MĨ CUỐI THẾ KỈ XIX - ĐẦU THẾ KỈ XX.
Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân
Trước hết GV thông tin lại: Trước 1870, Đức có nền kinh tế
đứng thứ 4 thế giới sau Mĩ
GV nêu câu hỏi: Sau khi đất nước thống nhất 1871, tình kinh tế
Đức phát triển như thế nào? Nêu biểu hiện của sự phát triển đó?
HV đọc SGK tự trả lời câu hỏi.
GV nhận xét trình bày và phân tích số liệu cụ thể qua biểu đồ và
số liệu thống kê:
-Sau khi thống nhất đất nước 1871, nền kinh tế Đức phát triển với
tốc độ mau lẹ, vươn lên vị trí thứ hai thế giới
+ Từ 1870 – 1900 sản xuất than tăng 4 lần, gang tăng 6 lần, độ dài
đường sắt tăng gấp đôi, Đức đã vượt qua Pháp và đuổi kịp Anh… Về
tổng sản lượng công nghiệp Đức dẫn đầu châu Âu, đứng thứ hai thế
giới sau Mĩ
+ Tốc độ tăng trưởng công nghiệp của Đức trong những năm
1890 – 1900 là 163% và bảng thống kê xuất khẩu hàng hoá tăng lên rõ
rệt
1) Nước Đức.
a) Tình hình kinh tế.
- Sau khi đất nước thống nhất, nền kinh
tế Đức phát triển mau
lẹ, vươn lên vị trí thứ hai thế giới
+ Từ 1989 – 1900, tốc
độ tăng trưởng công nghiệp của Đức đạt 163%
Trang 3GV kết luận lại:
- Sau khi đất nước thống nhất, nền kinh tế Đức phát triển mau lẹ,
vươn lên vị trí thứ hai thế giới
->Tốc độ tăng trưởng công nghiệp của Đức trong những năm
1890 – 1900 là 163%
GV nêu câu hỏi: Sự phát triển của công nghiệp đã tác động như
thế nào đến xã hội?
HV dựa vào vốn hiểu biết của mình và SGK trả lời.
GV nhận xét và chốt ý:
Làm thay đổi cơ cấu dân cư giữa thành thị và nông thôn Từ năm
1871 – 1901 dân cư thành thị tăng từ 36% đến 54,3% Nhiều thành phố
mới, nhiều trung tâm công - thương nghiệp bến cảng xuất hiện
GV nêu câu hỏi: Quá trình tập trung sản xuất hình thành các tổ
chức độc quyền diễn ra như thế nào?
HV đọc SGK tự trả lời câu hỏi
GV nhận xét, trình bày và phân tích
Quá trình tập trung sản xuất và hình thành các tổ chức độc quyền
diễn ra mạnh mẽ và sớm hơn các nước khác ở châu Âu Với hình thức
độc quyền là Cácten và Xanhđica (Cho HV tìm hiểu phần chú thích
trang 179 để tìm hiểu khái niệm Cácten và Xanhđica)
GV dẫn chứng: Không đầy 1% xí nghiệp sử dụng hơn ¾ tổng số
điện lực, trong khi 91% là xí nghiệp nhỏ chỉ nhận có 7% thôi; số lượng
Cácten tăng lên nhanh chóng: năm 1905 có 385, đến năm 1911 có tới
550 – 600
Tư bản công nghiệp kết hợp với tư bản ngân hàng thành tư bản tài
chính Quá trình tập trung Ngân hàng cũng diễn ra cao độ
GV chốt lại: Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp đã dẫn đến
tập trung tư bản cao độ Nhiều tổ chức độc quyền ra đời, chi phối nền
kinh tế Đức
GV nêu câu hỏi: Tình hình nông nghiệp Đức phát triển như thế
nào?
HV trả lời câu hỏi.
GV nhận xét, hướng dẫn HV tìm hiểu nguyên nhân của tình trạng
trên là do: Việc tiến hành cách mạng không triệt để, phần lớn ruộng đất
nằm trong tay quý tộc và địa chủ; phương pháp canh tác vẫn còn tàn dư
của chế độ phong kiến
GV giải thích: hậu quả của sự phát triển của chủ nghĩa tư bản làm
cho nông dân Đức càng phân hoá sâu sắc
+ Làm thay đổi cơ cấu dân cư, nhiều thành phố và trung tâm công - thương nghiệp
-Qúa trình tập trung sản xuất và tư bản=> Nhiều tổ chức độc quyền ra đời (Cácten
và Xanhđica), chi phối nền kinh tế Đức
- Nông nghiệp Đức
có tiến bộ song còn chậm chạp
Trang 4GV chốt ý cần nhớ:
Nông nghiệp Đức có tiến bộ song còn chậm chạp.
GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân dẫn đến sự phát triển của công
nghiệp Đức?
HV đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK trả lời câu hỏi.
GV nhận xét, bổ sung và chốt ý: nguyên nhân công nghiệp Đức
phát triển là:
Thị trường dân tộc thống nhất, giàu tài nguyên, nhờ nhận được
bồi thường chiến tranh với Pháp, tiếp thu những thành tựu kĩ thuật hiện
đại của những nước đi trước, có nguồn nhân lực dồi dào
-Nguyên nhân:
+ Thống nhất thị trường dân tộc
+ Giàu tài nguyên + Nhận được bồi thường chiến
+ Tiếp thu những thành tựu kĩ thuật mới
+ Có nguồn nhân lực dồi
Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân
GV cho hướng dẫn cho học viên tìm hiểu:
-Đối nội:
-Đối ngoại:
-Đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Đức
GV hướng cho học viên nắm trong tâm:
-Đối nội:
+ Hiến pháp: 1871 quy định Đức là một Liên theo chế độ quân chủ
lập hiến Hoàng đế là người đứng đầu có quyền lực tối cao như tổng
chỉ huy quân đội, bổ nhiệm và cách chức thủ tướng, triệu tập và giải
tán Quốc hội…
+Quyền lập pháp trong tay hai viện: Thượng viện và Hạ viện
nhưng quyền lực bị thu hẹp
-Đối ngoại: Ráo riết chạy đua vũ trang chuẩn bị gây chiến đòi chia
lại thị trường và thuộc địa thế giới
-Tính chất quân phiệt hiếu chiến là nổi bật của chủ nghĩa đế quốc
Đức
b)Tình hình chính trị.
(Đọc thêm)
-Đặc điểm: Chủ nghĩa quân phiệt, hiếu chiến
Hoạt động 3: thảo luận nhóm
Trước hết GV thông tin: trước thập niên 70 của thế kỉ XIX nền
kinh tế công nghiệp của Mĩ đứng vị trí thứ 3 thế giới sau Pháp
Sau đó giáo viên nêu: để tìm hiểu về tinh hình kinh tế của nước
Mĩ thầy chia làm 4 nhóm, tìm hiểu 4 nội dung như sau:
Thời gian thảo luận và thống nhất là 3 phút, sau đó mời đại diện
nhóm trình bày, các thành viên hoặc nhóm khác bổ sung Giáo viên
phân tích và chốt ý
Nhóm 1: trình bày, các tổ viên hoặc tổ khác bổ sung, góp ý:
GV trình bày và phân tích: cuối thế kỉ XIX nền kinh tế phát triển
2) Nước Mĩ.
a Tình hình kinh tế.
- Cuối thế kỉ XIX nền kinh tế phát triển mạnh vươn lên hàng thứ nhất thế giới
Trang 5nhanh chóng vươn lên hàng thứ nhất thế giới Về sản lượng công
nghiệp bằng ½ tổng sản lượng công nghiệp các nước Tây Âu và gấp 2
lần Anh, sản xuất thép và máy móc đứng đầu thế giới Năm 1913 sản
lượng gang, thép của Mĩ vượt Đức 2 lần, vượt Anh 4 lần, than gấp hai
lần Anh và Pháp gộp lại., độ dài đường sắt vượt tổng chiều dài các
nước Tây Âu
Nhóm 2: trình bày, các tổ viên hoặc tổ khác bổ sung, góp ý:
GV nhận xét trình bày và phân tích: nông nghiệp Mĩ trở thành vựa
lúa lớn và nơi cung cấp lương thực cho châu Âu
GV hướng dẫn HV đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK( trang 180) để
thấy được sự phát triển nhanh chóng của nông nghiệp Mĩ
Sau đó GV chốt ý học viên cần ghi nhớ:
-Nông nghiệp đạt nhiều thành tựu Là vựa lúa và nơi cung cấp
thực phẩm→ châu Âu
Nhóm 3: trình bày, các tổ viên hoặc tổ khác bổ sung, góp ý:
GV nhận xét trình bày và phân tích, nhận xét chốt ý:
Sự cạnh tranh gay gắt trong sản xuất công nghiệp đã thúc đẩy quá
trình tập trung sản xuất và ra đời các tổ chức độc quyền, hình thức chủ
yếu là Tơrớt với những ông vua dầu lửa, vua ôtô, vua thép chi phối mọi
hoạt động kinh tế, chính trị nước Mĩ
( GV cho học viên tìm hiểu phần chú thích khái niệm Tơrớt trang
181)
GV cho học viên xem hình ảnh của Moóc gân và Rốc – phe – lơ,
đồng thời hướng dẫn HV đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK (trang 181) để
thấy được việc hình thành các tổ chức độc quyền chi phối các hoạt
động kinh tế của nước Mĩ
GV nhấn mạnh để HV thấy rõ Mĩ không chỉ phát triển kinh tế
ngoại thương và xuất cảng tư bản Thị trường đầu tư và buôn bán của
Mĩ là Canada, các nước vùng Caribe, Trung Mĩ và một số nước châu Á
khác như Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc
Sau đó GV chốt ý: Công nghiệp phát triển mạnh mẽ đã dẫn tới tập
trung tư bản cao độ Nhiều tổ chức độc quyền ra đời, các nhà tư bản
lớn liên minh với nhau thành những ông vua dầu lửa, vua ô tô, vua
thép… chi phối kinh tế, chính trị ở Mĩ
-> Sản lượng công nghiệp gấp 2 lần Anh
và bằng ½ tổng sản lượng công nghiệp các nước Tây Âu
- Nông nghiệp đạt
nhiều thành tựu Là vựa lúa và nơi cung cấp thực phẩm→ châu Âu
- Qúa trình tập trung sản xuất và tư bản→ra đời các tổ
chức độc quyền (Tơrớt) chi phối đời sống kinh tế, chính trị Mĩ
Nhóm 4: trình bày, các tổ viên hoặc tổ khác bổ sung, góp ý:
GV nhận xét trình bày và phân tích, nhận xét chốt ý:
-Nguyên nhân là do:
+ Mỹ giàu nguyên liệu, nhiên liệu giàu có
+ Có nguồn nhân lực dồi dào
+ Phát triển sau nên áp dụng được những thành tựu khoa học – kĩ
thuật và kinh nghiệm của các nước đi trước
+ Có thị trường rộng lớn
-Nguyên nhân:
+ Giài tài nguyên, thiên nhiên
+ Có nguồn nhân lực rồi dào, có tay nghề + Tiếp thu các thành tựu khoa học -kĩ thuật mới
+ Có thị trường rộng lớn
Trang 6Hoạt động 4: Cả lớp và cá nhân
GV cho hướng dẫn cho học viên tìm hiểu:
- Đối nội:
-Đối ngoại:
-Đặc điểm:
GV hướng cho học viên nắm trong tâm:
- Đối nội:
Chế độ chính trị ở Mĩ là nơi điển hình của chế độ hai Đảng (Đảng
cộng hoà – đại diện cho lợi ích của đại tư sản và Đảng dân chủ – đại
diện cho lợi ích của tư sản nông nghiệp và trại chủ) thay nhau lên cầm
quyền song đều bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản
-Đối ngoại:
+ Đây là thời kỳ Mĩ đẩy mạnh việc thôn tính những đất đai rộng
lớn ở miền Trung và Tây của thổ dân Inđian, mở rộng biên giới đến bờ
Thái Bình Dương
+ Từ thập niên 80, Mĩ bành trướng khu vực Mĩ – Latinh, gây
chiến với Tây Ban Nha để tranh giành Ha-oai, CuBa và Philippin…
Xâm nhập vào thị trường Trung Quốc
-Đặc điểm: chủ nghĩa đế quốc thực dân kiểu mới
b.Tình hình chính trị.
(Đọc thêm)
-Đặc điểm: chủ nghĩa
đế quốc thực dân kiểu mới
IV CỦNG CỐ, DẶN DÒ.
1 Củng cố bài học:
- GV tổ chức cho các em trả lời các câu hỏi trắc nghiệm
2 Dặn dò:
Các em về học các nội dung trọng tâm các bài ở Chương I và Chương II để tiết sau kiểm tra một tiết
V RÚT KINH NGHIỆM:
………
………
………
………
………
………
………