Chân quê Giọng thơ Nguyễn Bính cũng thường là giọng kể lể, tâm sự, giãi bày quen thuộc của thơ dân gian: Nếu ca dao khi muốn thể hiện tình yêu, biểu lộ nỗi thương nhớ với chàng trai, ng[r]
Trang 1M c L c ụ ụ
A PHẦN MỞ ĐẦU 2
I Lý do chọn đề tài 2
II Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3
III Quá trình nghiên cứu và phạm vi đề tài 3
IV Phương pháp nghiên cứu 3
V Cấu trúc chuyên đề 3
B PHẦN NỘI DUNG 4
Chương I: Khái quát chung 4
I Một số khái quát về phong trào Thơ mới 1932 – 1945 4
II Vài nét về thi nhân và các tác phẩm của ông 5
Chương II: Nghệ thuật “chân quê” trong thơ Nguyễn Bính 7
I Giọng thơ 7
II Thể thơ 9
III Ngôn ngữ thơ 10
IV Biện pháp nghệ thuật 12
1 So sánh 12
2 Ẩn dụ 13
3 Nhân hóa 14
4 Phép đối, điệp 14
V Thi liệu 15
1 Không gian nghệ thuật 16
2 Thời gian nghệ thuật 17
Chương III: Từ nghệ thuật dân gian đến những cách tân trong 18
thơ Nguyễn Bính 18
Tiểu kết chương 20
C PHẦN KẾT LUẬN 20
Trang 2Chuyên đề: Ngh thu t “chân quê” ệ ậ
A.PHẦN MỞ ĐẦU.
I Lý do chọn đề tài.
Trong lịch sử phát triển của văn hóa dân tộc, so với nhiêu ngành nghệ thuật khác văn học
có một vị trí quan trọng Kho tàng văn học dân tộc vô giá chưa được khai thác hết sự giàu có
và giá trị văn chương của nó Mười thế kỉ văn học viết với những tác giả tiêu biểu: NguyễnTrãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Du, Hồ ChíMinh, Xuân Diệu, Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử, Hồ Xuân Hương, Nam Cao, Tố Hữu…chính
là niềm tự hào của nền văn hóa, văn học dân tộc
Văn học Việt nam là một quá trình phát triển liên tục có tính kế thừa và phát huy cao độ.Tuy mỗi thời kì có một đặc trưng riêng biệt song vẫn có những giá trị mang tính truyềnthống Việc nắm vững từng giai đoạn có ý nghĩa vô cùng quan trọng không chỉ với giai đoạn
đó mà còn là cơ sở để nắm vững các giai đoạn trước và sau nó Thời kì 45 năm đầu thế kỉ
XX nói chung, giai đoạn 1932 – 1945 nói riêng là vô cùng quan trọng vì nó có nhiều biếnđộng lịch sử quyết định sự phát triển của dân tộc, vì thế văn học cũng vô cùng đa dạng,phong phú và có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình văn học dân tộc
Trên tiến trình phát triển của văn học, trên quá trình hội nhập cùng phương Tây, NguyễnBính bước chân vào diễn đàn Thơ mới như một “người nhà quê” để “đánh thức người nhàquê vẫn ẩn náu trong lòng ta” và để ghi tên mình vào phong trào Thơ mới Với nghệ thuật
“chân quê”, Nguyễn Bính trở thành nhà thơ thứ hai sau Nguyễn Du, được mọi tầng lớp trong
xã hội tiếp nhận những tác phẩm của ông, và tôi dám khẳng định không một người Việt Namnào lại không biết đến những câu thơ giản đơn của Nguyễn Bính
Xuất phát từ niềm cảm kính và trân trọng dành cho người nghệ sĩ mộc mạc đất ThànhNam, tôi chọn đề tài “Nghệ thuật “chân quê” trong thơ Nguyễn Bính” để đi sâu thêm, tìm
Trang 3hiểu về nghệ thuật biểu hiện đậm đà sắc thái văn hóa dân gian của ông, đồng thời có cái nhìn
rõ nét hơn về bút lực, cũng như phong cách, tầm vóc của Nguyễn Bính trên nền văn học dântộc
II Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
Nhìn chung qua các thời kỳ khác nhau, thơ Nguyễn Bính có những thăng trầm, nhưngviệc cảm thụ, đánh giá thơ Nguyễn Bính ít có những khác biệt hoặc những mâu thuẫn gaygắt Về căn bản, những nhận xét đánh giá của giới phê bình về Nguyễn Bính khá thống nhất
Dù ở giai đoạn nào, Nguyễn Bính vẫn được xem là nhà thơ của “Chân quê”, “Hồn quê”,
“Tình quê” Trong thời gian dài, thơ Nguyễn Bính đã được nghiên cứu xem xét ở nhiều góc
độ từ nội dung đến nghệ thuật, từ tư tưởng đến phong cách, từ giọng điệu đến kết cấu Tiêubiểu có thể kể đến một vài nghiên cứu sau:
“Nguyễn Bính: nhà thơ chân quê – chân tài” của Hà Minh Đức
“Nguyễn Bính – thơ của truyền thống, của thế hệ” của Lê Đình Kỵ
“Nguyễn Bính: khúc buồn lỡ của người chân quê” của Nguyễn Đăng Điệp
“Bạn thơ của vốn dân gian” – Nguyễn Bính” của Nguyễn Xuân Sanh
“Thi pháp dân gian trong thơ mới Nguyễn Bính” của Nguyễn Quốc Túy
III Quá trình nghiên cứu và phạm vi đề tài.
Mặc dù đã có những công trình lớn được nêu ở trên nhưng con người của làng cảnh ViệtNam – Nguyễn Bính vẫn luôn là đề tài mang nhiều khía cạnh, góc độ cuốn hút người viết
tìm hiểu và nghiên cứu Tuy nhiên với chuyên đề “Nghệ thuật “chân quê” trong thơ Nguyễn Bính” tôi chỉ đi sâu để làm rõ hơn bút pháp dân tộc trong các thi phẩm của ông Đề tài cómục đích góp phần nhỏ vào quá trình nghiên cứu thơ Nguyễn Bính, một phong cách thơ có
sự nối kết hiệu quả giữa truyền thống và cách tân trong nền thơ Việt Nam giữa thế kỉ XX
Và để chuyên đề của tôi có sức thuyết phục, tôi đã lấy tư liệu từ các nguồn:
“Thi nhân Việt Nam” – Hoài Thanh, Hoài Trân
“Nguyễn Bính: tác phẩm và lời bình” – nhà xuất bản văn học
“Nguyễn Bính – người nghệ sĩ đắm say, mơ mộng với hồn quê” – nhà xuất bản vănhóa thông tin
“Nguyễn Bính về tác gia và tác phẩm” – nhà xuất bản giáo dục
“Việt Nam thi nhân tiền chiến” – Nguyễn Tấn Long
Một số nguồn Internet…
IV Phương pháp nghiên cứu.
1 Hệ thống:Được dùng khi khảo sát nguồn tư liệu theo từng vấn đề cụ thể
2 So sánh: Được dùng khi so sánh đối chiếu với nhà thơ cùng thời hoặc cùng đề tài, cùng
Trang 4- Chương I: Khái quát chung.
Một số khái quát về phong trào Thơ mới 1932 – 1945.
Vài nét về thi nhân và các tác phẩm của ông.
- Chương II: Nghệ thuật “chân quê” trong thơ Nguyễn Bính
Chương I: Khái quát chung.
I Một số khái quát về phong trào Thơ mới 1932 – 1945.
Trong những năm đầu thập kỷ thứ ba của thế kỷ trước xuất hiện một dòng thơ ca thuộckhuynh hướng lãng mạn Đó là Thơ mới (hay còn gọi là Thơ mới lãng mạn) Thơ mới là mộtcuộc cách mạng thơ ca trong tiến trình lịch sử văn học dân tộc ở thế kỷ 20 Sự xuất hiện củaThơ mới gắn liền với sự ra đời của Phong trào thơ mới 1932 – 1945 Phong trào thơ mới đã
mở ra "một thời đại trong thi ca", mở đầu cho sự phát triển của thơ ca Việt Nam hiện đại.Quá trình phát triển của Thơ mới là quá trình tự khẳng định, tự thể hiện mình của cái tôi cánhân
Một trào lưu văn học ra đời bao giờ cũng phản ánh những đòi hỏi nhất định của lịch sử xãhội Bởi nó là tiếng nói, là nhu cầu thẩm mỹ của một giai cấp, tầng lớp người trong xã hội.Thơ mới là tiếng nói của giai cấp tư sản và tiểu tư sản Sự xuất hiện của hai giai cấp này vớinhững tư tưởng tình cảm mới, những thị hiếu thẩm mỹ mới cùng với sự giao lưu văn họcĐông Tây là nguyên nhân chính dẫn đến sự ra đời của Phong trào thơ mới 1932 – 1945
Có thể phân chia các thời kỳ phát triển của Phong trào thơ mới thành ba giai đọan:
Giai đoạn 1932 – 1935: giai đoạn Thơ mới đấu tranh quyết liệt với Thơ cũ đểchiếm lĩnh thi đàn Các nhà thơ mới được cởi trói tâm hồn để nhìn ngắm thế giớikhông phải thông qua những ước lệ cổ điển mà bằng chính con mắt và những rungđộng của chính tâm hồn mình
Giai đoạn 1936 – 1939: thời kì Thơ mới chiếm lĩnh trọn vẹn thi đàn, nhiều tài năngthi ca xuất hiện biến khu vườn Thơ mới thành một vườn hoa trăm hương nghìn sắc
Trang 5tạo nên một diện mạo phong phú và rực rỡ hiếm thấy của “một thời đại trong thica”.
Giai đoạn 1940 – 1945: Thơ mới bắt đầu bước vào thời kì khủng hoảng, các thinhân đã gạt bỏ lí trí, đề cao cái vô thức và siêu hình
Trên cây phả hệ văn học, Thơ mới không phải là một đứa con lạc loài mà là một đứa con
ưu tú bởi những đóng góp lớn của nó vào văn mạch dân tộc
Thơ mới được coi là một cuộc cách mạng trong quan niệm về thế giới và conngười
Thơ mới là sự bừng tỉnh của ý thức cá nhân
Thơ mới là một cuộc cách tân về nghệ thuật thơ ca
II Vài nét về thi nhân và các tác phẩm của ông.
từ bao đời Đồng thời làng quê cũng tiên lượng cho Bính một số phận: ngọt ngào thì ít đắngcay nhiều – như chính nó phải chịu đựng qua cả ngàn năm
3 Cuộc đời
Mồ côi mẹ từ sớm, cha lấy vợ kế, được người cậu ruột đưa về nuôi dạy Sau theo anh trai
là nhà thơ Trúc Đường ra Hà Nội Để kiếm sống, Nguyễn Bính đã lưu lạc nhiều nơi, vừa dạyhọc vừa làm thơ Đến cách mạng tháng Tám 1945 và kháng chiến chống thực dân Pháp, ônghoạt động ở Nam Bộ, làm tuyên huấn và văn nghệ.năm 1954, Nguyễn Bính tập kết ra Bắc,tiếp tục làm văn nghệ và báo chí ở Hà Nội và Nam Định
Ông mất đột ngột vào sang 30 Tết Ất Tỵ, tức 20-1-1966 vì một căn bệnh hiểm nghèo khichưa kịp sang tuổi 49
“Năm mới tháng giêng mùng một Tết Còn nguyên vẹn cả một mùa xuân”.
(Nhạc xuân)Ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học và nghệ thuật năm2000
4 Phong cách thơ Nguyễn Bính
Trang 6- Vị trí: Nguyễn Bính được coi là chủ soái của dòng thơ Việt, là người dẫn độc giả về với
“Chân quê”, “khơi dậy hồn xưa đất nước” – Hoài Thanh Trong bản hòa âm thơ mới, thơNguyễn Bính được ví như tiếng đàn bầu nỉ non, réo rắt
- Đặc điểm:
Cái tôi “chân quê” của Nguyễn Bính hóa thân vào những con người nhà quê như bà
mẹ, cô thôn nữ, anh lái đò chàng trai thôn Đông, cô gái bên khung cửi,… Nhà thơ đãviết về những nỗi niềm của họ, viết về những dở dang, những lỡ làng, những cay đắngcủa họ như khắc họa tâm tư của những mảnh hồn khác nhau nơi thôn dã Mặt khác, thinhân cũng tìm thấy sự đồng điệu, nghe thấy phía sau hững lỡ làng của họ dường nhưchính là sự lỡ làng của chính mình
Cái tôi “chân quê” của Nguyễn Bính luôn thấy mình là khách, là kẻ ngoài lề trong môitrường đô thị Cảm giác lạc lõng ngậm ngùi không thể hòa lẫn trong môi trường đô thịkhiến nhà thơ luôn hoài niệm về quê hương, về những giậu mồng tơi, cay cần, hộichèo, giàn giầu,…
Chính cảm giác đó đã làm nên hương thơm đặc biệt của thơ Nguyễn Bính nhưng cáihồn cốt của chân quê, điều mà Nguyễn Bính luôn hướng về, chính là thế giới của conngười – luôn sống theo ý thức, bổn phận, coi trọng lối sống vong thân
Thơ Nguyễn Bính đi về giữa hai bờ nông thôn và thành thị nên nhà thơ luôn cảm thấybất an trước sự xâm lăng của đô thị, sự mai một của văn hóa cổ truyền
Thơ Nguyễn Bính là một cuộc hành trình trở về với truyền thong, cội nguồn Thế giớinghệ thuật trong thơ Nguyễn Bính mang đậm dấu ấn dân gian khiến thơ Nguyễn Bínhmang vẻ đẹp mộc mạc, đậm đà
Chân quê (Thơ 1940)
Các tập thơ “Lỡ Bước Sang Ngang” (Thơ 1940)
Tập thơ “Tâm Hồn Tôi” (Thơ 1940)
Hương Cố Nhân (Thơ 1941)
Một Nghìn Cửa Sổ (Thơ 1941)
Người Con Gái Ở Lầu Hoa (Thơ 1942)
Mười Hai Bến Nước (Thơ 1942)
Mây Tần (Thơ 1942)
Bóng Giai Nhân (Kịch Thơ 1942)
Cây đàn Tỳ Bà (Truyện Thơ 1942)
Trang 7 Ông Lão Mài Gươm (Thơ 1947)
Chương II: Nghệ thuật “chân quê” trong thơ Nguyễn Bính.
I Giọng thơ.
Trên thi đàn Thơ mới, trong khi ảnh hưởng của thơ ca Pháp đến tư tưởng của các thi nhânkhông nhỏ mà theo Hoài Thanh nhận xét là: “Mỗi nhà thơ Việt hình như mang nặng trên đầunăm bảy nhà thơ Pháp”, thì hồn thơ Nguyễn Bính một mình đi trên con đường riêng, tìm đến
và trở về với ca dao và sâu sa hơn là trở về với cội nguồn, bản sắc dân tộc đã hàng ngàn năm
ấp ủ ở làng quê Bởi thế, giọng thơ của ông thấm đượm cách nói dân gian, dân tộc đậm đà.Người nông dân Việt Nam “một nắng hai sương”, sống với nỗi buồn nhiều hơn niềm vui– đây như là cái hồn quen thuộc bao đời của làng quê đất Việt Và hồn quê ấy đã thấm nhuầnvào trang thơ của Nguyễn Bính một cách tự nhiên khiến âm điệu chung của thơ NguyễnBính là buồn Theo khảo sát trong số 154 bài thơ của ông trước cách mạng, số bài thuần vuithực rất ít ỏi Thơ Nguyễn Bính buồn vì tình yêu lỡ dở, buồn vì tha hương, buồn vì cuộc đờidâu bể hay thậm chí buồn vì cô gái không giữ được nguyên vẹn nét “quê mùa”:
Hôm qua em đi tỉnh về Đợi em ở mãi con đê đầu làng Khăn nhung quần lĩnh rộn ràng
Áo cài khuy bấm, em làm khổ tôi!
( Chân quê )Giọng thơ Nguyễn Bính cũng thường là giọng kể lể, tâm sự, giãi bày quen thuộc của thơdân gian:
Nếu ca dao khi muốn thể hiện tình yêu, biểu lộ nỗi thương nhớ với chàng trai, người congái mượn hình ảnh “khăn” để giãi bày, tâm sự:
“Khăn thương nhớ ai Khăn rơi xuống đất Khăn thương nhớ ai Khăn vắt lên vai Khăn thương nhớ ai Khăn chùi nước mắt
(Ca dao)Đến thơ Nguyễn Bính, người nghệ sĩ chân quê ấy không mượn hình ảnh “khăn” nhưng đểthể hiện nỗi thương nhớ, sự mong ngóng với tình nhân, ông cũng sử dụng lối nói kể lể, phơibày cảm xúc:
Bảo rằng cách trở đò giang, Không sang là chẳng đường sang đã đành
Nhưng đây cách một đầu đình,
Trang 8Có xa xôi mấy cho tình xa xôi
( Tương tư)Như một nếp sống, những người nông dân quanh năm gắn với ruộng đồng dù vui dùbuồn , dù yêu thương hay căm ghét, họ luôn mạnh dạn bày tỏ phơi trải lòng mình, từ đấy màhình thành nên một đức tính rất đáng quý: sự thật thà, mộc mạc từ tận đáy lòng Thơ NguyễnBính cũng vậy, nhiều thi phẩm của ông tựa như một câu chuyện nhỏ, như một lời tâm sự mànhững câu chuyện, những lời tâm sự ấy luôn đem lại cảm giác gần gũi, thân thuộc, chất phácnhư chính con người ông Dù nói về mình hay thác lời cho bao số phận khác, hình như baogiờ Nguyễn Bính cũng muốn thanh minh lý giải hay biện hộ cho những tình cảm tốt đẹp,phức tạp của con người mà không phải ai cũng thấu tỏ Chính giá trị nhân văn cao đẹp hàihòa nhuần nhuyễn trong cái tài hoa của giọng kể, lời tâm sự đã làm cho thơ Nguyễn Bính dễtìm được sự giao cảm với mọi người
Nhưng điều đáng phải nhấn mạnh không chỉ là giọng kể lể của dân gian in đậm trong thơNguyễn Bính mà thơ Nguyễn Bính còn bị ảnh hưởng bởi thể thơ hát nói cổ truyền dân tộc,đến nỗi Hoài Thanh phải thốt lên: “Giá Nguyễn Bính sinh ra thời trước, tôi chắc người đãlàm những câu ca dao mà dân quê vẫn hát quanh năm” Chính Nguyễn Bính cũng đã từngkhẳng định: “Tôi chủ trương thơ Việt viết cho người Việt, do đó giản dị là một điều cốt lõi.Giản dị đây không đồng nghĩa với dễ dãi tầm thường” Bởi thế, Nguyễn Bính làm thơ thậtđơn giản chỉ như những người nghệ sĩ dân gian mà ta có thể gặp ở bất cứ đâu nơi làng quêthuở trước – những người giỏi đặt vè, nói tiếu lâm, kể chuyện khéo…
Hôm qua em đi tỉnh về Đợi em ở mãi con đê đầu làng Khăn nhung quần lĩnh rộn rang
Áo cài khuy bấm, em làm khổ tôi!
(Chân quê)Nguyễn Bính, cũng như những nghệ sĩ tài năng khác, biết cách làm giàu cho thi phẩm củamình bằng phù sa màu mỡ của mảnh đất dân gian
Nếu dân gian có câu:
Em về dọn quán bán hàng
Để anh là khách đi đàng trú chân.
Thì trong thơ Nguyễn Bính, ta bắt gặp thi liệu không mới nhưng hồn thơ vẫn đậm chấtNguyễn Bính:
Lòng em là quán bán hàng Dừng chân cho khách qua đàng mà thôi.
(Em với anh)Bên cạnh lối nói giãi bày kể lể, Nguyễn Bính còn vận dụng triệt để, tinh luyện lối nóikhẩu ngữ quen thuộc trong các câu ca giao duyên, câu ca tán tỉnh trêu ghẹo của trai hiền vàgái đồng trinh Một vài biểu hiện rõ nét của lối nói khẩu ngữ chính là lối nói đùa ghẹo và lối
Trang 9nói bóng gió Lối nói đùa ghẹo được Nguyễn Bính sử dụng để hoàn thiện những câu thơ lụcbát của mình bằng giọng điệu dân gian.
Hỡi cô con gái hái mơ già
Cô chửa về ư? Đường thì xa
Mà cái thoi ngày như sắp tắt Hay cô ở lại về cùng ta?
(Cô hái mơ)Nếu lối nói đùa ghẹo tạo cho thơ Nguyễn Bính sự đùa vui, nghịch ngợm thì lối nói bónggió xuất hiện nhiều trong thơ Nguyễn Bính tạo nên vẻ đẹp ý nhị, duyên dáng cho những câuchuyện tình yêu đôi lứa
Đêm nay mới thật là đêm
Ai đem giăng giãi lên trên vườn chè.
(Thời trước)Thơ Nguyễn Bính theo Nguyễn Quốc Túy nhận xét là “cái dấu nối thơ hiện đại và thơdân gian Có thể nói thơ ông đích thực là một thứ thơ dân gian hiện đại” Giọng điệu thấmnhuần dấu ấn dân gian đã khiến thơ mới dân gian Nguyễn Bính như một ngôi sao mang màusắc ánh sáng khác lạ trên bầu trời Thơ mới trước cách mạng Tháng Tám
II Thể thơ.
Thơ mới dân gian Nguyễn Bính có thể chia thành 3 thể: thơ viết bằng thể lục bát, thơ viếtbằng thể ngũ ngôn và thơ viết bằng thể thất ngôn Thống kê trên cuốn “Tuyển Tập NguyễnBính”, trên tổng số 59 bài có đến 28 bài viết bằng thể lục bát – thể loại điển hình nhất của cadao dân ca
Anh về quê cũ: thôn Vân Sau khi đã biết phong trần ra sao.
Từ nay lại tắm ao đào Rượu dâu nhà cất, thuốc lào nhà phơi.
(Anh về quê cũ)Thơ lục bát đã có truyền thống lâu đời với sự tuần hoàn của hai câu sáu – tám, với vầnchân và vần lưng bao giờ cũng hợp theo thanh bằng Thể thơ này rất thích hợp cho giọng kể
lể, lời tâm sự về những buồn thương đau sót, bâng khuâng nhớ nhung…Nguyễn Bính đãphát huy cao độ sự phù hợp giữa đặc trưng của thể loại lục bát là mềm mại uyển chuyển,giàu nhạc điệu với phong cách thơ của mình là mộc mạc, đằm thắm, dịu dàng Thi nhânthường ngắt theo nhịp 2/2/2 hay 3/3 trong câu lục và 2/2/2/2 hay 4/4 trong câu bát, cách ngắtnghịp này thường tạo cho thơ ông một vẻ trầm buồn tha thiết:
Em ơi em ở lại nhà Vườn dâu em đốn, mẹ già em thương
Mẹ già một nắng hai sương Chị đi một bước trăm đường xót xa.
(Lỡ bước sang ngang)
Trang 10Đoạn thơ ngắn với cách ngắt nhịp 2/2/2 ở câu lục và 4/4 ở câu bát đều đặn đã giúp tác giảdiễn tả sâu nhất nỗi quặn đau của người chị của Nguyễn Bính khi đi lấy chồng nhưng vẫncòn vương vấn, băn khoăn với đạo làm con.
Nhờ thể lục bát quen thuộc, thi phẩm của người nghệ sĩ đồng quê của chúng ta, thời ấy,được dân chúng học thuộc, truyền miệng rộng rãi Còn thời nay, nếu đi sâu về một số vùngnông thôn chúng ta vẫn có thể nghe thấy những lời hát ru trong các tác phẩm của ông:
Thày đừng nhớ, mẹ đừng thương Cầm như đồng kẽm ngang đường bỏ rơi!
Thày mẹ ơi, thày mẹ ơi, Tiếc công thày mẹ đẻ người con hư!
(Thư gửi thày mẹ)III Ngôn ngữ thơ.
Tắm mình trong không gian thơ mộng, thanh bình của làng quê, uống nước con sông quê,lớn lên từ hạt lúa củ khoai của làng quê chiêm chũng nghèo khó “chiêm mất đằng chiêm,mùa mất mùa”, Nguyễn Bính trở thành nhà thơ của các đòng ruộng, của cánh diều bay, củadây thiên lý, của giậu mồng tơi… Chính vì vậy, đọc thơ ông người ta ngỡ như “thơ ông làviện bảo tàng của tâm hồn người Việt Nam xưa” Và chính ngôn ngữ thơ đã lấp đầy bảo tàng
ấy như thế
Ngôn ngữ Thơ mới dân gian Nguyễn Bính trước hết là ngôn ngữ của ca dao, dân ca, củathơ ca dân gian nói chung Rộng hơn nữa là ngôn ngữ trong đời sống hàng ngày của quầnchúng nhân dân được người “nhà quê” chọn lọc, mài giũa và tinh luyện
Chúng ta gặp trong thơ Nguyễn Bính những thành ngữ, tục ngữ thân thuộc, gần gũi:
Thuốc lào hút mãi người ra khói Thơ đọc suông tình hết cả say Túi rỗng nợ nần hơn chúa chổm
Áo quần trộm mượn túng đồ thay.
(Giời mưa ở Huế)Nhà thơ đã nói lái đi thành ngữ “nợ như chúa chổm” quen thuộc trong khẩu ngữ của quầnchúng để chỉ tâm trạng bất an của con người muốn hòa mình vào cuộc sống thành thị nhưngkhông hòa nổi, muốn quay về với thôn quê nhưng bị níu kéo nhiều bề
Hay:
Hỡi người đi gió về mưa
Có xây dựng nỗi cơ đồ gì không?
Đã đành nhớ núi thương sông, Nằm đây xa cách muôn trùng ải quan.
(Nam Kỳ cũng gió mưa)
Từ các thành ngữ “đi mây về gió”, “đi mưa về nắng” Nguyễn Bính kết hợp để thành “đigió về mưa”, chỉ những nhọc nhằn trong việc theo đuổi khát vọng của con người
Thành ngữ, tục ngữ, rồi những từ ngữ, cách nói, cách diễn đạt mộc mạc mà người nôngdân quê hay dùng: thể nào, thế là, rõ khéo, chán mớ đời, chả nhẽ, giẫu sao,…cũng đượcNguyễn Bính đưa vào trong thơ hết sức tự nhiên Không những vậy, nó còn được kết hợp