Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo thực hiện thành công chính sách giáo dục và nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục. Vai trò của nhà lãnh đạo thay đổi một cách căn bản, nếu Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục trước đây hướng tới ổn định và trật tự thì cán bộ quản lý giáo dục ngày nay hướng tới đổi mới và phát triển. Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục trước đây quản lý bằng mệnh lệnh, còn cán bộ quản lý giáo dục ngày nay phải đóng vai trò nhà chính trị để tạo được sự đồng thuận trong đội ngũ và tổ chức. Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục trước đây không biết đến sức ép tài chính, còn cán bộ quản lý giáo dục ngày nay phải xoay sở như một doanh nhân. Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục trước đây thường chỉ huy, ra lệnh và kiểm soát thì ngày nay cần hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ, tạo điều kiện… Tất cả những sự thay đổi trên đòi hỏi nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục phải được chuẩn bị chu đáo và thường xuyên về chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là những kỹ năng và phẩm chất cần thiết. Do đó nghiên cứu vấn đề về lãnh đạo? Những kỹ năng và phẩm chất của nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục từ đó liên hệ với bản thân có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bên cạnh đó, việc đưa ra các quyết định đúng thời điểm
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
BÀI ĐÁNH GIÁ HẾT HỌC PHẦN MODULE 5: KỸ NĂNG HỖ TRỢ QUẢN LÝ NHÀ TRƯỜNG
Chương trình bồi dưỡng Nghiệp vụ Quản lý giáo dục
Họ và tên:……….
Ngày sinh:……….,
Nơi sinh:
Đơn vị công tác: Công ty CP ĐT và PTXD Thăng Long - Trường Mầm Non Con Đường Mới (TIMEWAY PRESCHOOL)
Câu hỏi:
Câu 1: Câu 1: Anh/chị hiểu lãnh đạo là gì? Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục hiện nay cần phải có những kỹ năng và phẩm chất gì để đáp ứng được yêu cầu của cải cách giáo dục? Liên hệ với bản thân.
Câu 2: Anh chị hãy bình luận quan điểm cho rằng: Tất cả chúng
ta đều đưa ra quyết định, sự khác biệt là cách thức và thời điểm
chúng ta đưa ra quyết định- Catherine Pulsifer
Hà Nội - 2021
Trang 2MỤC LỤC
Trang
Câu 1: Câu 1: Anh/chị hiểu lãnh đạo là gì? Nhà lãnh đạo trong
các cơ sở giáo dục hiện nay cần phải có những kỹ năng và phẩm
chất gì để đáp ứng được yêu cầu của cải cách giáo dục? Liên hệ
với bản thân
2
1.2 Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục hiện nay cần phải cónhững kỹ năng và phẩm chất gì để đáp ứng được yêu cầu của
Câu 2: Anh chị hãy bình luận quan điểm cho rằng: Tất cả chúng
ta đều đưa ra quyết định, sự khác biệt là cách thức và thời điểm
chúng ta đưa ra quyết định (Catherine Pulsifer)
8
Trang 3MỞ ĐẦU
Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo thực hiện thành công chính sách giáo dục và nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục Vai trò của nhà lãnh đạo thay đổi một cách căn bản, nếu Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục trước đây hướng tới ổn định và trật tự thì cán
bộ quản lý giáo dục ngày nay hướng tới đổi mới và phát triển Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục trước đây quản lý bằng mệnh lệnh, còn cán bộ quản lý giáo dục ngày nay phải đóng vai trò nhà chính trị để tạo được sự đồng thuận trong đội ngũ và tổ chức Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục trước đây không biết đến sức ép tài chính, còn cán bộ quản lý giáo dục ngày nay phải xoay
sở như một doanh nhân Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục trước đây thường chỉ huy, ra lệnh và kiểm soát thì ngày nay cần hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ, tạo điều kiện… Tất cả những sự thay đổi trên đòi hỏi nhà lãnh đạo trong các cơ
sở giáo dục phải được chuẩn bị chu đáo và thường xuyên về chuyên môn -nghiệp vụ, đặc biệt là những kỹ năng và phẩm chất cần thiết Do đó nghiên cứu vấn đề về lãnh đạo? Những kỹ năng và phẩm chất của nhà lãnh đạo trong các cơ
sở giáo dục từ đó liên hệ với bản thân có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc Bên cạnh đó, việc đưa ra các quyết định đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản lý
Trang 4NỘI DUNG Câu 1: Câu 1: Anh/chị hiểu lãnh đạo là gì? Nhà lãnh đạo trong các cơ
sở giáo dục hiện nay cần phải có những kỹ năng và phẩm chất gì để đáp ứng được yêu cầu của cải cách giáo dục? Liên hệ với bản thân.
1.1 Khái niệm về lãnh đạo
Lãnh đạo Theo Từ điển tiếng Việt “Lãnh đạo: Đề ra chủ trương, đường lối và tổ chức vận động thực hiện đường lối đó” [5, tr.698].
“Lãnh đạo là người biết đặt ra chương trình và cùng với nhân viên của mình phấn đấu tới mục tiêu đã đề ra theo một cách xác định” (Cowley, 1928)
“Lãnh đạo là khả năng quyết định cái gì cần phải làm và sau đó làm cho mọi người muốn làm việc đó” (Eisenhower)
“Đó là nghệ thuật ảnh hưởng một tổ chức bằng sự thuyết phục hay là tấm gương để mọi người noi theo hành động” (Copeland, 1942) [1, tr.190]
Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng đến hoạt động của cá nhân hoặc một nhóm nhằm thực hiện một mục tiêu chung của tổ chức trong những điều kiện nhất định
Lãnh đạo là quá trình một người ảnh hưởng đến những người khác để thực hiện mục tiêu nào đó, đồng thời hướng tổ chức tới sự gắn kết chặt chẽ Người lãnh đạo phải đảm bảo được 3 yếu tố: Khả năng tạo tầm nhìn, khả năng truyền cảm hứng và khả năng gây ảnh hưởng
Các yếu tố ảnh hưởng tới phong cách lãnh đạo Phong cách lãnh đạo của một
nhà lãnh đạo phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố Dưới đây là một số yếu tố điển hình:
Hoàn cảnh lịch sử môi trường công tác Đây chính là yếu tố đầu tiên tác
động tới phong cách lãnh đạo Phần lớn các nhà lãnh đạo sẽ áp dụng phong cách làm việc tại môi trường làm việc trước đó vào môi trường làm việc hiện tại Bởi khi làm việc tại môi trường trước đó đã tạo cho nhà lãnh đạo những thói quen về nghề nghiệp và điều này rất khó thay đổi
Môi trường đào tạo Nếu như được làm việc trong một môi trường tốt và
có tính kỷ luật cao nhưng mọi việc lại mang tính chất dân chủ hoặc tự do hoặc độc đoán thì nhà lãnh đạo sẽ mang phong cách lãnh đạo đó Bởi họ đã có một
Trang 5khoảng thời gian dài tiếp xúc trong môi trường đào tạo như vậy nên nó sẽ góp phần vào việc tạo nên phong cách của các nhà lãnh đạo
Tâm lý của nhà lãnh đạo Tâm lý của nhà lãnh đạo cũng là một yếu tố
quan trọng tác động tới phong cách lãnh đạo Phần lớn mọi người khi mới bắt đầu với công việc đều có phần e ngại và không dám bộc lộ hết phong cách lãnh đạo của mình Tuy nhiên sau một thời gian dài làm việc, mọi việc tiến triển tốt đẹp thì họ mới thể hiện hết phong cách lãnh đạo của mình [2, tr.181]
Trình độ và năng lực của nhà lãnh đạo Tùy thuộc vào trình độ và năng
lực của mình mà các nhà lãnh đạo sẽ chọn cho mình một phong cách khác nhau Chẳng hạn đối với những người có năng lực cao, trình độ chuyên môn tốt thường sẽ chọn cho mình phong cách lãnh đạo độc đoán nhằm mang tới hiệu quả công việc nhanh chóng Ngược lại đối với những nhà lãnh đạo không có kỹ năng chuyên môn tốt sẽ không dám tự đưa ra quyết định trong công việc Họ thường phải tham khảo thêm ý kiến của cấp dưới Do đó những nhà lãnh đạo này thường mang phong cách lãnh đạo tự do hoặc dân chủ
Phân biệt giữa lãnh đạo và quản lý
Lập kế hoạch và ngân sách Phát triển tầm nhìn và chiến lược
Tổ chức và bố trí nhân sự Gắn kết mọi người
Điều hành và giải quyết vấn đề Động viên và khuyến khích hoạt động
Ít liên quan đến tình cảm Liên quan nhiều đến tình cảm
Phản ứng trong giải quyết vấn đề Hình thành các ý tưởng
Hạn chế các lựa chọn Mở rộng các lựa chọn
1.2 Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục hiện nay cần phải có những
kỹ năng và phẩm chất gì để đáp ứng được yêu cầu của cải cách giáo dục
* Những kỹ năng của nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục hiện nay
Thứ nhất, người cán bộ quản lý giáo dục phải có bản lĩnh chính trị luôn
kiên định với chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Biết giữ gìn kế thừa và phát triển những truyền thống thông minh, hiếu học của dân tộc; luôn cần kiệm, liêm chính, chí công, vô tư
Thứ hai, phải có tầm nhìn xây dựng chiến lược, chính sách giáo dục: Người
cán bộ quản lý giáo dục cần phải được trang bị về kiến thức, kỹ năng và thái độ
Trang 6để xác định vị trí, vai trò, tầm nhìn, sứ mệnh của giáo dục và của cơ sở giáo dục,
từ đó có thể xây dựng được các chiến lược, chính sách phát triển giáo dục và cơ
sở giáo dục
Thứ ba, phải có năng lực quản lý nguồn nhân lực giáo dục: Cán bộ quản lý
giáo dục cần phải thay đổi trong tư duy về vai trò và nội dung của các chính sách phát triển và quản lý nguồn nhân lực giáo dục và cơ sở giáo dục
Vấn đề đặt ra cho cán bộ quản lý giáo dục là biết vận dụng lý luận, cơ sở pháp lý để triển khai các nội dung quản lý nguồn nhân lực ở cơ sở mình từ tuyển dụng, bố trí công việc, phân công nhiệm vụ, đánh giá, khen thưởng kỷ luật, chính sách đãi ngộ
Thứ tư, phải có năng lực chuyên môn thể hiện ở: Khả năng phân tích và
giải quyết các vấn đề tình huống, phát hiện thách thức, cơ hội, nguy cơ, đề xuất các giải pháp tận dụng cơ hội và tập trung nguồn lực để giải quyết các vấn đề xung yếu, đột phá của hệ thống hoặc tổ chức; Khả năng xác định đúng phương hướng phát triển hệ thống hoặc tổ chức
Phải có năng lực đổi mới tư duy; năng lực thích ứng hoà nhập và hội nhập; năng lực hợp tác; năng lực kiểm tra đánh giá; nắm vững luật giáo dục và hiểu biết pháp luật có liên quan; có kỹ năng phân tích tổng hợp; có lòng nhân ái, tính trung thực và khiêm tốn; có tác phong công nghiệp; có tính quyết đoán; biết ứng dụng ngoại ngữ, tin học giúp cho việc quản lý
Thứ năm, phải có năng lực lãnh đạo ưu việt, vận dụng các phương pháp
chuyển đổi để đáp ứng vai trò và trách nhiệm của người lãnh đạo nhà trường ngày càng lớn hơn, theo kịp các mục tiêu đổi mới của nhà trường
Thứ sáu, phải có khả năng phát triển nhà trường lấy người học làm trung
tâm, trong đó tạo điều kiện đề người học luôn nỗ lực đạt được kết quả cao nhất
và không ngừng đổi mới đến cùng Cần có tầm nhìn toàn cảnh và hệ thống để đảm bảo các chương trình chuyến đổi của nhà trường phải bám sát mục tiêu phát triển quốc gia ở cấp độ cao hơn
Người cán bộ quản lý giáo dục phải bền bỉ, kiên trì và quyết tâm trên con đường giáo dục toàn diện học sinh, tạo điều kiện để các em phát huy được năng
Trang 7lực giải quyết các vấn đề trong đời sống, có kỹ năng sống tích cực, có kỹ năng định hướng nghề nghiệp tương lai, nhằm tham gia vào nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước trong giai đoạn hội nhập quốc tế
Thứ bảy, phải có năng lực liên hệ giữa tầm nhìn quốc gia với trường học
và quá trình thay đổi Bối cảnh xã hội hiện nay là vạn vật kết nối internet, mọi
sự vật, hiện tượng hay con người đều dễ dàng kết nối, liên hệ với nhau
Vì vậy, người cán bộ quản lý giáo dục phải có một cái nhìn tổng quan, khách quan và so sánh giữa hệ thống giáo dục Việt Nam với giáo dục của thế giới, từ đó có những định hướng phát triển hợp lý cho giáo dục nước ta
Thứ tám, phải có các kỹ năng khác nhau trong điều hành, giải quyết công
việc như: Tổ chức công việc của bản thân, các phương pháp, quá trình, quy trình làm việc hàng ngày, kết hợp công việc trước mắt và lâu dài;
Biết cách làm việc với mọi người, hợp tác và tạo ra môi trường phát huy khuyến khích mọi người làm việc phát huy sáng tạo cá nhân; Biết kiểm tra, đánh giá và sử dụng đúng năng lực của từng người; Phát hiện được vấn đề tổng quát
và chi tiết, nhận biết nhân tố động lực
* Những phẩm chất của nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục hiện nay
Phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống Nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục phải có đạo đức trong sáng, thực sự là người tiêu biểu về phẩm chất chính
trị, lối sống trong sáng, giản dị, có lòng nhiệt tình cách mạng, bởi lẽ: đó là yêu cầu phẩm chất cơ bản, chủ đạo, cốt lõi định hướng chính trị, đạo đức cho mọi hoạt động của người lãnh đạo, đồng thời giúp người lãnh đạo thực sự trở thành tấm gương mẫu mực, chân thành, có tác phong đúng đắn, khoa học, dân chủ, gần gủi quần chúng nhân dân để cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường học tập, noi theo Trong thực tế, phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng có tính quyết định và chi phối rất lớn đến chất lượng, hiệu quả công việc của nhà lãnh
đạo trong các cơ sở giáo dục.
Tri thức, kinh nghiệm thực tiễn Tri thức là cơ sở quan trọng để hình thành
phong cách, là “chìa khóa” để người lãnh đạo thích nghi với sự tiến bộ của khoa
Trang 8học và công nghệ mới Để có phong cách lãnh đạo hoàn thiện nhất, nhà lãnh
đạo trong các cơ sở giáo dục phải là người có tri thức lý luận và tri thức kinh
nghiệm Nghĩa là bản thân nhà lãnh đạo ngoài kiến thức chuyên ngành, cần phải có các loại tri thức ở tất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, pháp luật đặc biệt là tri thức lý luận, thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện
Khí chất, sức khỏe của cá nhân Khí chất là thể hiện mặt động thái của
phong cách như: cường độ, tốc độ, nhịp độ của các kiểu hoạt động Khí chất là yếu tố không quyết định nội dung tâm lý của phong cách lãnh đạo, nhưng khí chất có ảnh hưởng rất rõ trong giải quyết công việc, xử lý các tình huống của
người lãnh đạo Hoạt động của nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục là hoạt
động lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện mọi hoạt động có tính chất quyết định đến tổ chức và cá nhân, đến chất lượng, hiệu quả hoạt động của nhà trường Dù là khí chất nóng, trầm, ưu tư, hay hoạt bát… đều có những ưu điểm và hạn chế nhất
định, đòi hỏi nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục phải biết vận dụng, phát huy
những mặt mạnh, mặt tích cực trong khí chất nổi trội của mình, kiên quyết khắc phục những mặt hạn chế, khiếm khuyết gây ảnh hưởng tới việc thực hiện chức
trách, nhiệm vụ Có như vậy, nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục mới từng
bước hoàn thiện được phong cách lãnh đạo của mình [3, tr.201]
Cùng với đó, sức khỏe của nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục cũng là
một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến khả năng, phong cách lãnh đạo
Do vậy, nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục phải tự nhận biết khí chất, sức
khỏe của bản thân để tự điều chỉnh thái độ, rèn luyện và phát huy những ưu điểm, khắc phục những hạn chế, khiếm khuyết để ngày càng hoàn thiện phong cách lãnh đạo của mình
Phương pháp, tác phong công tác Phương pháp làm việc, lề lối, tác
phong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tham mưu, đề xuất, xem xét, quyết định, tổ chức thực hiện các nghị quyết, công tác cán bộ theo chức năng, nhiệm vụ một cách dân chủ, khách quan, chặt chẽ, toàn diện , tức là làm việc gì cũng phải có
Trang 9kế hoạch, xem xét thận trọng, trong công việc vừa có tính định hướng vừa cụ thể tỉ mỉ, trong làm việc giữ vững nguyên tắc nhưng phải thấu tình, đạt lý
Phong cách làm việc khoa học của nhà lãnh đạo trong các cơ sở giáo dục là
phẩm chất đặc biệt quan trọng bởi vì phong cách làm việc khoa học là tổng hợp những phương pháp, biện pháp cách thức riêng, tiêu biểu ổn định mà nhà lãnh
đạo trong các cơ sở giáo dục phải sử dụng hàng ngày để thực hiện nhiệm vụ của
mình
1.3 Liên hệ với bản thân
Trên cương vị là lãnh đạo trường mầm non, bản thân tôi luôn nhận thức được vị trí, vai trò của nhà lãnh đạo, thường xuyên tự học, tự nghiên cứu trang
bị tri thức và kĩ năng cần thiết, nhất là kỹ năng “quản lý sự thay đổi” để có thể thích ứng với sự thay đổi đang diễn ra bên trong và bên ngoài nhà trường…
Có phương pháp, tác phong làm việc đổi mới và sáng tạo trong cách nghĩ
và cách làm Biết cách tìm hiểu chương trình giáo dục cấp học để hiểu rõ mục tiêu, nội dung và yêu cầu thực hiện chương trình để có thể hướng dẫn cho giáo viên thực hiện
Trên cương vị công tác thường xuyên rèn luyện các kĩ năng làm việc khoa học, tổ chức thực hiện các hoạt động Đôn đốc thực hiện và kiểm tra đánh giá kết quả công việc với học, tạo ra môi trường đồng thuận với cha mẹ học sinh và cộng đồng trong việc xây dựng các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học giáo dục của nhà trường để thực hiện các mục tiêu giáo dục
Thường xuyên rèn luyện năng lực tự học, chủ động tìm kiếm cách làm thích hợp để lãnh đạo quản lý nhà trường sáng tạo và hiệu quả Thực hiện tốt mục tiêu
và nội dung đổi mới giáo dục, tạo dựng môi trường trường học thân thiện, tích cực, có tính đột phá trong quá trình thực hiện sự thay đổi
Trên cương vị công tác luôn chủ động tự học, hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm hay để đưa nhà trường phát triển – thực hiện tốt vai trò của giáo dục trong sự phát triển nguồn lực con người, phát triển đất nước
Trang 10Câu 2: Anh chị hãy bình luận quan điểm cho rằng: Tất cả chúng ta đều đưa ra quyết định, sự khác biệt là cách thức và thời điểm chúng ta đưa
ra quyết định (Catherine Pulsifer)
Một trong những chức năng của quản lý là ra quyết định quản lý Quyết định quản lý liên quan đến thành bại, đến hiệu quả cao thấp của toàn bộ quá trình quản lý Quyết định quản lý được coi là sản phẩm của người lãnh đạo quản
lý, người lãnh đạo thể hiện tài năng của mình là ở khâu ra quyết định và tổ chức thực hiện quyết định quản lý Vì vậy, để có quyết định chính xác, đúng đắn, khả thi và hiệu quả, người quản lý phải nắm vững các đặc điểm, vài trò và yêu cầu của quyết định quản lý, phương pháp xây dựng và tổ chức thực hiện quyết định một cách khoa học và đặc biệt là phải có cách thức và thời điểm đúng, phù hợp khi đưa ra quyết định
Một quyết định đúng có thể trở thành một bước ngoặt lớn cho sự nghiệp của bạn và cho cả tổ chức Nhưng mọi quyết định để xác định được đúng hay sai đều cần các hành động sau đó của nó Tại sao chúng ta lại có những nhà lãnh đạo tài năng như Mark Zuckerberg (Facebook), Bill Gates (Microsoft), Steve Jobs (Apple),… Đơn giản bởi họ là những người có cách thức đúng để đưa ra được các quyết định và đúng thời điểm Một quyết định đúng được hiểu là một quyết định mà ở đó người lãnh đạo đánh giá được rủi ro và cơ hội của quyết định Từ đó liên kết với các cam kết về mục tiêu cần đạt được để đưa ra một quyết định chính xác nhất [4, tr.34]
Thực tiễn chỉ ra rằng, trong cuộc sống có rất nhiều các quyết định được đưa ra, nhưng không phải quyết định nào cũng đúng và mang lại thành công Quyết định chỉ đúng, mang lại thành công khi người lãnh đạo có “cách thức” để đưa ra quyết định “cách thức” ra quyết định cho thấy sự thành thạo của bạn trong việc lựa chọn giữa hai hoặc nhiều lựa chọn thay thế Bạn có thể đưa ra quyết định một khi bạn xử lý tất cả thông tin bạn có sẵn cho bạn và nói với đúng điểm liên hệ liên quan đến một tình huống nhất định Nhìn chung, điều quan trọng là xác định các “cách thức” giúp bạn đưa ra quyết định đúng đắn thay mặt