Dưới hình thức tổ chức làm quen với tác phẩm văn học như trước đây vốn kiến thức của trẻ thu hoạch được trong giờ hoạt động đạt kết quả chưa cao vì các mắt xích kiến thức còn quá lõng lẽ[r]
Trang 1I/PHẦN MỘT - PHẦN MỞ ĐẦUI/ 1 Lý do chọn đề tài.
Hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một hoạt động không thểthiếu đối với trẻ thơ, nhất là trẻ ở lứa tuổi mầm non Nó đem lại cho trẻ những hiểu biếtđầu tiên về cuộc sống xung quanh, là sự mở cửa cho trẻ thơ đi những bước chập chữngđầu tiên vào thế giới các giá trị nghệ thuật phong phú, chứa đựng trong tác phẩm vănhọc Là sự hình thành và phát triển toàn diện nhân cách con người ngay từ thủa ấu thơ,
là hành trang cho trẻ trên suốt đường đời, bởi lẽ những hình ảnh được lưu giữ trong thờiniên thiếu thường rất khó phai mờ đối với trẻ thơ Vì thế văn học không chỉ góp phầnlàm giàu tâm hồn, nâng cao năng lực cảm thụ cái đẹp, mà còn giúp cho trẻ phát triển trítuệ, mở rộng sự hiểu biết và hướng tới một lối sống giàu lòng nhân ái Vì vậy việc đemtác phẩm văn học đến với trẻ là một việc làm rất quan trọng và cần thiết Trẻ được tiếpxúc với tác phẩm văn học phải từ dễ đến khó, từ dơn giản đến phức tạp, để từ đó trẻ bộc
lộ khả năng cảm thụ văn học của mình Khả năng cảm thụ đó là sự phát triển trực tiếpcủa trẻ về các lĩnh vực: Nhận thức – ngôn ngữ - tình cảm xã hội Tuy nhiên khi đưa tácphẩm đến cho trẻ đòi hỏi người giáo viên phải có sự lựa chọn những tác phẩm hay phùhợp với lứa tuổi, có ý nghĩa giáo dục trẻ để từ đó đưa ra những phương pháp, biện phápthích hợp nhằm giúp trẻ phát triển tốt khả năng cảm thụ tác phẩm văn học của mình.Qua đây nhằm từng bước cung cấp thêm những khái niệm mới và mở rộng kinh nghiệmsống cho trẻ về những hình tượng tươi sáng, những bức tranh giàu nhạc điệu, nhữngcung bậc cảm xúc trong những câu chuyện, bài thơ Ở lứa tuổi mầm non trẻ đang họclàm người Vì thế, cần cho trẻ nhận thức được các chuẩn mực đạo đức của con người.Giúp trẻ hiểu được các khái niệm trừu tượng thuộc phạm trù đạo đức như: “Ngoan - hư,tốt - xấu, thiện - ác” quả là một việc làm khó khăn
Việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học có ý nghĩa rất lớn đối với trẻ, nhưngviệc làm thế nào để thu hút trẻ tham gia vào hoạt động một cách tích cực thì đây quả làmột vấn đề hết sức khó khăn Cùng với sự thay đổi liên tục của bậc học mầm non đâycũng chính là điều kiện tốt giúp giáo viên lựa chọn các phương pháp dạy học tích cực
để thu hút trẻ vào hoạt động một cách tự nguyện, hứng thú, không gò bó Xuất phát từthực tế trên tôi nhận thấy văn học có ý nghĩa vô cùng lớn trong công tác giáo dục trẻ
mầm non Đây cũng chính là mục tiêu luôn thôi thúc tôi lựa chọn đề tài “Một số thủ thuật giúp trẻ 5 – 6 tuổi hứng thú trong hoạt động làm quen với tác phẩm văn học”
II/ 2 Mục tiêu, nhiệm vụ chọn đề tài:
Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học có ý nghĩa quan trọng đối với sự pháttriển toàn diện của trẻ về đạo đức, thẩm mỹ, ngôn ngữ Đối với trẻ mầm non giáo dụcđạo đức cần được gắn chặt với giáo dục thẩm mỹ, cần giúp trẻ cảm nhận được cái hay,cái đẹp trong tự nhiên, trong đời sống xã hội đồng thời phải giáo dục trẻ biết làm theotấm gương tốt, biết tôn trọng giữ gìn và bảo vệ thiên nhiên
Chức năng thẩm mỹ là chức năng quan trọng của văn học nghệ thuật Bởi vì, sángtạo thẩm mỹ trở thành mục tiêu bản chất của văn học nghệ thuật “Cái đẹp là điều kiệnkhông thể thiếu của nghệ thuật, nếu thiếu cái đẹp thì không có và không thể có nghệ
Trang 2thuật Đó là một định lý” (Biêlinski) Vì vậy cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học làđiều kiện tốt để giáo dục thẩm mỹ cho trẻ Theo nhà văn V G.Biêlinski gọi tình cảmthẩm mỹ là cội nguồn của mọi cái đẹp, mọi cái vĩ đại Những hình tượng tươi sáng củatác phẩm văn học, những bức tranh sinh động giàu nhạc điệu, giàu chất thơ, những từngữ sinh động biểu cảm trẻ thơ đều rất thích Trẻ cảm nhận được cái đẹp của ngôn ngữnghệ thuật, ghi nhớ dễ dàng, nhanh chóng những câu chuyện, bài thơ Từ đó, trẻ cókhả năng hiểu, khả năng nghe và sử dụng ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ để thể hiện nhận thức,tình cảm của mình trước cuộc sống Bên cạnh đó, qua tác phẩm văn học, trẻ còn cảmnhận được cái đẹp trong mối quan hệ giữ người với người Đó là tình cảm giữa nhữngngười thân ruột thịt, tình cảm giữ bạn bè với nhau, học trò với cô giáo, lòng kính yêulãnh tụ, tình thân thiết quý mến giữa con người với con người Tác phẩm văn học bêncạnh việc thoả mãn nhu cầu về nhận thức còn là nơi bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ chotrẻ thơ Trong quá trình tiếp xúc với tác phẩm văn học, các giác quan của trẻ ngày càngtrở nên tinh tế, nhạy bén, các năng lực quan sát, cảm nhận khái quát ngày càng pháttriển Trẻ không những nhận ra cái đẹp, cái hay của tác phẩm mà còn biết khám phá racái đẹp, cái hay của thế giới, của cuộc sống Trẻ dễ dàng nhạy cảm với vẻ đẹp của từngchiếc lá, giọt sương, ánh trăng lung linh huyền dịu, một tia nắng, do đó cũng không baogiờ nguội lạnh, thờ ơ với số phận con người, luôn luôn căm phẫn, đau đớn, xót xa vì cáixấu, cái ác và tha thiết yêu thương, hướng về cái tốt, cái đẹp.
Ngoài ra, tiếp xúc với tác phẩm văn học còn là điều kiện để kích thích trí tưởngtượng, sáng tạo, nuôi dưỡng và phát triển những ước mơ cao đẹp của trẻ thơ Tiếp xúcvới tác phẩm văn học, vốn từ của trẻ được mở rộng Trẻ được biết cả những từ mới màtrong cuộc sống bình thường trẻ ít hoặc không hề biết và sử dụng Sở dĩ trẻ được mởrộng vốn từ qua tiếp xúc với tác phẩm văn học là vì: Qua văn học, trẻ luôn được mởrộng nhận thức mà sự mở rộng nhận thức bao giờ cũng gắn chặt với mở rộng vốn từ Qua tiếp xúc với tác phẩm văn học trẻ còn được rèn luyện khả năng nói đúng câu,diễn đạt mạch lạc, rõ ràng thông qua các hình thức như trả lời câu hỏi của cô, tập kể lạitruyện, thơ… Từ đó trẻ học được cách diễn đạt biểu cảm, cách miêu tả, so sánh ngắnngọn, cách nói câu giàu hình ảnh Vì vậy việc chọn lựa, việc tổ chức cho trẻ tiếp xúcvới tác phẩm cần được giáo viên quan tâm sao cho tác phẩm văn học phát huy được tối
đa tác dụng của nó đối với sự phát triển toàn diện của trẻ
Mục tiêu và nhiệm vụ quang trọng của đề tài này là trẻ hứng thú, tiếp thu bài tốtkhi tham gia vào hoạt động
I/ 3 Đối tượng nghiên cứu:
Trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
I/ 4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
Trường đóng trên địa bàn xã vùng khó khăn của Huyện, đời sống kinh tế của nhândân chủ yếu dựa vào nương rẫy Toàn xã có 7 dân tộc sinh sống và trên 805 hộ dânsống thưa thớt trên các rẻo đồi Trình độ dân trí thấp Chính vì điều đó mà làm ảnhhưởng không nhỏ đến việc sinh hoạt học tập và vui chơi của trẻ Là một giáo viên mầmnon giảng dạy ở vùng khó khăn điều kiện thực tế như vậy, nên bản thân tôi thiết nghĩrằng mình phải làm thế nào để đẩy mạnh tinh thần phát huy cái đẹp về đạo đức, tâm hồn
Trang 3vào dạy trẻ xem đó là động lực thúc đẩy góp phần phát triển nhân cách toàn diện chotrẻ Dưới hình thức tổ chức làm quen với tác phẩm văn học như trước đây vốn kiếnthức của trẻ thu hoạch được trong giờ hoạt động đạt kết quả chưa cao vì các mắt xíchkiến thức còn quá lõng lẽo vì vậy mà muốn được thể hiện và quan tâm nên những hìnhảnh tươi đẹp, giàu cảm xúc trong các tác phẩm văn học phải thực sự trẻ được khám phánhững điều mới lạ về kiến thức cần thiết thì trẻ thoả mãn được nhu cầu tìm hiểu khámphá, vì vậy giáo viên là người giúp trẻ tiếp thu, lĩnh hội tri thức một cách dễ dàng, xúctích nhất cũng chính là vấn đề quan trọng mà người giáo viên như tôi lưu tâm để dạytrẻ trong lớp tôi chủ nhiệm và những quan niệm đó được tôi biến thành hành động đểtrình bày trước hội đồng sư phạm nhà trường về sáng kiến của tôi rất mong được sựđóng góp ý kiến để sáng kiến của tôi ngày càng hoàn thiện hơn.
Nghiên cứu vấn đề này là để tìm cách vận dụng phương pháp giáo dục áp dụngvào bài dạy, hướng dẫn trẻ trong lớp tôi chủ nhiệm làm quen với tác phẩm văn học đạtkết quả cao
I/ 5 Phương pháp nghiên cứu:
Nghiên cứu qua các tài liệu tham khảo, bồi dưỡng thường xuyên, phương tiệnthông tin đại chúng và thông qua các giờ hoạt động của trẻ trên lớp để có biện pháp tácđộng đến đề tài Về vấn đề lý luận nhằm làm cơ sở cho việc nghiên cứu các vấn đề tiếptheo Nghiên cứu, đánh giá việc sử dụng một số thủ thuật giúp trẻ 5 – 6 tuổi hứng thútrong hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
II/PHẦN THỨ HAI - PHẦN NỘI DUNG:
II/ 1 Cơ sở lý luận – cơ sở pháp lý:
Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học đóng vai trò quan trọng trong quá trìnhphát triển của trẻ, giúp trẻ cảm nhận về tác phẩm, cảnh đẹp của quê hương, đất nước,hiểu được cuộc sống lao động của con người trong xã hội, nhận ra cái đẹp trong cuộcsống Văn học giáo dục, bồi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp, tính trung thực, lòng nhân
ái, sự biết ơn… Văn học còn giáo dục cho trẻ những hình tượng nghệ thuật trong sáng,những từ ngữ ngợi cảm, những bức tranh thiên nhiên phong phú, đầy màu sắc… có tácdụng rất lớn đến tâm hồn trẻ là một bộ phận của văn hoá tinh thần Chính vì thế là mộtgiáo viên mầm non tôi luôn nghĩ rằng việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học cótác dụng góp phần giáo dục và phát triển toàn diện cho trẻ Thông qua hoạt động làmquen với tác phẩm văn học đem đến cho trẻ ấn tượng về cái đẹp và những cảm xúc chânthật, những phẩm chất tốt đẹp của nhân cách con người Việt trong thời đại mới Đây lànhững vấn đề quan trọng mà người giáo viên mầm non như tôi luôn lưu tâm
Để thực hiện tốt những nội dung nêu trên tôi xây dựng một số bước cần thực hiệnkhi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học như sau:
* Bước 1: Nghiên cứu kỹ nội dung của tác phẩm cần truyền đạt cho trẻ.
* Bước 2: Xem tác phẩm cung cấp cho trẻ cần sử dụng thủ thuật và nhóm phương
pháp nào là phù hợp
* Bước 3: Cách thức sử dụng thủ thuật của các nhóm phương pháp khi tổ chức cho
trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Trang 4* Bước 4: Kết quả đạt được trên trẻ khi giáo viên sử dụng thủ thuật và các nhóm
phương pháp phối kết hợp với nhau
* Bước 5: Hướng khắc phục khi sử dụng các thủ thuật và các phương pháp
* Bước 6: Kế hoạch thực hiện một số thủ thuật và các nhóm phương pháp cho thời
gian tiếp theo trong giờ hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Căn cứ vào Thông tư số 23/2010/TT-BGD&ĐT, ngày 23/7/2010 của Bộ Giáo dục
và Đào tạo ban hành về việc ban hành Quy định Bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi vàCông văn số 481/BGDĐT-GDMN ngày 29/01/2011 của Bộ GD&ĐT về việc hướng dẫntriển khai thực hiện Bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi yêu cầu khi cuối độ tuổi mẫu giáocần đạt được những yêu cầu mà bộ chuẩn đã quy định
Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ,thẫm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớpmột; hình thành và phát triển ở trẻ em những chức năng tâm sinh lý, năng lực và phẩmchất mang tính nền tảng, những kỹ nắng sống phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và pháttriển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo
và cho việc học tập suốt đời Muốn trẻ em phát triển một cách toàn diện theo và choviệc học tập suốt đời Như vậy trẻ muốn phát triển toàn diện cần có sự kết hợp trongcông tác giáo dục của cả ba môi trường “Gia đình, nhà trường và xã hội” nếu làm đượcđiều này thì chất lượng giáo dục của trẻ ngày một nâng lên
Từ những cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý nêu trên là một giáo viên đứng lớp chịutrách nhiệm trước nhà trường về công tác chăm sóc – giáo dục của trẻ 5 tuổi tôi luôn cốgắng để thực hiện cho có hiệu quả việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là nângcao chất lượng giáo dục toàn diện cho trẻ góp phần thực hiện nhiệm chung giáo dụcchung của nhà trường
II/ 2 Thực trạng
a Thuận lợi - Khó khăn.
- Nhờ vào các đợt bồi dưỡng tập huấn nghiệp vụ và nhiệm vụ cụ thể của từng nămhọc do nghành giáo dục mầm non huyện nhà tổ chức
- Nhờ vào những buổi dự giờ thao giảng, được sự đóng góp ý của đồng nghiệp nêntôi đã học hỏi và rút ra được những kinh nghiệm bổ ích phục vụ cho giờ dạy ngày càngtốt hơn
- Được sự quan tâm của ban giám hiệu, phòng giáo dục
- Trường nằm ngày trung tâm của xã, thuận lợi cho việc đưa đón trả trẻ Cảnhquang nhà trường thoáng mát, sạch đẹp từ đó cung cấp cho trẻ những biểu tượng thểhiện sự hiểu biết của mình về thế giới xung quanh
- Về cơ sở vật chất: Là một trường nằm ở vùng sâu, vùng xa nên về cơ sở vật chấtcòn thiếu thốn, chưa phong phú, chưa hấp dẫn trẻ một lúc chưa có thể tạo ngay môitrường tốt để trẻ học tập mà phải khắc phục và cải biến dần dần
- Về phụ huynh: Một số phụ huynh của học sinh chưa thật sự quan tâm đến việchọc tập của con em mình, còn phó mặc cho giáo viên
- Về chương trình: Thay đổi liên tục, nên kinh nghiệm trong giảng dạy còn nhiềuhạn chế, nên vẫn không tránh khỏi những khó khăn trong công tác giảng dạy đôi lúc tôi
Trang 5vẫn còn bỡ ngỡ chưa tiếp thu chương trình này một cách trọn vẹn lại sang chương trìnhkhác có tính hoàn thiện hơn.
- Về đối tượng trẻ: Đa số là con em đồng bào dân tộc thiểu số Ê đê phần đông làlần đầu tiên ra lớp nên quá trình tiếp thu và lĩnh hội kiến thức còn nhiều hạn chế
b Thành công – hạn chế:
Như chúng ta đã biết quá trình phát triển và nhận thức của trẻ mầm non là một quátrình vận động và phát triển lâu dài Con người sinh ra không phải ai cũng có sẵn trongmình những đam mê văn học mà đòi hỏi phải được học tập và hoạt động ngay từ lúccòn nhỏ thì những khả năng cảm thụ văn học mới được bộc lộ và phát triển một cáchtoàn vẹn
Tuy nhiên đối với trẻ nhỏ, thì sự kiên trì và khả năng chú ý của chúng chưa tốt nêncũng dễ dẫn đến sự nhàm chán và không hào hứng với hoạt động Hiểu được nhữngđiều đó nên khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học tôi luôn tạo cho trẻ một tâm thếthoải mái, hứng thú vào hoạt động Vì thế giờ hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩmvăn học đạt kết quả cao
c/ Mặt mạnh – mặt yếu:
Ngay từ lúc còn nhỏ trẻ đã được nghe những bài thơ, câu chuyện thấm đượm tìnhngười, thiên nhiên, cỏ cây hoa lá Lớn lên một chút trẻ được sống trong thế giới kỳ diệucủa những câu chuyện thần thoại, truyền thuyết, cổ tích… những ước mơ của trẻ cứ thếcháp cánh bay xa Điều đó cho chúng ta thấy rằng, trẻ luôn có những cảm xúc rất đặcbiệt với những tác phẩm văn học ly kì nhiều tình tiết, nó mang lại cảm xúc và ấn tượngmạnh đối với trẻ thôi thúc trẻ tiếp cận và tiến gần với tác phẩm Tạo điều kiện để trẻthường xuyên tiếp xúc các tác phẩm văn học để từng bước cung cấp các biểu tượngphong phú về đối tượng bằng cách huy động sự tham gia của các giác quan, các quátrình tâm lý khác nhau, để lĩnh hội các khía cạnh của tác phẩm Tạo cơ hội để trẻ khámphá tác phẩm qua: Quan đọc kể, nghe, hỏi, và tự diễn đạt nhận thức cảm xúc của mình
về tác phẩm
d/ Các nguyên nhân, các yếu tố tác động:
Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học có vai trò rất lớn trong giáo dục đạo đứccho trẻ sẽ hình thành nhiều đức tính tốt như: Tình thân thiết quý mến giữa con ngườivới con người, bạn bè với nhau, lòng kính yêu Bác Hồ… biết phân biệt cái đúng, cáisai, cái tốt, cái xấu, biết lắng nghe ý kiến của người lớn, biết nhường nhịn kiên nhẫn vàlòng kiên trì, biết đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau, từ đó hình thành thái độ đúngđắn với công việc ở trẻ Chính vì vậy trong các giờ hoạt động của trẻ tôi luôn lấy trẻlàm trung tâm luôn gần gũi, trao đổi cùng trẻ để giúp trẻ tháo gỡ những vướng mắc.Ngoài ra giáo viên thường xuyên tiếp xúc trao đổi cùng phụ huynh về quá trình học tậpvui chơi của trẻ trên lớp qua đó phụ huynh cùng với giáo viên phối kết hợp để giúp trẻthực hiện tốt hơn trong các lĩnh vực Ngoài ra giáo viên làm tốt công tác tham mưu vớiban giám hiệu nhà trường tạo điệu kiện thuận lợi cho giáo viên thực hiện tốt nhiệm vụcủa mình
e/ Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng:
Trang 6Nghiên cứu đề tài Một số thủ thuật giúp trẻ 5 – 6 tuổi hứng thú trong hoạt động
làm quen với tác phẩm văn học từ năm học 2015 – 2016 thông qua các giờ hoạt động
như: hoạt động có chủ đích, giờ dạo chơi thăm quan, giờ hoạt động góc, lúc đón trảtrẻ… được tôi khảo sát, kiểm tra đánh giá trẻ lớp tôi đạt kết quả như sau:
Số trẻ Tích cực, hứng thú trong hoạt động Năm học: 2012 – 2013
3.1 Mục tiêu của giải pháp, biện pháp:
Từ thực trạng và kết quả khảo sát để đưa ra mục tiêu chính của biện pháp, giảipháp là đánh giá việc sử dụng một số thủ thuật giúp trẻ 5 – 6 tuổi hứng thú trong hoạtđộng làm quen với tác phẩm văn học
3.2 Nội dung và cách thức thực hiện các giải pháp, biện pháp:
Từ những thực tế ở trên để nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen làm quen với tácphẩm văn học bản thân sẽ đưa ra một số biện pháp, giải pháp sau để thực hiện
* Biện pháp thứ nhất : Nắm bắt kịp thời các văn bản của các cấp về chương trình giáo dục mầm non và các phương pháp hướng dẫn cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.
Những năm đầu khi bắt đầu thực hiện chương trình giáo dục mầm non mới theoThông tư số : 17/2009/TT-BGD&ĐT, ngày 25/7/2009 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục vàĐào tạo về việc ban hành Chương trình Giáo dục mầm non, lúc bầy giờ các trường mẫugiáo đã bắt đầu thực hiện thí điểm Đã được tiếp cận với chương trình giáo dục mầmnon mới lúc còn là sinh viên sư phạm song đưa vào thực tế tại lớp của mình là cả mộtvấn đề không dễ Ở một điều kiện nhất định trong mấy năm qua là một thuận lợi chobản thân song tôi luôn tìm hiểu những thay đổi về điều kiện của địa phương, đặc điểmtâm sinh lý của trẻ và thực tế của nhà trường để bản thân thực hiện nhiệm vụ giảng dạycủa mình
Trong những năm qua khi được tham dự các lớp tập huấn trong thời gian hè dophòng Giáo dục và Đào tạo huyện tổ chức bản thân luôn nắm bắt kịp thời các văn bản
về việc điều chỉnh, bổ sung, sửa đổi trong chương trình chăm sóc – giáo dục trẻ để đưavào thực hiện tại đơn vị Đối với việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học đã đượcbồi dưỡng thường xuyên qua các chuyên đề - nhất là việc lựa chọn tác phẩm văn học,nội dung, phương pháp,…để truyền thụ cho trẻ Tuy rằng về yêu cầu cần đạt đối với trẻthì tương tự nhau nhưng về hình thức tổ chức thì có thay đổi bởi thời gian gần đây cóđưa lồng ghép chữ viết vào trong khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Chính những lý do nêu trên mà bản thân đã cố gắng nắm bắt kịp thời các văn bản,
kế hoạch về những thay đổi của các cấp Vừa là một giáo viên và là một tổ trưởng
Trang 7chuyên môn khối lá trong những năm qua đã nghiên cứu kỹ nội dung các tài liệu đểtriển khai trong khối và thực hiện có hiệu quả tại lớp
Với thời gian quy định tại Thông tư số:48/2011/TT-BGD&ĐT, ngày 25 tháng 11năm 2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về quy định thời gian làm việc của giáo viênmầm non So với ngày xưa giáo viên chỉ làm 01buổi/ngày, hiện nay phải làm đủ8h/ngày Ngoài thời gian gian trực tiếp giảng dạy trên lớp bản thân luôn trau dồi kiếnthức về chuyên môn nghiệp vụ cũng như tin học qua nghiên cứu tài liệu, sách báo, quathực tiễn nhằm phục vụ ngày càng tốt hơn công việc của mình Tìm các câu chuyện cónội dung sinh động, hấp dẫn trên các tạp chí giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục vàĐào tạo, Sở Giáo dục Đăk lăk để đưa vòa truyền thụ cho trẻ Hiện nay lớp học đượctrang bị đầy đủ các phương tiện để thực hiện giảng dạy trên máy tính, đối với các câuchuyện khó dùng máy tính để cho trẻ xem truyện theo các bức tranh sáng tạo để gây sựhứng thú cho trẻ Có được kinh nghiệm đúc rút trong thời gian qua về kết quả của việccho trẻ làm quen với tác phẩm văn học tại lớp mình phụ trách, có những trẻ lần đầu đếntrường còn ngại giao tiếp với cô và bạn, không giám thể hiện khả năng của mình chonên việc thu nhận kiến thức từ tác phẩm văn học do cô truyền thụ còn hạn chế Đặc thùcủa địa phương có một số trẻ là người đồng bào Dân tộc thiểu số nên khi cô gọi lên kểchuyển trẻ còn chưa dám thể hiện vai, chưa kể được hết nội dung hoặc chưa nói chưa rõlời…Chính những lý do trên bản thân đã biết cách lựa chọn các nội dung phù hợp đểtruyền đạt cho trẻ - nhất là việc năm bắt kịp thời các văn bản của cấp trên để truyền thụlàm sao cho hiệu quả đây là một trong những điều kiện để đưa chất lượng của trẻ tại lớpngày một đi lên
* Biện pháp thứ hai :Lựa chọn tác phẩm văn học phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ và thực tế của nhà trường để dạy trẻ.
Như chúng ta đã biết hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo là hoạt động vui chơi.Thật vậy! trẻ mẫu giáo “học mà chơi – chơi mà học” thông qua hoạt động vui chơi giúptrẻ hình thành nhân cách trong cuộc sống Thông qua tác phẩm văn học giúp trẻ pháttriển toàn diện trên 5 lĩnh vực, người giáo viên phải biết lựa chọn tác phẩm văn học phùphù hợp với độ tuổi và đặc điểm tâm sinh lý của trẻ để dạy trẻ như:
Tác phẩm phải ngắn gọn, rõ ràng: Sự ngắn gọn, rõ ràng không chỉ thể hiện ở dunglượng tác phẩm mà còn thể hiện sâu trong cả câu, từ Văn xuôi thường thể hiện bằngcâu đơn ngắn, ít dùng câu phức hợp Dạng phổ biến của thơ viết cho trẻ là thể thơ 3chữ, 4 chữ, 5 chữ, rất gần gũi với đồng dao, câu ngắn gọn, vui nhộn, trẻ vừa đọc, vừachơi, dễ thuộc, dễ nhớ
Sử dụng từ ngữ chọn lọc, trong sáng, dễ hiểu, những tác phẩm văn học viết cho trẻmầm non phải có nhiều từ tượng hình, tượng thanh, nhiều động từ, tính từ, tính từ miêu
tả chỉ màu sắc tạo nên sắc thái vui tươi, kích thích trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ, tácđộng mạnh đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm của trẻ
Ngoài việc lựa chọn về thể loại, độ dài,…của tác phẩm cần phải lựa chọn tác phẩmvăn học có nội dung phù hợp với chủ đề đang thực hiện Bởi từ ngày thực hiện chươngtrình giáo dục mầm non mới đã mở thêm cho chúng ta một hình thức chăm sóc – giáodục rất hiệu quả đó là việc truyền thụ các nội dung giáo dục trong ngày được tích hợp
Trang 8với nhau làm cho trẻ dễ tiếp thu Khi lựa chọn các tác phẩm văn học có nội dung giốngcác môn học khác có trong chủ đề chúng ta sẽ cảm thấy dễ giảng nội dung hơn, làm chotrẻ cảm thấy hăng say hơn khi tìm hiểu, khi các nội dung được tích hợp thì câu hỏi của
cô đặt ra đều có nội dung tương đương nhau ví dụ : Đang học chủ đề “gia đình”, khikhám phá khoa học cho trẻ tìm hiểu về “gia đình của bé”, hoạt động tạo hình cũng vẽ về
“gia đình của bé”, hoạt động giáo dục âm nhạc cũng hát và vận động múa “cháu yêubà”, còn đối với văn học kể chuyện về “ba cô gái”…Tất cả các hoạt động trong ngày đãnói về gia đình thì khi lựa chọn tác phẩm văn học cũng phải nói về gia đình của bé.Chính bản thân đã được nắm vững chương trình giáo dục mầm non nên trong cách lựachọn tác phẩm văn học để dạy trẻ đã cân nhắc rất ký lưỡng, nội dung tác phẩm lúc nàocũng sát với nội dung chủ đề cần truyền đạt cho trẻ Trong thời gian vừa qua chính vìlàm tốt việc lựa chọn tác phẩm văn học để dạy trẻ nên trẻ của lớp ngày càng hăng sayhơn trong khi làm quen với tác phẩm văn học Tại lớp mình phụ trách bản thân đã nhậnthấy trẻ hứng thú hơn khi được cô tổ chức hội thi kể chuyện, trẻ đã mạnh dạn hơn khitập đóng vai nhân vật trong cốt truyện, trả lời câu hỏi rõ ràng hơn và đặc biệt là nhữngtrẻ Dân tộc thiểu số nhút nhát đã thay đổi cách phát âm khi kể những câu chuyện khó.Cần chú ý đến đặc điểm riêng của trẻ tại mình phụ trách, đối với trẻ đồng bào Dântộc thiểu số khả năng diễn đạt còn hạn chế, trẻ hay nói sai dấu và phụ âm đầu cho nênkhi lựa chọn các câu chuyện, bài thơ để dạy trẻ thường chú ý đến thể thơ có ít từ láy,tìm những câu chuyện không quá dài và ít nhân vật trong cốt truyện Những tác phẩm
ấy có nội dung gần gũi với cuộc sống hằng ngày của trẻ để trẻ nắm bắt nội dung mộtcách dễ dàng, làm cho ngày càng hứng thú hơn trong học tập
Điều quan trọng nữa không thể bỏ qua khi lựa chọn tác phẩm văn học để dạy trẻ làphải bám vào mục tiêu cần đạt của độ tuổi để lựa chọn nội dung, phương pháp đểtruyền thụ cho trẻ, tuyệt đối không được đưa những tác phẩm văn học có nội dung nói
về chuyện yêu đương của người lớn, những tác phẩm văn học có nội dung bạo lực…đểđưa vào dạy trẻ Để đưa những nội dung ngắn gọn, lành mạnh trong sáng, dễ hiểu vàocho trẻ nhận hiểu một cách dễ dàng hơn
* Biện pháp thứ ba: Xây dựng kế hoạch tự bồi dưỡng cho bản thân:
Trẻ ở lứa tuổi mầm non việc được làm quen với tác phẩm văn học là một vấn đềhết sức quan trọng nhưng việc làm thế nào để thu hút trẻ hứng thú vào hoạt động mộtcách tự nguyện không gò bó quả là một vấn đề hết sức khó khăn Chính vì điều này đòihỏi người giáo viên phải có năng lực cảm thụ, phân tích, đánh giá tác phẩm văn học Đểlàm được điều đó thì đòi hỏi người giáo viên phải tự học tập nâng cao trình độ chuyênmôn nghiệp vụ về mọi mặt
Tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ qua các buổi tập huấn do nghành giáo dụcmầm non Huyện nhà tổ chức Qua các buổi dự giờ thao giảng tại trường và học hỏichuyên môn từ trường bạn được sự đóng góp ý của đồng nghiệp qua đó rút ra đượcnhững kinh nghiệm bổ ích phục vụ cho giờ dạy ngày càng tốt hơn Luôn tìm tòi học hỏitiếp thu những kinh nghiệm từ đồng nghiệp, sách báo, qua các phương tiện thông tin đạichúng… để làm giàu vốn kinh nghiệm cho mình là hành trang vững chắc tiếp bước chongười giáo viên
Trang 9Trong những năm qua với trách nhiệm là một giáo viên đứng lớp vừa là một tổtrưởng chuyên môn khối lá bản thân luôn làm tốt công việc của mình, luôn tự trau dồikiến thức để nâng cao tay nghề nhằm phục vụ công tác ngày một tốt hơn Hoạt độngcho trẻ làm quen với tác phẩm văn học không thể chỉ đơn thuần là việc cô kể chuyệncho trẻ nghe mà cần có sự phối hợp giữa năng khiếu của cô và dụng cụ để phục vụ hoạtđộng đó, tranh ảnh để minh họa cũng góp phần giúp trẻ cảm thụ tác phẩm sâu sắc hơn,
từ đó giúp trẻ hứng thú hơn trong học tập Làm được điều này mục đích là nâng caochất lượng chăm sóc – giáo dục tại lớp, góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị tại địaphương
* Biện pháp thứ tư : Kết hợp hoạt động làm quen tác phẩm văn học với các hoạt động giáo dục khác :
Muốn việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học có hiệu quả cần kết hợp vớicác hoạt động giáo dục khác như làm quen với Toán, làm quen với chữ viết, môi trườngxung quanh, ….đã trở nên phổ biến trong các hoạt động giáo dục thông qua chươngtrình giáo dục mầm non
Ví dụ : Hoạt động làm quen với toán, ta có thể sử dụng văn học giúp trẻ làm quenvới các con số một cách tự nhiên, nhẹ nhàng thông qua các trò chơi tìm số lượng chữ vàgắn số tương ứng, số người tham gia trò chơi…Nếu như có thêm phần kể chuyện chohoạt động ngoài trời thì các vận động của trẻ sẽ trở nên dễ dàng và giúp trẻ hơn nhiều.Những lúc đó bản thân tôi đã mở những đoạn chuyện trên màn hình ti vi có nội dunghấp dẫn, lôi cuốn trẻ để cho trẻ kể theo Với các hoạt động ngôn ngữ, âm nhạc có thểlàm nền khi cô và trẻ kể chuyện, đọc thơ…Chính vì bản thân đã kết hợp giáo dục tácphẩm văn học với các hoạt động giáo dục khác trong ngày nên chất lượng giáo dục củalớp ngày một nâng cao
* Biện pháp thứ năm: Tổ chức hoạt động giáo dục tác phẩm văn học ngoại khóa :
Trong quá trình tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cho trẻ khôngchỉ đơn thuần trong tiết học ở lớp mà bản thân tôi còn biết tổ chức cho trẻ hoạt độngngoại khóa như : Hoạt động đọc thơ, kể chuyện ở mọi lúc, mọi nơi trong giờ thể dụcsáng, trong buổi hoạt động ngoài trời, hoạt động ở góc thư viện, góc học tập; Tổ chứccho trẻ kể chuyện, đọc thơ sau mỗi chủ đề và vào ngày lễ, hội;…
Bởi vì đọc thơ, kể chuyện ở đâu cũng giúp cho trẻ phát triển về tình cảm, hìnhthành nhân cách con người và trẻ có khả năng cảm thụ được cuộc sống xung quanhmình đang diễn ra, trẻ biết sống tự tin và sáng tạo, biết được cái đẹp, cái xấu Do vậybản thân đã tổ chức cho trẻ đọc thơ, kể chuyện ngoại khóa rất nhiều để tinh thần hăngsay của trẻ ngày càng được nâng lên Qua những buổi thi kể chuyện trẻ được trangphục, mặc những bộ quần áo đẹp làm cho bản thân của trẻ cảm thấy mình được sungsướng, thông qua hội thi trẻ được thêm một dịp cũng cố, rèn luyện các kỹ năng của bảnthân Đây cũng là dịp để trẻ được trải nghiệm cảm xúc mới mẻ, tăng cường khả năngcảm thụ các tác phẩm, mở rộng nhận thức cho trẻ Tổ chức hội thi kể chuyện, đọc thơcòn giúp trẻ tăng thêm sự mạnh dạn, tự tin, trình bày trước người khác cũng như sựphối hợp giữa các thành viên trong nhóm
Trang 10Với hoạt động này trẻ còn được nghe đọc thơ, kể chuyện qua các phương tiệntruyền thông như tivi, băng đĩa, các buổi sinh hoạt nhóm ở mọi lúc, mọi nơi như hoạtđộng ngoài trời, giờ đón trẻ, giờ trả trẻ để làm quen với câu chuyện mới Cô giới thiệucho trẻ biết tên câu chuyện, tên tác giả, dẫn dắt trẻ nghe câu chuyện, bài thơ thông quađĩa, ti vi với mục đích tập trung sự chú ý của trẻ đến nội dung, khơi gợi trí tưởng tượng
và sự hình dung ở trẻ
Sử dụng biện pháp trực quan truyền cảm, cô kể kết hợp làm động tác minh họatrọn vẹn, kể đúng nội dung, kể diễn cảm câu chuyện sẽ thu hút sự chú ý của trẻ tới nhânvật chính trong câu chuyện, tạo cho trẻ tri giác câu chuyện một cách trọn vẹn, gợi lên sựhưởng ứng, cảm xúc, đồng cảm với hình tượng nhân vật, lôi cuốn trẻ vào tâm trạng cảmxúc chung của câu chuyện bởi vì tính truyền cảm diễn xuất ở trẻ phụ thuộc vào cử chỉđiệu bộ của giáo viên
Giáo viên sử dụng biện pháp luyện tập kết hợp với biện pháp dùng lời chỉ dẫn kỹnăng kể chuyện, đọc thơ, tính chất cảm xúc của tác phẩm cho trẻ Đặc điểm của trẻmầm non là chưa biết chữ, do đó phương pháp dạy đọc thơ, kể chuyện chung cho cáclứa tuổi là dạy “truyền khẩu” Đối với những tác phẩm ngắn, trẻ đã được làm quen từtrước, trẻ sẽ đọc theo cô liên tục cả bài, không dạy thuộc câu này mới sang câu kháclàm gián đoạn tri giác Dạy trẻ bằng cách cho trẻ đọc theo tự nhiện, để trẻ được thoảimái, không bị ức chế hay căng thẳng giúp các cháu học thuộc tác phẩm Giáo viên tậpcho trẻ bằng cách thể hiện giọng cho phù hợp khi kết hợp điệu bộ để minh họa Giáoviên vừa đọc thơ vừa bắt nhịp bằng tay để giữ tốc độ đều cho các cháu đọc theo Trongquá trình dạy trẻ đọc thơ, kể chuyện cô có thể làm động tác minh họa kết hợp dùng tayđưa sang ngang làm động tác so sánh trực quan
Dạy trẻ phát âm và giải nghĩa từ khó giúp trẻ phân biệt từ đúng trong bài thơ với
từ trẻ đọc nhầm kết hợp làm mẫu cách cấu tạo của từ đúng để trẻ bắt chước đặt môi lưỡicho chính xác
Không nên nói với trẻ là “các con hãy đọc hay hơn nửa nào” Vì câu nói này trẻkhó hình dung phải thể hiện như thế nào? Cô nên giải thích nêu rõ ý nghĩa của lời ca đểtrẻ thể hiện đúng phong cách
Trong quá trình học thuộc, cô sửa nếu trẻ đọc sai cần thay đổi hình thức đọc tổ,nhóm luân phiên tiếp để trẻ có dịp nghỉ ngơi, theo dõi, đánh giá hoặc biết hòa nhậpđúng lúc với các bạn Cần thay đổi tư thế ngồi hoặc đứng để trẻ đở mỏi, đở chán kếthợp với làm động tác minh họa nhẹ nhàng
Kỹ năng đọc thơ, kể chuyện được tiến hành không chỉ trong quá trình học thuộc
mà cả khi củng cố ôn luyện Khi đã học thuộc, cần dạy trẻ thể hiện diễn cảm để trẻ cóthể biểu diễn dể dàng, hấp hẫn Để tạo sự nhịp nhàng khi đọc thơ, kể chuyện cho trẻ làm
cử chỉ điệu bộ minh họa
Thường xuyên tôi trao đổi với phụ huynh cho trẻ nghe băng đĩa ở nhà các câuchuyện, bài thơ mà trẻ yêu thích, bố mẹ có thể cùng trẻ thể hiện cùng một tác phẩm Từ
đó làm phong phú thêm vốn hiểu biết của trẻ
Ngoài ra cần kết hợp với phụ huynh sưu tầm băng đĩa có liên quan đến đề tài đểtạo thêm phong phú trong các hoạt động khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Trang 11* Biện pháp thứ sáu: Sử dụng linh hoạt các phương pháp, truyền đạt đúng nội dung khi tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Để trẻ hào hứng, thoải mái và có nhu cầu tham gia vào hoạt động một cách tíchcực thì điều đầu tiên người giáo viên phải giúp trẻ nắm được giá trị về nội dung và nghệthuật của các tác phẩm văn học được làm quen, từ đó nâng cao nhận thức của trẻ về tựnhiên và xã hội, bồi dưỡng cho trẻ những tình cảm lành mạnh, những ước mơ cao đẹp,giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp trong thiên nhiên, trong quan hệ xã hội và vẻ đẹp củangôn ngữ văn học Cung cấp cho trẻ một số biểu tượng ban đầu về các thể loại văn học(Thơ, truyện, truyện cổ tích, đồng dao, ca dao…) làm quen với một số thuật ngữ vănhọc như (tựa đề, nhân vật…) Thì đòi hỏi người giáo viên phải có năng lực cảm thụ vàphân tích, đánh giá tác phẩm văn học Giáo viên phải có năng lực nhận ra cái hay, cáiđẹp của từng tác phẩm, phải có sự rung cảm thật sự với cái hay cái đẹp Cô phải làngười có năng lực sư phạm cần thiết nắm được đặc điểm tâm sinh lý của trẻ để xác định
rõ mục đích, yêu cầu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức cho trẻ làm quen vớitác phẩm văn học một cách phù hợp Cô phải nắm vững phương pháp, nhiệm vụ, biệnpháp hình thức tổ chức hoạt động Có khả năng xử lý các tình huống sư phạm trong quátrình tổ chức, hướng dẫn trẻ làm quen với tác phẩm văn học Ngoài ra giáo viên gợi chotrẻ những cảm xúc hứng thú khi tiếp xúc tác phẩm tạo ra mối quan hệ tin yêu đồng cảmgiữa cô và trẻ
Để giờ học đạt kết quả cao thì các phương pháp và thủ thuật thu hút trẻ vào giờhọc đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm Nhóm phương pháp sử dụng lời nói: Là cách sử dụng giọng đọc lời kể nghệ thuậtcủa giáo viên có kèm theo cử chỉ, điệu bộ, nét mặt để truyền đạt ý nghĩ, tình cảm, thái
độ, tâm trạng của tác giả gửi gắm trong tác phẩm và thái độ, tâm trạng của người đọcđến người nghe, giúp trẻ nhận thức tốt giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật của tác phẩm.Trẻ mầm non chưa biết đọc, trẻ đến lớp với tâm hồn đón đợi hướng về cô giáo Giáoviên là cầu nối trẻ với tác phẩm Vì vậy phương pháp này được coi là phương pháp chủđạo Đó là sự sáng tạo của cá nhân làm cho tác phẩm văn học vốn là những ký hiệuthẩm mỹ sống dậy, cất tiếng nói Giáo viên cần sử dụng mọi sắc thái của giọng đọc (kể)diễn cảm cùng với các hình thức biểu hiện khác tạo cho tác phẩm một bức tranh âmthanh tương ứng
Việc sử dụng phương pháp đọc kể diễn cảm có ý nghĩa quan trọng trong việc chotrẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học Vì thế cách đọc, cách kể có nghệ thuật của giáo viêngóp phần lôi cuốn, gợi hứng cho trẻ Nhờ có cách trình bày tác phẩm một cách có nghệthuật, cô giáo giúp trẻ dễn dàng hiểu được nội dung, dễ dàng đi vào tưởng tượng nghệthuật, giúp trẻ nhìn thấy được các hình tượng, các khung cảnh, các tình tiết và biết đánhgiá chúng đúng đắn Giọng đọc kể của cô còn góp phần giúp trẻ cảm nhận, rung độngtrước những giá trị nghệ thuật của tác phẩm, khơi gợi ở trẻ những xúc cảm thẩm mỹ tốtđẹp, định hướng nhận thức cho trẻ một cách rõ nét Để đạt được những mục tiêu trên thìthủ thuật cũng chiếm một vị trí rất quan trọng Để có thể đọc kể diễn cảm tác phẩm vănhọc, cần phải có sự nghiên cứu tác phẩm, nắm được giá trị của tác phẩm cũng như tưtưởng tình cảm mà tác giả gửi gắm trong đó Mặt khác, đây là hoạt động nghệ thuật Vì