Nhưng trên hết, về bản chất, các văn bản quy phạm pháp luật được ra đời với mục đích duy nhất là nhằm điều chỉnh các đối tượng phải chịu sự tác động trực tiếp của VBQPPL đó, vì vậy, quá
Trang 1Mục lục
I, Phần mở đầu: 3
II, Phần nội dung: 4
1, Quy định của pháp luật trong việc thực hiện hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật 4
2, Thực tiễn trong việc thực hiện hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật: 6 III, Phần kết luận: 8
IV, Danh mục tài liệu tham khảo 9
Trang 2I, Phần mở đầu:
Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước, trong đó, song song với việc ban hành ra các nghị quyết và luật, một trong những chức năng quan trọng khác của Quốc hội được Hiến định là chức năng làm luật và sửa đổi luật1 Trên thực tế, việc ban hành ra được một văn bản Luật phải trải qua nhiều quy trình và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định cụ thể trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp Quốc hội ban hành ra văn bản quy phạm pháp luật theo đúng thẩm quyền mà pháp luật cho phép Nhưng trên hết,
về bản chất, các văn bản quy phạm pháp luật được ra đời với mục đích duy nhất là nhằm điều chỉnh các đối tượng phải chịu sự tác động trực tiếp của VBQPPL đó, vì vậy, quá trình tham gia đóng góp ý kiến hay hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là vô cùng quan trọng trong công tác soạn thảo cũng như hoàn thiện luật nhằm hướng đến tính áp dụng thực tiễn của luật
Vì đây là một vấn đề vô cùng quan trọng, đồng thời cũng là mong muốn được đi sâu tìm hiểu về các quy định của pháp luật và thực tiễn của việc thực hiện hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật nên em xin chọn đề tài “Phân tích quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.” làm đề tài tiểu luận Do kiến thức còn hạn chế nên việc sai sót và thiếu thông tin trong bài làm có thể là điều không tránh khỏi Vì vậy em rất mong nhận được những sự đóng góp của thầy, cô để em có cái nhìn sâu sắc hơn về đề tài, đồng thời cũng là giúp em rút kinh nghiệm cho những bài tập lần sau
Em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô trong tổ bộ môn!
Trang 3II, Phần nội dung:
1, Quy định của pháp luật trong việc thực hiện hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật
Để có thể thực hiện công việc sửa đổi và hoàn thiện các VBQPPL một cách có hiệu quả cũng như là dễ thực hiện nhất thì duy chỉ có thể bằng cách lắng nghe ý kiến góp ý trực tiếp từ chính đối tượng bị tác động bởi luật đó, sau đó tiến hành sửa đổi, hoàn thiện và đánh giá lại mức độ áp dụng thực tiễn Đây cũng là một trong số các nguyên tắc và là tiêu trí quan trọng trong hoạt động xây dựng văn bản quy phạm pháp luật được quy định trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015: “Bảo đảm công khai, dân chủ trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của cá nhân, cơ quan, tổ chức trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.”2 Qua đó có thể thấy, hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật không chỉ đơn giản là một hoạt động giao tiếp đơn thuần giữa các nhà làm luật với các đối tượng được luật hướng đến
mà đó còn là trách nhiệm, là nghĩa vụ của nhà làm luật trong việc hoàn thiện VBQPPL thông qua việc lắng nghe và thấu hiểu được tiếng lòng của người dân
Quy trình xây dựng VBQPPL được quy định trong Hiến pháp và được cụ thể hóa trong Luật tổ chức Quốc hội, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật Trong đó, các quy định của pháp luật về hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật đã được quy định một cách rõ ràng trong Điều 6
về tham gia góp ý kiến xây dựng văn bản quy phạm pháp luật trong Luật ban hành VBQPPL 2015 như sau:
“1 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, các tổ chức thành viên khác của Mặt trận và các cơ quan, tổ chức khác, cá nhân có quyền và được tạo điều kiện góp ý kiến về đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.
Trang 42 Trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan, tổ chức chủ trì soạn thảo và cơ quan, tổ chức có liên quan có trách nhiệm tạo điều kiện để các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia góp ý kiến về đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức lấy ý kiến của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản quy phạm pháp luật.
3 Ý kiến tham gia về đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật phải được nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình chỉnh lý dự thảo văn bản.”
Trong đó, có thể thấy, xuất phát từ đặc điểm lập pháp, việc tham gia hoạt động này bao gồm rất nhiều chủ thể Do đó, xác định rõ vai trò của mỗi chủ thể trong quá trình quản lý là yếu tố quan trọng bảo đảm hiệu quả hoạt động này trên thực tế
Theo quy định tại Điều 84 Hiến pháp năm 2013: “Chủ tịch nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Mặt trận tổ quốc Việt nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận có quyền trình dự án Luật ra trước Quốc hội Đại biểu Quốc hội có quyền trình kiến nghị về luật và dự án luật ra trước Quốc hội” Việc mở rộng phạm vi chủ thể tham gia vào quá trình này nhằm tăng cường khả năng phát hiện nhu cầu điều chỉnh của luật, pháp lệnh về lĩnh vực của đời sống xã hội, khắc phục sự hạn chế các lĩnh vực do pháp luật điều chỉnh, đáp ứng bối cảnh kinh tế, quốc tế hiện nay
Hơn thế nữa, căn cứ theo Khoản 2 Điều 6 Luật ban hành VBQPPL:
“Trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan, tổ chức chủ trì soạn thảo và cơ quan, tổ chức có liên quan có trách nhiệm tạo điều kiện để các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia góp ý kiến về đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật…” các cá nhân ở đây cũng có thể được hiểu là các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản quy phạm pháp luật được nhắc tới ngay sau đó, những
Trang 5đối tượng đó có thể hiểu một cách chung nhất chính là các cá thể đang sinh sống và làm việc trong xã hội Chính vì lý do đó mà hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật trở nên đặc biệt hơn tất thảy, vì đó là hoạt động bám sát nhất với thực tiễn về đời sống pháp luật của người dân, điều đó thể hiện rằng pháp luật được xây dựng dựa trên các quyền và lợi ích hướng đến chủ thể duy nhất là người dân chứ không để nhằm thượng tôn hay hạ thấp một cá nhân hay một tập thể trong xã hội Bản chất của nhà nước ta là “ nhà nước của dân, do dân, vì dân”3, do đó trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhân dân là chủ thể chính trong mọi hoạt động và lập pháp không phải là một ngoại lệ, mà trái lại
nó là một hoạt động thể hiện rõ nhất quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, có sự đồng lòng của nhân dân đối với các dự thảo luật thì hiệu quả của văn bản Luật sau khi ban hành mới đi vào cuộc sống và phát huy được vai trò của nó trong việc điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong xã hội tạo bước tiền đề để trong các hoạt động lập pháp của Quốc hội trong thời gian tới
2, Thực tiễn trong việc thực hiện hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật:
Đóng vai trò vô cùng lớn trong hoạt động lập pháp của nước ta hiện nay,
có thể nói, quy trình lập pháp là một mắt xích quan trọng trong xuyên suốt hoạt động lập pháp Bởi lẽ, quy trình lập pháp là quy trình nhằm đảm bảo tạo ra được thành quả là các VBQPPL có chất lượng cao, là các VBQPPL phản ánh được một cách sâu sắc ý chí, nguyện vọng của nhân dân, phản ánh điều kiện kinh tế, chính trị, phù hợp thực tế và không trái với Hiến pháp Vì vậy, quy trình xây dựng VBQPPL càng chặt chẽ, càng khoa học thì chất lượng VBQPPL được ban hành càng đảm bảo Luật ban hành VBQPPL năm 2015 đã có nhiều sửa đổi trong quy trình xây dựng VBQPPL nói chung và VBQPPL do Quốc hội ban hành nói riêng
từ khâu lập dự kiến chương trình, soạn thảo, thẩm định, thẩm tra và thông qua văn
Trang 6bản theo hướng tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tham mưu trong việc soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, chỉnh lí dự án, dự thảo, cơ quan ban hành chỉ tập trung vào việc thảo luận và quyết định chính sách Tuy nhiên, trên thực tế, quy trình xây dựng VBQPPL của Quốc hội vẫn còn tồn tại một số bất cập trong các giai đoạn trong quy trình lập pháp, cụ thể là trong giai đoạn lấy ý kiến cho các dự án luật, dự thảo nghị quyết
Đơn cử có thể kể đến các bất cập liên quan đến cách thức các nhà làm tiếp cận đến những đóng góp về pháp luật của người dân như sau Luật ban hành VBQPPL năm 2015 quy định dự thảo phải được đăng trên Trang thông tin điện tử của Chính phủ hoặc của cơ quan, tổ chức, cá nhân góp ý kiến4 Qua đó, với quy định như trên, ta thấy được tính công khai, minh bạch trong hoạt động lập pháp được mở rộng trong toàn bộ quá trình xây dựng và ban hành luật, nghị quyết từ khâu soạn thảo đến khâu ban hành vì nó không những giúp cho dân biết được định hướng chính sách pháp luật trong tương lai để chuẩn bị các điều kiện cho việc thực hiện, mà là một trong những kênh để người dân có thể thâm gia vào hoạt động xây dựng thể chế, làm cho pháp luật phản ánh được ý chí, nguyện vọng của nhân dân Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng nhằm thực hiện phương châm
“dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” đã được đề cập nhiều trong các văn kiện của Đảng
Tuy nhiên, trên thực tế, pháp luật hiện hành vẫn chưa có những quy định chặt chẽ về việc tiếp thu ý kiến đóng góp có thực sự được chuyển tải vào nội dung văn bản không hay vẫn phụ thuộc vào nhận thức chủ quan của cơ quan soạn thảo Hơn nữa, việc lấy ý kiến trên thực tế vẫn còn nhiều điều đáng phải bàn Việc lấy ý kiến chưa chưa tạo được không khí thảo luận sôi nổi, các ý kiến đóng góp được tổng hợp, báo cáo qua nhiều khâu trung gian, làm sai lệch, biến dạng ý kiến Không những thế, đối tượng thường được lấy ý kiến cho các dự án, dự thảo là các
Trang 7cơ quan nhà nước cũng không thực sự coi trọng trách nhiệm thảo luận, tranh luận các vấn đề về tính cấp thiết của việc ban hành văn bản, nội dung, bố cục, tính hợp pháp, tính khả thi của dự án, dự thảo Trên thực tế, chỉ những quy định quá vô lý, không đảm bảo tính hợp pháp và hợp lý, đụng cham trực tiếp đến công việc và đời sống của họ thì người dân mới quan tâm nhiều
Một bất cập nữa là việc tổ chức lấy ý kiến ở một số địa phương về các dự
án luật rất bất cập, chỉ có thể lấy ý kiến được một số cơ quan, tổ chức có liên quan trực tiếp ở cấp tỉnh Thậm chí có nhiều dự án, dự thảo không tổ chức được việc lấy
ý kiến rộng rãi của các cơ quan quản lý ở địa phương, ở cơ sở, đặc biệt là đối tượng thi hành Điều này đã hạn chế việc tập trung trí tuệ của nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều người và nó ảnh hưởng trực tiếp đến tính công khai, minh bạch, tính dân chủ trong công tác lập pháp
III, Phần kết luận:
Mục đích mà hoạt động lập pháp hướng tới là kịp thời ban hành các văn bản luật, pháp lệnh một cách đồng bộ Một hệ thống pháp luật khi có sự phối hợp nhịp nhàng, có tính logic của các đạo luật thì mới tránh được sự chồng chéo, mâu thuẫn không đáng có, đồng thời đáp ứng được các yêu cầu điều chỉnh các quan hệ
xã hội
Trên đây là toàn bộ phần bài tập lớn của em với đề tài “Phân tích quy
định của pháp luật và thực tiễn thực hiện hoạt động lấy ý kiến trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.” Vì đây là một đề tài rộng, cần sự phân tích
chuyên sâu, có kiến thức tổng quát và được tìm hiểu từ nhiều khía cạnh khác nhau nên có thể phần bài làm của em vẫn còn tồn tại một những sai sót Bản thân em rất mong được nhận những sự góp ý từ các thầy, các cô để bài làm của mình được hoàn thiện hơn
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 8IV, Danh mục tài liệu tham khảo
1 Giáo trình Xây dựng văn bản pháp luật, Đại học Luật Hà Nội
2 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015
4 Nghị định 34/2016/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật
5. “Đổi mới quy trình xây dựng luật, pháp lệnh của Việt Nam hiện nay”, Khóa luận tốt nghiệp, Nguyễn Thị Long, 2012