Tiểu luận THAHS Nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự

Quyết định hình phạt chính là thể hiện sự lên án của Nhà nước đối với người phạm tội. Bản án đã tuyên hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án đều có liên quan đến hình phạt – biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của nhà nước đối với người phạm tội – có mục đích trừng phạt, cải tạo, giáo dục họ trở thành người tốt có ích cho xã hội, và đây cũng là một trong số những nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự. Để hiểu hơn về vấn đề này em xin chọn đề tài “phân tích các nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự” để làm bài tiểu luận của mình. Qua đây chúng ta sẽ hiểu hơn về nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự .

Mục lục

Mở đầu 2

Nội dung 2

I Khái quát chung 2

1 Khái niệm Luật thi hành án hình sự 2

2 Đối tượng điều chỉnh của luật thi hành án hình sự 3

3 Phương pháp điều chỉnh của Luật thi hành án hình sự 4

II Nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự 5

1 Bảo đảm bản án, quyết định hình sự có hiệu lực phải được thi hành nghiêm chỉnh trên thực tế 5

2 Cải tạo, giáo dục người phạm tội 7

3 Giáo dục ý thức chấp hành pháp luật và phòng ngừa tội phạm 9

Kết luận 11

Tài liệu tham khảo 12

1

Mở đầu

Như chúng ta đã biết thi hành án hình sự bắt buộc thi hành đối với người phạm tội đã bị Tòa án quyết định hình phạt Quyết định hình phạt chính là thể hiện sự lên án của Nhà nước đối với người phạm tội Bản án đã tuyên hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án đều có liên quan đến hình phạt – biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của nhà nước đối với người phạm tội –

có mục đích trừng phạt, cải tạo, giáo dục họ trở thành người tốt có ích cho xã hội, và đây cũng là một trong số những nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự

Để hiểu hơn về vấn đề này em xin chọn đề tài “phân tích các nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự” để làm bài tiểu luận của mình Qua đây chúng ta sẽ hiểu hơn về nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự

Nội dung

I Khái quát chung

1 Khái niệm Luật thi hành án hình sự

Thi hành án hình sự là việc cơ quan có thẩm quyền và người có thẩm quyền theo quy đinh của pháp luật đem bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án ra thi hành, buộc người phạm tội phải thực hiện hình phạt đã được tuyên trong bản án, quyết định Bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật được thi hành trên thực tế nhằm đảm bảo việc truy cứu trách nhiệm hình sự của các cơ quan bảo vệ pháp luật có tác dụng trong việc phòng ngừa và đấu tranh chống lại tội phạm

Vậy Luật thi hành án hình sự là gì? Luật thi hành án hình sự là văn bản quy

phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, điều chỉnh quan

hệ xã hội phát sinh trong quá trình thi hành án hình sự, bảo đảm việc thi hành trên thực tế và các bản án, quyết định về hình sự của Tòa án đúng quy định của

2

pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án, của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân được tôn trọng, bảo đảm1

2 Đối tượng điều chỉnh của luật thi hành án hình sự.

Mỗi ngành luật đề có đối tượng điều chỉnh riêng phù hợp với lĩnh vực mà ngành luật đó hướng đến, quá trình thi hành án hình sự có sự tham gia của nhiều

cơ quan và cá nhân, đó là cơ quan Tòa án, cơ quan quản lý thi hành án hình sự,

cơ quan thi hành án hình sự, các cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, hội đồng thi hành án hình sự, người có thẩm quyền thi hành án hình sự

và các cơ quan giám sát, kiểm sát việc thi hành án hình sự Quan hệ của các cơ quan, cá nhân này phát sinh khi có quyết định thi hành án hình sự của Tòa án

Để bảo đảm việc thi hành án hình sự được chấp hành triệt để, có hiệu quả, đạt được nhiệm vụ, mục đích phòng ngừa chung, giáo dục,cải tạo và trừng phạt người phạm tội, Luật thi hành án hình sự điều chỉnh quan hệ của các chủ thể thi hành án hình sự với nhau, quan hệ giữa các chủ thể với người thi hành án, quan

hệ giữa các chủ thể thi hành án hình sự với các cơ quan giám sát của Quốc hội, hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và Viện kiểm sát nhân dân Có thể hiểu đối tượng điều chỉnh của Luật thi hành án hình sự là các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thi hành án giữa các cơ quan có nhiệm vụ, quyền hạn thi hành án hình sự với nhau và với các cơ quan giám sát, Viện kiểm sát, người chấp hành án, các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến việc thi hành án hình sự

Đối tượng điều chỉnh của luật thi hành án hình sự có đặc trưng cơ bản là các quan hệ chỉ phát sinh khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và có quyết định thi hành; việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các chủ thể là bắt buộc không phụ thuộc vào ý chí của các chủ thể; có sự không bình đẳng về địa vị pháp lí giữa cơ quan thi hành án hình sự và người chấp hành án

1 Giáo trình luật thi hành tạm giữ, tạm giam và Luật thi hành án hình sự, TS Mai Đắc Biên( chủ biên), trường đại học kiểm sát Hà Nội, nhà xuất bản Chính trị quốc gia – sự thật, Hà Nội – 2017.

3

3 Phương pháp điều chỉnh của Luật thi hành án hình sự.

Phương pháp điều chỉnh của Luật thi hành án hình sự là phương pháp mệnh lệnh – phục tùng và phối hợp - chế ước, thể hiện ở việc người chấp hành án cũng như các tổ chức, cá nhân khác có liên quan phải chấp hành các quyết định, mệnh lệnh của cơ quan thi hành án hình sự, đồng thời có sự giám sát, kiểm sát của các cơ quan nhà nước nhằm phát hiện và khắc phục vi phạm trong thi hành

án hình sự

Do đặc điểm cơ bản của đối tượng tác động của Luật thi hành án hình sự là quan hệ phát sinh giữa Nhà nước với người bị kết án hình sự nên các cơ quan nhà nước có quyền đưa ra mệnh lệnh bắt buộc thi hành đối với người bị kết án

Để thực hiện được phương pháp này, Luật thi hành án hình sự quy định địa vị pháp lí của các cơ quan nhà nước trong thi hành án hình sự khác biệt so với địa

vị pháp lí của người bị kết án Trong quá trình thi hành án hình sự, người chấp hành án hoặc cá nhân, tổ chức có liên quan đều phải chấp hành quyết định của

cơ quan thi hành án hình sự một cách triệt để, nếu không chấp hành có thể sẽ bị cưỡng chế thực hiện hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự Do hình phạt là chế tài nghiêm khắc nhất của Nhà nước áp dụng đối với người phạm tội nên người chấp hành án luôn tìm mọi cách để lẩn tránh thi hành hoặc có các hành vi khác nhờ can thiệp để đình chỉ, tạm đình chỉ, hoãn thi hành án Cho nên trong mọi tình huống cơ quan thi hành án đều phải sử dụng quyền lực nhà nước để tổ chức thực hiện thi hành án, loại bỏ những hành vi can thiệp hoặc cản trở thi hành án, đặc biệt đối với chấp hành án

Do việc thi hành án hình sự là một loại hoạt động tư pháp có tính chất phức tạp, khó khăn nên đòi hỏi phải có sự phối hợp, chế ước giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền với nhau nhằm tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ lẫn nhau cùng thực hiện, đảm bảo việc thi hành án đạt hiệu quả cao, đúng pháp luật

4

II Nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự

1 Bảo đảm bản án, quyết định hình sự có hiệu lực phải được thi hành nghiêm chỉnh trên thực tế.

Thi hành án hình sự là giai đoạn tiếp theo của việc giải quyết vụ án hình

sự Nếu trong giai đoạn trước đó, các cơ quan bảo vệ pháp luật như cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án thực hiện nhiệm vụ xác định sự thật khách quan của vụ

án, xác định người phạm tội và quyết định hình phạt đối với họ thì giai đoạn thi hành án có nhiệm vụ buộc người phạm tội thi hành hình phạt hoặc các quyết định khác Nếu bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án không được thi hành trên thực tế thì việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội sẽ không có ý nghĩa, tác dụng Do vậy bảo đảm bản án, quyết định hình sự có hiệu lực pháp luật phải được thi hành nghiêm chỉnh trên thực tế là chức năng quan trọng của Luật thi hành án hình sự

Nhiệm vụ bảo đảm bản án, quyết định hình sự có hiệu lực thi hành phải được thi hành nghiêm chỉnh trên thực tế được thể hiện qua các quy định trong một số điều của Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng hình sự, đó là các điều luật về những bản án, quyết định được thi hành2, thủ tục đưa ra thi hành bản án và quyết định của tòa án3; bản án, quyết định được thi hành (Điều 2 Luật thi hành án hình sự

năm 2010: “Bản án, quyết định được thi hành

1 Bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và đã có quyết định thi hành:

a) Bản án hoặc phần bản án của Toà án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo trình tự phúc thẩm;

b) Bản án của Toà án cấp phúc thẩm;

c) Quyết định giám đốc thẩm hoặc tái thẩm của Toà án

2 Bản án hoặc quyết định của Tòa án được thi hành ngay theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự.

2 điều 255 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015

3 điều 256 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015

5

3 Quyết định của Toà án Việt Nam tiếp nhận người đang chấp hành án phạt tù

ở nước ngoài về Việt Nam chấp hành án và đã có quyết định thi hành; quyết định chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù tại Việt Nam cho nước ngoài.

4 Bản án, quyết định về áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh, giáo dục tại xã, phường, thị trấn, đưa vào trường giáo dưỡng”)

Nguyên tắc bản án, quyết định có hiệu lực thi hành phải được cơ quan, tổ chức,

cá nhân tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh( khoản 2 Điều 4 Luật thi hành án hình sự năm 2010); Trách nhiệm phối hợp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thi hành án hình sự( Điều 5 Luật thi hành án hình sự năm 2010); Giám sát việc thi hành án hình sự( Điều 6 Luật thi hành án hình sự năm 2010)

Bản án, quyết định được thi hành theo quy định tại Điều 363 BLTTHS năm 2015 và Điều 2 Luật thi hành án hình sự năm 2010 ở bốn dạng:

Thứ nhất, bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và đã có quyết định thi hành: Bản án hoặc phần bản án của Tòa án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo trình tự phúc thẩm; Bản án của Tòa án cấp phúc thẩm; Quyết định giám đốc thẩm hoặc tái thẩm của Tòa án

Thứ hai, bản án hoặc quyết định của Tòa án được thi hành ngay theo quy định tại Điều 363 BLTTHS năm 2015: Trường hợp bị cáo đang bị tạm giam mà Tòa án cấp sơ thẩm quyết định đình chỉ vụ án, tuyên bị cáo không có tội, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt cho bị cáo, hình phạt không phải là hình phạt tù hoặc phạt tù nhưng cho hưởng án treo hoặc khi thời hạn phạt tù bằng hoặc ngắn hơn thời hạn đã tạm giam thì bản án hoặc quyết định của Tòa án được thi hành ngay, mặc dù vẫn có thể bị kháng cáo, kháng nghị Hình phạt cảnh cáo được thi hành ngay tại phiên tòa

Thứ ba, quyết định của Tòa án Việt Nam tiếp nhận người đang chấp hành

án phạt tù ở nước ngoài về Việt Nam chấp hành án và đã có quyết định thi hành;

6

quyết định chuyển giao người đang chấp ahfnh án phạt tù tại Việt Nam cho nước ngoài

Thứ tư, bản án, quyết định về áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh Giáo dục tại trường giáo dưỡng

2 Cải tạo, giáo dục người phạm tội.

Giáo dục người phạm tội trở thành người tốt, trở về hòa nhập đời sống xã hội là mục đích quan trọng hàng đầu của Luật thi hành án hình sự Ngoài ra, Luật thi hành án hình sự còn có mục đích giáo dục công dân tuân thủ pháp luật, không phạm tội Hình phạt trong luật hình sự không nhằm gây đau đớn về thể xác, tinh thần, hay xúc phạm danh dự, hạ thấp nhân phẩm của người phạm tội

mà giáo dục, cảm hóa, cải tạo người phạm tội trở thành người lương thiện4 Mục đích của hình phạt là thành tố có tính chất quyết định, quy định nội dung, phương pháp, hình thức, tiêu chí, biện pháp kiểm tra, đánh giá kết quả của thi hành án hình sự Mục đích của hình phạt có đạt được hay không phụ thuộc vào

Cơ quan thi hành án hình sự và người bị kết án, đặc biệt là phụ thuộc vào việc cán bộ, nhân viên Cơ quan thi hành án hình sự có ý thức được đầy đủ ý nghĩa của mục đích của hình phạt hay không? Do đó, quán triệt mục đích của hình phạt trong hoạt động thi hành án hình sự nói chung, mục đích giáo dục người phạm tội nói riêng là nhiệm vụ thường xuyên của các Cơ quan thi hành án hình sự

Luật thi hành án hình sự coi trọng việc giáo dục, cải tạo người chấp hành

án, thể hiện ở các nguyên tắc thi hành án hình sự, đó là: “Kết hợp trừng trị và giáo dục cải tạo trong việc thi hành án”( khoản 4 Điều 4 Luật thi hành án hình

sự năm 2010) ví dụ có thể giáo dục cải tạo trong thi hành án như cho người bị kết án tập thói quen, tức là tổ chức cho họ thực hiện một cách đều đặn và có kế hoạch các hành động nhất định như tập thể dục buổi sáng, xem tivi buổi tối… nhằm mục đích biến các hành động đó thành thói quen ứng xử; phương pháp

4 lời nói đầu của BLHS năm 1999

7

giao công việc là cách thức lôi cuốn người bị kết án vào các hoạt động tập thể như giao cho làm báo tường, tham gia hoạt động thể dục, thể thao… ;

“ Thi hành án đối với người chưa thành niên chủ yếu nhằm giáo dục, giúp

đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành người có ích cho xã hội”( khoản 5 Điều 4 luật thi hành án hình sự năm 2010)

Luật thi hành án hình sự cụ thể hóa trình tự, thủ tục, biện pháp thi hành bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án Các biện pháp trong Luật thi hành án hình sự ngoại trừ trường hợp tử hình đều nhằm giáo dục, cảm hóa người chấp hành án từ bỏ ý định, hành vi phạm tội, trở thành người lao động chân chính, người công dân tốt có ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật Giáo dục người phạm tội trở thành người có ích cho xã hội trong giáo dục học được gọi là giáo dục lại người phạm tội Đây là quá trình nhằm làm thay đổi những quan điểm, nhận thức không đúng đắn của người phạm tội, cải tạo các thói quen, hành động sai trái đã hình thành ở người phạm tội Những nhận thức, hành động sai trái của người phạm tội không phải là bản tính vốn có của họ, mà là do ảnh hưởng của những yếu tố không lành mạnh trong môi trường gia đình, nhà trường, xã hội, của những điều kiện thuận lợi cho tội phạm phát sinh, phát triển, những thiếu sót trong quản lý xã hội của các cơ quan chức năng… Những nhận thức, thói quen xấu ở người phạm tội hoàn toàn có thể cải tạo được, nếu tổ chức đúng đắn việc giáo dục lại người bị kết án trong thi hành án hình sự Các nhà tâm lý học, tội phạm học Việt Nam từ trước đến nay đều thống nhất quan điểm cho rằng, việc giáo dục, cải tạo người phạm tội trở thành người lương thiện là điều hoàn toàn có thể làm được Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với tư tưởng

Hồ Chí Minh: “Mỗi con người đều có thiện và ác ở trong lòng Ta phải biết làm cho phần tốt ở mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần

đi, đó là thái độ của người cách mạng”5

Quá trình giáo dục người bị kết án đòi hỏi phải nghiên cứu, phân loại người bị kết án; Xác định các phương pháp, hình thức giáo dục phù hợp để làm

5 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12 Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, tr 558

8

thay đổi nhận thức, hành động sai trái của người bị kết án; Tổ chức cho người bị kết án tham gia tích cực vào các hoạt động có ích cho xã hội; Xác định các tiêu chí, biện pháp kiểm tra, đánh giá kết quả việc thực hiện mục đích của hình phạt trong thi hành án hình sự

Sau khi chấp hành xong bản án, quyết định (trừ án tử hình), người chấp hành án có thay đổi mạnh mẽ trong thái độ, nhận thức, từ thái độ tiêu cực sang thái độ tích cực, từ chỗ chưa nhận thức rõ trách nhiệm tuân thủ pháp luật đến việc chấp hành triệt để các quy định của pháp luật, không tiếp tục phạm tội và góp phần vào việc giáo dục ý thức pháp luật cho các công dân khác Mặt khác, việc thi hành án hình sự đối với người phạm tội có tác dụng giáo dục những người khác từ bỏ ý định cũng như hành vi phạm tội, khuyến khích công dân tham gia vào việc đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ vững an ninh chính trị

và trật tự, an toàn xã hội

Giáo dục, cải tạo người chấp hành án được Cơ quan thi hành án hình sự

sử dụng dưới những hình thức nhất định như: Giáo dục chính trị – tư tưởng, giáo dục đạo đức, giáo dục bằng lao động, giáo dục thể chất… trong đó giáo dục bằng lao động đối với người bị kết án được xác định là hình thức quan trọng nhất Những người bị kết án đã gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội, phần lớn trong số họ có sức khỏe, nhưng không chịu làm ăn chính đáng Vì vậy, phải buộc người bị kết án giáo dục bằng lao động và kết hợp với các hình thức giáo dục khác

3 Giáo dục ý thức chấp hành pháp luật và phòng ngừa tội phạm.

Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước đối với người phạm tội, có thể tước bỏ tính mạng hoặc hạn chế các quyền của người phạm tội như quyền tự do đi lại, quyền bầu cử, ứng cử, học tập, lao động… Đồng thời, hình phạt cũng là sự thể hiện thái độ của Nhà nước, của xã hội đối với người phạm tội Điều 31 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm

2017 quy định: “Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người, pháp nhân thương

mại phạm tội mà còn giáo dục họ ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của

9

cuộc sống, ngăn ngừa họ phạm tội mới; giáo dục người, pháp nhân thương mại khác tôn trọng pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm” Mục đích

của hình phạt là kết quả thực tế cuối cùng mà Nhà nước mong muốn đạt được khi quyết định trách nhiệm hình sự đối với tội phạm và áp dụng hình phạt đối với người phạm tội Nó thể hiện trước hết ở chỗ hình phạt tác động trực tiếp đến người phạm tội, không chỉ trừng trị mà còn nhằm giáo dục, ngăn ngừa họ phạm tội mới; Tội phạm càng nguy hiểm thì mức độ trừng trị người có lỗi trong việc thực hiện tội phạm đó càng nghiêm khắc Tuy nhiên, mục đích mà hình phạt hướng tới đầu tiên chính là giáo dục và ngăn chặn tội phạm; Hình phạt trước hết

là hậu quả pháp lý của tội phạm, là thước đo thái độ lên án của Nhà nước đối với

cá nhân người phạm tội, là tiêu chí của công lý và công bằng xã hội Trừng trị công minh là yếu tố tiên quyết quan trọng để đảm bảo mục đích giáo dục; Áp dụng hình phạt đối với người phạm tội trong từng trường hợp cụ thể bao giờ cũng tác động đến các thành viên khác trong xã hội (đặc biệt là các trường hợp phạm tội điển hình trong xã hội thì càng có tác động mạnh tới công dân về ý thức pháp luật)

Như vậy, hình phạt không những có chức năng phòng ngừa riêng đối với ngay bản thân người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại phạm tội mà còn có chức năng phòng ngừa chung đối với những người, pháp nhân thương mại khác, giáo dục họ tôn trọng pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống lại tội phạm Tuy nhiên, hình phạt chỉ có tác dụng, hiệu quả khi được thi hành trên thực tế Việc thi hành bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án( chủ yếu liên quan đến hình phạt) trên thực tế thể hiện ở việc: tất cả các bản án, quyết định đề phải được đem ra thi hành, việc thi hành đúng thời hạn, đúng đối tượng, đúng nội dung; việc miễn giảm hoặc tạm đình chỉ, đình chỉ, giả án đều tuân theo một trình tự chặt chẽ của pháp luật Việc thi hành các loại hình phạt trong hệ thống hình phạt như thi hành án tử hình, thi hành án phạt tù, phạt tù nhưng cho hưởng

án treo, hình phạt cải tạo không giam giữ, cảnh cáo, trục xuất và các hình phạt

bổ sung khác là một biện pháp tuyên truyền giáo dục pháp luật cho người chấp

10