a/ Khẳng định chủ quyền bất khả xâm phạm của đất nước b/ Thể hiện niềm tự hào trước những chiến công oai hùng của dân tộc c/ Thể hiện bản lĩnh , khí phách dân tộc trong cuộc đấu tranh ch[r]
Trang 1Văn bản SÔNG NÚI NƯỚC NAM
PHÒ GIÁ VỀ KINH
Tiết PPCT: 17
Ngày dạy, lớp:……….
A MỤC TIÊU:
1 Kiến thức:
- Cảm nhận được tinh thần độc lập, khí phách hào hùng khát vọng lớn lao của dân tộc trong hai bài thơ
- Hiểu về hai thể thơ: thất ngôn tứ tuyệt, ngũ ngôn tứ tuyệt (Đường luật)
2 Kỹ năng:
- Đọc - hiểu văn bản tiếng Hán
3 Thái độ:
- Trân trọng, giữ gìn giá trị truyền thống của dân tộc
B Chuẩn bị
1 Giáo viên:
-Giáo án, bảng tóm tắt luật thơ, tranh ảnh
2 Học sinh:
- Đọc và tìm hiểu bản phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ, luật thơ Đường
C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:
1 Kiểm tra kiến thức cũ:
- Tập vở, SGK, đồ dùng học tập…
2 Giảng kiến thức mới:
- Hai bài thơ ra đời trong giai đoạn lịch sử dân tộc đã thoát khỏi ách đô hộ ngàn năm của Phong kiến phương Bắc
- Hai bài thơ thể hiện khí phách hào hùng, tinh thần bất khuất của dân tộc trước nạn ngoại xâm Nam quốc sơn hà và Phò giá về kinh
VĂN BẢN: SÔNG NÚI NƯỚC NAM
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN – HỌC SINH NỘI DUNG CẦN ĐẠT HĐ1 : Đọc và tìm hiểu chung:
-GV hướng dẫn đọc và đọc mẫu : dõng dạc, trang
nghiêm
-HS đọc, lớp nhận xét
-HS đọc chú thích */63,64
? Cho biết đôi nét về tác giả?
? Cho biết về thể thơ?
- Thơ Trung đại VN (Đường luật thất ngôn tứ
tuyệt)
+ số tiếng: 7 tiếng
+ số câu: 4 câu
+ hiệp vần: tiếng cuối câu 1,2,4 vần bằng
I Đọc -tìm hiểu chung :
1 Tác giả:
-Tương truyền của Lí Thường Kiệt
2 Tác phẩm:
- Thể thơ:Thất ngôn tứ tuyệt
- Bố cục: 2 phần
Trang 2- Chú thích 1,2
- Hoàn cảnh xuất hiện:
+ SNNN được coi như là bản Tuyên ngôn độc lập
(ở thế kỉ XI) của nước ta viết bằng thơ Vậy thế nào
là một bản tuyên ngôn độc lập? Nội dung tuyên
ngôn?
Là lời tuyên bố về chủ quyền của đất nước và
khẳng định không một thế lực nào được xâm phạm
+ SNNN là một bài thơ thiên về sự biểu ý (bày tỏ ý
kiến VB nghị luận).Vậy nội dung biểu ý đó
được thể hiện theo một bố cục như thế nào?
(2 phần :* 2 câu đầu lời khẳng định độc lập chủ
quyền ; 2 câu cuối Ý chí quyết tâm bảo vệ độc
lập kiên quyết chống ngoại xâm)
HĐ2: Tìm hiểu văn bản :
* HS đọc 2 câu đầu
1/ Lời khẳng định độc lập chủ quyền được thể hiện
qua bài thơ như thế nào?
HS trả lời độc lập
GV bổ sung:
Lòng từ hào về bờ cõi sông núi nước Nam
Điều đó được khảng định ở sách trời
->giọng điệu hào hùng, đanh thép, trang trọng đầy
tự hào
2/ Em có nhận xét gì về lời thơ, từ ngữ, hình ảnh
trong 2 câu thơ đầu?
HS trả lời cá nhân
GV bổ sung:
Các từ ngữ có ý nghĩa sâu sắc:
+ Nam quốc: nước Nam Vùng sông núi phía Nam
là một nước chứ không phải là một quận huyện của
Trung Hoa->ý thức độc lập, chủ quyền đã được
khẳng định ngay từ từ đầu
+ Đế là chữ quan trọng nhất -> nó chứng tỏ rằng
nước Nam có Vua, có chủ, có Quốc chủ -> Thề
hiện ý thức độc lập, bình đẳng ngang hàng với các
Hoàng đế Trung Hoa
+ Chữ “Cư” có nghĩa là “ở” -> xử lí mọi việc ở
cương vị đúng đầu
=> Nam đế cư là Vua nước Nam xử lí mọi công
việc mà bậc hoàng đế nước Nam phải đảm nhiệm
3/Có người cho rằng câu thơ thứ hai mang tính
chất Duy tâm, mê tín rất rõ Vì sách trời đã định,
vậy ý kiến của em?
-HS trả lời cá nhân
II Tìm hiểu văn bản :
1 Hai câu đầu :
- Nước Nam là của dân Nam -Sự phân định địa phận, lãnh thổ nước Nam trong “thiên thư”
Khẳng định chủ quyền
về lãnh thổ đất nước Đó là lời khẳng định rắn rỏi, hào hùng.
Trang 3- GV nhận xét, bổ sung:
Chân lí được khẳng định thành sự thật hiên nhiên
trong thực tế nhưng càng rõ ràng hơn, vững chắc
hơn khi được ghi chép và phân định tại Thiên thư
(sách trời) -> hợp với đạo của Trời – Đất, thuận
lòng người là bất di bất dịch, là chính nghĩa
3/HS đọc hai câu sau và nêu ý chính?
+ Lời hỏi tội kẻ thù
+ Lời thách thức, sự quyết tâm: chúng bay sẽ chuốc
lấy bại vong
+ Gọi kẻ thừ là “nghịch lỗ” -> câu hỏi lột trần bản
chất trái nghĩa, vô đạo lí của bon phong kiến
phương Bắc
+ Lời cảnh cáo đanh thép, kiên quyết thể hiện ý chí
quyết chiến, quyết thắng
4/ Ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc được biểu đạt
trực tiếp hay gián tiếp?
HS thảo luận nhóm:
Ngoài biểu ý, “Sông núi nước Nam” có biểu cảm
(bày tỏ cảm xúc) không? Nếu có thì thuộc trạng
thái nào?
Cảm xúc, thái độ mãnh liệt sắt đá đã tồn tại
bằng cách ẩn vào bên trong ý tưởng Cảm xúc ẩn
kín càng làm cho ý tưởng cô đúc, cách nói mạnh
mẽ, khẳng định Người đọc biết nghiền ngẫm,
biết suy nghĩ sẽ thấy thái độ, cảm xúc trữ tình đó.
(Niềm tự hào và tự tin vào chủ quyền dân tộc.
Tinh thần phản kháng chiến tranh xâm lược của
ngoại bang.)
HĐ3: Tổng kết:
? Vì sao bài thơ SNNN được coi như bản Tuyên
ngôn độc lập đầu tiên của nước ta? Em còn biết
những bản Tuyên ngôn độc lập nào khác nữa trong
lịch sử dân tộc? (Bài Bình Ngô Đại Cáo – Nguyễn
Trãi -1428 / TK XV, Tuyên ngôn độc lập – Hồ Chí
Minh –giữaTK 20)
*Tích hợp với giáo dục công dân về tinh thần
yêu nước cho học sinh.
? Qua bài thơ em đã cảm nhận được điều gì?
- Em luôn tự hào và tự tin vào chủ quyền của dân
tộc mình
- Em luôn nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ chủ
quyền dân tộc trước mọi kẻ thù xâm lược
? Ngày nay em thể hiện tinh thần yêu nước qua
những hành động như thế nào?
2 Hai câu sau :
- Thái độ rõ ràng quyết liệt: coi kẻ thù xâm lược là
“nghịch lỗ”
- Chỉ rõ: bọn giặc sẽ thất bại thảm hại trước sức mạnh của dân tộc quyết tâm bảo vệ chủ quyền đất nước
Ý chí kiên quyết bảo vệ
Tổ quốc, bảo vệ độc lập dân tộc.
=> Bài thơ mang màu sắc chính luận sâu săc, ý thơ thể hiện trực tiếp, rành mạch Giọng thơ hùng hồn đanh thép, được xem là bản tuyên ngôn độc lập dân tộc đầu tiên trong lịch
sử chống ngoại xâm của DTVN
III.Tổng kết:
Ghi nhớ / 65
Trang 4- Yêu gia đình, yê làng xóm, yêu quê hương.
- Làm những việc có ích giúp cộng đồng: bảo vệ
môi trường, bảo vệ rừng,…
- Học tốt để sau này góp một phần nhỏ của mình
giúp đất nước tiến lên
VĂN BẢN: PHÒ GIÁ VỀ KINH
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN – HỌC SINH NỘI DUNG CẦN ĐẠT HĐ4: Đọc - tìm hiểu chung
1/ Đọc (Giọng mạnh mẽ, dứt khoát)
2/ Chú thích
3/ Tác giả:
- Em hiểu gì về tác giả Trần Quang Khải và hoàn cảnh
sáng tác bài thơ?
4/ Thể thơ:
- Dựa vào chú thích, GV hướng dẫn HS hiểu về thể
thơ ngũ ngôn tứ tuyệt.( số câu: 4, số tiếng : 5, hiệp
vần: tiếng cuối câu 2,4 so sánh với thể thơ TNTT
NNTT cô đúc hơn)
5/ Bố cục:
2 phần : - 2 câu đầu: Chiến thắng hào hùng của dân tộc
- 2 câu sau: Lời động viên xây dựng, phát
triển đất nước và niềm tin vào sự bền vững muôn đời
của đất nước
6/ Phương thức biểu đạt: Nghị luận ( kết hợp biểu
cảm)
HĐ5: Tìm hiểu văn bản:
HS đọc và cho biết:
1/Nội dung được thể hiện trong hai câu đầu này là gì?
Các từ ngữ và nhịp điệu câu thơ có tác dụng như thế
nào?
+ Đó là chiến thắng hào hùng của quân dân nhà Trần
trong cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên
(tháng 4/1285 ở Hàm Tử, tháng 6/1285 ở Chương
Dương)
+ Các từ: đoạt sáo, cầm Hồ và nhịp điệu nhanh, mạng
giúp cho câu thơ diễn đạt đúng không khí chiến
thắng
*Tích hợp với môn Lịch sử:
Hai câu thơ đầu nhắc đến hai chiến thắng vang dội
của quân và dân ta đời nhà Trần 1285: Chiến thắng
I ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG :
1/ Tác giả:
- Trần Quang Khải
2/ Tác phẩm:
- Thể thơ: Ngũ ngôn tứ tuyệt
- Bố cục: hai phần
II TÌM HIỂU VĂN BẢN :
1 Hai câu đầu:
- Nhắc lại hai chiến thắng vang dội của quân dân nhà Trần trong kháng chiến chống Mông – Nguyên (1285)
- Các từ: đoạt sáo, cầm
Hồ và nhịp điệu nhanh, mạng giúp cho câu thơ diễn đạt đúng không khí chiến thắng
Trang 5Chương Dương diễn ra vào tháng 6 năm Ất Dậu do
Trần Quang Khải chỉ huy, trận Hàm Tử diễn ra vào
tháng 4 năm Ất Dậu do Trần Nhật Duật chỉ huy với
sự hỗ trợ đắc lực của Trần Quang Khải Hai chiến
thắng đã góp phần xoay chuyển thế trận tạo điều kiện
cho ông có thể hộ giá vua Trần về kinh thành Thăng
Long
Lời thơ ngắn gọn, ý dồn nén, xúc tích Mỗi trận thắng
chỉ nêu một chiến công nổi bật: trận Chương Dương
thu được nhiều vũ khí của giặc, trận Hàm Tử bắt
được nhiều từ binh Trong thực tế trận Hàm Tử xảy
ra trước nhưng vị tướng – nhà thơ vẫn mở đầu bài
thơ bằng trận Chương Dương vì dường như ông vẫn
còn đang sống trong tâm trạng hân hoan, mừng chiến
thắng vừa xảy ra Hại tại gợi nhắc tới chiến thắng
Chương Dương trước
Chỉ mới 10 tiếng, hai câu thơ giàn dị có vẻ như khô
khan, nhưng hàm chứa biết bao tâm trạng mừng vui,
phấn khởi của vị tướng đầy mưu lược
HS đọc hai câu thơ sau:
2/ Tác giả muốn gửi gắm ý tưởng gì, suy nghĩ gì qua
hai câu thơ trên?
HS trả lời cá nhân
GV bổ sung:
+ Lời động viên xây dựng đất nước và phát triển
quốc gia phồn thịnh
+ Thể hiện niềm tin sắc đá vào sự bền vững muôn
đời của đất nước
+ Ý tưởng thật trong sáng, giản dị, xuất phát từ đáy
lòng, từ trái tim và hùng khí yêu nước
GV giảng bình:
Từ việc nhắc lại hai chiến thắng oanh liệt vừa xảy ra,
tác giả bày tỏ lời động viên xây dựng phát triển đất
nước trong hoàn cảnh hòa bình và niềm tin sắt đá vào
sự bền vững nuôn đời của đất nước Ý tưởng thật
trong sáng, giản dị, minh bạch xuất phát từ đáy lòng,
từ trái tim yêu nước và hùng khí của một nhà quý tộc
tôn nhất, vị tướng tài ba, một nhà ngoại giao, nhà
chính trị xuất sắc nhất đời Trần Đó cũng là phương
châm chiến lược lâu dài, kế sách giữ và dựng nước
muôn đời của ông cha Vì khi đất nước thái bình,
khôn ít người đã lại nhanh chong quên đi những ngày
đánh giặc giữ nước gian nan, những hy sinh to lớn,
có khi chủ quan buông mình trong an nhàn hưởng
thu, lười biếng Ây là nguy cơ mất nước
2 Hai câu sau:
- Lời động viên xây dựng đất nước và phát triển quốc gia phồn thịnh -> Thể hiện niềm tin sắc
đá vào sự bền vững muôn đời của đất nước
-> Ý tưởng thật trong sáng, giản dị, xuất phát
từ đáy lòng, từ trái tim và hùng khí yêu nước
Trang 6*Tích hợp với môn giáo dục công dân về tinh thần
yêu nước của học sinh.
? Vậy qua bài thơ em rút ra bài học gì cho bản thân
mình?
- Dù ở thời đại nào tình yêu quê hương, đất nước
luôn được đặt lên hàng đầu
- Chúng ta luôn ý thức được việc bảo vệ và việc xây
dựng đất nước trong thời bình
HĐ6: Tổng kết ( Thảo luận )
? Cách biểu ý và biểu cảm của SNNN và PGVK có gì
khác nhau? Tác dụng ntn trong việc thể hiện nội dung
ý nghĩa?
Hai bài thơ: bản lĩnh, khí phách dân tộc ta,một bài
nêu cao chân lí vĩnh viễn, lớn lao nhất, thiêng liêng
nhất :
- Nước VN là của người VN, không ai được xâm
phạm, xâm phạm sẽ thất bại Một bài thể hiện khí the
chiến thắng ngoại xâm hào hùng của dân tộc và bày tỏ
khát vọng xây dựng, phát triển cuộc sống trong hòa
bình với niềm tin đất nước bền vững muôn đời
- Hai bài thơ , một bài thuộc thể TNTT, một bài thuộc
thể NNTT nhưng đều diễn đạt ý tưởng và giống nhau
ở cách nói chắc nịch, cô đúc, trong đó ý tưởng và cảm
xúc hòa làm một, cảm xúc nằm trong ý tưởng
III TỔNG KẾT:
- Hai bài thơ thể hiện bản
lĩnh, khí phách dân tộc trong đấu tranh chống ngoại xâm
- Ngôn ngữ cô đúc, trong
sáng
3 Củng cố bài giảng:
1/ Trong những nhận xét sau đây, nhận xét nào đúng cho cả 2 bài thơ SNNN và PGVK?
a/ Khẳng định chủ quyền bất khả xâm phạm của đất nước
b/ Thể hiện niềm tự hào trước những chiến công oai hùng của dân tộc
c/ Thể hiện bản lĩnh , khí phách dân tộc trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm d/ Thể hiện khát vọng hòa bình
2/ Nghệ thuật nổi bật trong cả 2 bài thơ là gì?
a/ Sử dụng nhiều biện pháp tu từ và ngôn ngữ biểu cảm
b/ Sử dụng nhiều yếu tố trùng điệp
c/ Ngôn ngữ sáng rõ, cô đúc, hòa trộn giữa ý tưởng và cảm xúc
d/ Nhiều hình ảnh ẩn dụ, tượng trưng
+ Đọc diễn cảm bài thơ (bản dịch thơ)
4 Hướng dẫn học tập ở nhà:
- HTL bản dịch thơ, nêu nội dung ý nghĩa và tác dụng nghệ thuật
- Soạn “Từ Hán –Việt” (Tra nghĩa từ Từ điển HV)
D RÚT KINH NGHIỆM:
