3.Thực trạng về giải toán có lời văn hiện nay đối với học sinh lớp 3: - Qua quá trình dạy học nhiều năm ở tiểu học, được trực tiếp thâm nhập vào quá trình học toán của học sinh nhất là h[r]
Trang 12/ Kết quả thống kê bài làm của học sinh 5
3/ Thực trạng về giải toán có lời văn hiện nay đối với học sinh
lớp 3B:
6
1 Các biện pháp giúp học sinh năm vững phương pháp giải
1.1/ Giáo viên và học sinh
1.2/ Đối với phụ huynh học sinh
7 9
2 Hướng dẫn học sinh nắm chắc phương pháp chung về
các bước giải các bài toán có lời văn
9
* Bước 1: Hướng dẫn học sinh đọc đề kĩ toán 9
* Bước2: Hướng dẫn học sinh đọc tóm tắt đề toán 10
*Bước 4: Viết và trình bày bài giải 18
*Bước 5: kiểm tra lại bài làm(lời giải và kiểm tra kết quả) 20
A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Song song với việc dạy và học môn Tiếng Việt, việc dạy và học Toán ở
trường Tiểu học có vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành và phát triểnkhả năng toán học cho học sinh Bởi từ đây, những bài học đơn giản đầu tiên sẽ lànền móng đưa các em đi vào thế giới toán học bao la sau này Để phát triển tốt khảnăng toán học cho học sinh, hơn đâu hết, việc học toán ở trường Tiểu học phải đặcbiệt được chú trọng Chúng ta đã và đang thực hiện tốt nội dung này
Trang 2Trong môn toán ở bậc Tiểu học, các bài giải toán có lời văn có một vị trí hếtsức quan trọng, chiếm phần lớn lượng thời gian trong học toán của học sinh Việcgiải thành thạo các bài toán là một trong những tiêu chuẩn để đánh giá khả nănghọc toán của mỗi học sinh Việc giải toán được chú trọng như thế có lẽ vì nhữngtác dụng thiết thực mà nó đạt được trên cả 2 mặt lí thuyết và thực tế với học sinhtiểu học:
- Trước hết giải toán tốt là một bước củng cố tốt trong việc khắc sâu kiến thức
số học, đo lường, các yếu tố đại số, hình học ở học sinh
- Bên cạnh đó thông qua nội dung thực tế nhiều hình, nhiều vẻ của các đề toán,học sinh sẽ tiếp nhận được những kiến thức phong phú về cuộc sống và có điềukiện để rèn luyện khả năng áp dụng các kiến thức toán học vào đời sống Thựchiện tốt lời dạy “Học đi đôi với hành” của Bác Hồ
- Ngoài ra việc giái toán sẽ giúp phát triển trí thông minh, óc sáng tạo, thói quenlàm việc một cách khoa học cho các em, bởi giải toán là quá trình đòi hỏi nhiềunhất sự tư duy, suy luận khả năng phân tích chọn lựa của học sinh
- Cuối cùng, giải toán là cách tốt nhất để rèn luyện tính kiên trì, tự lực vượt khó,cẩn thận chu đáo, yêu thích sự chặt chẽ, chính xác cho học sinh, bởi khi giải toánbắt buộc các em phải tự mình xem xét vấn đề, tự mình giải quyết vấn đề, tự mìnhkiểm tra lại kết quả
Vì những tác dụng thiết thực như thế, việc giải toán không chỉ giúp các emhọc giỏi môn toán mà còn giúp các em học giỏi tất cả các môn học khác Muốngiải toán giỏi các em cần phải xác định hướng đi chung trong hoạt động giải toán
và việc dẫn dắt các em vào đúng lối đi đó là vai trò không thể thiểu của người giáoviên
Qua thực tế nhiều năm giảng dạy khối Ba, tôi nhận thấy trong các kiến thứctoán ở chương trình thì mạch kiến thức “Giải toán có lời văn” là mạch kiếnthức khó khăn nhất đối với học sinh bởi vì đối với một số học sinh vốn từ, vốnhiểu biết, khả năng đọc hiểu, khả năng tư duy lôgic của các em còn rất hạnchế Các em chưa biết cách tự học, chưa học tập một cách tích cực Học sinhkhi giải toán có lời văn thường rất chậm so với các dạng bài tập khác Nhiều khivới một bài toán có lời văn các em có thể đặt và tính đúng phép tính của bài
Trang 3nhưng không thể trả lời hoặc lý giải là tại sao các em lại có được phép tính nhưvậy? Thực tế hiện nay cho thấy, các em thực sự lúng túng khi giải bài toán cólời văn Một số em chưa biết tóm tắt bài toán, chưa biết phân tích đề toán đểtìm ra đường lối giải, chưa biết tổng hợp để trình bày bài giải, diễn đạt chưa rõràng, thiếu lôgic
Chính vì thế nhiều khi dạy học sinh đặt câu lời giải vất vả hơn so với dạy các
em thực hiện các phép tính để tìm ra đáp số của bài toán Việc đặt lời giải là mộtkhó khăn với các em học sinh vì các em mới chỉ đọc được đề toán chứ chưa hiểuđược đề, chưa trả lời các câu hỏi của giáo viên nêu: Bài toán cho biết gì? Đến khigiải toán thì đặt câu lời giải chưa đúng, chưa hay hoặc không có câu lời giải Vậy làm thế nào để học sinh hiểu đề bài, biết cách giải và tìm ra đáp số đúngcủa bài toán, đó là điều khiến tôi rất trăn trở Đây là lí do mà tôi chọn đề tài
“Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 3B Trường Tiểu học Thanh Thùy giải các bài toán có lời văn” , mong tìm ra những giải pháp nhằm góp phần nâng cao
kỹ năng giải toán có lời văn cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 3/3nói riêng Để các em có thể giải thành thạo hơn với những bài toán có lời văn khó
Trang 4B PHẦN NỘI DUNG
I THỰC TRẠNG:
1 Về tình hình học sinh lớp 3B:
Năm học 2015 2016 tôi được phân công dạy lớp 3B Lớp tôi chủ nhiệm có 35em
-nữ 15 Phần lớn học sinh lớp tôi là con nông dân, buôn bán nhỏ hoặc bố mẹ làm ruộng Điều kiện kinh tế gia đình còn gặp nhiều khó khăn nên các em chưa thực sựđược bố mẹ quan tâm đúng mức Một số phụ huynh không quan tâm đến con cái, tất cả mọi việc học của con đều phó mặc cho nhà trường Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến việc học tập của các em Nhất là với môn toán số lượng học sinh yếu còn nhiều, chất lượng học tập chưa cao, có những học sinh không hiểu được đề bài toán nên làm cho có, dẫn đế kết quả của bài toán sai khá nhiều
Trang 5Để thực hiện được vấn đề này, tôi đã tìm hiểu và nắm rõ tình hình học sinh lớp tôi ngay khi được phân công Trước tiên tôi xem sổ chủ nhiệm năm học trước đồngthời tôi trao đổi với giáo viên chủ nhiệm năm học trước để năm rõ hơn Sau đó tôi cho học sinh kiểm tra lại để phân loại từng đối tượng học sinh
Đây là kết quả khảo sát chất lượng đầu năm môn Toán năm học 2015- 2016(vì tỉ lệ học sinh yếu môn Toán chịu ảnh hưởng rất lớn ở phần bài tập giải toán cólời văn)
2 Kết quả thống kê bài làm của học sinh:
*Qua kết quả thống kê bài khảo sát chất lượng của học sinh đầu năm tôi đã
thống kê được thì chất lượng làm bài của các em không tốt
+ Trong đó có 8 em là làm bài đạt điểm tối đa điểm 9, 10
+ 11 em làm bài được điểm 7, 8 vì các các em tính toán chưa cẩn thận dẫn đếnkết quả chưa chính xác
+ Còn 5 em còn lại thì rơi vào trường hợp các em không giải được bài toán cólời văn
+ Một số em biết tìm ra phép tính đúng nhưng khi đặt lời giải cho bài toán chưa hợp lý
* Để khắc phục và thực hiện được vấn đề này, tôi đã tìm hiểu và nắm rõ tình hình học sinh lớp tôi ngay khi được phân công Trước tiên tôi xem sổ chủ nhiệm năm học trước đồng thời tôi trao đổi với giáo viên chủ nhiệm năm học trước để nắm rõ hơn Sau đó tôi cho học sinh kiểm tra lại để phân loại từng đối tượng học sinh
Trang 63.Thực trạng về giải toán có lời văn hiện nay đối với học sinh lớp 3:
- Qua quá trình dạy học nhiều năm ở tiểu học, được trực tiếp thâm nhập vàoquá trình học toán của học sinh nhất là học sinh lớp 3, tôi nhận thấy đa phần nhữnghạn chế trong kĩ năng giải toán của học sinh bắt nguồn từ những nguyên nhân sau:
+ Giáo viên chưa chú ý nhiều đến việc hướng dẫn kĩ năng đọc đề toán chohọc sinh Học sinh đọc đề vội vàng, chưa biết tập trung vào những dữ kiện trọngtâm của đề toán không chịu phân tích đề toán khi đọc đề
+ Việc tóm tắt, tìm hiểu đề toán, đang còn gặp nhiều khó khăn đối với họcsinh trung bình yếu của lớp 3 Vì kĩ năng đọc thành thạo của các em chưa cao, nêncác em đọc được đề toán và hiểu đề còn thụ động, chậm chạp
+ Đa số học sinh bỏ qua một bước cơ bản trong giải toán là tóm tắt đề toán.học sinh chưa xác định các kiểu tóm tắt đề toán khác nhau phụ thuộc vào từngdạng bài cụ thể
+ Học sinh chưa có kĩ năng phân tích và tư duy khi gặp những bài toán phứctạp Hầu hết, các em làm theo khuôn mẫu của những dạng bài cụ thể mà các emthường gặp trong sách giáo khoa, khi gặp bài toán đòi hỏi tư duy, suy luận mộtchút các em không biết cách phân tích dẫn đến lười suy nghĩ Một số em biết tìm
ra phép tính đúng nhưng khi đặt lời giải thì còn lúng túng và có khi đặt lời giải chobài toán chưa hợp lý
+ Khi giải xong bài toán, đa số học sinh bỏ qua bước kiểm tra lại bài, dẫn đếnnhiều trường hợp sai sót đáng tiếc do tính nhầm, do chủ quan Ngoài ra, còn cónhững trường hợp học sinh hiểu bài nhưng còn lúng túng trong cách trình bày nhất
là với các bài toán giải có lời văn phức tạp
+ Thực tế trong một tiết dạy 35 phút, vừa dạy bài mới, vừa làm bài tập và các bài toán có lời văn thường ở cuối bài nên thời gian để luyện nêu đề, nêu câu trảlời không được nhiều nên học sinh chưa khắc sâu kiến thức, chưa nắm được mẹo
để giải bài toán
Từ những thực trạng trên tôi mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp giảng dạy như sau:
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Trang 71 Các biện pháp giúp học sinh năm vững phương pháp giải toán: 1.1/ Giáo viên và học sinh:
* Đối với học sinh lớp 3, đặc biệt là một số em học lực trung bình - yếu cònthụ động, rụt rè trong giao tiếp Chính vì vậy tôi đã đề ra một số biện pháp sau:
- Để các em mạnh dạn hơn tự tin khi phát biểu, trả lời câu hỏi người giáoviên cần phải luôn luôn gần gủi, khuyến khích các em giao tiếp
- Khích lệ học sinh tạo hứng thú khi học tập Đặc điểm chung của học sinhtiểu học là thích được khen hơn chê, hạn chế chê các em trong học tập, rèn luyện.Tuy nhiên, nếu ta không biết kết hợp tâm lý từng học sinh mà cứ quá khen sẽkhông có tác dụng kích thích Đối với những em chậm tiến bộ, thường rụt rè, tự ti,
vì vậy tôi luôn luôn chú ý nhắc nhở, gọi các em trả lời hoặc lên bảng làm bài Chỉ
cần các em có một “ tiến bộ nhỏ” là tôi tuyên dương ngay, để từ đó các em sẽ cố
gắng tiến bộ và mạnh dạn, tự tin hơn Đối với những em học khá, giỏi phải cónhững biểu hiện vượt bậc, có tiến bộ rõ rệt tôi mới khen Chính sự khen, chê đúnglúc, kịp thời và đúng đối tượng học sinh sẽ có tác dụng khích lệ các em trong họctập
- Để giờ học có hiệu quả thì đòi hỏi tôi phải đổi mới phương pháp dạy học tức
là kiểu dạy học: “Lấy học sinh làm trung tâm”, hướng tập trung vào học sinh,
học sinh là người hoạt động tích cực tự tìm tòi khám phá để phát hiện ra kiến thứcmới Thông qua các hoạt động các em sẽ lĩnh hội kiến thức và nhớ rất lâu (nhớkiến thức một cách khoa học chứ không học vẹt) Trong mỗi tiết học, tôi thườngdành khoảng 3 - 4 phút để cho các em nghỉ giải lao tại chỗ bằng cách tổ chức chohọc sinh chơi các trò chơi học tập vừa giúp các em thoải mái sau giờ học căngthẳng và qua các trò chơi học tập tạo cơ hội cho học sinh có cơ hội được trao đổi,được luyện nói nhiều trong các tiết học giúp các em có vốn từ lưu thông, các em cóthể nhận xét và trả lời tự nhiên, nhanh nhẹn mà không rụt rè, tự ti vừa giúp các em
có phản ứng nhanh nhẹn, ghi nhớ một số nội dung bài đã học kĩ hơn
- Để giúp học sinh giải toán có lời văn thành thạo, tôi luôn luôn chú ý rènluyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cho các em bởi vì đọc thông, viết thạo là yếu tố
Trang 8“đòn bẩy” giúp học sinh hiểu rõ đề và tìm cách giải bài toán một cách hợp lý,
chính xác
- Trong một tiết dạy để đạt được kết quả cao đòi hỏi người giáo viên phảichuẩn bị tốt Sự chuẩn bị càng tốt thì hiệu quả càng cao Vì vậy, người giáo viênphải nắm vững yêu cầu của từng loại bài để có phương pháp cụ thể phù hợp vớiloại bài đó Ngoài ra người giáo viên phải có thao tác linh hoạt và khắc sâu kiếnthức từng dạng bài tập cho học sinh
- Khuyến khích học sinh tham gia giải toán qua mạng Mua sách, báo nhi đồng
để tập giai các bài toán đố trong sách, phát huy thêm kiến thứ cho các em
1.2/ Đối với phụ huynh học sinh
Để thực hiện tốt cuộc vân động “ Hai Không” của ngành giáo dục và giúp cho phụ huynh có biện pháp phù hợp trong việc giáo dục con cái, tôi đã tổ chức gặp gỡ các bậc cha mẹ học sinh vào đầu năm học để trao đổi với phụ huynh học sinh về chỉ tiêu phấn đấu của lớp và những yêu cầu cần thiết giúp các em học tập như: Mua sách vở, đồ dùng học tập, cách hướng dẫn các em tự học ở nhà Yêu cầu phụ huynh dành thời gian quan tâm nhắc nhở các em có cách học tập ở nhà vào những ngày nghỉ
2/ Hướng dẫn học sinh nắm chắc phương pháp chung về các bước giải các bài toán có lời văn:
Mỗi bài toán các em có làm tốt được hay không đều phụ thuộc vào cácphương pháp giải toán được vận dụng ở mỗi bước giải bài toán đó Cho nênchúng ta hướng dẫn học sinh năm được các bước giải bài toán như sau: Bước 1: Đọc kĩ đề toán
Bước 2: Tóm tắt đề toán
Bước 3: Phân tích bài toán
Bước 4: Viết bài giải
Bước 5: Kiểm tra lời giải và kết quả bài giải
* Cụ thể yêu cầu đối với học sinh như sau:
* Bước 1 : Hướng dẫn học sinh đọc đề kĩ toán:
Trang 9-Học sinh đọc ít nhất ba lần mục đích để giúp các em nắm được ba yếu tố
cơ bản Những “dữ kiện” là những cái đã cho, đã biết trong đầu bài, “những ẩn số” là những cái chưa biết và cần tìm và những “điều kiện” là quan hệ giữa các dữkiện với ẩn số
Cần cho học sinh đọc kỹ đề toán giúp học sinh hiểu chắc chắn một số từ ngữ quan trọng nói lên những tình huống toán học bị che lấp dưới cái vỏ ngôn từ thông
thường như: “gấp đôi”, “ 13, 14”, “ tất cả’, “ cả hai”, “ nhiều hơn”,” ít hơn” Nếu trong bài toán có từ nào mà học sinh chưa hiểu rõ thì giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh hiểu được ý nghĩa và nội dung của từ đó Phải tập cho học sinh có thói quen tự tìm hiểu đề toán qua việc phân tích những điều đã cho và xác định được những điều phải tìm
Để làm được điều đó, cần hướng sự tập trung suy nghĩ của học sinh vào những
từ quan trọng của đề toán, từ nào chưa hiểu hết ý nghĩa thì phải tìm hiểu hết ýnghĩa của từ đó
* Bước 2 : Hướng dẫn học sinh đọc tóm tắt đề toán
- Sau khi đọc kĩ đề toán, các em biết lược bớt một số câu chữ, làm cho bàitoán gọn lại Nhờ đó mà mối quan hệ giữa cái đã cho và một số phải tìm hiện rõhơn, các em có thể tóm tắt được một đề toán và biết cách nhìn vào tóm tắt đó đểnhắc lại đề toán
- Khi đã thâm nhập vào đề toán, việc tóm tắt đề toán sẽ giúp học sinh tự thiếtlập đựơc mối liên hệ giữa những cái đã cho và những cái phải tìm Học sinh tự tómtắt được đề toán nghĩa là nắm được yêu cầu cơ bản của bài toán
Khi tóm tắt đề cần gạt bỏ tất cả những gì là thứ yếu, lặt vặt trong đề toán vàhướng sự tập trung của học sinh vào những điểm chính yếu của bài toán, tìm cáchbiểu thị một cách cô đọng nhất nội dung bài toán
Trên thực tế có rất nhiều cách tóm tắt thì các em càng dễ dàng giải toán đúng
và nhanh hơn Cho nên, khi dạy tôi đã truyền đạt một số cách tóm tắt các đề toánthông dụng sau:
Cách 1: Tóm tắt bằng chữ
Cách 2: Tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng
Trang 10Ví dụ 1: Bài tập 2 SGK toán 3 trang 33 Đây là dạng toán gấp một số lên nhiều lần
Con hái được 7 quả cam, mẹ hái được gấp 5 lần số cam của con Hỏi mẹ hái được bao nhiêu quả cam?
Tóm tắt bằng lời:
Con hái: 7 quả cam
Mẹ hái: gấp 5 lần số cam của con
Mẹ hái: … quả cam?
Ví dụ 3: Bài 3, 4 SGK toán 3 trang 68
Bài 3: Có 45kg gạo, chia đều vào 9 túi Hỏi mỗi túi có bao nhiêu ki-lô-gam gạo? Tóm tắt:
Ví dụ : ( Bài tập 2- trang 51 toán 3)
Một thùng đựng 24 lít mật ong, lấy ra số lít mật ong đó Hỏi trong thùng còn lại
bao nhiêu lít mật ong? Tóm tắt
Có: 24lít
Lấy ra: 13 số lít mật ong
Còn lại: lít mật ong ?
b) Cách 2 : Tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng :
Trang 11Muốn rèn luyện tốt cho học sinh kĩ năng tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng cần
làm quen với cách biểu thị một số quan hệ sau:
+ Quan hệ “số a lớn hơn hay kém hơn số b một số đơn vị”
27kgVí dụ 2: Bài tập 3 ( Trang 50-SGk toán 3) Bao gạo nặng 27 kg, bao ngô nặng
hơn bao gạo 5 kg Hỏi cả hai bao gạo và ngô nặng tất cả bao nhiêu kg?
Baogạo
Bao ngô
c) Cách 3: Tóm tắt bài toán bằng lưu đồ:
Đây là cách tóm tắt ít được sử dụng hơn, tuy nhiên nó khá tiện lợi và hiệu quả
với một số bài toán suy ngược từ cuối như: Nếu gấp một số lên 8 lần rồi bớt đi 5
thì được 43 Tìm số đó?
x 8 - 5
5kg
Trang 12d) Cách 4: Tóm tắt bài toán bằng ngôn ngữ, kí hiệu ngắn gọn:
Thực chất đây là cách viết tắt các ý chính, chủ yếu của đề toán, phối hợp vớiviệc dùng một số dấu, kí hiệu mũi tên, dấu gạch ngang để biểu thị cái đã cho và cáiphải tìm.VD:
Bài toán : “Một tổ thợ xây có 3 người, trong 5 ngày xây được 45 bờ kè Nếu tổ
có 1 người xây trong 5 ngày thì xây dược bao nhiêu bờ kè?”
Có thể tóm tắt bài toán như sau:
3 người _5 ngày _45 bờ
1 người _5 ngày _ ? bờ
đ/ Cách 5 : Tóm tắt đề toán bằng bảng kẻ ô:
Nếu bài toán có các nhóm đối tượng chung với nhau những đặc tính nàođấy, hoặc các đại lượng có giá trị tương ứng với nhau một cách chặt chẽ Lúc đó ta
có thể dùng bảng kẻ ô để xếp các đối tượng ấy vào cùng một hàng, rồi dựa vào sựtính toán suy luận tính toán theo từng hàng hoặc từng cột để phối hợp lại mà đi đếnkết quả Như vậy ta dễ dàng nhận thấy được những quan hệ chính trong bài toán,nhờ đó mà giải toán đựơc dễ dàng hơn
H C Đ
h c đ
