ngành chân khớp Cá chép KHông dạy lí thuyết, chuyển thành TH quan sat cấu tạo ngoài và HĐ sống Cấu tạo trong của cá chép Đa dạng và đặc điểm chung của lớp cá T/h: Mổ cá Ôn tập học kì I K[r]
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HOẰNG HÓATÊN TRƯỜNG: THCS HOẰNG SƠN
CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC NHÀ TRƯỜNG
MÔN SINH HỌC
(Lưu hành nội bộ)
Hoằng Sơn, tháng 08 năm 2017
Trang 2A CƠ SỞ XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH
I CƠ SỞ PHÁP LÝ
- Chuẩn kiến thức, kĩ năng, yêu cầu về thái độ đối với học sinh của chương trình mônsinh học ban hành theo quyết định 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006
- Khung phân phối chương trình (KPPCT) hiện hành của Bộ GDĐT
- Phân phối chương trình môn sinh học hiện hành của Sở Giáo dục và Đào tạo (Tài liệu chỉ đạo chuyên môn, thực hiện từ năm học 2011- 2012).
II CƠ SỞ THỰC TIỄN
Hiệnhành
Mới
1 Mở đầu sinh học (Đặc điểm
của cơ thể sống, nhiệm vụ của
7 Sự lớn lên và phân chia của tế
bào
CHƯƠNG II: RỄ
9 Cấu tạo miền hút của rể(Phần
cấu tạo từng bộ phận rễ trong
bảng 32 không dạy chi tiết từng
bộ phận mà chỉ cần liệt kê tên
CHƯƠNG III: THÂN
Trang 315 Cấu tạo trong của thân non(
Phần cấu tạo từng bộ phận than
cây trong bảng 49 không dạy chỉ
cần HS lưu ý phần bó mạch gồm
mạch gỗ và mạch rây)
CHƯƠNG IV: LÁ
22 Cấu tạo trong của phiến lá(Mục
2:Thịt lá- phần cấu tạo chỉ chú ý
đến các tế bào chứa lục lạp, lỗ
khí ở biểu bì và chức năng của
chúng Câu hỏi 4,5 trang 67
không yêu cầu HS trả lời)
25 Ảnh hưởng của các điều kiện
bên ngoài đến quang hợp ý
nghĩa của quang hợp
26 Cây có hô hấp không?(Câu hỏi
4,5 không yêu cầu HS trả lời)
CHƯƠNG V: SINH SẢN SINH DƯỠNG
30 Sinh sản sinh dưỡng tự nhiên 1 1
1
Trên lớpTrên lớp
31 Sinh sản sinh dưỡng do
người(Mục 4- Nhân giống vô
tính trong ống nghiệm không
dạy: câu hỏi 4 không yêu cầu
HS trả lời)
1
CHƯƠNG VI: HOA VÀ SINH SẢN HỮU TÍNH
Trang 442 Những điều kiện cần cho hạt
nảy mầm
CHƯƠNG VIII: CÁC NHÓM THỰC VẬT
45 Tảo(Mục 1:Cấu tạo của tảo và
mục 2:một vài tảo thường gặp
chỉ giới thiệu các đại diện bằng
hình ảnh mà không đi sâu vào
cấu tạo.Câu hỏi 1,2,4 không yêu
cầu HS trả lời.Câu hỏi 3 không
yêu cầu HS trả lời phần cấu
tạo)
50 Hạt trần- cây thông(Mục 2:cơ
quan sinh sản không bắt buộc
so sánh hoa của hạt kín với nón
53 Khái niệm sơ lược về phân loại
thực vật(Không dạy chi tiết , chỉ
dạy những hiểu biết chung về
phân loại thực vật: bài 44:sự
phát triển của giới thực vật
chuyển đọc them ,không dạy)
CHƯƠNG IX: VAI TRÒ CỦA THỰC VẬT
59 Vai trò của thực vật đối vứi
động vật và đối với đời sống con
người
60 Vai trò của thực vật đối vứi
động vật và đối với đời sống con
người ( tiếp)
Trang 561 Bảo vệ sự đa dạng của thực vật 1 1 Trên lớp
CHƯƠNG X: VI KHUẨN – NẤM – ĐỊA Y
Hiện hành
Mới
1 Thế giới động vật đa dạng, phong
phú
2 Phân biệt thực vật với động vật Đặc
3 Thực hành: Quan sát động vật
Trang 6di chuyển:mục 4 :tính hướng sang
không dạy: câu hỏi 3 trang 19
không yêu cầu HS trả lời)
7 Đặc điểm chung.Vai trò thực tiễn
của động vật nguyên sinh(Nội dung
về trùng lỗ không dạy)
8 Thủy tức(Bảng trang 30 không dạy
cột cấu tạo và chức năng; câu hỏi 3
trang 22 không yêu cầu Hs trả lời)
10 Đặc điểm chung và vai trò của
chung của nghành giun dẹp (Mục
II: đặc điểm chung không dạy)
14 Một số giun tròn khác.Đặc điểm
chung của nghành giun tròn
(Mục II: đặc điểm chung không
dạy)
16 Một số giun đốt và đặc điểm chung
của nghành giun đốt (Mục II: đặc
điểm chung không dạy)
22 T/h: Quan sát cấu tạo ngoài và hoạt
động sống của tôm sông
25 Nhện và sự đa dạng của lớphình
nhện
26 Châu chấu ( Mục III Dinh dưỡng
không dạy hình 26.4; câu hỏi 3
trang 88 không yêu cầu HS trả lời))
Trang 7ngành chân khớp
30 Cá chép (KHông dạy lí thuyết,
chuyển thành TH quan sat cấu tạo
ngoài và HĐ sống)
32 Đa dạng và đặc điểm chung của lớp
41 Đa dạng và đặc điểm chung của lớp
bò sát (Phần lệnh mục I – Đa dạng
của bò sát không yêu cầu HS trả lời
lệnh)
44 Đa dạng và đặc điểm chung của lớp
chim (Phần lệnh đọc bảng và hình
44.3 không yêu cầu HS trả lời lệnh;
câu hỏi 1 trang 146 không yêu cầu
49 Đa dạng của thú-Bộ thú huyệt,bộ
thú túi (Phần lệnh phần II; bộ thú túi
không dạy; câu hỏi 2 trang 158
không yêu cầu HS trả lời)
50 Đa dạng của thú (tiếp theo)-Bộ
dơi,bộ cá voi ( Phần lệnh trang 160
không dạy)
51 Đa dạng của thú(tiếp theo)Bộ ăn sâu
bọ,bộ gặm nhấm,bộ ăn thịt (Phần
lệnh trang 164 không dạy; câu hỏi 1
trang 165 không yêu cầu HS trả lời)
52 Đa dạng của thú(tiếp theo)- Các bộ
móng guốc và bộ linh trưởng
54 T/h:Xem băng hìnnh về đời sống và
Trang 855 Kiểm tra 1 tiết 1 1 Trên lớp
63 T/h:Tìm hiểu một số động vật có
tầm quan trọng kinh tế ở địa phương
Trên lớp
3.Môn Sinh học –Lớp 8
TT Tên bài Số tiết Lý giải (vì sao) Cách thức tổ
chức hoạt động (Trên lớp
hay ngoài lớp học)
Hiện hành
Mới
Chương I Khái quát về cơ thể người.
2 Cấu tạo cơ thể người (Phần II:
Sự phối hợp hoạt động của các
cơ quan không dạy)
3 Tế bào (Phần III: Thành phần
hóa học của tế bào không dạy
chi tiết chỉ cần liệt kê tên các
7 Bộ xương (Phần II: Phân biệt
Trang 910 Hoạt động của cơ 1 1 Trên lớp
11 Tiến hóa của hệ vận động Vệ
sinh hệ vận động
12 Thực hành Tập sơ cứu và băng
bó cho người gãy xương
Chương III Tuần hoàn
15 Đông máu và nguyên tắc truyền
16 Tuần hoàn máu và lưu thông
bạch huyết
18 Vận chuyến máu qua hệ mạch
Vệ sinh hệ tuần hoàn
Chương IV Hô hấp
20 Hô hấp và các cơ quan hô hấp (
Bảng 20 Lệnh trang 66 không
dạy; câu hỏi 2 trang 67 không
yêu cầu HS trả lời)
Chương V Tiêu hoá
24 Tiêu hóa và các cơ quan tiêu
29 Hấp thụ dinh dưỡng và thải
phân.Vệ sinh hệ tiêu hóa (Hình
29.2 và nội dung liên quan
không dạy)
Chương VI Trao đổi chất
36 Tiêu chuẩn ăn uống Nguyên
Chương VII Bài tiết
Trang 10nước tiểu
Chương VIII Da
Chương IX Thần kinh và giác quan
43 Giới thiệu chung về hệ thần
46 Trụ não, tiểu não, não trung
gian (Lệnh so sánh cấu tạo và
chức năng của trụ não và tủy
48 Hệ thần kinh sinh dưỡng (Hình
48.2 và nội dung lien quan
trong lệnh trang 151, bảng 48.2
và nội dung lien quan không
dạy; câu hỏi 2 trang 154 không
yêu cầu HS trả lời)
49 Cơ quan phân tích thị giác
(Hình 49.1 và nội dung lien
51 Cơ quan phân tích thính giác
(Hình 51.2 và nội dung lien
quant trang 163 không dạy
Câu hỏi 1 trang 165 không yêu
54 Hoạt động thần kinh cao cấp ở
người
61 Sự điều hòa và phối hợp của các
tuyến nội tiết
Chương XI Sinh sản
Trang 1162 Cơ quan sinh dục nam 1 1 Trên lớp
68 Ôn tập học kì: Dạy theo nội
dung ôn tập bài 66
1 -Menđen và di truyền học.(Câu hỏi
4 trang 7 không yêu cầu HS trả lời)
2 -Lai 1 cặp tính trạng.( Câu hỏi 4
3 -Lai 1 cặp tính trạng ( tt) (Phần V:
Trội không hoàn toàn không dạy;
câu hỏi 3 trang 13 không yêu cầu
HS trả lời)
6 -Thực hành:Tính xác suất xuất hiện
các mặt của đồng kim loại
9 -Nguyên phân.( Câu hỏi 1 trang 30
không yêu cầu HS trả lời)
10 -Giảm phân.(Câu hỏi 2 trang 33
không yêu cầu HS trả lời)
13 -Di truyền liên kết.(Câu hỏi 2,4
14 -Thực hành: Quan sát hình thái
Chương III AND VÀ GEN
Trang 1215 -ADN.(Câu hỏi 5,6 không yêu cầu
18 -Prôtêin (Lệnh cuối trang 55
19 -Mối quan hệ giữa gen và tính
trạng.(Lệnh trang 58 không yêu
cầu HS trả lời)
20 -Thực hành: Quan sát và lắp mô
Chương IV .BIẾN DỊ
Chương V DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI
29 -Phương pháp nghiên cứu di truyền
người
Chương VI.ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC
37 -Thoái hoá do tự thụ phấn và giao
phối gần
39 -Thực hành: Tập dượt thao tác giao
41 -Môi trường và các nhân tố sinh
Trang 13sống sinh vật.
43 -Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm
lên đời sống sinh vật
44 -Ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh
vật
45,46 -Thực hành: Tìm hiểu môi trường
và ảnh hưởng của 1 số nhân tố sinh
thái lên đời sống sinh vật
CHƯƠNG II: HỆ SINH THÁI
CHƯƠNG III: CON NGƯỜI, DÂN SỐ VÀ MÔI TRƯỜNG
55 -Tác động của con người đối với
môi trường
58,59 -Thực hành: Tìm hiểu môi trường
địa phương
CHƯƠNG IV: BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
60 -Sử dụng hợp lý tài nguyên thiên
nhiên
61 -Khôi phục môi trường và gìn gữ
thiên nhiên hoang dã
63,64 - Luật bảo vệ môi trường
Trang 14B PHÂN PHỐI CHƯƠNG TRÌNH
MÔN: SINH HỌC LỚP 6
Cả năm: 70 tiết
Học kỳ I: 19 tuần-36 tiếtHọc kỳ II: 18 tuần-34 tiếtHỌC KÌ I:
1 Đặc điểm của cơ thể sống - Nhiệm vụ của
sinh họcĐại cương về thực vật2
3
Đặc điểm chung của thực vật
Có phải tất cả thực vật đều có hoa?
Chương 1: Tế bào thực vật
4 Thực hành kính lúp, kính hiển vi và cách sử
dụng
Chương 2: Rễ
9 Cấu tạo miền hút của rể (Phần cấu tạo từng
bộ phận rể trong bảng trang 32 không dạy chitiết từng bộ phận mà chỉ cần liệt kê tên bộ phận và nêu chức năng chính)
11 Sự hút nước và muối khoáng của rể (tiếp
theo)
12 Thực hành - Quan sát biến dạng của rể
Chương 3: Thân
15 Cấu tạo trong của thân non (Phần cấu tạo
từng bộ phận than cây trong bảng 49 không dạy chỉ cần HS lưu ý phần bó mạch gồm
Trang 15mạch gỗ và mạch rây)
Chương 4: Lá
22 Cấu tạo trong của phiến lá(Mục 2:Thịt lá-
phần cấu tạo chỉ chú ý đến các tế bào chứa lục lạp, lỗ khí ở biểu bì và chức năng của chúng Câu hỏi 4,5 trang 67 không yêu cầu
HS trả lời)
25 Ảnh hưởng của các điều kiện bên ngoài đến
quang hợp ý nghĩa của quang hợp
26 Cây có hô hấp không ?(Câu hỏi 4,5 không
yêu cầu HS trả lời
Chương 5: Sinh sản sinh dưỡng
31 Sinh sản sinh dưỡng do người Mục 4- Nhân
giống vô tính trong ống nghiệm không dạy: câu hỏi 4 không yêu cầu HS trả lời)
Chương 6: Hoa và sinh sản hữu tính
45 Tảo(Mục 1:Cấu tạo của tảo và mục 2:một vài
tảo thường gặp chỉ giới thiệu các đại diện
Trang 16bằng hình ảnh mà không đi sâu vào cấu tạo.Câu hỏi 1,2,4 không yêu cầu HS trả lời.Câu hỏi 3 không yêu cầu HS trả lời phần cấu tạo)
50 Hạt trần- cây thông(Mục 2:cơ quan sinh sản
không bắt buộc so sánh hoa của hạt kín với nón của hạt trần)
51 Hạt kín -Đặc điểm của thực vật hạt kín (Câu
hỏi 3 không yêu cầu HS trả lời)
53 Khái niệm sơ lược về phân loại thực
vật(Không dạy chi tiết , chỉ dạy những hiểu biết chung về phân loại thực vật: bài 44:sự phát triển của giới thực vật chuyển đọc them ,không dạy)
Chương 9: Vai trò của thực vật
57 Vai trò của thực vật đối với động vật và đối
với đời sống con người
58 Vai trò của thực vật đối với động vật và đối
với đời sống con người (tiếp)
Chương 10: Vi khuẩn - Nấm - Địa y
Trang 17MÔN: SINH HỌC LỚP 7
Cả năm: 70 tiết
Học kỳ I: 19 tuần- 36 tiếtHọc kỳ II: 18 tuần- 34 tiết
HỌC Kì I
điểm chung của động vật
Chương I: Ngành động vật nguyên sinh
sinh
chuyển:mục 4 :tính hướng sang không dạy: câu hỏi 3 trang 19 không yêu cầu
HS trả lời)
động vật nguyên sinh(Nội dung về trùng lỗ không dạy)
Chương II:Ngành ruột khoang
cột cấu tạo và chức năng; câu hỏi 3 trang 22 không yêu cầu Hs trả lời)
Ruột khoang
Chương III:Các ngành giun
Ngành giun dẹp
Trang 18bảng trang 42 không dạy)
của giun dẹp(Mục II: đặc điểm chung không dạy)
đặc điểm chung không dạy)
chung của giun đốt
Chương IV: Ngành thân mềm
19 Một số thân mềm khác không dạy
động sống của tôm sông
Lớp hình nhện
Lớp sâu bọ
không dạy hình 26.4; câu hỏi 3 trang
88 không yêu cầu HS trả lời))
hoạt động sống của Cá chép(KHông
Trang 19dạy lí thuyết, chuyển thành TH quan sat cấu tạo ngoài và HĐ sống)
bò sát(Phần lệnh mục I – Đa dạng của
bò sát không yêu cầu HS trả lời lệnh)
Lớp chim
chim(Phần lệnh đọc bảng và hình 44.3 không yêu cầu HS trả lời lệnh; câu hỏi 1 trang 146 không yêu cầu HS trả lời)
túi(Phần lệnh phần II; bộ thú túi không dạy; câu hỏi 2 trang 158 không yêu cầu HS trả lời)
Trang 20cá voi( Phần lệnh trang 160 không dạy)
bọ,bộ gặm nhấm,bộ ăn thịt(Phần lệnh trang 164 không dạy; câu hỏi 1 trang
165 không yêu cầu HS trả lời)
guốc và bộ linh trưởng
sống, tập tính của Thú
bài tập SH7 NXBGD -2006)
Chương VII: Sự tiến hóa của động vật
Chương VIII: Động vật và đời sống con người
quan trọng kinh tế ở địa phương
MÔN: SINH HỌC LỚP 8
Cả năm: 70 tiết
Học kỳ I: 19 tuần-36 tiếtHọc kỳ II: 18 tuần-34 tiết
HỌC KỲ I
Chương I Khái quát về cơ thể người.
1 Bài mở đầu
2 Cấu tạo cơ thể người(Phần II: Sự phối hợp hoạt động của các cơ quan không dạy)
3 Tế bào(Phần III: Thành phần hóa học của tế bào không dạy chi tiết chỉ cần liệt kê
Trang 21Chương II Vận động
7 Bộ xương xương (Phần II: Phân biệt các loại xương không dạy)
8 Cấu tạo và tính chất của xương
9 Cấu tạo và tính chất của cơ
10 Hoạt động của cơ
11 Tiến hóa của hệ vận động Vệ sinh hệ vận động
12 Thực hành Tập sơ cứu và băng bó cho người gãy xương
Chương III Tuần hoàn
13 Máu và môi trường trong cơ thể
14 Bạch cầu - miễn dịch
15 Đông máu và nguyên tắc truyền máu
16 Tuần hoàn máu và lưu thông bạch huyết
17 Tim và mạch máu
18 Vận chuyến máu qua hệ mạch Vệ sinh hệ tuần hoàn
19 Kiểm tra 1 tiết
20 Thực hành: Sơ cứu cầm máu
Chương IV Hô hấp
21 Hô hấp và các cơ quan hô hấp( Bảng 20 Lệnh trang 66 không dạy; câu hỏi 2 trang
67 không yêu cầu HS trả lời)
22 Hoạt động hô hấp
23 Vệ sinh hô hấp
24 Thực hành hô hấp nhân tạo
Chương V Tiêu hoá
25 Tiêu hóa và các cơ quan tiêu hóa
26 Tiêu hóa ở khoang miệng
27 Tiêu hóa ở dạ dày
28 Tiêu hóa ở ruột non
29 Hấp thụ dinh dưỡng và thải phân Vệ sinh tiêu hoá (Hình 29.2 và nội dung liên
quan không dạy)
30 Thực hành: Tìm hiểu hoạt động của enzim trong nước bọt
37 Vitamin và muối khóang
38 Tiêu chuẩn ăn uống Nguyên tắc lập khẩu phần
39 Thực hành: Phân tích một số khẩu phần cho trước
Chương VII Bài tiết
40 Bài tiết và cấu tạo bài tiết hệ nước tiểu
41 Bài tiết nước tiểu
42 Vệ sinh hệ bài tiết nước tiểu
Trang 2245 Giới thiệu chung về hệ thần kinh
46 Thực hành: Tìm hiểu chức năng ( liên quan đến cấu tạo ) của tủy sống
47 Dây thần kinh tủy
48 Trụ não, tiểu não, não trung gian(Lệnh so sánh cấu tạo và chức năng của trụ não
và tủy sống; bảng 46 trang 145 không dạy)
49 Đại não (Lệnh trang 149 không dạy)
50 Hệ thần kinh sinh dưỡng (Hình 48.2 và nội dung lien quan trong lệnh trang 151,
bảng 48.2 và nội dung lien quan không dạy; câu hỏi 2 trang 154 không yêu cầu
HS trả lời)
51 Cơ quan phân tích thị giác (Hình 49.1 và nội dung lien quan ở lệnh trang 155, hình
49.4 và lệnh trang 157 không dạy)
52 Vệ sinh mắt
53 Cơ quan phân tích thính giác (Hình 51.2 và nội dung lien quant trang 163 không
dạy Câu hỏi 1 trang 165 không yêu cầu HS trả lời)
54 Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện
55 Hoạt động thần kinh cao cấp ở người
56 Vệ sinh hệ thần kinh
57 Kiểm tra 1 tiết
Chương X Nội tiết
58 Giói thiệu chung hệ nội tiết
59 Tuyến yên, tuyến giáp
60 Tuyến tụy và tuyến trên thận
61 Tuyến sinh dục
62 Sự điều hòa và phối hợp của các tuyến nội tiết
Chương XI Sinh sản
63 Cơ quan sinh dục nam
64 Cơ quan sinh dục nữ
65 Thụ tinh, thụ thai và sự phát triển của thai
65 Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai
66 Các bệnh lây truyền qua đường sinh dục
67 Đại dịch AIDS - thảm họa của loài người
HỌC KỲ I
Chương I CÁC THÍ NGHIỆM CỦA MEN ĐEN
1 -Menđen và di truyền học .(Câu hỏi 4 trang 7 không yêu cầu HS trả lời)
2 -Lai 1 cặp tính trạng .( Câu hỏi 4 trang 10 không yêu cầu HS trả lời)
3 -Lai 1 cặp tính trạng ( tt) ) (Phần V: Trội không hoàn toàn không dạy; câu hỏi 3
trang 13 không yêu cầu HS trả lời)
Trang 234 -Lai 2 cặp tính trạng.
5 -Lai 2 cặp tính trạng (tt)
6 -Thực hành:Tính xác suất xuất hiện các mặt của đồng kim loại
7 - Bài tập .( Bài tập 3 trang 22 không yêu cầu HS làm)
Chương II.NHIỄM SẮC THỂ
8 -Nhiễm sắc thể
9 -Nguyên phân ( Câu hỏi 1 trang 30 không yêu cầu HS trả lời)
10 -Giảm phân (Câu hỏi 2 trang 33 không yêu cầu HS trả lời)
11 -Phát sinh giao tử và thụ tinh
12 -Cơ chế xác định giới tính
13 -Di truyền liên kết (Câu hỏi 2,4 trang 43 không yêu cầu HS trả lời)
14 -Thực hành: Quan sát hình thái nhiễm sắc thề
Chương III AND VÀ GEN
15 -ADN.(Câu hỏi 5,6 không yêu cầu HS trả lời)
16 -ADN và bản chất của gen
17 -Mối quan hệ giữa gen và ARN
18 -Prôtêin (Lệnh cuối trang 55 không yêu cầu HS trả lời)
19 -Mối quan hệ giữa gen và tính trạng (Lệnh trang 58 không yêu cầu HS trả lời)
20 -Thực hành: Quan sát và lắp mô hình ADN
21 -Kiểm tra 1 tiết
Chương IV .BIẾN DỊ
22 -Đột biến gen
23 -Đột biến cấu trúc NST
24 -Đột biến số lượng NST.(Lệnh trang 67 không yêu cầu HS trả lời)
25 -Đột biến số lượng NST (tt) (Phần IV – Sự hình thành thể đa bội không dạy)
26 -Thường biến
27 -Thực hành:Nhận biết 1 vài dạng đột biến
28 -Thực hành:Quan sát thường biến
HK II Chương V DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI
29 -Phương pháp nghiên cứu di truyền người
30 -Bệnh và tật di truyền ở người
31 -Di truyền học với con người
Chương VI.ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC
37 -Thoái hoá do tự thụ phấn và giao phối gần
38 -Ưu thế lai
39 -Thực hành: Tập dượt thao tác giao phấn
40 -Thực hành: Tìm hiêủ thành tựu chọn giống vật nuôi và cây trồng
Phần II Chương 1 SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
41 -Môi trường và các nhân tố sinh thái
42 -Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống sinh vật
