Ngoài ra, trong quá trình thực hiện đổi mới phương pháp dạy học THCS căn cứ vào những nhận thức mới của học sinh về đạo đức, học tập và rèn luyện ở các em; căn cứ vào năng lực tổ chức, t[r]
Trang 1PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong thời kì xã hội hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, nguồn lực con người Việt Nam trở nên có ý nghĩa quan trọng, quyết định sự thành công của công cuộc phát triển đất nước Giáo dục ngày càng có vai trò và nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng thế hệ người Việt Nam mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội Đảng và nhà nước ta luôn quan tâm và chú trọng đến giáo dục Trong hệ thống giáo dục quốc dân, bậc THCS là bậc phát triển nền tảng tiếp theo của bậc Tiểu học, nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng là bước tiếp theo hình thành nhân cách con người cũng là bậc học nền tảng nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học bậc THPT Để đạt được mục tiêu trên đòi hỏi người dạy học phải có kiến thức sâu và sự hiểu biết nhất định về nội dung, chương trình sách giáo khoa, có khả năng hiểu được về tâm sinh lí của học sinh THCS, về nhu cầu và khả năng của học sinh THCS Đồng thời người dạy có khả năng sử dụng một cách linh hoạt các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đối tượng học sinh Là một giáo viên bộ môn, tôi nhận thấy bản thân giữ vị trí quan trọng trong nhà trường Làm thế nào để đẩy mạnh sự phát triển giáo dục nói chung và làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường nói riêng, đặc biệt là chất lượng học sinh đại trà Căn cứ chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình lồng ghép giáo dục đạo đức, kĩ năng sống cho học sinh Coi trọng sự tiến bộ của học sinh trong học tập và rèn luyện, động viên khuyến khích không gây áp lực cho học sinh khi đánh giá Tạo điều kiện và cơ hội cho tất cả học sinh hoàn thành chương trình kiến thức, kĩ năng môn học và có mảng kiến thức
Trang 2dành cho đối tượng học sinh năng khiếu Ngoài ra, trong quá trình thực hiện đổi mới phương pháp dạy học THCS căn cứ vào những nhận thức mới của học sinh về đạo đức, học tập và rèn luyện ở các em; căn cứ vào năng lực tổ chức, thiết kế và những hoạt động trong quá trình dạy học ở giáo viên vẫn còn không ít giáo viên bị ảnh hưởng nặng nề bởi phương pháp dạy học truyền thống mà họ không hiểu rằng việc đổi mới phương pháp dạy học tức là dùng phương pháp dạy học mới một cách hợp lí để tạo cho người học lòng say mê học tập, ham hiểu biết, óc tò mò để có khả năng và phương pháp học tập, tạo
ra sự phát triển mới, nâng cao hiệu quả giáo dục phù hợp với bối cảnh của xã hội mà vẫn giữ được sự ổn định trong hoạt động dạy học Đổi mới không có nghĩa là phủ nhận hoàn toàn cái hiện hành mà phải thừa
kế sự phát huy những thành tựu đã đạt được đồng thời tạo ra được sự phối hợp chặt chẽ giữa phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp hiện đại
PHẦN II : NỘI DUNG
1 NHỮNG BÀI HỌC ĐỂ PHÁT TRIỂN CHUYÊN MÔN CỦA GIÁO VIÊN BỘ MÔN QUA KHÓA HỌC BỒI DƯỠNG TIÊU CHUẨN CHỨC DANH NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN THCS HẠNG II.
Để nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên, chúng ta cần phải thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau đây:
1.1 Trước hết, Giáo viên cần được khuyến khích và hỗ trợ tự học nâng cao năng lực và đổi mới phương pháp dạy học
Trang 3Chủ trương của ngành Giáo dục - Đào tạo khuyến khích giáo viên tự học nâng cao năng lực chuyên môn và đổi mới phương pháp dạy học, song trên thực tế thì việc khuyến khích và hỗ trợ giáo viên thực hiện việc tự học còn hạn chế Giáo viên sẽ tự học những gì, như thế nào, lúc nào và ở đâu để đảm bảo hiệu quả thiết thực cho công việc dạy học hàng ngày, đáp ứng tốt việc học của học sinh là những câu hỏi lớn mỗi giáo viên không thể tự mình giải quyết Mặc dù hầu hết giáo viên đều được khuyến khích học để nâng cao trình độ đào tạo (đạt chuẩn và trên chuẩn trình độ đào tạo) nhưng năng lực chuyên môn đáp ứng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm còn nhiều hạn chế Điều này thể hiện ở thực trạng hiện nay, trước định hướng của các cấp quản lý giáo dục cho phép và khuyến khích giáo viên vận dụng, điều chỉnh nội dung các bài học trong sách giáo khoa cho phù hợp với các đối tượng học sinh nhưng
do chưa có hiểu biết sâu rộng về nội dung bài học đó nên nhiều giáo viên chưa dám hoặc không có khả năng thực hiện, họ vẫn chỉ dạy những gì có sẵn trong SGK Mặc dù tỉ lệ giáo viên đạt trình độ đào tạo trên chuẩn (đã tốt nghiệp đại học, cao đẳng) khá cao nhưng năng lực chuyên môn vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay Điều đó chứng tỏ cơ hội học tập thực sự có ý nghĩa để nâng cao năng lực chuyên môn của giáo viên vẫn chưa đảm bảo
Trong khi cơ hội tự học chỉ có thể được tạo ra và phát huy trên
cơ sở tạo ra các "tình huống học tập cộng tác" giữa các giáo viên
"Tình huống học tập cộng tác" đó chỉ có thể xuất hiện khi các nhà trường tổ chức cho giáo viên các buổi để họ "chia sẻ chuyên môn" trong sinh hoạt chuyên môn theo cách tiếp cận mới Trong đó, họ có
cơ hội được học hỏi bằng quá trình tự trải nghiệm, học hỏi từ đồng
Trang 4nghiệp nhờ thiết kế giáo án, tiến hành, dự giờ nhiều bài học ở các lớp học khác nhau Đó là con đường học tập thiết thực, hiệu quả và phù hợp nhất hiện nay đối với tất cả các giáo viên
1.2 Giáo viên cần phải nhận ra một cách đầy đủ, sâu sắc các vấn
đề liên quan đến phát triển chuyên môn của mình
Hiện nay, nhiều giáo viên chưa hiểu đúng về năng lực bản thân
và chưa chấp nhận bản thân và đồng nghiệp Mỗi khi có đánh giá, nhận xét hay xếp loại chuyên môn trong các kỳ đánh giá xếp loại theo quy định của Phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo, giáo viên thường có xu hướng tự nâng mức bản thân bằng hoặc cao hơn người khác Giáo viên thường tự đánh giá mình đạt mức tốt, khá (hiếm khi tự đánh giá trung bình, yếu) Thực tế, cơ bản họ không muốn đánh giá bản thân thấp hơn người khác kể cả khi họ hiểu rằng trên thực tế mình chưa đạt được mức tự đánh giá Mặt khác, giáo viên có xu hướng bằng lòng với năng lực bản thân Đặc biệt, với những giáo viên được coi là giáo viên giỏi luôn bằng lòng với kết quả đánh giá hiện tại và không tiếp tục phấn đấu, học hỏi chuyên môn Họ không phấn đấu đạt được những tiêu chuẩn cao hơn của người giáo viên trong thời kỳ mới Thậm chí, ngay cả khi nhu cầu học tập hiện tại của học sinh chưa được đáp ứng
họ cũng chưa nhận ra hoặc chưa quan tâm đến
1.3 Giáo viên phải có khả năng nhận ra, biết chấp nhận mỗi cá nhân học sinh
Khi biết chấp nhận học sinh như một cá thể độc lập, họ sẽ biết chấp nhận bản thân và ngược lại Chấp nhận học sinh là điều kiện cần
để tiến hành giáo dục theo quan điểm giáo dục lấy học sinh làm trung tâm Người giáo viên có biết chấp nhận học sinh thì mới có thể tạo ra môi trường học tập thoải mái và tiến hành bài học có ý nghĩa Họ có
Trang 5thể thể hiện tình yêu thương, trân trọng với tất cả học sinh như con em của chính mình, nếu một lớp học có 45 em học sinh thì cả 45 em đều được yêu quý như nhau
Hiện nay, các cấp quản lý giáo dục luôn yêu cầu và mong muốn giáo viên quan tâm đến mọi đối tượng học sinh (đặc biệt những học sinh có khó khăn trong học tập) trong quá trình dạy học nhưng nhận ra lúc nào cần phải quan tâm như thế nào, làm thế nào để học có thói quen tự giác, thường xuyên quan tâm đến học sinh thì không dễ dàng
1.4 Giáo viên cần hiểu đúng và áp dụng được phương pháp giáo dục mới vào thực tế giảng dạy hàng ngày
Thực tế hiện nay đội ngũ giáo viên THCS được đào tạo và bồi dưỡng hàng năm về phương pháp dạy học mới Nhưng giữa lý thuyết
và thực tế, giữa nhận thức và hành động luôn có khoảng cách lớn Trong những chương trình bồi dưỡng vẫn còn nhiều giáo viên chưa hiểu đúng và đủ bản chất vấn đề Chỉ khi bắt đầu vào vận dụng thực tế dạy học trên lớp, họ mới thực sự gặp phải khó khăn
Nhiều giáo viên có thể biết và hiểu lý thuyết nhưng trong thực hành tác nghiệp, trước những tình huống đa dạng, phức tạp nảy sinh trong việc học của học sinh, việc vận dụng lý thuyết để giải quyết các vấn đề thực tế còn nhiều khó khăn Thậm chí, do có nhiều giáo viên hiểu chưa đúng, nên số đông trong số họ còn e ngại và thiếu quyết tâm vận dụng cái mới
Khi thực hiện Chương trình Giáo dục, nhiều giáo viên vẫn tin rằng chỉ cần cố gắng dạy học theo đúng, đủ những gì theo sách giáo khoa, sách giáo viên là tốt rồi Từ đó có ý thức thực hiện dạy học theo khuôn mẫu một cách thụ động Khi họ muốn thay đổi cho phù hợp
Trang 6thực tế nhưng lại gặp khó khăn khi không biết phải thay đổi như thế nào và làm cách nào để thay đổi
1.5 Đổi mới cách tiếp cận và phương thức tổ chức thực hiện sinh hoạt chuyên môn ở nhà trường
Hiện nay, ở tất cả các nhà trường, hàng tuần và tháng vẫn duy trì truyền thống và nền nếp tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn cho giáo viên Tuy nhiên, cách tiếp cận và phương thức tổ chức thực hiện vẫn chưa thực sự đổi mới, chưa mang tính chất chia sẻ chuyên môn vì vẫn còn thiên về đánh giá, đối chiếu so với tiêu chuẩn hoặc có tính "làm mẫu" của giáo viên giỏi Trong khi thực tế năng lực mỗi cá nhân giáo viên khác nhau, hoàn cảnh và điều kiện dạy học khác nhau, việc học của học sinh ở các giờ học lại luôn luôn biến đổi Do đó, tất
cả các giáo viên cần được tham gia vào quá trình học tập bằng thực tế theo phương thức chia sẻ chuyên môn
Người giáo viên luôn luôn cần được trau dồi, bổ sung, và nâng cao khả năng chuyên môn để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người học, sự biến đổi của các yếu tố trong quá trình giáo dục (nội dung chương trình, phương pháp, người học, )
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, cần có một cách tiếp cận mới, quan trọng và có ý nghĩa để phát triển các năng lực chuyên môn giáo viên đó là tạo cơ hội cho giáo viên được thường xuyên tham gia sinh hoạt chuyên môn Đây là cách tiếp cận mới giúp giáo viên học tập lẫn nhau trong thực tế và qua thực tế thông qua trải nghiệm thực
sự vào quá trình dự giờ-quan sát-suy ngẫm và chia sẻ thực tế việc học của học sinh để phát triển các năng lực mới và cần thiết, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng học tập cho học sinh Hơn thế nữa, thực tế đã chứng minh, sinh hoạt chuyên môn không chỉ giúp nâng cao năng lực
Trang 7chuyên môn cho mỗi giáo viên mà còn xây dựng được "tính đồng nghiệp" tốt đẹp trong một "cộng đồng học tập"; giúp họ tìm thấy ý nghĩa và những giá trị mới và sự thú vị của nghề nghiệp, qua đó khích
lệ sự say mê chuyên môn, tích cực và chủ động xây dựng lại và đổi mới nhà trường
2 NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT TRIỂN ĐƠN VỊ
2.1 Với Tổ Chuyên môn.
Triết lý của sinh hoạt chuyên môn mới.
Khi đề cập đến sinh hoạt chuyên môn, thì câu hỏi quan trọng nhất mà chúng ta cần đặt ra là "Tại sao chúng ta cần thay đổi cách dạy học?" Một số người thì cho rằng đó là vì chương trình thay đổi Theo chương trình giáo dục hiện đại thì học sinh được coi là trung tâm của quá trình dạy và học Chúng ta cũng có thể hỏi "Lấy học sinh làm trung tâm của quá trình dạy và học nghĩa là gì?" Có thể sẽ có một vài người cho rằng đó là các vấn đề liên quan đến kỹ thuật, ví dụ như cách đặt câu hỏi, cách tổ chức hoạt động nhóm hay sử dụng giáo cụ trực quan vào bài học
Để thay đổi các kỹ thuật dạy học, giáo viên cần phải thận trọng
Ở một số trường, giáo viên thường cảm thấy vui khi giới thiệu nhiều thứ "mới" trong lớp học của họ và họ tin rằng việc dạy học đã đổi mới theo hướng dạy học tích cực Điều này có thực sự đúng không? Có một nguy cơ lớn là giáo viên tự hài lòng với bản thân trong khi thực tế thì lại rất ít học sinh có thể tiếp thu hết những cái mới đó Trải qua một thời gian làm theo cách đó, khi nhận ra kết quả học tập của học sinh vẫn nghèo nàn, phụ huynh và giáo viên lại quay trở về cách dạy truyền thống dựa trên ghi nhớ và ôn luyện tập trung vào thời gian ngay trước kỳ thi
Trang 8Dưới đây là một số các quan điểm được coi như là triết lý của sinh hoạt chuyên môn:
a Đảm bảo cơ hội học tập cho mọi em học sinh;
b Đảm bảo các cơ hội phát triển chuyên môn cho mọi giáo viên;
c Đảm bảo cơ hội cho càng nhiều phụ huynh học sinh tham gia vào quá trình học tập càng tốt
a, Đảm bảo cơ hội cho mọi em học sinh.
Học sinh được coi là trung tâm của việc dạy và học bởi vì bản thân giáo dục là dành cho học sinh Thuật ngữ "học sinh" ở đây hàm ý
là những ai? Có phải nó đề cập đến một nhóm học sinh có thể nhanh chóng đáp ứng các yêu cầu của giáo viên? Thế còn những em có vẻ chậm hiểu và chậm đáp ứng yêu cầu của giáo viên thì sao? Trên thực
tế, nhiều học sinh bị bỏ rơi và bị giáo viên đánh giá thấp Tình trạng này dẫn đến sự phân chia lớn trong lớp học giữa nhóm "các em học tốt" và "những em còn lại" Trên thực tế thì mỗi em học sinh đều phải
là một nhân vật chính trong trường học cho dù trình độ nhận thức, hoàn cảnh gia đình của em đó là thế nào Giáo viên phải biết chấp nhận mọi em học sinh Điều này nghe thì có vẻ dễ dàng và hiển nhiên nhưng lại rất khó thực hiện Không có học sinh tốt hay xấu, mọi em học sinh đều rất đáng quý Tương tự như vậy, không có nhận xét nào
từ phía học sinh là tốt hay xấu, đúng hay sai, mọi nhận xét của các em đều đáng quý
b, Đảm bảo cơ hội phát triển chuyên môn cho mọi giáo viên
Mọi giáo viên đều có quyền nâng cao năng lực chuyên môn của mình Đạt được điều lý tưởng đảm bảo cơ hội học tập cho mọi học sinh là việc cực kỳ khó khăn Vì vậy, hàng ngày giáo viên cần phải
Trang 9liên tục trau dồi chuyên môn Không có khả năng chuyên môn, giáo viên sẽ dễ dàng từ bỏ việc nhận biết cảm nhận và suy nghĩ của học sinh cùng với việc tạo cơ hội cho các em được học tập có chất lượng Nói cụ thể hơn, giáo viên cần phải có các khả năng sau: Hiểu những điều học sinh suy nghĩ và cảm nhận, có kiến thức đầy đủ về các môn học để dạy và quyết định các chiến lược và sắp xếp việc dạy phù hợp nhất Giáo viên cần phải có đầy đủ cơ hội để học tập cùng với đồng nghiệp trong trường của họ để trở thành người có đủ năng lực trong các lĩnh vực nói trên
c, Đảm bảo cơ hội cho càng nhiều phụ huynh học sinh tham gia vào quá trình học tập càng tốt.
Ai là người nuôi dưỡng và phát triển học sinh? Trách nhiệm đó thuộc về ai? Đó là trách nhiệm không chỉ của riêng giáo viên mà còn
là trách nhiệm của các bậc cha mẹ Do vậy, mối quan hệ giữa phụ huynh và nhà trường phải là mối quan hệ hợp tác Phụ huynh có thể đóng góp hỗ trợ cho việc học của con em mình theo nhiều cách khác nhau Phụ huynh có thể cung cấp thông tin hay tài liệu, đồ dùng Phụ huynh có thể tham gia vào việc học của học sinh trên lớp Họ có thể đóng vai trò là người học cùng học sinh trong bài học trên lớp Họ cũng có thể hỗ trợ giáo viên khi giáo viên cần trợ giúp đặc biệt cho việc học của học sinh (ví dụ về môn Toán ở mức độ cơ bản) Họ còn
có thể tham gia đóng góp ý kiến cho hội đồng nhà trường hay ban đại diện phụ huynh học sinh để tư vấn các chính sách và việc quản lý nhà trường
Như đã đề cập ở trên, nhằm đạt được mục tiêu lấy học sinh làm trung tâm, điều quan trọng đối với tất cả các bên liên quan như học sinh, giáo viên và phụ huynh là phải coi chính bản thân họ là những
Trang 10nhân vật chính ở trường học Cung cấp cơ hội học tập cho tất cả các bên liên quan nói trên là cách phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu nói trên Đây chính là nguyên lý nền tảng của sinh hoạt chuyên môn và đổi mới nhà trường dựa trên sinh hoạt chuyên môn và xây dựng cộng đồng học tập
2.2 Với Ban Giám Hiệu ( BGH) nhà trường THCS.
a Nâng cao chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn
Cùng với việc quán triệt tới toàn thể các thành viên trong trường các văn bản, chỉ thị, hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Ngành và các cấp có thẩm quyền - kim chỉ nam cho mọi hoạt động trong suốt năm học, việc chỉ đạo xây dựng kế hoạch tổ và kế hoạch cá nhân rất quan trọng
Theo đó, cần đưa ra chi tiết các yêu cầu của kế hoạch và duyệt kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn để có biện pháp chỉ đạo phù hợp, hướng dẫn, điều chỉnh, bổ sung (nếu có) Tập trung vào những vấn đề
cơ bản trong kế hoạch là chỉ tiêu, tiến trình thực hiện
Ban giám hiệu (BGH) phải nắm vững mục tiêu, nhiệm vụ năm học, phải kế hoạch hoá được toàn bộ công việc của nhà trường ngay từ khi chuẩn bị bước vào năm học mới Xây dựng kế hoạch năm học của nhà trường sát thực tế, rõ mục tiêu làm cơ sở xây dựng kế hoạch chuyên môn của tổ
Ban giám hiệu đồng thời phải quan tâm bồi dưỡng năng lực chuyên môn, năng lực tổ chức điều hành cho tổ trưởng Xây dựng đội ngũ tổ trưởng thực sự là những người tận tâm, có trách nhiệm cao trong công việc, uy tín, gương mẫu trước các thành viên trong tổ Tổ trưởng chuyên môn phải nắm chắc tình hình thực tế của tổ, những thuận lợi,